Ex Musaeo Iacobi de Strada Mantuani Antiquarij.
LVGDVNI,
APVD IACOBVM DE STRADA, ET
THOMAM GVERINVM,
M. D. LIII.
Cum Priuilegio Regio.
COGITANTI
mihi, quanti semper fecerit amplitudo tua, & liberales artes omnes, & excellentium hominum virtutes, citra exceptionem vniuersas, in mentem id venit, cum hac Epitome nostra rerum gestarum ab Imperatoribus Romanis, te potissimùm nuncupandum esse, apud quem tutissimum (vt spero) & certò scio domicilium ei futurum sit, si vsquam in Europa tota futurum est. Is enim mos olim iam fuit, & adhuc seruatur, vt qui monumenta ingenii, literis tradunt posteritati, vel artificiosè quidquam elaborant, pro veteri consuetudine, & nondum exoleta, id vel hominibus dedicent, qui iudιcio suo possint excutere: vel amicis, qui voluptatem inde capiant, vel dynastis, ac principibus magni nominis, quorum gloria scripta commendentur. Eum quidem morem sequi mihi propositum est, ac tenêre, quidquid agam: quòd nihil absurdius putem, quàm si iis, quibus dulcia placent, acerbum offeras, qui acerbis delectantur, quod dulce est, obtrudas. Cùm ergo in cognitione rerum antiquarum, & praecipuè numismatum, imaginibus Regiis ac Imperatoriis signatorum, tibi nemo par sit, quod & res ipsa monstrat, eorum coaceruato apud te incredibili numero, cúmq; in hac re
A 2 perscr
perscrutanda maximo & singulari iudicio, variáq; doctrina confirmato, sis prēditus (nam inde quidquid egregium est, petitur) non immeritò de tua summa virtute homines eruditi testimonium ferunt, quos liberalitate tua sustines, & cunctorum beneuolentia nomine tuo con ciliata, honoribus dignitatéq; amplisicas. Itaque plurimi Libri Graeci, Latini, & aliarum nationum lingua compositi, quos numero comprehendere nemo possit, iam tibi dicati sunt, iíque plané loquuntur amplitudinis tuae fastigium, quam tot homines ac variis locis nati, colunt: id quisq; pro se nitentes, vt honestisimis rationibus, esse tibi se obnoxios fateantur, ac quod ingenii à diis & natura tributum est, id tibi velut consecratum velint. Quando igitur nominis tui claritate samosus ac celebris es, & in Europa tota, & apud exteras gentes vniuersas, sic existimaui neminem potuisse me deligere, qui splendore suo plus lucis afferret Commentariis meis, immensáq; gloria sua aeternitatem huic operi compararet. Quamobrem animo prorsus fixum est, quod iam multis annis, & ad haec vsque tempora intra priuatos parietes abdideram, ac delitescere coëgeram, auspiciis tuis publicare, infinito labore perfectum, & absolutum. Nec enim me fatigauit prolixi Libri magnitudo tantùm, nec ιn tot congerendis numismatibus (quorum Imaginem reddidimus) indefessa opera, quanquam id perdiffιcile sιt, ac in primis laboriosum: sed in iis agnoscendis discernendιsque, iudicandi modus, & ratio, diffιcultatιs ac obscuritatis plenissima, vt amplitudo tua sat perspectum habet. Nam haec cognitio & eruditio partim doctrina multiplici constat, & hac de causa, quia Libris explicata est, non admodum eget interpretatione: partim aspectu & copia tractationéq; Numorum ipsorum, quos quia nancisci cuiuis minιmé licet, doctos complures videas, quòd sumptus ferre nequeant, ab iis studιιs alienatos, eáq; voluptate priuatos fuisse. Vtrumque verò dii tibi concesserunt. Sed quoniam in mea potestate non est, antiquos ipsos Numos amplitudini tuae collectos offerre, quod mihi relictum est, id ego profero, nempe hanc Epitomen, quam vt aequi boníque consulas, etiam atque etiam rogo, & velut testimonium obseruantiae erga te meae, atq; Indicem quendam voluminum, quibus tua ditisisima confertissimáq; bibliotheca est. Aggressus equidem sum & opus alterum, quo Numismatum antiquorum auersa pars ostenditur, absoluíque propemodum, & amplitudini tuae iam voui: sed in hoc longè plures ei conicae spectantur effigies, memorata cuiusuis imperato
ris
