Full text: Clavius, Christoph: Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur

LIBER SEPTIMVS. in plano Horizontis iaceat. Quo poſito, ducentur omnes circuli horarii à mer. & med. noc. per
F, centrum mundi. Cum ergo Meridianus per rectam F E, ducatur, ducetur circulus horæ 6. per rectam F α. Et quoniam communes ſectiones circulorum horariorum, atque Horizontis in
centro Horizontis conſtituunt angulos æquales illis, quos communes ſectiones eorundem circu-
lorum & plani horologii horizontalis efficiunt in centro horologii, in quod axis mundi cadit, vt
conſtat ex iis, quæ ad finem propoſ. 1. lib. 3. & ex iis, quæ propoſ. 5. lib. 5. cum horizontale horolo-
gium per arcus horarios deſcriberemus, demonſtrauimus; perſpicuum eſt, circulos horarios oc-
currere horologio declinante in punctis rectæ A B, in quæ cadunt rectæ efficientes in F, eoſdem
angulos, quos horariæ lineę in horizontali horologio faciunt in centro horologii, & c.

RVRSVS quoniam puncta L, & M, aliquando tam parum inter ſe diſtant, vt vix ſine erro-
re per ipſa duci poſſit linea, à qua diuiſio circuli ex L, deſcripti inchoanda eſt, (Facile enim in
vnam, aut alteram partem deflectere poteſt: Vnde error in lineis horariis ducendis continget in-
terdum non paruus) rectius fecerimus, ſi prius ex α, per centrum L, rectam ducamus. Hanc
enim neceſſario ad angulos rectos ſecabit recta L M, ſi erratum non fuerit. Idem quoque in ſe-
quentibus horologiis declinantibus, & inclinatis obſeruandum erit. Hac enim ratione fiet, vt ac-
curatiſſime lineæ horarię ducantur, ſi dictæ duæ lineæ ſeſe ad angulos rectos ſecuerint. Qua-
re diligenter examinanda erit hæc operatio, antequam vlterius in deſcriptione horologij pro-
grediamur.

509.1.

10
Quando pun-
cta L, M, præce [?] -
dẽtis horologii
parum inter ſe
diſtant, quid a-
gendum, vt ac-
cura@è hot [?] æ de-
pingantur.

EADEM ratione, ſi fortè recta F α, nimis procul à puncto E, rectam A B, ſecat, ducere poteri
mus ex F, quamcunque aliam lineam horariam præter lineam horæ 6. quæ nimirum cum F E,
eum angulum faciat, quem illa hora in horologio horizontali cum meridiana linea facit, commo
deq́ue rectam A B, ſecet. Si enim per punctum, vbi rectam A B, ſecat, ad C, centrum horologii
rectam duxerimus, & aliam rectam per punctum, vbi hæc linea æquinoctialem ſecat, & per cen-
trum L, habebimus aliam rectam, a qua diuiſionem circuli ex L, deſcripti inchoare commodiſſi-
mè poterimus. Si igitur tunc vnum punctum diuiſionis cadit præcisè in rectam per L, & M, du-
ctam, rectè inſtituta erit operatio, ſin minus, error aliquis commiſſus erit, quem corrigas, neceſſe
eſt, antequàm ad alia pergas.

509.1.

Qua ratione di-
utſio [?] circuli ex
@, deſeripti anũ
de poſſit inchoa
r@. quàm à recta
L M.
20

ITAQVE ſi horologium hoc in muro, qui à meridie in ortum declinet grad. 30. collocetur,
ita vt recta A B, Horizonti æquidiſtet, & recta F D, ad eundem ſit perpendicularis, atque in pun-
cto K, inſigatur ſtylus ad murum rectus, æqualisq́ue rectæ K F, vel K I, vel triangulum C I G, ſu-
per lineam ſtyli C K, erigatur ad angulos rectos, indicabit extremum vmbræ à vertice ſtyli proie-
ctæ, vel vmbra axis C I, horas à mer. vel med. noc.

