OPUSCULE DE FAVENTINUS.
Constitues autem horologii partem quase) decimam horam notabit, contra
orientem aequinoctialem, sicut de exemplis multifariam cognoscitur.
Horologium autem quod Hemicyclion appellatur ', simili modo de lapide vel de
marmore uno : quattuor partibus sursum latioribus, infra angustioribus, componatur -
; ita ut ab ante et a tergo latiores partes habeat, sed frons aliquantum promineat -
atque umbram faciat majorem.
Sub hac fronte, rotunditas ad circinum notatur ; quae, cavata introrsus, hemicyclium -
facit schema.
In hac curvatura, tres circuli fiunt : unus, prope summitatem horologii ; alius,
per mediam cavaturam ; tertius, prope oram signetur.
A minore ergo circulo usque ad majorem circulum horalem : una et X linède
directae, aequali partitione ducantur, quae horas demonstrent.
Per medium vero hemicyclium, supra [medium2 circulum : planitia aequalis
subtiliori crassitudine fiat; ut, aperta rotunditate digitali, facilius, solis radius
infusus, per numeros linearum horas demonstret :
Hiemis ergo tempore, per minorem circulum horarum numeros servabit ; aéquinoctiali -
tempore, medium circulum sequetur; aestivo tempore, per majoris circuli
spatia gradietur.
Sed, ne error in construendo horologio cuiquam videatur : libero loco, alto vel
plano, sic ponatur, ut anguluss hujus qui occiduas horas notabit, contra déquinoctialle -
vernum spectet, unde sol nono kal. apriles oriatur.
Fit etiam in uno horologiot duplex elegantiae subtilitas
Nam, dextra ac sinistra extrinsecus, in lateribus ejus, quinde linède directde
notantur ; et ternae partes circulorum aequali intervallo sic fiunt, ut :
Una proxima sit angulis posterioribus, ubi stili ponentur qui umbra sud horas
designent; altera, mediam planitiem detineat; tertia, prope oram contingat. has
enim partes circulorum hieme, vere et aestate — sic ut interius — gnomonis
umbra sequiturs.
In angulis ergo posterioribus, stilos modice obliquos figes, qui umbra sua horas
designent : oriens enim sol in primo latere sex horas notabit ; occidens, alias sex in
sinistro latere percurret.
Legitur etiam horas sic comparari deberes : Primam, sextam, septimam et
duodecimam uno spatio mensuraque disponendas; Secundam, quintam, octavam
et undecimam, pari aequalitate ordinandas; Tertiam, quartam, nonam et décimam, -
simili ratione edendas.
Est et alia de modo et mensuris horarum comparatio, quam prolixitatis causa
praetereundam existimavi : quoniam haec diligentia ad paucos prudentes pertinet.
Nam omnes fere, sicut supra memoratum est, quota sit solum requirant.
Quantum ergo ad privatum usum spectat, necessaria huic libello ordinavimus: civitatem
sane et ceterarum rerum institutiones, praestanti sapientiae memorandas relinquimus.
1. Voir tome I, p. 266.
2. Sans corr. : « minorem. )
5. Il s'agit probablement de l’arête supérieure de la tabula.
4. Variété du pelecinum : voir pl. 76, fig. 4.
5. En fait, l’ombre du gnomon ne suit pas des arcs de cercle, et les arcs d’hyperbole qu’il
parcourt ne sont point uniformément espacés.
6. Détail sur la disposition des chiffres marquant les heures.
