CAP.  II.  IN  PROCESSU  CIVILI.
49
vocatione  conscriptum  est  ad  judicem,  quo  litigatores ¬
  more  utebantur.
Cui  rei  optime  cohaerent,  quae  jam  sequuntur
de  cantionibus  a  reo  dandis,  se  juris  experiundi
causa  venturum;  de  quibus  longa  titulorum  serie
agitur  **).  Cautiones  enim  judicii  sistendi  causa
et  stipulationibus,  et  fidejussoribus,  et  juramento  *2)
et  alia  quacunque  ratione  dabantur;  vel  extra  jus.
adeo  inter  communes  parietes.  Quae  ante  coram
Praetore  vadimonio,  id  est,  sponsoribus,  dabantur
a  reo,  postquam  judex  datus  est.  Nunc  autem
non  uterque  litigantium  in  jus  ad  Praetorem  iverunt, ¬
  nec  igitur  a  reo  in  jure  cautiones  dari  potuerunt, ¬
  nisi  ea  de  re  litigantes  inser  se  convenerant, -
  quod  certe  extra  ordinem  erat.  Neque  adhuc
tertius  erat  dies  judicii  certus  ac  lege  constitutus.
Quae  et  alia  quum  longe  secus  sese  haberent  tempore ¬
  illorum  auctorum,  qui  in  Digestis  exscribebantur, ¬
  nec  quidquam  de  rebus  hujusmodi  jam  ob11) -
  Dig.  II,  5.:  „si  quis  in  jus  vocatus  non  ierit,  sive  quis
eum  vocaverit,  quem  ex  Edicto  non  debuerit.  Dig.  Il,  6.:
„in  jus  vocati  ut  eant  aut  satis  vel  cautum  dent."  Dig.  II,
7.:  „ne  quis  eum,  qui  in  jus  vocabitur,  vi  eximat."  Dig.  II,
S.:  „qui  satisdare  cogantur,  vel  jurato  promittant  vel  suae
promissioni  committantur.  Dig.  II.  9.:  „si  ex  noxali
causa  agatur,  quem  ad  modum  caveatur.  Dig.  II,  10.:  „de
eo,  per  quem  factum  erit,  quo  minus  quis  in  judicio  sistat. ¬
  Dig.  II,  11.:  „si  quis  cautionibus  in  judicio  sistendi
causa  factis  non  obtemperaverit.'
12)  Conferas,  quae  de  hisce  cautionibus  a  me  disputata  sunt
in  libro  de  judicibus  apud  Romanos  pag.  41.  sq.
Tigerström  Digest.