509.1.

Quomodo ho-
rologium decli-
nans à Verzica-
li collocan dum
ſit. vt horas in-
dicet.
30

QVO pacto autem in muris, quæ parum à Meridiano circulo abſunt, horologium ſit deli-
neandum, ex ſcholio propoſ. 1. lib. 3. petatur.

509.1.

Quando mutus
par [?] urr à Meri-
diano abeſt.

SEMPER in his horologiis, & in omnibus aliis ſequentibus, angulus contentus ſub axe, & linea ſtyli, cuiuſmodi hic eſt angulus I C K, eſt quantitas altitudinis poli ſupra planum horologii
vt in lib. 3. propoſ. 1. oſtendimus.

509.1.

Altitudo poli
ſupra planum
declinans.

IAM verò idem hoc horologium à meridie declinans in ortum monſtrabit horas etiam in
facie muri oppoſita, hoc eſt, in muro, qui à ſeptentrione in occaſum declinet grad. 30. ſi ita collo
cetur, vt recta A B, Horizonti æquidiſtet, centrumq́ue C, ſit in fra ipſam poſitum, & quæ in eo ſi-
tu dextra nobis ſunt, fiant ſiniſtra, & contra. Sed tunc linea C E M, indicabit horam 12. mediæ
noctis, non autem meridiei, ſicut in horologio ad auſtrum vergente, vt paulo ante diximus. Itaque
conuerſo ad nos horologio declinante à meridie in ortum, quod hactenus deſcripſimus, ita vt ſu
perior pars fiat inferior, & contra, hoc eſt, punctum A, ſit nobis ad dexteram, & B, ad ſiniſtram,
ſi in facie horologii oppoſita omnia lineamenta deſcribantur, ita vt ſingulæ lineæ ſingulis lineis ad
vnguem reſpondeant, & rurſus punctum A, fiat nobis ad ſiniſtram, & B, ad dexteram, deſcriptum
erit horologium declinans à ſeptentrione in occaſum totidem gradibus, quot prius deſcriptum à
meridie in ortum declinat, collocandum in muro, vt iacet. Hac enim ratione erit centrum C, in-
fra rectam A B, & quæ prius erant nobis ſiniſtra, (conuerſo nimirum ad nos horologio, vt A, ad
dexteram, & B, ad ſiniſtram vergeret) facta erunt dextra, & contra.

509.1.

40
50
Quid agendum
ſit, quando ho
rologium decli-
nans à Septen-
trione deſcribẽ-
dũ proponitur.

CONSTRVCTVRI igitur horologium à ſeptentrione declinans in ortum, occaſumve,
deſcribemus horologium declinans à meridie in partem oppoſitam totidem gradibus, quot de-
ſcribendum declinat: (Semper enim eadem declinatio eſt horologii ad Boream ſpectantis, quæ
vergentis ad auſtrum, quamuis non ad eaſdem partes ambo declinent: propterea quod vno de-
clinante in ortum, alterum in occaſum declinet, & contra, ęqualibus tamen numero gradibus.) Vt
ſi deſcribendum ſit horologium declinans à ſeptentrione in occaſum, deſcribemus, declinans à
meridie in ortum: Si verò declinans à ſeptentrione in ortum, deſcribemus declinans à meridie
in occaſum. Ex hoc enim colligemus id, quod proponitur, ſi omnes eius partes inuertantur,
vt dictum eſt.

509.1.

Qua ratione ex
horologio decli
nante à mer. vel
Sept. in ortum,
vel occ. fiat de-
clinans à mer.
vel Sept. in oc-
caſum, vel ortũ,
& contra.

CONSTRVCTO autem quocunque horologio à meridie, ſeptentrioneve in ortum, vel
occaſum declinante, ſi omnia eius lineamenta in alio quopiam plano deſcribantur, ita vt quæ ſunt

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.

powered by Goobi viewer