Full text: Clavius, Christoph: Gnomonices libri octo, in quibus non solum horologiorum solariu[m], sed aliarum quo[quam] rerum, quae ex gnomonis umbra cognosci possunt, descriptiones geometricè demonstrantur

LIBER TERTIVS. ni ſectioni Meridiani, & Aequatoris parallela, vt conſtat ex demõſtratione propoſ. 18. libri 1. Quę
cum ita ſint, ſecabunt circuli horarij planum horologij inclinati in ijſdem punctis, in quibus re-
ctæ per centrum L, & diuiſionum puncta in circulo ex L, deſcripto eductæ, tanquam commu-
nes ſectiones dictorum circulorum, & Aequatoris, occurrunt lineæ æquinoctiali; atque adeo cõ-
munes ſectiones eorundem circulorum, & plani horologij inclinati, hoc eſt, lineæ horariæ, per
eadem puncta erunt ducendæ. Cum ergo eædem per coroll. propoſ. 21. primi libri, ſe mutuo ſe-
cent in ρ, centro horologii, vel, vbi centrum non habetur, parallelæ ſint inter ſe, ex coroll. propoſ. 22. eiuſdem libri, erunt rectæ per puncta lineæ æquinoctialis, & per punctum ρ, ductæ, vel certè,
vbi non eſt centrum horologii, ipſi lineæ meridianæ parallelæ, lineæ horarum à meridie, vel me-
dia nocte, id eſt, communes ſectiones plani horologij, & circulorum horariorum à meridie, vel
media nocte. Quæ autem ſint horæ à meridie, & quæ à media nocte, facile intelligi poteſt, ſi cir-
culus ex L, deſcriptus concipiatur vna cum horologio in propria poſitione, & ea diligenter con-
ſiderentur, quæ in ſcholio propoſ. 1. lib. 2. ſcripſimus de interſectionibus æquinoctialis lineæ, & rectarum circuli ex L, deſcripti, obſeruando ſemper, ſi horologium, & dictus circulus intelligan-
tur in propria poſitione, puncta diuiſionum, quæ ſequuntur communem ſectionem Meridiani, & Aequatoris, (qualis eſt recta L M,) verſus occidentem ex parte ſuperiori, referre horas à meri-
die, puncta verò, quæ eandem rectam L M, ſequuntur verſus orientem ex parte inferiori, horas à
media nocte. Et quoniam, vt in ſcholio propoſ. 1. ſuperioris libri docuimus, lineæ rectæ prius trã-
ſire debent per centrum L, quàm occurrant lineæ æquinoctiali, facile cognoſci poterit, quænam
puncta æquinoctialis lineæ indicent horas à meridie, & quæ à media nocte: Ita vt rectè ordo ho-
rarum à nobis ſupra deſcriptus ſit. Nam ſi rectè diligenterq́ue rem perpendamus, deprehende-
mus lineam æquinoctialem in horologiis, quæ ad Zenith pertinent, & auſtrum reſpiciunt, eſſe ſe-
ctionem plani horologij, & Aequatoris, in quam cadunt radij Solis in ſemicirculo Aequatoris ſu-
pra Horizontem exiſtentis. Vndelineæ meridianæ portio lineam æquinoctialem ſecans in illis
horologijs horam 12. meridiei indicabit; lineæ verò verſus partes orientales monſtrabunt horas
poſt meridiem, quales ſunt illæ, quæ nobis ad horologia conuerſis ad dextram ſunt poſitæ. Idem
contingit in horologijs, quæ ad Zenith pertinent, ſpectantq́ue in boream, & habent lineam æqui
noctialem infra centrum horologij, ſed partes orientales ſitæ ſunt nobis ad horologia conuerſis. ad ſiniſtram. In horologijs autem ad Zenith pertinentibus, & quæ boream reſpiciunt, habentq́; æquinoctialem lineam ſupra centrum horologij, linea æquinoctialis communis ſectio eſt Aequa-
toris, & plani horologij, in quam vmbræ cadunt, Sole exiſtente in ſemicirculo Aequatoris infra
Horizontem. Quamobrem portio lineæ meridianæ lineam æquinoctialem ſecans oſtendet in his
horologiis horam 12. mediæ noctis, & lineæ verſus partes occidentales, quæ nobis dextræ ſunt, ſi
faciem ad horologia conuertamus, horas poſt mediam noctem dabunt, vt ſupra diximus.

