Full text: Vitruvius: Vitrvvivs Itervm Et Frontinvs À Iocvndo Revisi Repvrgatiqve Qvantvm Ex Collatione Licvit

OCTAVVS. dore percandefacit terram, quœ eſt circaſe, Supraſe
autem feruidum emittit in ſuperioraloca uaporem,
& ita ſi qui in his locis qui ſunt ſupra, fontes dulcis
aquœ naſcuntur, offenſi eo uapore efferueſcunt inter
uenas, & ita profluunt incorrupto ſapore, Sũt etiã
odore & ſapore nenbono frigidi fontes, qui ab infe
rioribus locis penitus orti, perloca ardentia tr ãſeunt
& ab his per longum ſpatiumterrœ percurrentesre-
frigerati perueniũt ſupraterram, ſapore, odore, co-
loreq̃́ corrupto uti in tiburtinã uia flumẽ albula, & in ardeatino fontes frigidi eodem odore, qui ſulphu
rati dicuntur, & reliquis locis ſimilibus, Hiautẽ cum
ſint frigidi ideo uidentur aſpectu feruere, ꝙ cum in
ardentem locum alte penitus inciderunt, humore & igniinter ſe congruentibus offenſi uehementi frago
re, ualidos in ſerecipiunt ſpũs, & ita inflati uiuen
ti coacti bullientes crebre per fontes egrediuntur, Ex
his autẽ quinon ſunt aperti, ſedaut ſaxis, aut alia
ui detinentur, per anguſtas uenas uehementia ſpũs
extrudũtur ad ſummos grumorum tumulos, Itaque
qui putant tanta ſe altitudine, qua ſunt grumi capi
tafontium poſſe habere, cum aperiunt foſſuras lati-
us, decipiuntur, Nãq́ uti œneum uas nõ in ſummis
labris plenum, ſed aquœ menſuram ſuœ capacitatis
habensẽ tribus duas partes, operculumq̃́ in eo collo
catum cum ignis uehementi feruore tangatur percale
fieri cogit aquam, ea autem propter naturalem rari-
tatem in ſerecipiens feruoris ualidam in flationẽ nõ
modo implet uas, ſed ſpiritibus extollens operculum
& creſœns abundat, ſublato autem operculo emiſſis LIBER inflationibus in aere patenti, rurſus ad ſuum locum
reſidet, Ad cundẽ modumea capita fontium, cũſunt
anguſtiis compreſſa, ruunt in ſummo ſpiritus aquœ
bullitus, Simul autemlatius ſunt aperti exinaniti ꝑ
raritates liquidœ poteſtatis reſidunt, & reſtituuntur
in libramenti ſui proprietatem, Omnis aũt aqua ca-
lida, ideo quidemeſt medicamentoſa, ꝙ in prœuiisre
bus percocta abiam uirtutem recipit ad uſum, Nanq́
ſulphuroſi fontesneruorum labores reficiunt, per-
cale faciendo, exugẽdoq̃́ caloribus, ẽ corporibus hu-
mores uitioſos, Aluminoſi autem cum diſſoluta mem
bra corporum paralyſi, aut aliqua ui morbi recepe-
runt, fouendo per patentes uenas refrigerationẽ con
traria caloris uireficiunt, & ex hoc continenter reſti
tuuntur in antiquam membrorum curationem, Bitu-
minoſi autem interioris corporis uitia potiõibus pur
gando, ſolent mederi, Eſt autem aquœ frigidœ genus
nitroſum, uti pinnœ ueſtinœ, cutiliis, aliisq̃́ locis ſi-
milibus, quod potionibus depurgat, per aluũq̃́ trã-
ſeundo etiam ſtrumarum minuit timores, Vbiuero
aurum, argentum, ferrum, œs, plumbum, reliquœq̃́
res earũ ſimiles fodiuntur, fontes inueniũtur copioſi,
ſed himaxime ſunt uitioſi, Habẽt . n. uitia contraria
aquœ calidœ, quã ſulphur, alumen, bitumen emittit,
qui perpotiones, cum in corpus ineunt, & per uenas
permanando neruos attingunt & artus, eos durãtin
flando, Igitur nerui inflatione turgentes, ex longitu-
dine cuntr ahuntur, & ita autneuricos, aut podagri-
cos efficiunt homines, ideo ꝙ ex duriſſimis, & ſpiſſio