ris stirpe, patre, matre, fratribus, sororibus, propinquis, cùm Imperatorum tantum caeteri mentionem fecerint, ordine tam accurato digestis omnibus, vt nemo sit praetermissus, qui cum illis vel affinitate, vel propinquitate, vel amicitia coniunctus fuerit: subdita etiam ad singulos titulos historia, quoad eius fieri potuit, breuissima, qua continentur ea, quae memoratu dignissima mihi visa sunt, hoc idem facere proposui, & in altero illo opere, quo auersas partes Numorum, vt ad historiae veritatem referri possunt, in Epitomen coepi redigere, selectis nobilissimis quibusque, & historiarum fide comprobatis. Id autem, quod ante paucos dies in lucem prodibit, amplitudinis tuae fauore communitum, adhuc nec aliquis tentauit, nec vidit, nec edidit. Porrò autem, duce te minιmè pertimescam inuιdorum ac maleuolorum calumnias. Scio sanè multò plures Antιquarios esse, qui Numos antiquos sectentur, vndiq; corripiant, corradant, quàm vel Numos ipsos. Scio neminem esse huius reι studiosum, qui non iudicio suo pendat, ac metiatur omnia. Id tamẽ non offecit, quominus propositum meum vrgerem: partim, quod haud ιgnorẽ, ab oculatissimis interdum nonnihil peccari, Lectorésq; non mihi magis, quàm caeteris asperos se, & diffιcιles praebituros, si quid delictum fuerit: partim, quòd Lectoribus confido gratum fore, vel si quid vnum bene dictum, rectéve scriptum fuerit. At enim posteris non solùm documentum hoc manebit, tuae in rebus praeclaris cognoscendis, ac exquirendis solertiae & cupiditatis (praeclarum nanque haud iniuria vocare possum argumẽtum hoc, quo res ab Imperatoribus gestae velut summa quadam percurruntur) sed & meae diligentiae, ac industriae, cùm tot & tam distantibus inter se locis, tam longo spatio temporis, Numi, quorum Imaginem expressimus, contrahendi, & accumulandi fuerint. Ac licet fortassis amplitudinis tuae liber hic satis non respondeat: is tamen proculdubiò quotquot adhuc excussi sunt, imaginum numero longè superabit, triplo quouis copiosior. A Sadoleto quidem, omnium primo Romae, iussu Leoinis summi Pontificis, libellus in hoc genere conscriptus quidam ac depictus est: hunc omnes reliqui imitati sunt, infelici tamen conatu, ac deterioribus illis, quae ad exemplum Sadoleti fixerant: nec quisquam fuit, qui vel vna totum opus imagine reddiderit auctius. Quidam certè mutauit historiam, at Iconicas effigies, vt anteà fuerant, is retinuit. Quamobrem quòd me illorum misereret, & quòd in spem venissem, literatis hominibus studiosísq; rerum antiquarũ, pla-
A 3 citur
citurum hoc opus, vt liquerent magis, quae etiam dubia, nec omnino comperta sunt, hunc Librum emisi, addita scriptura ad principium vitae singulorum, quae in auersa parte sculpta fuerat, inanibus etiam relictis nonnunquam areis, quia nancisci mihi Numos facultas nusquam data fuerat, eo tamẽ consilio, vt si alicunde possim illos adipisci, quod deest, reponendum curem, interímque nil deficiat, quod pertinet ad Historiae continuandam seriem, hoc verò, qualecunque est, amplitudo tua non dedignabitur legere, animi causa, cùm nil magis erit serium, quod agas. Si munus hoc exiguum quidem, pro fortunarũ tuarum, & celsi animi statu, sed quod pro conditione mea, & virium tenuitate maximum habui, non respuet, alterum id. opus quo auersorum Numorum sculptura designatur, propediem in manus hominum dabitur, ac exibit, gloriae tuae fama tutum ac defensum. Caeterùm, vt Graecus ille, cùm Augusto Caesari nescio quid haud magni ducendũ offerret, vilius id esse dixit, quàm postularet maiestas Caesaris, ac principalis fortunē summus gradus, conuenire tamen, pro loco, sortéq; sua, séq; non mιnùs libenter daturum, si quid posset maιus: sic ego amplitudini tuae hoc munus affero, vehementérq; rogo, vt interdum legere non pigeat, animíque mei tibi deditissimi, ac iustis de causis (cùm tot modis beneficiarius tuus sim) te venerantis, & adorantis, aliquando velis meminisse, id quod vnum percupio ac votis opto. Vale, Lugduni tertio Calendas Septembris 1553.
