I. Das Problem.
17. In der Stadt B. bestanden zwei Dienstmannsinstitute ¬
des X. und Y. X. pflegte seinen Angestellten eine
Konventionalstrafe von 100 Mk. aufzuerlegen, falls sie
binnen Jahresfrist nach ihrem Austritt in das Institut des
Y. eintreten würden. Z., ein Angestellter des X. tritt am
1. Okt. 1903 aus. X. gibt am 1. Nov. 1903 sein Institut auf.
Besteht nun, wenn Z. nach dem 1. Nov. 1903 — etwa am
5. Dez. 1903 — sich von Y. anstellen lässt, für X. eine
Forderung auf Leistung der 10o Mk. Konventionalstrafe?
Wenn nicht, warum ist sie erloschen ?18—19)
Historische Überlieferung des Problems.
§ 2.
In den Quellen des römischen Rechts werden Fälle
20
des Untergangs der Obligation durch Zweckerreichung
—-- ———
**) Vgl. Hartmann a. a. O., S. 60 Anm. 8.
*) Die vorhin aufgezählten Fälle gehören nicht alle zu dem Problem
der Zweckerreichung. Aber dieses Problem wird nur dann klar erkannt,
wenn es gegen verwandte Probleme scharf abgegrenzt wird.
20) Einige Beispiele zum Beleg und zur Beleuchtung.
l. 34 § 8 D. 30. Et multo magis hoc dicendum est, si duobus
testamentis mihi eadem res legata sit, sed alter me restituere rogaverit vel
ipsam rem, vel aliud pro ea, aut si sub conditione legasset dandi quid pro
ea: nam hactenus mihi abesse res videtur, quatenus sum praestiturus. (Vgl.
Hartmann, a. a. O. S. 99.)
1. 17 D. 44 7. Omnes debitores, qui speciem ex causa lucrativa debent,
liberantur, cum ea species ex causa lucrativa ad creditores pervenisset. —
Traditum est, duas lucrativas causas in eundem hominem et in eandem rem
concurrere non posse. § 6 l. 2 20.
1. 61 D. 46 3. In perpetuum, quoties id, quod tibi debeam, ad te
pervenit, et tibi nihil absit nec quod solutum est, repeti possit, competit
liberatio. (Vgl. auch Hartmann a. a. O. S. 83, 85.)
Die Entscheidungen, die in den Institutionen gegeben sind, die Julian
und Paulus für die Fälle des concursus duarum causarum lucrativarum