SYNTAGMAII. CAPUI VI.
125
huic cylindro specillum aptetur, prin d quidem orbicularem figuram circumquaque pracisam ¬
habeat, deinde in lacè minoris sphara in limbum declivem figuretur, it a ut omnia ¬
sint exacta.
Specillum ita figuratum cylindri extremo ita aptatur, ut extra basis ejus cirxcumferentiam ¬
nullo modo exorbitet, sed incumbat aequaliter limbo ejus. Cylindrus
rita aptatus Tubo inseritur, Tubus ita globo imponitur, ut cum non tangat, sed ei impenpdat ¬
perpendiculariter; & in eo totum negotium positumest. Idem cylindrus in supewioribus ¬
partibus debet continer: sltem inforamine aliquo, ut circum volvi possit intra
Tubum. Clarum est, quod si om nia bene procedant, specillum in tali dispositione, solo
entro globun, attinget ; omnes enimcautiones supra adhibita ad hunc scopumtendebant. ¬
Modum disponendi vitra ad poliendum, & ipsam expolitionis praxinita pra-Praxis diMcribit; ¬
sponendi &
Eomodo, quo primam figuram seu cavitatem specillo tribuisti, primam & ultimam voiendi viWolituram ¬
poteris inducare sed ut primò poliatur, non erii smiride utendum, sed siliceo
olline madefacto, atque adeo globis aut ferreis aut cupreis.
Ultima politura perficietur giobis panno aut corio coopertis, adhibito stanno calcimato, ¬
debebunt autem esse lignei paulò minoris diametri, ut cooperti evadant aequales
vis, quibus perfecta fuit prima poli ura. Poterit item haec ultima politura perfici globe
vharta cooperto, adhibita scilicet terra tripolitana. Poteris aliis modis admevere spellum ¬
globo, nempe horizontal ter, sive Tubo contineatur, sive non:poteris autem meius ¬
judicare, an directè Tubus in centrumglobitendat. Non erit opus globos integros
niabere, sufficiet zona paulò major, quàm sit specillum. Pot est globis figura tribui ex pelo,
nnon ex centro, quod latet.
Machina haec ingeniosior mihi, quàm ad praxin utilior apparet, eò quod mulin ¬
quidem contineat, quae ad exactam operandi praxin faciunt; sed haec ipsa paratu Crisis de
ifficiliora sunt, quàm ut petitum effectum praestent: in pluribus enim debicè requi- haec machiaraitis, ¬
dum vel unum vacillat aut deficit, ultimatus effectus obtineri vix poterit. Perectio ¬
omnis, quantò simplicioribus mediis ad sui consecutionem indiget, tantò facis ¬
acquiritur. Manus dedit Deus, ut optima Artium omnium instrumenta: rotae
uae has volvere debent, sunt ratio & ingenium: qui his ut instrumentis uti probè diicit, ¬
Artifex est.
Jpannes Hevelius Selenographia sua cap. 1. inter prolegomena inventionem
ouoque peculiaris scamni tornatilis tradit , in quo non solùm alia multa ut commu
Machina
iiter fieri solet, tornari, sed imprimis specilla tam convexa quàm concava, aliaque tornatilis
tra viâ planè compendiaria & artificiosa elaborari & expoliri possunt. Motus in hoc Joannis
Hevelii:
samno est perpetuò directus & circularis in orbem actus, nec unquam retroagitur
&in aliis scamnis tornatilibus fieri solet, qui & pedibus incitatur & regitur, uti facilè
praesenti iconisimo videre licet. Descriptionem ab ipsomet Authore sic habes.
Delineatum scamnum 5. pedes veltirciter aequet longitudine: retinacula verò
vamni axut & boportet esse satis robusta, ut scamnum A eò meliùs firmari possit. In
uamno post ea oblongum soramen Bexcavetur, ut lignumb & genu e quod matrixi
vmbit, moveri & cuneari possit. fusus in matricei in orbem agitur, cui discus f firmitehæret ¬
serreis quaevorclavis munitus, cujus beneficio omnes lances & globuli disc.
mponi, & immobiles statui possuni. Lances autem, quas hics notat, necesse est,ut priùs
rculiaribus ligneis discis imponantur, in quibus infernè quaiuor foramina admodum
vatuor clavorum terebrata conspiciuntur, ut iis patellae commodè imponi & rursus
dimi possint: similit er quoque mediam partem globulorum excavatam lignum figurae
xadratae ambit r, quod itidem in inferna parte quatuor foraminibus pervium est, Hic
esus una cum disco, eique imposita lance velglobulo trabitur à fune ductario, qui priùm ¬
superiori fusti tereti & oblongo arctè illigaius poste i per suculam gin scamno A
Junitam, & per siculam hret naculoa affixam, & inferius queque ad limen Lalliga
rmtrajicitur. Hoc instrumento , & machinamento pede moto fusus in matrice obvolJitur ¬
jursum tendens, sicut ex sigura apparet.
Ne verò discus retroagat r, requiritur, ut cuiicula vel cingulum fusum circumet ¬
ex duabus distinctis partibus coagmentatum quoa o & pro repraesentani: prior partiula ¬
cingulio ita sit comparata, ut fuso queat aptari, cui chalybeus calamus qui sit affixus:
dein¬