CV'M
iampridem mecũ deliberassem in gratiam illorũ, qui rerum antiquarum cognitione, ac studio praesertim Numismatum ducuntur, hanc Epitomen publicare, timerem autem ne quis eorũ, qui in hoc labore ante me versati sunt, offenderetur, hactenus id distuli, quia rumor sparsus foret, Venetijs adornari opus eiusmodi, sculptis iam perquàm multis Numismatum imaginibus, quinetiam Romae, id quosdam incoepisse. Caeterùm tantisper dum egregium quidquam expecto, & conatus ipse meos retardo, vt priusquam labor meus cum doctis communicaretur, ex aliorum scriptis iudicarem quid optimum sit, atque in eo genere certißimum: nullus eorum, qui suis nos promißis excitauerant, id praestitit, quod pollicebatur. Quamobrem statutum est hanc tarditatem abijcere, cùm intellig am multò difficilius esse verbis ac pollicitatione, quàm re ipsa libros huiusmodi conscribere: quos etiam, si vt facturos se receperunt, in lucem mittant, hunc, meum anteiturum non dubito. Verùm quandoquidem suos illos foetus domi pertinacius occulunt, hac Epitome nostra ducem me illis praebeo, viam’que monstro, vt me consequantur, vel etiam deorum, naturae, & doctrinae adiuti praesidijs antecedant, haud quidem veritus, ne copia numorum ab ijs vincar, cùm fieri non posse credam vt plures aliquis coaggeret, nisi forte arbitrio suo fingat, vt liberum est ac facile ex arte quidlibet reprepresentare. Verendum tamen ne in crimen incurramus: quod maior pars eorum, qui sese totos dediderunt ac perscrutanda veterum monumenta, maximè Numismata, probè norit
IMPP
.
ac
CO
SS. omnes, qui excudi fecerunt, quinetiam numerus numorum, siue magnus sit, siue paruus, est ab eis perspectus. Quod vt effugere quis poßit, iudiciũ adhibendũ certũ, ne pro veris adulterinos & falsos accipiat: hac enim tẽpestate tam ingeniosi & excellẽtes inueniuntur sculptores, vt cum illis veteribus sint cõparandi, quíque notiores sunt, quàm vt hîc nominare necesse sit. Deinde adhibenda summa diligentia est, ad seligendos eos numos, qui à peritißimis quibusq; in arte Anaglyptica sunt exculpti, propter eorũ & venustatẽ & elegantiã: in quã rem totis viribusincubuisse me confiteri non vereor. Verũ satius esse
A 4
cred
credidi prius quàm liber praelo subijciatur, eum non tantùm perspicaci ludicio, saepius atq; saepius examinare, vel etiã amicos iudices adhibere, scriptorũ vt conster ratio, quae aduersus improborũ calumnias tueri nomen nostrum poßit, ne cùm is peruenerit in doctorũ manus, reprehensionibus eorum castigatos nos esse pudeat, cùm aliôqui mitiùs ijdem nobiscum agant, si sedulò nauatam à nobis operam fuisse cognouerint, vt nihil relinqueretur, quod summa diligentia nostra effici posset. Vt ergo quàm plurimae numorum species in hoc libro spectarentur, vndecunque licitum est., incredibili cura illos ego coaceruaui, & conquisiui è diuersißimis locis, partim pretio, partim amicorum liberalit ate, partim alijs quibusdam occasionibus, infinito labore, & varijs modis id consecutus, quod venabar, & in Italia, & alijs extra Italiam regionibus Romae, Neapoli, Venetijs, quidquid eximium foret perscrutatus. In ijs autem clarißimis ciuitatibus, cùm nihil non, cuius habendi copia fuit, nactus essem, aliò proficisci visum est, tum vt externorum mores, & locorum, in quibus habitant, situs explorarem: tum vt augendo libro meo raros Numos adipiscerer. In Germaniam ergo transij, vbi cùm aliquandiu restitissem, magno commodo meo, quod optabam, contigit, Numorum haud minus excellentium, quàm quos Italia suggesserat, licet pauciores ij fuerint, facultas, & praesertim Augustae Vindelicorum, vbi aureorum & argenteorum copiam tantam conspexi, maximè in aedibus amplißimi domini mei, cui hanc Epitomen consecraui, vt fidem omnem