28
Beziehung  wird  im  weltlichen  Recht  der  leges,  senatusconsulta
constitutiones  (jus  constitutum),  des  jus  gestum,  —  im  geistlichen
auch  der  canones  43),  vor  Allem  der  canonica  scriptura  (der  heiift) ¬
  44)  gedacht.
ligen  Sch
Es  darf  sodann  darüber,  daß  die  Vorschrift  in  dem  betrefsenden ¬
  Lande  in  der  erforderlichen  Weise  zur  öffentlichen
Kenntniß  gelangt  sey,  kein  Zweifel  bestehen;  da  umgekehrt  der
suetudine  inductum  est:  et  si  qua  in  re  hoc  deficeret,  tunc  quod
proximum  et  consequens  ci  est;  si  nec  id  quidem  appareat,  tunc  jus
quo  urbs  Roma  utitur,  servari  oportet.  §.  1.  Inveterata  consuetudo
pro  lege  non  immerito  custoditur;«  1.  35  D.  eod.:  »Sed  et  ea,  quae
longa  consuetudine  comprobata  sunt,  ac  per  annos  plurimos  observata,
velut  tacita  civium  conventio,  non  minus,  quam  ea,  quae  scripta  sunt
jura  servantur«;  1.  36  D.  eod.:  »Imo  magnae  auctoritatis  hoc  jus  habetur: ¬
  quod  in  tantum  probatum  est,  ut  non  fuerit  necesse  scripto  id
comprehendere«;  1.  38  D.  cod.  »Nam  Imperator  noster  Severus  rescripsit, ¬
  in  ambiguitatibus,  quae  ex  legibus  prosiciscuntur,  consuetudinem ¬
  aut  rerum  perpetuo  similiter  judicatarum  auctoritatem  vim
legis  obtinere..  Ueber  die  interp
retative  Bedeutung  älterer  Gesetze:  1.  27  D.
eod.:  »Ideo,  quia  antiquiores  leges  ad  posteriores  trahi,  usitatum  est:
et  semper  quasi  in  hoc  legibus  inesse  credi  oportet,  ut  ad  eas  quoque
personas,  et  ad  eas  res  pertinerent,  quae  quandoque  similes  erunt.«
43)  c.  1  X.  de  sent.  et  re  jud.  (2.  27):  »Sententia  contra  leges  canonesve ¬
  prolata,  licet  non  sit  appellatione  suspensa,  non  potest  tamen
subsistere  ipso  jure.«
44)  Augustinus  (de  civit.  dei  ad  Marcell.  lib.  1  c.  23)  stellte  die
Frage  auf:  ob  die  ratio  juris  naturalis  den  Vorzug  habe  vor  den  exemplis?
und  bejahte  dieselbe  mit  Ausnahme  derjenigen  exempla,  welche  mit  der  ratio
harmonirten  (darauf  bezieht  sich  auch  die  dist.  11):  »Sana  quippe  ratio  etiam
exemplis  anteponenda  est:  cui  quidem  et  exempla  concordant  sed  illa,
quae  tantum  digniora  sunt  imitatione,  quantum  excellentiora  pietate.
Cum  ergo  in  naturali  jure  nihil  aliud  praecipiatur,  quam  quod  Deus
vult  fieri:  nihilque  aliud  vetetur,  quam  quod  Deus  prohibet  fieri:
denique  cum  in  canonica  scriptura  nihil  aliud  quam  in  divinis  scripturis ¬
  et  legibus  inveniatur:  divinae  vero  leges  natura  consistant:  patet
quod  quaecunque  divinae  voluntati,  seu  canonicae  scripturae  contraria
probantur,  eadem  etiam  naturali  juri  inveniuntur  adversa.  Unde  quaecunque -
  divinae  voluntati,  seu  canonicae  scripturae,  seu  divinis  legibus
postponenda  censentur,  eisdem  naturale  jus  praeferri  oportet.  Constitutiones -
  ergo  vel  ecclesiasticae,  vel  seculares,  si  naturali  juri  contrariae
probantur,  penitus  sunt  excludendae.