Full text: Clavius, Christoph: Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur

In tropico ♑, omnes horæ, & latitudines vmbrarum ſunt auſtrales.

Horæ ♑, à med. \\ nocte. # 8 # 9 # 10 # 11 # 12 # orientales.
Horæ ♑, à me- \\ ridie. # 4 # 3 # 2 # 1 # 0 # occidentales.
Latitudines vm- \\ brarum. # G. M. # G. M. # G. M. # G. M. # G. M.
# 37. 13 # 48. 24. # 61. 1. # 75. 3. # 90. 0.
Longitudines vm- \\ brarum. # P. M. # P. M. # P. M. # P. M. # P. M.
# 162. 8. # 54. 30. # 35. 7. # 28. 12. # 26. 20.

FACILE autem diſcernuntur in his tabellis horæ, atque adeo latitudines vmbrarum
orientales ab occidentalibus. Omnes enim horæ à med. noc. otientales ſunt; & à mer. occiden-
tales, vt in hiſce tabellis notatũ eſt. Porro ſyllaba [ Bor. ] ſignificat horam illam, cui apponitur,
& latitudinem vinbræ ei reſpondentem, eſſe borealem in Horizonte, hoc eſt, citra Verticalem
circulum cadere: ſyllaba vero [ Auſtr. ] indicat, horam illam, ad quam aſcripta eſt, & latitudiné
vinbræ illi reſpondentem, auſtralem eſſe, id eſt, cadere vltra circulum Verticalem.

IN plano horologij deſcribatur circulus cuiuſuis magnitudinis A B C D, cuius centrum F, in
quo ſtylus figendus eſtad angulos rectos; ducãturq́; duæ diametri A C, B D, ſeſe ad rectos angulos
ſecantes in centro, quarum A C, meridiana linea ſit, hoc eſt, communis ſectio Meridiani, & pla-
ni horologii [?] , ac propterea B D, (quæ occulte ducenda eſt) communis ſectio Verticalis proprie d@-
cti, & eiuſdem plani horologii. Quoniam enim tam Verticalis, quam Horizon, atque adeo & pla-
num horologij ei parallelum rectos angulos facit cum Meridiano, erit communis ſectio Vertica-
lis, & plani horologij ad eundem Meridianum perpendicularis, ac proinde & ad meridianam li-
neam A C, in Meridiano exiſtentem, ex deſin. 3. lib. 11. Eucl. Igitur cum tam Meridianus, quã
Verticalis per ſtylum ducatur, erit recta B D, quæ per E, locum ſtyli ducta eſt ad A C, perpendi-
cularis, communis ſectio Verticalis, ac plani horologij. Hac eadem demonſtratione oſtendi
poteſt in omnibus horologijs, quæ ſequuntur, rectam, quæ in loco ſtyli lineam ſtyli, ſeu lineam
meridianam propriam ſecat ad angulos rectos, communem eſſe ſectionem plani horologij,
& Verticalis proprie dicti ipſius. Quod ſi planum horologij ſtabile ſit, & Hoiizonti paral-
lelum, inuenienda eſt in eo, per ea, quæ in ſcholio propoſ. 23. lib. 1. demonſtrauimus, li-
nea meridiana A C, ex cuius puncto E, vbi ſtylus collocandus eſt, circulus deſoribendus A B-
C D, & diameter occulta B D, ad A C, perpendicularis ducenda pro communi ſectione Verti-
calis, ac plani horologij. Statuantur autem partes meridionales, auſtralesve ad A, boreales vero
ad C, ac proinde orientales ad B, occidentaleſq́ue ad D. Eligatur quoque longitudo ſtyli quæcũ-
que E F, cui ex linea recta G H, quantacunque abſcindantur quotuis partes æquales, & ad term [?] inũ
primæ partis ponatur hic numerus 12. ad finem ſecundæ hic numerus 24. & ſic dein@eps, add@n
do ſemper 12. Item recta G H, ad partes G, producta, ſumatur adhuc recta G I, ſtylo æquali [?] s,
quæ in 12. particulas æquales ſecetur. Ita enim non cogemur ſingulas partes t [?] ectæ G H, in 12. partes diſtribuere, vt longitudines vmbrarum accipiamus, ſed eæ commodiſſime ex tota recta
I H, accipi poterunt, vt mox docebimus. Poſt hæc, quoniam Sole exiſtente in Æ quatore, vmbra
ſtyli in meridie, hoc eſt, hora 12. à med. noc. proiicitur in boream, continetq́ue partes 10. M. 48. vt ex præcedentibus tabellis conſtat ſub hora 12. ♈, vel ♎, ſi hæc vmbra beneficio circi-
ni ex recta G I, ſumatur, & in lineam meridianam transferatur ex E, verſus partes boreales C,
vſque ad punctum K, cadet tempore æquinoctiorum in meridie extremitas vmbræ in K; atque
adeo per K, linea æquinoctialis ducenda erit ad meridianam lineam perpendicularis, qualis eſt
K L. Quam etiam ita ducemus. Ducta recta E F, quæ ſtylo æqualis ſit, ad A C, perpendiculari,
conſtituatur in F, angulus E F K, altitudini poli æqualis, (Quod quidem facile ſiet, ſi ex F, ver-
ſus D, circulus deſcribatur, in quo a recta F D, verſus C, altitudo poli numeretur, & c.) ita vt
recta F K, meridianam lineam verſus partes boreales ſecet in K. Per punctum enim K, ducenda
erit æquinoctialis linea ad A C, perpendicularis, vt in ſcholio propoſ. 1. lib. 2. demonſtrauimus. Quod ſi in F, alius angulus conſtituatur E F M, complemento altitudinis poli æqualis, ita vt re-
cta F M, meridianam lineam ſecet in M, erit M, centrum horologij, in quo omnes lineæ horarũ
à mer. & med. noc. conueniunt, vt in eodem ſcholio propoſ. 1. lib. 2. demonſtrauimus. Quod
etiam centrum hac ratione reperiemus. In tabula longitudinum vmbrarum propoſ. 2. huius lib. ſumatur altitudo poli Grad. 42. eiuſque vmbra P. 13. M. 20. Si namque beneſ [?] icio circini hæc
vmbra ex recta I H, ſumatur, (ſtatuendo vnum pedem circini in numero 12. & alterum in P. 1. M. 20. rectæ G I, ita vt tota recta inter pedes circini poſita complectatur P. 13. M. 20.) transfera-
turq́ue ex E, in lineam meridianam verſus partes auſtrales A, vſque ad M, erit M, centrum ho-

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.

powered by Goobi viewer