tantus numerus excedat: Praetereà, bibliothecam instructißimam Latinis, Graecis’q; voluminibus, & alijs multis exemplaribus, quae nondum in lucem prodierunt, maxima pecunia redemptis. Augetur haec quotidie & libris omnifariam conductis, quos (licet innumeros) nisi taediosum lectoribus fore putarem, velut Indice quodam nominare velim, ac perstringere, & doctorum Operibus, quae ij certatim vndiq; Domino bibliothecae offerunt, perspectam & famosam eius amplitudinem celebrantes, ac gloriosißimi viri dignitate sese protegentes, maximis ab eo beneficijs acceptis. Illi namque iudicium singulare à Natura tributum est, à fortuna diuitiae concessae sunt vberrimae, quibus adiumentis, haud mirum est, si tantum famae ac nominis per vniuersas orbis partes sibi comparauerit. Eius benignitate tantisper, dum in Germania vixi, quidquid expetebam, liberaliter & comiter suppeditatum est, vt maximam ingrati animi notam mihi prorsus inuram, si hunc laborem meum illo dignum, alioqui nunquam id facturus, patrono meo non dedicem. Nam exiguus mole quamuis hic Liber sit, plenus est tamen imaginibus virorum Illustrium, nec angustior, nec minoris aestimandus eo, quem
Sado
Sadoletus Leoni Pontifici nuncupauit, ab illo tam honorisicè susceptum, vt nihil suprà, nimirum quia non ignoraret, magni faciundum esse opus eiusmodi tam laboriosum. Quòd si Sadoleti Libellus is tantum placuit, in quo numero hic sit habendus, Iconicis Imperatorum ditatus imaginibus, ac subdito vitae cuiusque compendio, ne ipse mihi suffenus sim, expendunto caeteri. Sed vt ad propositum redeam, cù Numos antiquos dispexissem, quorum vsus aliquis fuit, nec tamen suppeterent aliqua Imperatorum Simulacra, diplomata, & publicas tabulas ab ijs impetratas, &, quod fieri solet, eorum imaginibus cera fictis appensísq; visendas, consectatus sum & amicorum opera nactus, auctiore illa mea diligentia Libro. Rationes caeteras, quibus idem sum conatus, sciens praetereo: & quod id prolixius futurũ sit, & quod in hac re homines exercitati statim id agnituri sint: vnum hoc tacere non possum, nihil in Germania me fugisse, quod indag andum fuerit. Inde verò in Galliam discedens, Lugduni nobilem hominem, in ea ciuitate genitum Gulielmum Chaulium conueni, historiarum peritißimum, & tam rari Iudicij in explicandis auersis numorum Imaginibus, vt inter primos referatur, nec iniuria, tum propter insignem eius memoriam, tum propter exquisitum iudicium. In eius magnificentißimis aedibus (quod minimè put aui silentio tegendum esse) admirabilem numerum contuitus sum Numorum antiquorum omne genus: sed Augusti principis imagine percussos ducentos, aureos, aereos, argenteos, quorum auersam partem loco suo sum expositurus. Admirationi id quidem fuit nec sine caussa, maximè tamen ego sum admiratus industriam Quaestoris Ioannis Grolerij, nobilis hominis, qui Lutetiae viuit: eum Quaestorem Mediolanensem vocant multi, quòd dum ea ciuitas foret in ditione regis Galliarum, Quaestorem illic egerit. Hunc fama & celebritate nominis illustrem, multa supra caeteros euehunt. Primùm, quòd aureos, argenteos, aereos Numos, paruos, amplósq; infinitos congesserit, integerrimos & incorruptißimos, cum maximis quibusq; thesauris conferendos. Deinde, quòd ingenij bonitate, & doctrina hanc scientiam sit adeptus. Tertiò, quòd cùm omnibus sit charißimus, fortunis quibus affluit, in id potißimũ vtitur, vt aenea & marmorea signa & Numismata, quae antiqua sunt, vndique conquirat, omnibus hanc operam illi dantibus, & vltrò, quae hinc illinc eruere potuerunt comportantibus, Numorum, paruulorum praesertim, stupenda apud eum copia, vt interim bibliothecam taceam Graecis & Latinis libris ditißimam, aliásq; viri tanti dotes rarißimas, quas oratione complecti mihi non licet. Huius solius opes nondum excußi, quod vnum arbitror mihi restare. Eius verò facilitatem & humanitatem auxilio mihi fore spero,
