Full text: Vitruvius: Vitrvvivs Itervm Et Frontinvs À Iocvndo Revisi Repvrgatiqve Qvantvm Ex Collatione Licvit

NONVS. per ficiuntur ad rõnem locorũ, & umbræ gnomonum
horarum deſcriptiones, Analẽma eſt rõ cõquiſita ſo
lis curſu & umbræ creſantis à brumæ obſeruatione
inuenta, ẽ qua per rõnes architectonicas circiniq́ de
ſcr iptiones eſt inuẽtus effectus in mũdo. Mũdus aũt
eſtomniũ naturæ rerũ cõceptio ſumma, cœlũ\’q́ ſideri
bus cõformatũ, Id uoluitur cõtinenter circũ terrã, at-
q́ mare per axis cardines extremos, Nãq́ in his lo-
as natur alis ptãs ita architectata eſt, collocauit\’q́ car
dines tanꝗ̃ centra, unum à terra & à mari in ſummo
mundo, ac poſt ipſas ſtellas ſeptentrionum, Alterum
trans cõtra ſub terra in meridianis ꝑtibus, ibi\’q́ cir
cum eorũ cardinũ orbiculos, tãꝗ̃ circum centra, ut in
torno perfecit, qui græce Πόλοι nominãtur, per quos
ꝑuolitat ſempiterno cœlũ, Ita media terra cũ mari,
centri loco natur aliter eſt collocata, His natura diſpoſi
tis, ita uti ſeptentrionali parte à terra excelſius ha-
beat altitudine centrum, in meridiana aũt parte infe
rioribus locis ſubiectũ à terra obſcuretur, tunc etiã
per mediumtranſuerſa, & inclinata in meridiẽ cir
culi delata zona duodecim ſignis eſt cõformata, quæ
corum ſpẽs ſtellis diſpoſitis duodecim partibus per-
æquatis exprimis depictam a natur a figurationem. Itaq́ lucentia cum mundo reliquo\’q́ ſiderum ornatu
circum terram mareq́ peruolantia curſus perficiunt
ad coelirotũditatem. Omnia autem uiſitata & inuiſi
tata temporum nece ſſitudine ſunt conſtituta, ex qui-
bus ſex ſigna numero ſupra terrã cum cœlo perua-
gantur, cœtera ſubterrã ſubeuntia, ab eius umbra
obſcurantur, Sex autem exhis ſemper ſupra terram LIBER nituntur, Quanta pars enim nouiſſimi ſigni depreſ
ſione coacta uerſatione ſubiens ſub terram occulta-
tur, tantundem eius cõtrariæ uerſationis neceſſitate
ſuppreſſa rotatione circũacta trans ẽ locis non paten
tibus & obſcuris egreditur ad lucem, Nanq́ uis una
& nece ſſitas utrũq́ ſimulorientẽ & occidentẽ perfe
cit, Ea autem ſigna cum ſint numero. xii. partes\’q́ duo
decimas ſingula poſſideant mundi, uerſenturq́ ab
oriente ad occidentem continenter, tunc per eaſigna
cõtrario curſu luna, ſtella Mercurii, Veneris, ipſe ſol,
itemq́ Martis, & Iouis, & Saturni, ut per graduum
aſcenſionẽ percurrentes, alius alia circuitiõis magni
tudine ab occidente ad orientem in mundo peruagan
tur, Luna die octauo & uigeſimo, & amplius cir citer
hora, cœli circuitionem percurrens, ex quo cœperit
ſigno ire, ad id ſignũ reuertendo per ficit lunarẽ mẽ
ſem, Sol a utem ſigniſp atium, quod eſt duodecima ꝑs
mundi menſe uertente uadens tranſit, ita duodecim
menſibus duodecim ſignorum interualla peruagan,
do, cum redit ad id ſignum unde cœperit, perficit ſpa
tium uertẽtis anni, Ex eo, quem circulum Luna terde
cies in duodecim mẽſibus percurrit, eum Sol hiſdem
menſibus ſemel permetitur, Mercurii aũt & Veneris
ſtellœ arcũ Solis radios ſolẽ ipſum, uti centrũ itineri
bus coronãœs regreſſus retrorſum, & retardatiões
faciunt, Etiã ſtatiõibus ꝓpter eã circinationẽ moran
tur in ſpatiis ſignorũ. Id aũt ita eſſe maxime cogno-
ſcitur ex Veneris ſtella, ꝙ ea cũ ſolẽ ſequatur, poſt oc
