Volltext : Zabaglia, Niccola: Castelli, e ponti

TABULARUM
EXPLANATIO.
TABULA  I.
T  earum  praxium  usus,  que  sequentibus  hice  tabulis
demonstrandae  sunt,  melius,  clariusque  innotescat,
non  incongruum  visum  est  a  communioribus  instrumentis
  exordiri,  mensuras,  &  pondera  describere,  &
quidquid  hujuſmodi  praxibus  inservit  repraesentare.
Inter  instrumenta  autem,  à  quibus  initium  ducimus,  observanda ¬
  ſunt.
1,  Parvus  palus  acuminatus,  caesimque  instructus:  2,  &  3,  pali  instar ¬
  calcanei  :  4,  palus  in  formam  oris  Cancri  desinens,  qui  omnes
palmorum  circiter  septem  longitudinem,  pondusque  librarum  triginta ¬
  continent:  5,  parvus  palus  longus  palmis  decem,  ponderisque
librarum  octoginta  circiter.  6,  Palus  longitudinis  palmorum  decem, ¬
  &  octo,  ac  ponderis  librarum  circiter  sexaginta  supra  ducentas: ¬
  his  omnibus  tanquam  vectibus  uti  solemus:  7,  Sarissa,  seu  ligonis ¬
  ſpecies  acuminata:  8,  eadem  instar  calami  :  9,  ad  aciem
protensa:  atque  hae  longae  sunt  palmis  duobus,  ponderisque  librarum ¬
  circiter  novem,  earumque  maximus  usus  est  tum  in  effringendis,
rumpendisque  parietibus,  tum  in  tophis  quadrandis,  illisque  suo
loco  appositis  undequaque  aequandis,  praesertim  in  fornicibus.
10,  Clavus,  ſeu  palus  ferreus  crassitudinis  unciarum  trium,  longi
tudinis  palmorum  duorum  supra  dimidium  stratis  siliceis  infigendus, ¬
  ut  ibidem  ergate  tutò  hirmentur,  similibusque  viribus  obsistatur. ¬

11,  Clava  ferrea:  12,  Scalprum  parietibus  perforandis  idoneum:
13,  tenue  scalpellum  dictis  foraminibus  expoliendis,  quadrandisque ¬
  concinnatum.
14,  Malleus  Fabris  coementariis  inserviens:  15  alter  Fabris  lignariis:
16,  Serra:  17,  Ascia,  seu  Dolabra,  instrumenta  satis,  superque ¬
  omnibus  nota.
18,  Forfices,  qua  capitibus  funis,  axem  in  peritrochio  investientis,
aligatae  unci  inſtar  prohibent,  ne  ſitula  ipsis  appensa,  si  forte  aut
impingatur,  aut  invertatur,  cadere  possit..
19,  Malleolus  lateribus  in  usum  pavimentorum  caedendis  concinnatus, ¬
  semperque  acutus,  crassus  propè  foramen,  totusque  ex  chalybe, ¬
  ut  identidem  extremum  versus  protendi,  simulque,  quod
ex  eo  consumptum  fuerit,  dum  acueretur,  restaurari  possit:  20,  varii ¬
  moduli,  ſeu  ferreae  laminae  ad  lateres  ope  chalybeae  cuspidis
notandos  juxta  mensuram,  &  formam,  quibus  caedendi  sunt.
21,  Terebra  ad  perforandos  parietes  crassitudinem,  etiam  palmorum  12,
excedentes  :  hujus  crassitudo  modo  major,  modo  minor  juxta  proportionem: ¬
  22,  terebra  ad  amplianda  foramina.
23,  24,  Serræ  ad  secandos  parietes.
25  ,  Ferreum  munimen  cum  suo  clavulo  in  pariete  statuendum  ad
suſtinendas  trabes,  aliaque  ligna  pendentia  per  illud  transmissa:
26,  ferreum  munimen  ad  cingendas,  uniendasque  plures  trabes,
seu  ligna  :  27,  idem  munimen  solutum:  28,  ferreum  munimen
ad  cingenda,  uniendaque  plura  ligna,  seu  trabes:  29,  idem  munimen ¬
  solutum:  30,  munimen  trabi,  seu  ligno,  ad  verticem  insiſtens, ¬
  quodque  simul  cum  ipso  aliam  sustinet  trabem  in  eodem
munimine  horizontaliter  collocatam.
31,  Dictus  clavulus  cum  capite  ex  unà,  &  foramine  ex  alià  parte
ad  cuneum  infigendum  aperto.
32,  Annuli  lignei,  ſeu  ferrei,  qui  clavulis,  si  forte  nimis  longi  fuerint, ¬
  inseruntur,  ut  munimen  lignis  benè,  arctèque  conjungatur,
ac  constringatur.
33,  Ferramenta,  italicè  Ulivella,  petris  immittenda,  quibus  ipsae
sursum  excitentur.  Ex  his  quaedam  majora  sunt,  alia  minora.  Majora, ¬
  comprehenso  manubrio,  longitudinem  continent  palmorum
trium,  crassitudinem  unciarum  quatuor,  latitudinem  verò  unciarum ¬
  octo;  cumque  instar  caudae  hirundinis  efformentur,  unciis
duabus  secundum  crassitudinem  decrescunt,  secundum  autem  longitudinem ¬
  unciis  tribus,  ponderique  librarum  centum  circiter  aequantur: ¬
  manubrium  totius  longitudinis  dimidium  est.  Minora  verò,
quae  duobus  longa  sunt  palmis,  crassa  unciis  tribus,  lataque  tribus
cum  dimidio,  servatâ  proportione  decrescunt,  &  pondus  librarum ¬
  quadraginta  circiter  continent.