B
cùm
cùm auersam Numorum partem ingenti Volumine, quod ante paucos dies ex officina mea prodibit, nempe diu iam inchoatum, explanaturus sum tam diffusè, & copiosè, vt nihil praetereà queat adijci, cuius non meminerim, maximè cùm notabilis fuerit imaginum species, & ad historiam pertinẽs. Interim autem Numos à Graecis cusos seligo, & accumulo, quàm plurimis iam congregatis, vt de ijs Epitome aliquando tandem mihi scribatur, non minùs iucunda & grata doctis viris futura, quàm libellus hic. Sed ne perturbet tam multiplex labor eodem tempore susceptus, in sua tempora partiri, & ordine perferre decretum est. At enim opusculum hoc non poenitenda cura & diligentia consarcinatum, Operis magni compendium est, ad vmbilicum ferè iam perducti, quo Imperatorum singulorum vita, longa prolixáq; or atione traditur, illo & ordine & labore, quo nec veterum, nec eorum, qui nostro seculo floruerunt, quisquam descripsit. Diuiditur autem in quatuor Tomos, appositis ad finem vitae cuiusq; Imperatorum Numis, illorum effigie signatis, cum adnotationibus, & numeris, qui marginem impleant, & historiae diuersos locos ad Numorum explanationem facientes, indicent. Verùm, quoniã laborioßimum id est, Epitomen potiùs, quàm absolutum illud Opus (tametsi aliter consueuerim) diuulgare constitui, nouo more id mihi licenter fortaßis permittens, ampliore illo Volumine pene iam absoluto, sed nondum sublata prorsus cura, qua Numorum auersas effigies, inceptum magni diuturníq; laboris, cum historiarum enucleatione disquiro. Vos igitur tantisper, dum id molimur, vel potius manu summa polimus, hoc libello fruimini, quem à C. Iulio Caesare auspicatus sum, subdita Imperatorum singulorum historia, quàm fieri potuit breuißima: sed quae rerum ab illis gestarum praecipuas contineret, aduocatis eorum propinquis, & affinibus, qui iure sanguinis, imperium vendicare potuerunt, interiectis Orientis Imperatoribus, quod aggredi propter Numorum raritatem ausus adhuc nemo est, interpositis & Tyrannis multis, qui Galeni tempore & aliâs, in Orientis regionibus, Occidentísq; prouincijs rebellarũt, ac Imperij maiestatem discerpserunt, nominatis foeminis illustribus, quae Imperium affectarunt, eum ordinem persecutus ad Carolum vsq; v. Et quoniam Numos sub ijs percussos, reperire non perpetuò datum est, aut quia tam breue fuit, quo rerum potiti sunt, tempus, vt memoriam suam sculptura Numorum ij non transmiserint: aut quia sepulta diu fuit ars illa, monetarijs nullis id peritè, ac scienter, vt anteà, tractantibus, aut quia aliud quidpiam interuenit, quod eam commoditatem et nobis & illis eripuerit, vbicunq; defuerunt illorum effigies, vt Lectores & antiquarum rerum curiosos explerem, inscriptione
Numor
Numorum, orbem circundedi, ac se decussantibus lineis quatuor notaui, adposito etiam Indice Numorum, quos nemo alius ostenderit, ac protulerit ante me. Hac autem in re iam inde à Iulio Caesare, ad Neruam vsque, Numos ego mediocres, non tritos hos & vulgi manibus deletos monstraui, sed infrequentes ac eximios. A Nerua verò dum ad sequentes Imperatores progredior, amplos & inusitatae magnitudinis Numos, cum auersae partis excellentißimis historijs, ac imaginibus, vt ad finem vitae singulorum commonefeci lectores, haud vsus peruulgatis exemplaribus, & ab alijs proditis, sicut ab omnibus caeteris, qui hactenus in hoc argumento laborarunt, factitatum fuit. Primus quidem omnium Romae Iacobus Mazochius Librum à Sadoleto Cardinale conscriptum, & Leoni summo Pontifici dicatum, edidit hoctitulo,
ILLVSTRIVM IMAGINES
.
