Full text: Clavius, Christoph: Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur

GNOMONICES proiicitur, ductis prius ex A, ad eaſdem occultas lineis perpendicularibus vſq; ad circulũ B M, & c. Solũ
hoc obſeruandum eſt, quòd, quando punctum ex horologio horizontali transferendum exiſtit inter A, & rectam E G, quemadmodum fuit punctum horæ 22. ♑, in nostro exemplo, perpendicularis ad E G, qua-
lis eſt m l, ducenda eſt verſ{us} A, nempe infra rectam E G, in horologio declinante; quia tunc radius
Solis ſecat in dato puncto planum horologij horizontalis, antequam plano horologij declinantis ad pla-
num horologij horizontalis recto occurrat; atque adeo horologio declinanti occurret infra rectam E G: quando autem recta E G, eſt inter A, & punctum trãsferendum, cuiuſmodi ſunt in noſtro exemplo pun-
cta horarum 18. 17. 16. & c. ab occ. in tropico ♑, perpendicularis ad E G, ducenda eſt verſus lineam
horizontalem, nimirum ſupra rectam E G, in horologio declinante; quia tunc radius Solis occurrit ho-
rologio declinanti ſupra rectam E G, antequam in dato puncto planum horologij horizontalis ſecet, vt
perſpicuum eſt. Verum in qoam partem perpendiculares ad E G, ducendæ ſint, ipſæmet lineæ horariæ
prius ductæ pulchre indicant. Debent enim dictæ perpendiculares ad E G, verſus eam partem erigi,
vbi hor arias lineas poſſint ſecare. Nihil autem intereſt, in vtram partem ducatur perpendicularis ad
rectam occultam ductam ex A, per punctum, quod in horologium declinans ex horizontali horologio
transferendum eſt, dummodo alia perpendicularis ex A, ad eandem occultam rectam in contrariam
partem ducatur, vt in exemplo factum eſt. Hac ratione in ſingulis lineis horarijs, quæ æquinoctialem
lineam in horologio declinante ſecant, (quales ſunt illæ, per quarum puncta in æquinoctiali linea horolo-
gij horizontalis rectæ ex A, emiſſæ rectam E G, interſecant.) puncta inueniri poſſunt, per quæ linea
æquinoctialis ducenda eſt. In eodem noſtro exemplo duximus ex A, per punctum horæ 15. ab occ. in
tropico ♋, rectam A q, quæ rectam E G, ſecat in q, & per q, ad A q, perpendicularem excitauimus
q r, quam in r, ſecat recta t r, ducta ab extremo ſtyli A t, (qui ad A q, perpendicularis eſt.) per pun-
ctum horæ 15. ab occ. in tropico ♋; rectæque q r, ex q ſ, ad E G, perpendiculari æqualem abſcidimus
q ſ, in puncto ſ, vbi hæc perpendicularis lineam g h, horæ 15. iam pridem ductam interſecat. Nam per
ſ, tranſibit tropicus ♋. in linea horæ 15 ab occ. Pro tropico autem ♑, nullum puuctum inuenimus in ho-
ra 15. ſed eam in horizontali linea terminauimus, quia hæc hora in horologio horizontali nullum pun-
ctum habet in tropico ♑.

481.1.

Quomodoar-
cus ſignorũ ex
hori [?] zontali ho-
rologio in horo
logiũ declinans
transferantur.
30
40
50
Qua ratione [?]
omnia puncta
puncta horolo@
gii horizontalis
in horologium
declinãs tranſ-
ferantur.
10
20

SI horologium declinans à Septentrione in occ. deſcribendum ſit, ſumenda eſt in recta A E, verſus
meridiem recta A E, æqualis ſtylo futuri horologij declinantis, & recta E F, ſtylo horologij horizonta-
lis æqualis: Deinde per E, F, ipſi A D, parallelæ ducendæ E G, F H, quarum E G, communis ſectio
erit horologii horizontalis, & horologii declinantis, recta vero F H, linea horizontalis. Reliqua autem
abſoluenda erunt, vt in horologio declinante à mer. in or. diximus.