316.1.

50
10
20
Quomodo iudi
ca [?] dum ſit, quæ
horę à mer. &
quę@à med noc.
co [?] putãdæ ſint.
30

QVOD ſi ex F, egrediantur rectæ efficientes cum E F, linea declinationis, quam oſtendimus
eſſe lineam meridianam in horologio horizontali, eoſdem angulos, quos cum linea meridiana
conſtituunt lineæ horariæ in horizontali horologio, nempelinea horæ 6. qualis eſt F α, angulum
rectum α F E, & c. ſecabitur recta A B, in punctis, per quæ rectæ emiſſæ ex centro ρ, vel, vbi non eſt
centrum, ipſi meridianæ lineæ parallelæ ductæ, dabunt horarias lineas, vt prius; veluti demonſtra
uimus propoſ. 1. huius lib. Qua de re vide, quæ ibi ſcripſimus circa perpendicularem F α, vt per
illam, vel aliquam aliam lineam ex F, egredientem diuiſio circuli ex L, deſcripti recte inſtituatur,
quemadmodum ſupra quoque in hac propoſ. monuimus.

316.1.

Alia deſcriptio
horarum ex ho
rologio horizõ-
tali.
40
Conſtructio a-
lia horologii de
clinantis ſi [?] mul
& inclinati, ad
ſimilitudinem
horologii hori-
zontalis.

ALITER. Conſtruemus quoque horologium idem declinans ſimul & inclinatum, ad ſi-
militudinem horizontalis horologij, quemadmodum & in declinante horologio à Verticali ſcri-
pſimus propoſ. 1. huius libri, hacarte. Conſtituatur primum portio Analemmatis, vt in propoſ. 1. ſuperioris lib. in qua contineantur ſectiones communes Meridiani proprii ipſius plani decli-
nanus ſimul & inclinati cum Horizonte, Verticali, & Aequatore, & c. (circulus autem maximus,
cui planum horologij declinantis ſimul & inclinati æquidiſtat, vices gerit Horizontis, & alius
circulus maximus ſecans illum ad angulos rectos, tranſiensq́ue per communes ſectiones Aequa-
toris, & dicti Horizontis, munere Verticalis circuli fungitur) ita vt arcus C E, metiatur altitudi-
nem poli ſupra planum declinãs ſimul & inclinatum, & recta D G, ſitæqualis ſtylo horologij de-
clinantis ſimul & inclinati cuiusuis magnitudinis aſſumpto, & c. In noſtro exemplo, quod ſextæ
figuræ accõmodauimus, prope quam dictam portionem Analemmatis deſcripſimus, arcus C E,
continet grad. 66. Min. 47. Tanta enim ferè eſt altitudo poli inuenta ſupra planum illud inclina-
rum; & recta D G, ſumpta eſt æqualis ſtylo I K, eiuſdem horologij. In prima autem figura idem
arcus C E, ſi portio Analemmatis conſtruatur figuræ illi reſpondens, continebit grad. 25. Min. 43. In ſecunda grad. 25. Min. 18. In tertia grad. 0. Min. 0. In quarta grad. 68. Min. 13. In quinta de-
nique grad. 27. Min. 50. Tantæ enim ferè ſunt altitudines poli ſupra illa plana inclinata repertæ,
iuxta doctrinam propoſ. 29. lib. 1.

316.1.

50
Altitu dines po
li ſupra plana
ſex figuratum
huiuſce propo-
ſiu [?] onis.

POST hæc ducãtur rectæ G N, G H, ſeſe ad rectos angulos ſecantes in G, quarum G N, re-
ferat ſectionem communem plani horologii, & Meridiani proprii ipſius plani, inſtar lineæ cuiuſ-

Waiting...

Note to user

Dear user,

In response to current developments in the web technology used by the Goobi viewer, the software no longer supports your browser.

Please use one of the following browsers to display this page correctly.

Thank you.

powered by Goobi viewer