caſum eius apparẽs in cœlo, clariſſimeq́ lucens ue-
ſperugo uocitatur, aliis aũttꝑibus eũ antecurrẽs, & NONVS. oriens ante lucem, Lucifer appellatur, Ex eoq́ nõnũꝗ̃
plures dies in uno ſigno cõmorantur, alias celerius
ingrediuntur in alterum ſignũ, Itaq́ ꝙ nõ æque per
agunt numerũ dierũ in ſingulis ſignis, ꝗ̃tum ſunt mo
ratœ prius. tranſiliendo celerioribus itineribus per
ficiunt iuſtum curſum. Ita efficitur utiꝙ demorentur
in nõnullis ſignis, nihilominus cũ eripiũt ſe à nece ſ
ſitate moræ, celeriter cõſequantur iuſtã circuitiõem. Iter aũt in mundo Mercurii ſtella ita peruolitat, uti
trecenteſimo & ſexageſimo die per ſignorum ſpatia
currens perueniat ad id ſignũ, ex quo priore circu-
latione cœpit facere curſum, & ita perœquatur eius
iter, ut circiter tricenos dies in ſingulis ſignis habeat
numeri rationem, Veneris aũt cũeſt liberata ab im-
peditione radiorum ſolis. xxx. diebus ꝑcurrit ſigni
ſpatium, quo minus quadragenos dies in ſingulis ſi
gnis patitur, cũ ſtationẽ fecerit, reſtituit eã ſummã
numeri in uno ſigno morata. Ergo totã circuitionẽ in
cœlo quadrin gẽteſimo & octo geſimo & ꝗnto die per
mẽſa, iterũ in id ſignũ redit, ex quo ſigno prius iter
facere cœpit, Martis uero circiter ſexceteſimooctoge
ſimotertio die ſiderũ ſpatia ꝑuagãdo ꝑueniteo, ex
quo initiũ faciẽdo cur ſumfecer at ante, & in quibus ſi-
gnis celerius ꝑcurrit cũſtationẽ fecit explet dierũ nu
meri rõnẽ, Iouis aũt placidioribus gradibus ſcãdẽs
cõtra mũdi uerſationẽ circiter tricẽtiſſ exagintaꝗnq́
diebus ſingula ſigna ꝑmetitur, & cõſiſtit ꝑ annos. xi. & dies tricẽto ſſexagintatres, & redit in in id ſignũ,
i quo ante. xii. ãnos fuerat. Saturni uero mẽſibus un
de triginta & amplius paucis diebus peruadẽs per LIBER ſigniſpatium, anno nono & uigeſimo circiter diebus
clx. in quo ante triceſimo fuerat anno in id reſtitui-
tur, ex eoq́ quo minus ab extremo diſtat mũdo, tãto
maiorem circinationem rotæ percurrẽdo, tardior ui-
detur eſſe, Hi autem qui ſupra ſolis iter circinatiões
peragunt, maxime cum in trigono fuerint. quòd is in-
ierit, tum non progrediuntur, ſed regreſſus faciẽtes
morantur, donicum idem ſol de eo trigono in aliud ſi
gnum tranſitionem fecerit. Id autem nonnullis ſic fie
riplacet, quòd aiunt, ſolem cum longius abſit abſtan
tia quadam, non lucidis itineribus errantia per ea ſi
dera obſcuratis morationibus impediri, Nobis uero
idnon uidetur. Solis enim ſplendor perſpicibilis, & patens ſine ullis obſcurationibus eſt per omnem mun
dum, ut etiam nobis apparet cum faciũt eœ ſtellœ re-
greſſus & moratiões, Ergo ſitãtis interuallis noſtra
ſpecies põt id animaduertere, quidita diuinitatibus
ſplẽdoribusq́ aſtrorũ iudicamus obſcuritates obiici
poſſe? Ergo potius ea rõ nobis cõſtabit, ꝙ feruor quẽ,
admodũ oẽsres euocat, et ad ſe ducit (ut ẽt fructus
ex terra ſur gentes in altitudinẽ ꝑ calorẽ uidemus, nõ
minus aquœ uapores à fontibus ad nubes per arcus
excitari) eadẽ rõne ſolis impetus uehemens radiis
trigoni forma porrectus, inſequẽtes ſtellas ad ſe per-
ducit, & ante currentes ueluti refrenãdo retinẽdo´{qus}
non patitur progredi, ſed ad ſe cogitregredi, & in
alterius trigoni ſignum eſſe, Fortaſſe deſider abitur
quid ita ſol quinto à ſe ſigno potiusꝗ̃ ſecundo, aut