481.1.

Horologium @
Sept. declinans
quo pacto ex ho
rizontali deſcri
batur.
30

QVOD ſi in horizontali horologio deſcriptus eſſet parallelus omnium ſemper apparentium maxi-
mus, ſtatim diſcerneremus in horologio declinante à Septentr. horas ab or. ab horis ab occ. Nam il-
læ horæ, quę in horologio Italico horizontali tangunt dictum parallelum, antequam rectæ E G, occur-
rant, pertinent in horologio declinante ad horas ab ortu, vt ex ijs, quæ in ſcholio propoſ. 10. lib. 2. ſcri-
pſimus, manifeſtum eſt.

CAETERVM inuentum hoc nostrum non multum differt ab artificio, quod Guid{us} Vbaldus
è Marchionibus Montis, vir in rebus Mathematicis præſtantiſſimus, excogitau [?] it, atque humaniſſime ad
me miſit: quo quidem artificio ex Solis circunferentiis horizontalibus, deſcenſiuis{q́ue} in Horizonte in-
uentis conficiemus eadem horologia ad Horizontem recta. Quamuis autem ipſe in plano Horizontis
deſcribat prius Ellipſes, quas perpendiculares ex horis omnium parallelorum in planum Horizontis ca-
dentes in plano Horizontis efficiunt, vt propoſ. 24. lib. 1. demonstrauim{us}, nos tamen rem ipſam ex ſo-
lis circunferentiis horizontalibus, ac deſcenſiuis facilius explicabimus hocmodo. Sit Horizon A B-
C D, cuius centrum E; communis ſectio ipſi{us} & Verticalis proprie dicti, ſiue Aequatoris B D; eiuſ-
dem vero, & Meridiani communis ſectio A C: ſit{q́ue} deſcribendum horologium declinans tam à mer. in ortum, quàm à Septentr. in occ. Ducta diametro F G, quę communis ſectio ſit Horizontis, & circu-
limaximi, cui horologium deſcribendum æquidiſtat, ita vt D G, B F, ſint arcus declinationis, facies{q́ue}
auſtralis dicti circuli maximi declinet à mer. in or. ſeptentrionalis autem à ſeptentr. in occaſum, du-
catur ad F G, per centrum E, perpendicularis H I, ex qua vtrinque abſcindantur rectæ E H, E I, ſty-
lo futuri horologij æquales: & per H, I, ipſi F G, parallelæ agantur H K, I K; erit{q́ue} H K, commu-
nis ſectio Horizontis, & plani horologii declinantis à mer, in or. & I K, communis ſectio Horizontis, & plani horologij declinantis à ſeptentr. in occ. Supputemus à D, puncto occidentali horizontalem cir-
cunferentiam horæ 24. ♋, ab occ. vſque ad L, verſus boream, quia hæc hora pomeridiana eſt, & borea-
lis in tropico ♋, vt ex Analemmate constat: quę quidem circunferentia @latitudo eſt occidua Solis in
principio ♋, existentis, ducatur{q́ue} ex L, per centrum E, recta occulta ſecans I K, in M, puncto, in quod
radius Solis per centrum E, hoc est, per verticem styli E I, ductus tunc cadit, Sole exiſtente in puncto
L, in Horizonte, vt perſpicuum eſt; atque adeo M, punctum erit horæ 24. ♋, ab occ. in horologio bo-
reali. Rurſus D N, ſit circunferentia horizontalis horæ 23. ♋, ab occ. quæ etiam horealis est, & occi-
dentalis, pomeridianave, ducaturq́, recta occulta ex N, per E, ſecans E K, in O, puncto, ex quo excite-
tur tam O P, ad N O, quàm O R, ad I K, perpendicularis: Complementum vero deſcenſiuæ circunfe-
rentiæ eiuſdem horæ 23. ſit N Q, & ex Q, per E, emittatur recta occulta ſecans O P, in P, rectæ{q́ue} [?]

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.

powered by Goobi viewer