293
die verwirrende Vieldeutigkeit des Ausdrucks »sine causag, wobei
man bald den subjectiven, bald den objectiven Bestand, bald die
wirkliche Existenz, bald die processualische Erscheinung einer causa
im Sinne hatte, mitunter sogar die Begriffe von materieller und
formeller causa (S. 24 Note 1) verwechselte; die unrichtige An10) ¬
wendung des Satzes, daß für Schenkungen nicht zu vermuthen sei
die Schwierigkeit in Begrenzung der Fälle, wo das einfache Versprechen ¬
sich zum selbständigen Vertrage erhebt; *) die versteckte
12)
beForm ¬
des im Schuldbekenntniß enthaltenen Willensactes,
quare. Quatuor modis contrahitur obligatio: re, verbis, literis, consensu.
Contractus non requirit aliam causam: iste contractus licet non habet
causam aliquam, sufficit ad obligationem efficacem producendam. Item
alia ratione, ista confessio, quae dispositionem habet, proficit ad obligandum, ¬
et ista confessio tantum operatur, sicut in judicio. Sed si in
judicio confitear sine causa, obligo me efficaciter, ergo idem, ubi in
literis: et istud est verissimum.
10) Man ging von dem an sich richtigen Satze aus, daß, wo die angegebene ¬
causa als objectiv unrichtig erwiesen werde, im Allgemeinen eher
Qfür ¬
einen Jerthum, als für eine Schenkung zu vermuthen sei (s. o. S. 84); so
bei Jacob. Butrig. ad 1. gener.: — in contractibus inter vivos, ubi
quis non praesumitur velle donare nec jactare, falsa causa viciat confessionem -
probato contrario. Diesen Satz wandte man dann aber unrichtig
auf den Fall an, wo die causa nicht angegeben war, also nicht objectiv fehlte,
sondern nur (für einen Dritten) nicht erhellte; und so kam man zu der Annahme,
daß ein instrumentum, quod nullam exprimit causam, als »ex fatuitate«
(Baldus) oder »ex errore« (Cinus) ausgestellt zu präsumiren sei. Paulus
Castr., der sich dieser Ansicht anschließt, wendet sich gegen Bartolus: Sed
Bartolus in 1. 19 de donat. tenuit, quod in dubio, etiam si non apparet
de certa scientia, praesumatur facta (promissio) animo donandi, et sic
valeat — et fecit magnum festum de illo textu. Angelus dicit, quod
salva pace sua ille textus nihil dicit, quia loquitur, quando constabat,
quod animo donandi promittebat; nos loquimur, quando de hoc non
constabat: et quaeritur, an in dubio non praesumatur voluisse donare;
quo casu loquitur ille §. circa (l. 2 §. 3 de doli exc.): dum indistincte
loquitur et dicit, obstare exceptionem, vult quod non praesumatur
animus donandi, sed potius ex facilitate vel fatuitate promississe.
11) So fragt die Glosse ad 1. 2 de doli exc.: Item an hic libellus
sit admittendus: »Peto decem quia promisisti?« Videtur quod non,
cum in promissione non sit causa sufficiens; — sed adjicere debet:
»quia promisisti ex causa mutui vel simili.« Dies ist freilich richtig (f. S.
166), paßt aber nicht hierher.
12) Fast allgemein wird für die nicht obligirende Kraft der conf. extrajud.
der Grund angegeben: quia non habet dispositionem, sed tantum enunciationem. ¬
Accursius wollte sogar im Eingang der 1. 40 de pact. emendiren:
Profiteor me velle te non teneri (Zasius ad h. 1.).