tertto, quœ ſunt propiora faciat in his feruoribus re-
tentiões. Ego quemadmodumid fieri uideatur expo- NONVS. nam. Eius radii in mundo uti trigoni paribus lateri
bus forma lineationibus extenduntur, Id autem nec
plus nec minus eſt ad quintum ab eo ſigno, Igitur ſi
radii per omnem mundum fuſi cir cinationibus uaga-
rentur, neq́ extentionibus porrecti ad trigoni for-
mam linearentur, propiora flagrarent, Id autẽ etiã
Euripides græ corum poeta animaduertiſſe uidetur,
ait enim, Quæ longius à ſole eſſent, hæc uehemen-
tius ardere, ꝓpiorauero contemperata habere, ita-
q́ ſcribit in fabula Phaetõte ſic, κὰι ειΤ ὰ πό\’δρ῾ο,
Τά\’δ ἐ\‘νγὔζ εὔκδ α*** ἔΧρι. Siergo res & rõ & te-
ſtimoniũ poetæ ueteris id oſtẽdit, non puto aliter opor
tere iudicari, niſi quemadmodum de eare ſupraſcri
ptum habemus. Iouis autem inter Martis & Saturni
cir cinationem currens, maiorem ꝗ̃ Mars, minorem ꝗ̃
Saturnus peruolat curſum, Item reliquæ ſtellæ, quo
maiore abſunt ſpatio ab extremo cœlo ꝓximã´ hẽnt
terræ circinationem, celerius percurrere uidentur, q
quæcunq́ earum minorem cir cinationem peragens,
ſæpius ſubiens præterit ſuperiorem, Quemadmodũ
ſi in rota, qua figuli utuntur, impoſitæ fuerint ſeptem
formicæ, canalesq́ totidẽ in rota facti ſint circũ cẽtrũ
in imo, ad creſcentes ad extremum in quibus hæ co-
gantur circinationem facere, uerſeturq́ rota in alte-
ram partem neceſſe erit eas contra rotæ uerſatiõem
nihil minus aduerſus itinera perficere, & quæ pro-
ximum centrum habuerit celerius peruagari, quæq́
extremum orbem rotæ peraget, etiam ſi æquæ celeri
ter ambulet, propter magnitudinẽ cir cinatiõis multo
tardius per ficere curſum, Similiter aſtra nitentia cõ LIBER tra mundi curſum ſuis itineribus perſiciũt circuitũ,
ſed cœli uerſatiõe redudatiõibus referũtur quotidia
na temporis circulatione. Eſſe aũt alias ſtellas tẽpera
@as, alias feruenæs, etiamq́ frigidas, hœc eſſe cauſa
uidetur, ꝙ omnis ignis in ſuperiora loca habet ſcan
dentem flammam. Ergo ſol æthera, quieſt ſupra ſera
diis exurens efficit candentem in quibus locis hẽt cur
ſum Martis ſtella, itaq́ feruens ab ardore ſolis effici
tur, Saturni aũt ꝙ eſt proxima extremo mundo tan-
gitq́ con gelatas cœli regiones, uehementer eſt frigni-
da, Ex eo louis cũ inter utriuſq́ cir cuitiones hẽat cur
ſum, à refrigeratione caloreq́ eorũ medio, conueniẽ
tes temperatiſſimosq́ habere uidetur effectus. De zo
na. xii. ſignorum & ſeptem aſtrorum contrarioq́ eo
rum opere ac curſu, quibus rationibus & numeris
tranſeunt ex ſignis in ſigna, & circuitum ſuumper-
ficiant, utià præce ptoribus accepi, expoſui, nunc de
creſænti Lumine Lunæ diminutiõeq́, uti traditũ eſt
nobis à maioribus, dicam, Beroſus qui à caldeorum
ciuitate ſiue natione ꝓgreſſus in aſiam, & diſcipli-
nam patefecit, ita ẽ profeſſus, pilameſſe ex dimidia
parte candentem, reliqua habere ceruleo colorc, Cum
aũt curſum itineris ſui peragens ſubiret orbẽ ſolis,
tunc eã radiis & impetu caloris corripi cõuertiq́ cã-
dentẽ, ꝓpter eius ꝓprietatem luminis ad lumen. Cũ
aũt ea euocata adſolis orbes ſuperiora ſpectet, tũc
inferiorem partem eius, ꝙ candens non ſit ꝓpter ae-
ris ſimilitudine obſcuram uideri, cũ ad perpendicu-
