66
potius accepisse, quam furto abstulisse censetur. Verum in jure
fur est, non modo qui rem alienam, invito domino, eripit animo
faciendi suam, sed etiam, qui eadem contra domini voluntatem
accepta utitur, quamvis paratus sit in posterum reddere; et idcirco
statuimus, Juvenalem contra jus peccavisse. Agite dum, aut hic famulus ¬
poterat a domino vel ab aliis tantum rogando obtinere,
quantum ad avertendam calamitatem satis erat, aut non. Si
petere et consequi poterat, quod sibi necessarium esse intelligebat, ¬
ipse certe peccavit, atque etiam graviter, si pecunia,
quam sumpsit, fuerit notabilis quantitatis. Quicumque enim
aliena sumit et in proprios usus convertit sine expresso aut
praesumpto domini consensu, ipsi domino injuriam irrogat. Praeterea -
quum ab aliis haberi potest, quod necessarium est, nulla
interest ratio surripiendi aliena, domino invito, nec restituendi
voluntas impedit, quo minus injuria fiat. Si vero nulla alia ratione ¬
consequi poterat quo gravi suae necessitati consuleret:
quamvis firmum animo foveret restituendi propositum, nostra
tamen sententia minus ille quidem, sed revera peccavit, tum
quia semper contra jus est ac furto aequiparatur usus rei
alienae domino aperte dissentiente, tum quia semel data licentia -
surripiendi ob gravem necessitatem res alienas, domino
prorsus inscio et invito, plurimi abusus passim irreperent et
latissimus injuriis quasi aditus panderetur non sine maxima
civilis ordinis perturbatione et humanae societatis detrimento.
2. Terentius viginti aureos nummos Nazario debet.
Annonae caritate grassante, quum non habeat Nazarius,
quo sibi, uxori ac filiis ad victum necessaria comparet, pecuniam ¬
sibi debitam a Terentio postulat; sed Terentius graviter ¬
pressus rerum angustiis negat reddere ac suae suorumque ¬
vitae consulit. Haec necessitas excusatne Terentium
a furti crimine? In gravi necessitate melior est conditio creditoris, ¬
quam debitoris. Ratio est, quia creditor gravi necessitate
urgente, potius sibi, quam aliis consulere velle praesumitur.
Hinc debitor non potest rei seu pecuniae debitae restitutionem
differre, ut sibi graviter indigenti provideat, si creditor pari
omnino necessitate prematur. Verum si necessitas sit extrema,
aliter sentiendum est. Hac porro instante, posse debitorem ad
aliud tempus debiti solutionem protrahere, ut vitam suam suorumque -
tueatur, licet creditor in eodem vitae discrimine versetur,
multi theologi docent. Etenim quum in extrema necessitate omnia ¬
sint communia, melior est conditio debitoris, qui rem seu
pecuniam absolute sibi necessariam adhuc possidet, quam cre¬