ribus frigidiſſimisq̃́ rebus intinctas habent uenarũ OCTAVVS. raritates, Aquœ aute ſpecies eſt, quœ cumhabeatnon
ſatis perlucidas uenas, ſpuma, uti flos, natat in ſum
mo, colore ſimilis uitri purpurei, Hœc maxime conſi
derantur Athenis. Ibi enim ex eiuſmodi locis & fon-
tibus, & in aſty, & ad portum Pyrœũ, ducti ſunt ſa-
lientes, ẽ quibus bibit nemo propter eam cauſam, ſed
lauationibus & reliquis rebus utuntur. Bibunt autẽ
ex puteis, & ita uitant eorum uitia, Troezeninõ po
teſt id uitari, ꝙ omnino aliud genus aquœ nonrepe
ritur, niſi qđ Cibdeli habent, Itaq́ in ea ciuitate,
aut omnes, aut maxima parte ſunt pedibus uitioſi,
Cilitiœ uero ciuitate tarſo flumẽ eſt nomine cydnos,
in quo poda grici crura macer antes leuantur dolore,
Sunt autem & alia multa genera, quœ ſuas habẽt ꝓ
prietates, uti in Sicilia flumen eſt Himera, qđ à fon
te cum eſt progreſſum diuiditur in duas partes, quœ
pars profluit contra Aethnam, ꝙ per terrœ dulcem
ſuccũ ꝑcurrit eſt in finita dulcedine, altera ꝑs, quœ ꝑ
camterram currit unde ſal foditur, ſalſum habet ſa
porẽ, Item Paretonio & quo eſt iter ad Hammonẽ, & Caſſio ad Aegyptũ, lacus ſunt paluſtres, ꝗ ita ſunt
ſalſi, ut habeant inſuper ſe ſalem congelatum, Sũt
autem & aliis pluribus locis, & fontes, & flumina,
& lacus, qui per ſalifodinas percurrentes neceſſario
ſalſi perficiuntur, Alii autem per pingues terrœue-
nas profluentes, uncti oleo erumpunt, uti ſolis (qđ
oppidum eſt Ciliciœ) flumen nomine Liparis, In quo
natantes aut lauantes, ab ipſa aqua unguntur, Simi
liter Aethiopiœ lacus eſt, qui unctos homines efficit,
qui in eo natauerint, & in India, qui ſereno cœlo LIBER emittit oleimagnam multitudinem, Item Carthagini
fons eſt, in quonatat inſuper oleum odore, utiſcobe,
citreo, quo oleo etiam pecora ſolent ungi, Zacyntho
& circa dirrachiũ, & Apolloniã fontes ſunt, qui pias
magnam multitudinem cum aquauomunt, Babilone
Lacus ampliſſima magnitudine, quilimneaſphaltis
appellatur, habet ſupranatans liquidum bitumen,
quo bitumine & latere teſtaceo ſtructo muro ſemira-
mis circundedit babilonem, ltem Ioppe in Syria Ara
biaq̃́ numidarum lacus ſunt immani ma gnitudine,
ꝗ emittunt bituminis maximas moles, quas diripiũt,
qui habitant circa, Id autem non eſt mir andum, nam
crebrœ ſuntibilapicidinœ bituminis duri, Cumer-
go per bituminoſam terram uis erumpit aquœ ſecum
extrahit, & cum ſitegreſſa, extra terrã ſecernitur,
& ita reiicit ab ſe bitum. n, Etiamq̃́ eſt in Cappado-
cia in itinere, quod eſt inter Mazaca & Tuana lacus
amplus, In quẽlacum pars ſiue harundinis ſiue alii
generis ſi demiſſa fuerit, & poſterodie exempta, ea
pars, quœſuerit exempta, inuenietur lapidea, quœ
autem pars extra aquammanſerit permanetin ſua
proprietate, Ad eundem modumhierapoli phrygiœ
efferuet aquœ calidœ multitudo, ex qua circum hortos
& uineas foſſis ductis imnittitur, Hœc autem effici-
tur poſt annum cruſta lapidea, & ita quotãnis dex-
tra ac ſiniſtra margmes ex terra faciẽdo inducũt eã,
& efficiunt his cruſtis in agris ſepta, Hoc aũt ita ui
detur natur aliter fieri, ꝙ in his locis & ea terra, qui-
bus is naſcitur ſuccus, ſubeſt coaguli naturœ ſimilis,