lum extet ad eius radios totũ lumen ad ſuperiorem
ſpeciem retineri, & tunc eã uocari primam, cũ præte NONVS. riens uadit ad orientis cœli partes, relaxari ab impe
tu ſolis, extremãq́ eius partem candentiæ, oppido ꝗ̃
tenui linea ad terram mittere ſplendorẽ, & ita ex eo
camſecundã uocari, Quotidiana aũt uerſationis re
miſſione, tertiam, quartã, indies numerari, ſeptimo
die ſol cum ſit ad occidentẽ, luna aũt inter orientẽ & occidentem medias cœli teneat regiones, ꝙ dimidia
parte cœli ſpatio diſtet à ſole, itẽ dimidiam candẽtiœ
conuerſam habere ad terrã. Inter ſolẽ uero & lunam
cũ diſtet totum mundi ſpatium, & luna orientis orbẽ
ſol retroſpiciens, cũ tranſit ad occidentẽ, eam ꝙ lon-
gius abſit à radiis remiſſam, quartadecima die ple-
na rota totius orbis mittere ſplendorẽ, reliquosq́ di
es decreſœntia quotidiana ad perfectionem lunaris
menſis uerſationibus & curſuà ſole reuocationibus
ſubire rotam, radiosq́ eius etiam menſtruas dierũ
efficere rõnes. Vti aũt Ariſtarchus ſamius mathema
ticus uigore magno rõnes uarietatis diſciplinis de
eadẽ reliquit exponam. Nõ enim latet Lunam ſuum
propriũq́ non habere lumen, Sed eſſe uti ſpeculũ, et
à ſolis impetu recipere ſplendorem, Nãq́ luna de ſe
ptem aſtris circulum proximũ terræ in curſibus mini
mum peruagatur, Itaq́ quot mẽſibus ſub rotã ſolis
radiosq́ primo die anteꝗ̃ preterit latens obſcuratur,
& quoniam eſt cum ſole, noua uocatur, poſtero autẽ
die quo numeratur, ſecunda, præteriens à ſole, uiſita
tionem facit tenuem extremæ rotundationis, Cum tri
duumreceſſit à ſole, creſcit & plus illuminatur, quo
tidie uero diſcedens cũ ꝑuenit ad diẽ ſeptimũ diſtãs
à ſole occidente, cir citer medias cœliregiones, dimi- LIBER dia lucet, & eius quæ ad ſolẽ pars ſpectat, ea eſt illu-
minata, Quarto aũt decimo die cũ in diametro ſpa-
tio totius mundi abſit à ſole perficitur plena, & ori-
tur cum ſol ſit ad occidentem, iõ ꝙ totum ſpatiũ mũdi
diſtans conſiſtit cõtra, & impetu ſolis totius orbis in
ſerecipit ſplẽdorẽ, Septimodecumo die cũ ſol oritur,
ea preſſa eſt ad occidentẽ, uigeſimo & altero die cũ
ſol eſt exortus, Luna tenet cir citer medias cœli regio
nes, & idquod ſpectat ad ſolem habet lucidũ, in re-
liquis obſcura, Item quotidie curſum faciendo circiter
octauo & uigeſimo die ſubit radios ſolis, & ita mẽ-
ſtruas per ficit rõnes, Nuncut in ſingulis menſibus
ſol ſigna peruadens, auget & minuit dierum & ho-
rarum ſpatia dicam.

De ſolis curſu per duodecim ſigna.

98. Caput. V.

IS nãq́ cum arietis ſignuminit, et partem
octauam peruagatur, perficit æquinoctiũ
uernũ, cũ ꝓgreditur ad caudam tauri ſi-
dusq́ uergiliarũ, ẽ quibus eminet dimidia pars pri
or tauri, in maius ſpatium mundi, ꝗ̃ dimidiũ ꝓcur-
rit, ꝓœdens ad ſeptentrionalem partẽ, Etauro cum
ingreditur in geminos, exorientibus uergiliis magis
creſcit ſupra terrã, & auget ſpatia dierũ, deinde ẽ
geminis cũ init ad cancrũ, qui breuiſſimũ tenet cœli
ſpatiũ, cum ꝑuenitin partẽ octauã per ficit ſolſticia-
le tẽpus, & ꝓgens peruenit ad caput & pectus leo-
nis, ꝙ eæ ꝑtes cancro ſunt attributæ, Ex pectore aũt
leonis & finibus cãcri, ſolis exitus percurrens reli-

Waiting...

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.

powered by Goobi viewer