DE ARCHITECTURA
aquam triplex immissarium, collocenturque in castello tres fistulae aequaliter -
divisae intra receptacula coniuncta, ut cum abundaverit ab extremis -
, in medium receptaculum redundet . Ita in medio ponentur sistulae -
in omnes lacus et salientes 5; ex altero in balneas, pro quibus
vectigal quotannis Populo praestent 6; ex tertio in domos privatas. Haec
autem quare divisa constituerim , hae sunt causae ’: ne desit in publico, -
non enim poterunt avertere, cum habuerint a capitibus proprias ductiones -
; et ut qui privatim ducent in domos, vectigalibus ? tueantur per
EMENDATIONES
pro quibus — Ad comparandum inter antecedentia et sequentia verba nexum aliquem, qui desideratur in
Codicum et Editionum saec. XV lectione, induxit locundus particulam ut ante vectigal; eiusque invento plauserunt -
Editores ceteri, dempto Schneidero. Profecto ne mihi quidem arridebat particula illa: cum itaque aptiorem -
exquirerem emendationem, huiusmodi inveni remedium, quod duobus vulneribus mederetur. Legitur in
Codicibus et in Editionibus pauca post verba , ex quibus tertio, manifesta sensus violatione; nam patet, pronomen -
quibus locum ibi habere non posse, uti merito sensit etiam Perraultius, probante Stratico. Quare ratus
sum, vocem illam huc pertinere , ideoque huc eam induxi, addita praepositione pro. Ita uterque locus optime -
se habere visus est
Haec autem ... causae — Verba haec, quae in Codicibus et Editionibus locata erant post ductiones, illuc
ex librariorum incuria translata fuisse censeo cum Schneidero , ideoque huc advocavi. Luculentissima huius
rei ratio in eo sita est , quod naturalis ordo postulat , ut eae voces causarum enunciationi antecedant, dum
jus mediae statuuntur inter unam et alteram causam, ex quo inord
e contrario in Codicibus et Editionib
simam appellavit merito Galianus. Barbarus quoque vitium depreher
prorsus evadit locutio, quam obscuris
in ea scriptura videtur, sed pessimum attulit remedium, cum textum praeciderit, uti in THESAURO . Ceterum non
probo Schneiderum, qui ut vel uti transtulit ante ne desit , nulla prorsus de causa ; quare particulam illam
ante verba qui privatim, uti oportet, reliqui, praemissa tamen coniunctione et ab eodem Schneidero inducta -
ad faciliorem locutionis nexum.
ILLUSTRATIONES
7 Antiquiori aevo, uti refert Frontinus (de Aquae
dividicula appellata fuerunt castella, teste Festo : Di
), non licebat privatis aquam ducere ex ci
vidicula antiqui dicebant, quae nunc sunt castella,
sed tantum eam, quae ex lacubus abundabat.
quibus a rivo communi aquam quisque in suum ju
dum ducit . Ceterum de aquae castellis publicis egit
En eius verba : Apud Antiquos omnis aqua in usus
publicos erogabatur: et cautum ita fuit ; NE QUIS PRIanus -
(Pandect. XLIII tit. 20 Leg. 1 §. 38-41).
Lacus et salientes quamvis interdum idem signi¬VATUS -
ALIAM DUCAT QUAM QUAE EX LACU HUMUM
ficent, tamen distincte heic mémorantur. Lacus enin
ACCEDIT : haec enim sunt verba Legis : idest, quae ex
lacu abundavit : eam nos caducam vocamus. Et haec
videntur esse alvei
quos aqu
tubum in
ipsa non in alium usum, quam in balnearum, au
sus publicos : salientes autem puto fe
similes us
lonicarum dabatur ; eratque vectigalis statuta me
qui ad ornatum aquam in altum per tubum
publico impenderetur : aliquid et in domos
pant: eamdem opinionem fovet Galian
um Civitatis dabatur, concedentibus reliquis,
nio (Hist. Nat. XXXVI 24) lacus distinct
stur itaque Vitruvii tempore memorata lex in usu
a salientibus indicantur; inquit hic: Agrippa ... lac
amplius non fuisse, cum privati aquam ex ipso caseptingentos -
fecit, praeterea salientes centum quinqu
ello ducere
6 Parum accurata huius loci locutio quamdam m.
alibus, quae solvebantur pro aqua, mentionem -
feci
em, et in eo e
m Frontinus (de Aquaed. art. 9
tela autem singularum aquarum locabatur red
tur. Attamen, c
opulus pro Republica ipsa usurpetur, eaque in hy
qui aquae ductus dato pretio reficiebant et culesi -
generale quoddam nomen verbo illi pra
bant, uti innuit ipse Frontinus (art. 96) ,
sudiri possit, locum, uti a Codicibus perhib
praeterea (art. 98) addit nomina decem et octo Ci
reliqui, ita locutionem explicans: pro quibus, nempe
torum aquarum a M. Agrippa sub Augusto usque ad
balneis , omnes quotannis praestent vectigal Reipublicae.
semetipsum sub Nerva