Deinde cum commixta uis egreditur perfontes extra OCTAVVS. terram, à ſolis & aeris calore cogitur cõgelari, utẽt
in areis ſalinariis uidetur, Item ſunt ex amaro ſuc
co terrœ fontes exeuntes uehementer à mari, utin põ
to eſt flumen Hypanis, qui à capite profluit circiter
millia quadr aginta ſapore dulciſſimo, deinde cũ per
uenit adlocum, qui eſt ab oſtio ad millia centum ſexa
ginta, admiſcetur ei fonticulus oppido ꝗ̃ paruulus,
Is cum in eum influit, tunctantam magnitudinẽ flu-
minis facit amaram, Ideo ꝙ per id genus terrœ & ue
nas, unde Sandaraca foditur, ea aquamanãdo per-
ficitur amara, Hœc autem diſſimilibus ſaporibus à
terrœproprietateper ficiuntur, uti etiã in fructibus
uidetur. Si enim radices arborum, aut uitiũ, autre
liquorum ſeminumnon ex terrœ proprietatibus ſuc
cum capiendo ederẽt fructus, uno genere eſſent in
omnibus locis & regionibus omnium ſapores, Sed
animaduertimus inſulamleſ bon uinumprotyrum,
maloniam catacecaumenem, Item Lydiam Meliton,
Siciliam mamertinũ, Campaniam falernum, in ter-
racina & fundis cecubũ, reliquisq̃́ locis pluribus tn-
numerabili multitudine generauini uirtutesq̃́ pro-
creari, quœ non aliter poſſunt fieri, niſi cum terre-
nus humor ſuis proprietatibus ſaporum in radici-
bus in fuſus, enutrit materiam, per quam egrediens
ad cacumen pro fundat proprium loci & generis ſui
fructus ſaporem, Quod ſi terra generibus humorũ
non eſſet diſſimilis & diſp arata, non tantum in Sy-
ria & Arabia in harundinibus, & iuncis herbisq̃́
omnibus eſſent odores, neq́ arbores turiferœ, neque
piperis darent baccas, nec myrrœ glebulas, neccy- LIBER renis in ſerulis laſernaſceretur, ſed in omnibus ter
rœ regionibus, & locis eodem genere omnia procrea
rentur, Has autem uarietates regionibus & locis, in
clinatio mundi, & ſolis impetus propius, aut lõgius
curſum faciẽdo tales efficit terrœ humores. quœ qua
litates non ſolũ in his rebus, ſed etiam in pecoribus,
& armentis di cernuntur, Hœc non ita diſſimiliter
efficerentur, niſi proprietates ſingularum terrarum
in regionibus ad ſolis ptãtemtẽperarentur, Sunt. n. Boetiœ flumina Cephyſos, et Melas, Lucanis cratis,
Troiœ Xanthus, inq̃́ agris Claz omeniorum, & Ery
threorũ, & Laodicẽſiũ, fontes acflumina, cũ pecora
ſuis tꝑibus anni parantur ad conceptionẽ partus, per
id tempus adiungitur eo quotidie potum, ex eoq̃́ quã
uis ſint alba, procreant aliis locis leucophea, aliis lo
cis pulla, aliis coracino colore, Ita proprietas liquo-
ris cum init in corpus, proſeminat intinctam ſuicu-
iuſq́ generis qualitatem. Igitur quoniam in campis
troianis ꝓxime flumen armenta rufa, & pecoraleu
copheanaſcuntur, ideo id flumen ilienſes Xanthum
appellauiſſe dicuntur, Etiamq́ inueniũtur aquœ ge
nera mortifera, quœ per male ficum ſuccum terrœ per
currentia recipiunt in ſe uim uenenatam, uti fuiſſe
dicitur terracinœ ſons, ꝗ uocabatur neptunius, ex quo
quibiber ant imprudentes uita priuabantur, qua ꝓ-
pter antiqui eum obſtruxiſſe dicuntur, & Cychros in
thracia lacus, ex quo non olum quibibcrint moriũ-
tur, ſed etiam quilauerint, Item in the ſſalia fons eſt
ꝓfluens, ex quo fonte, nec pecus ullum guſtat, nec be-
ſtiarum genus ullum propius accedit, ad quemfontẽ OCTAuVS. proxime eſt arbor florẽs purpureo colore, Nõ minus
