556
Zweiter Hauptteil.
possumus eum rogare, ut cum morietur, alii eam hereditatem ¬
totam vel ex parte restituat; et quia post mortem
quoque heredis fideicommissum dari potest, idem efficere
possumus, et si ita scripserimus: CVM IITIVS HERES MEVS
MORTVVS ERIT, VOLO HEREDITATEM MEAM AD PVBLIVM MAEVIVM
PERTINERE; utroque autem modo, tam hoc quam illo, Titius
heredem suum obligatum relinquit de fideicommisso restituendo. ¬
Gaj. II. § 277.
§ 206. (§ 190.) VII. Mortis causa capiones und donationes.
M. § 179. 196. P. § 205. 325. K. § 339. Ku. I. § 912. 913.
II. 579—582.)
I. Mortis causa capio i. e. S. ist nach klassischem Sprachgebrauche
jeder Erwerb, den man aus Anlaß des Todes eines anderen macht,
sei es aus dem Vermögen des Verstorbenen oder eines Dritten, mit
Ausschluß der Erbfolge und der Vermächtnisse.
(Mortis causa) capitur veluti pecunia, quam statuliber aut
legatarius alicui condicionis implendae gratia numerat, sive
ptrextraneus -
sit qui accepit, sive heres. Eodem numero est
pecunia, quam quis in hoc accipit, ut vel adeat hereditatem
vel non adeat, quique in hoc accipit pecuniam, ut legatum
omittat. Gaj. l. 31 § 2 D. h. t. (de mort. c. don. 39, 6.)
II. Zu den mortis causa capiones gehören auch insbesondere die
allerdings wieder von ihnen unterschiedenen — mortis causa
donationes (§ 149. II. e.), d. h. die Schenkungen, die jemand auf den
Fall, daß er vor dem Beschenkten verstürbe, macht und die regelmäßig
erst mit seinem Tode perfekt werden. (§ 155. V. B. d.)a) Die mort.
c. donationes sind schrittweise, namentlich was die Kapazität und die
quarta Falcidia anbelangt — wobei im einzelnen manche Kontroversen ¬
bestanden
—, seit Justinian auch hinsichtlich der Form der
Anordnung — falls die Schenkung überhaupt einer Form bedurfte
(§ 149. III. C.) — den Vermächtnissen gleichgestellt worden.5) Der
wichtigste Unterschied zwischen beiden besteht darin, daß mort. c. donationes ¬
den Charakter der Schenkung, also eines Vertrages, haben,
woher sie auch ohne Vorhandensein eines Erben wirksam sind; auch
sonst sind manche, aus der Vertragsnatur der mort. c. donationes sich
erklärende, Verschiedenheiten stehengeblieben." (Vgl. § 42. II. b. 3.)
a. 1. Mortis causa donatio est, cum quis magis habere se
vult, quam eum cui donat, magisque eum cui donat, quam
heredem suum. Modest. l. 1 pr. D. h. t.
2. Mortis causa donatio fit multis modis: alias extra suspicionem ¬
ullius periculi a sano et in bona valetudine posito,
cui ex humana sorte mortis cogitatio est; alias ex metu
mortis, aut ex praesenti periculo aut ex futuro, si quidem
terra marique, tam in pace quam in bello, et tam domi