DE ARCHITECTURA
CAPUT VII
DE ROTIS AD HAURIENDAM AQUAM AD VARIAS ALTITUDINES
AB HOMINIBUS CALCANTIBUS VERSATIS
Nunc de organis, quae ad hauriendam aquam inventa sunt, quemadmodum -
variis generibus comparentur, exponam : et primum dicam
de tympano. Id autem non alte tollit aquam, sed exhaurit expeditissime -
multitudinem magnam . Axis ad tornum aut circinum fabricatur ,
capitibus lamina ferratis, habens in medio circa se tympanum ex tabulis -
inter se coagmentatis; collocatur in stipitibus habentibus in se sub
capita ’ axis ferreas laminas. In eius tympani cavo interponuntur octo
tabulae transversae tangentes axem et extremam tympani circuitionem,
quae dividunt aequalia in tympano spatia. Circa frontem eius figuntur
tabulae , relictis semipedalibus aperturis ad aquam intro concipiendam .
Item secundum axem columbaria ’ fiunt excavata in singulis spatiis ex
una parte2. Id autem cum est navali ratione picatum, hominibus calcantibus -
versatur, et hauriendo per aperturas , quae sunt in frontibus
EMENDATIONES
Axis ... fabricatur — Locutionis subiectum deerat in vulgata Codicum lectione, ad tornum aut circinum
fabricatur; itemque in Editionibus saec. XV, quae loco fabricatur dederunt fabricatum. Docente Bononiensi
Codice, scripsit locundus Fit axis , pariterque iuxta aliquot Codices edidit fabricatus , ceteris probantibus.
Animadverto tamen
, simpliciorem effici posse emendationem , sola voce Axis recepta : cum enim Codices tradant -
fabricatur, inutile evadit verbum fit
, quod insuper participio fabricatus coniunctum vocum quamdam prae
se fert redundantiam. Quare malui edere: Axis ad tornum aut circinum fabricatur.
sub capita — Bona lectio sub capita,
ae in Codicibus Vaticanis 2, 3, 6, 13, 14, Caesenate, Florentino 2,
et Mediolanensi reperitur, ab universis
itoribus neglecta fuit, qui ceterorum Codicum scripturam vulgaverunt -
dantes sub capite. Bina profecto sunt axis capita, ac de utrisque heic res est; unum enim in uno stipite, -
alterum in altero erat collocandum . Itaque capita restitui,
ILLUSTRATIONES
1 A similitudine eorum, in quibus nidificant columinferius -
de hominibus tympanum calcantibus loquatur
bae , loculamenta :
ta fuerunt columbaria. Sic
Vitruvius, quin ullam prius faciat mentionem de loco,
apud Vitruvium ipsum Libro quarto c
ap. 2 columbaria
ubi calcantes homines insistere debeant; quod neces
dicuntur cubilia tignorum in parietibus: in veteribus
sarium videtur esse, et in hoc descri
Inscriptionibus columbaria vocantur loculi sepulcroserat -
Auitem -
fortas
aptissime incideret .
quibus cinerum ollae reponebantur : in navi
ctor; ad latus eius aliud minus tympanum pro hominimbaria -
nuncupantur foramina, per quae re
bus calcantibus aptatur ex altera parte. Postremae hae
in aquam immittuntur, docentibus Festo, et D. Iside
voces praeterquam quod superioribus verbis ex una
brig. XIX 2). Heic cava sic denominantur, per
parte responderent, omissionis etiam probabilem redqua -
in axem ingreditur, ab eoque in labrum egredi
derent rationem ; potuerunt enim Amanuenses y
2 Vehementem animi mei suspicionem silentio preparte -
repetitione illusi periodum hanc praetermitt
mère non possum, hoc in loco verba aliquot e Codi¬Videant -
Eruditi : interim in meo schemate tympanum
cibus excidisse. Suspicandi ratio in eo sita est, quod
pro hominibus calcantibus essinxi, uti infra dicam.