in macedõia, quo loci ſepultus eſt Euripides, dextra
ac ſiniſtra monumenti aduenientes duo riui concur-
rũt in unũ, accũbentes uiatores pranſitare ſolent, ꝓ
pter aquæ bonitatem, Adriuum autem qui eſt ex alte
ra parte monumenti, nemo accedit, ꝙ morti ferã aquã
dicitur habere, Itemeſt in arcadia Nonacris nomina
ta terra regio, quœ habet in montibus ẽſaxo ſtillan-
tes frigidiſſimos humores. Hœc autem aqua ſtigos hy
dor nominatur, quam, neq́ argẽteum, neq́ œneum,
neq́ ferreum uas poteſt ſubſtinere, ſed diſſilit & diſ
ſipatur, Conſeruare autem eã, & continere nihil ali-
ud poteſt, niſi mulina ungula, quœ etiam memoratur
ab antipatro in prouinciam, ubi erat Alexander per
Iollam filium perlatam eſſe, & ab eo ea aqua regem
eſſene catũ. Item alpibus in cottiregno eſt aqua, quã
qui guſtant, ſtatim concidunt, Agro autem faliſco uia
campana in campo corneto eſt lucus, in quo fons ori-
tur, ubi anguium & lacertarum reliquarumq́ ſerpẽ
tium oſſ a iacentia apparent. Item ſunt nõnullœ aci-
dœ uenœ fontiũ uti lynœſto, & in Italia uirena cam-
pania the ano, aliiſq́ locis pluribus quœ hanc habẽt
uirtutem, uti calculos in ueſicis quinaſcuntur in cor-
poribus hominum potionibus diſcutiant. Fieri autem
hoc natur aliter, it a ideo uidetur, ꝙ aœr & acidus ſuc
cus ſubeſt in ea terra, per quam egredientes uenœ in
tinguntur acritudine, & it a cum in corpus inierunt,
diſſipant quœ ex aquarũ ſubſidentia in corporibus,
& concreſcentia offenderunt, Quare autem diſcutiã,
tur ex acidis e@ res, ſic poſſumus animaduertere, LIBER Ouumin aceto ſi diutius appoſitũ fuerit, cortex eius
molleſcet & diſſoluetur. Item plumbum, quod eſt len-
tiſſimum & grauiſſimum, fi in uaſe collocatum fue-
rit, & in eo acetum ſuffuſum, id autem opertum & ob
litum ſi erit, efficietur uti plumbumdiſſoluatur, & fi
at ceruſſa, Eiſdem rationibus œs, quod etiam ſolidio-
re eſt natura, ſimiliter cur atum ſi fuerit, diſſipabitur
& fiet ærugo. Item margarita, nõ minus ſaxa ſi liœa,
quæneq́ ferrum neq́ ignis poteſt per ſe diſſoluere,
cum ab igniſunt percale facta aceto ſparſo diſſiliunt
& diſſoluuntur. Ergo cum has res ante oculos ita fie-
ri uideamus, ratiocinemur iiſdem rationibus ex aci-
dis, propter acritudinem ſucci, etiam calculoſos ẽ na
tura rerum ſimiliter poſſe cur ari, Sunt autem etiam
fontes uti uino mixti, quemadmodũ eſt unus Paphla
goniœ, ex quo, etiam ſine uino potantes, fiunt temu-
lenti, Equiculis autem in Italia et in alpibus natione
medullorum, eſt genus aquœ, quam qui bibunt, effi-
ciũtur turgidis guturibus, In arcadia uero ciuitas eſt
non ignota clitori, in cuius agris eſt ſpelunca proflu
ens aquœ, quam qui biberint fiunt abſtemii, Adeum
autem fontem epigrãma eſt in lapide, inſcriptũ hac
ſententia uerſibus grœcis, eam non eſſe idoneam ad
lauandum, ſed etiam inimicam uitibus, ꝙ apud eum
fontem Melãpus ſacrificiis purgauiſſet rabiẽ Proeti
filiarum, reſtituiſſetq́ earu uirginũ mentes in priſti
nã ſanitatẽ, epigrãma aũt eſt id quod eſt ſubſcriptũ.

Ατρόταόὺν ποίμναις {ο\‘ν} μεόαμβρινὸν Ἠνό [?] ε
βαρύνΗ
Dί{ψι}ος ἀνεσόΧατιὰς κλΈι{ον}ρος ἐρΧόμενον

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.

powered by Goobi viewer