ſta  ſtringa  da  pertutto,  occorrendo,  si  calza  con  molle:  te  ,  o  biette
ancora  nella  lunghezza  dell'  incavo.  Fermata  che  ſia  l'Ulivella,  ſi
legano  le  funi  alla  maniglia  di  detta  Ulivella  per  portare  in  alto,  e
collocare  al  suo  sito  la  pietra,  la  quale  per  assicurarsi,  che  non  cada
per  qualunque  sfaldatura,  si  lega  con  un  altra  fune,  raccomandata
alla  ſteſſa  maniglia,  e  queſta  fune  ſi  leva  prima  di  posare  la  pietra  nel
ſuo  luogo.
35,  Misura  del  palmo  Romano,  o  d'Architetto,  o  di  Passetto,  secondo ¬
  che  ſta  ſegnato  in  Campidoglio  per  pubblica  utilità.  Si  divide  in
once  dodici  :  l'oncia  si  ſtende  per  la  grossezza  di  un  dito,  o  pure  di
quattro  grani  d'orzo,  e  si  divide  in  cinque  minuti;  sicche  il  palmo
ſi  divide  in  ſeſſanta  parti,  dette  minuti.  Palmi  tre  fanno  il  Paſſetto:
dieci  la  Canna:  cinquantasette  ,  e  mezzo  la  Catena,  che  serve  per
misurare  le  distanze,  ed  i  Terreni.  Catene  116  per  lungo  (che
ſommano  palmi  6670)  fanno  un  miglio,  e  Catene  112  riquadrate
(che  ne  sommano  37030  riquadrati)  fanno  un  rubbio  di  superficie,
e  16  Catene  parimente  riquadrate  (che  sommano  palmi  riquadrati
5290)  la  ſuperficie  di  una  Pezza.
Il  Piede  Romano  antico  viene  costituito  da  sedici  di  dette  once  :  cinque -
  di  tali  piedi  fanno  un  passo  Geometrico,  e  1000  passi  un  miglio
Italiano  (che  ſono  palmi  6666,  e  once  otto).  Questo  miglio  è
più  corto  palmi  tre  ,  e  once  quatro  dell'  altro  miglio  a  Catena.  Tal
miglio  si  misura  ancora  con  mille  passi,  che  naturalmente  camminando ¬
  fa  un  Uomo,  ed  è  quello  spazio,  che  fa  col  portare  avanti  il
piede  di  dietro  quando  cammina,  giacche  mille  di  tali  spazj  ſogliono ¬
  coſtituire  un  miglio.
Per  fare,  che  la  misura  del  palmo,  segnata  nella  carta,  corrisponda
alla  delineata  in  Campidoglio,  ſi  è  uſata  l'attenzione  di  farla  intagliare ¬
  nel  rame,  tanto  più  lunga,  quanto  questa  carta,  fatta  l'espe
rienza,  ſi  ritira  nell'  aſciuttarſi.
Per  averne  la  miſura  più  esatta,  ſi  lega  una  palletta  di  diametro  di  un
pollice  di  materia  ſolida  ad  un  filo  di  erba  Pita,  poco  dissimile
dall'Aloe,  tanto  lungo,  che  accomodato  a  guisa  di  pendolo  faccia
in  ciaschedun  ſecondo  di  minuto  d'ora  una  vibrazione,  o  vero  in  un
ora  3600  vibrazioni,  e  si  piglia  diligentemente  la  misura  dal  punto
dell'attaccatura  del  filo  al  centro  dell'  oscillazione,  che  è  poco  lun
gi  dal  centro  della  palletta;  tale  ſpazio,  o  lunghezza  conterrà  palmi ¬
  quattro,  once  cinque,  un  minuto,  e  tre  quarti  di  minuto  in
circa.
Trenta  di  tali  palmi  cubi  fanno  una  Carrettata,  della  qual  misura  si
parlerà  nela  Tavola  XVI.
Sette  palmi,  poco  più,  o  meno,  costituiscono  il  paſso,  misura,  della
quale  si  servono  i  Funaj,  per  misurare  le  funi,  ed  i  Cacciatori  le
reti,  ed  è  quello  spazio,  che  un  Uomo  comprende  con  allargare
quanto  può  le  braccia  ;  è  ben  vero,  che  le  funi  si  contrattano  a  peso,
siccome  a  peso  si  contrattano  altri  generi  ſotto  diversi  nomi,  come  di
Carrettata,  che  generalmente  ſi  computa  di  3000  libbre,  o  di  Cantaro, ¬
  che  è  di  250,  o  di  peso  ,  che  è  di  libbre  400,  di  migliajo  di
1000,  di  centinajo,  che  è  di  100,  di  decina,  che  è'di  10,  e  di  libbra ¬
  ,  che  si  divide  in  once  dodici,  e  queste  in  ventiquattro  denari,  il
denaro  in  ventiquattro  grani,  ed  il  grano  in  mezzo  grano;  in  oltre,
l'oncia  si  divide  in  otto  dramme,  e  la  dra  mma  in  tre  scrupoli,  e  lo
scrupolo  corrisponde  al  denaro.
TAVO¬
            
Waiting...

Nutzerhinweis

Sehr geehrte Benutzerin, sehr geehrter Benutzer,

aufgrund der aktuellen Entwicklungen in der Webtechnologie, die im Goobi viewer verwendet wird, unterstützt die Software den von Ihnen verwendeten Browser nicht mehr.

Bitte benutzen Sie einen der folgenden Browser, um diese Seite korrekt darstellen zu können.

Vielen Dank für Ihr Verständnis.

powered by Goobi viewer