Eum secutus est anno
1526.
Argentorati Ioannes Nutichius, qui ex superiore mutuatus est, vel potiùs transsumpsit vniuersas imagines, idémq; rursum anno
1534.
hoc ipsum opus suum denuò praelo tradidit, sed deteriùs, quàm quod anteà typis excuderat. Postremò anno
1550.
Lugduni liber quidam ad exemplum superioris, cuius mentionem habui proximè, delineatus, in publicum exijt, tam ineptus & inscitus, vt ne aspici quidem, nedum legi mereatur, accitis verbis Nutichij, quibus vitam Imperatorum persequitur, & Ausonij carminibus, sed figuris vniuersis tam absurdis & inelegantibus, vt eximendae illae vel omittendae potiùs fuerint, quàm inserendae. Eas praetereo, quae in Munstheri Cosmographia Imperatorum singulorum vitae praefixae sunt, quae in Heluetiorum, Cuspiniani, Abbatis Vispurgensis historia visuntur, aliorúmq; multorum libris, inuerecunda temeritate, ac ignorantia scul. ptorum corruptas, & libros ipsos, quantumuis doctè scriptos inquinantes potiùs, quàm exornantes, quod necessum sit, vbi principum hominum formas nos designare volumus, & ad illorum vitas appingere, aut è Numis antiquis, aut è sculpturis, aut ex aeneis marmoreis vel statuis, expreßis studiosè, & iconicam figuram prorsus imitantibus, eas repraesentare, non autem vt libitum est, quantumuis egregiè caelare, ac sculpere didicerimus, nos ipsis nobis affingere, & excogitare. Nam qui vana ea persuasione gloriam aucupantur, & ea fraude imposturáque homines rerum imperitos lactant, imagines Imperatorum vbique dispergentes, nec graui iudicio considerantes, pauciores dum certae sint, multis illis tumultuarijs, & alienis praeferendas esse, & seipsos traducunt, deridendósq; retegunt: tantum abest, vt inde nomen reportent, & historias ipsas foedant, non decorant. Ego certè in hoc Opusculo propter rationes & incommoditates, quas nuper lectori planas
B 2
feci,
feci, illorum vestigijs, qui per vulgus serpunt, insistere nolui, quod aliôqui facillimum erat, si non displicuisset, ob insitum mihi iudicium, & longum in his rebus meditandis vsum. Verùm paucas tantum imagines proposui, & eas verißimas, fidéque dignißimas, quas vtinam sculptor tam bene sit aemulatus, quàm ego rectè mea ipsius manu depinxeram, cùm alium neminem magis sedulò id curaturum existimarem. Verùm nonnunquam accidit, vt leuia quaedam per imprudentiam errata committantur, mota loco, peruersá ve, vel vna, vel altera litera, velut in
HELIOGABALO
contingit: pro qua voce
HELEOGABALVM
scripserunt. Ad errores huiusmodi leuiusculos, quibus à me deprehensis mederi iam nimis serum fuit, licet mihi non sint imputandi, vt tamen conniueant, doctos precor, tum quia vix fieri potest, vt cùm aliqua singuli peccemus, quod multorum labore conficitur, non alicubi sit maculatum: tum quia nihil est tam perfectum, & elaboratum, in quo nõ aliquid reprehendat aut veritas ipsa, aut malitiosa calumnia, aut inuidia, quibusdam vt librum respexèrunt, iudicium ferentibus, & priùs, quàm legant, damnantibus: alijs vndecunque sors obtulit, legere incipientibus, nec quid praecesserit, vnde singula pendeant, quae mens Autoris fuit, animaduertentibus, ineruditis omnibus peruicacius pro tuenda sua opinione contendentibus, doctis verò modestißimè sententiam suam pronuntiantibus, neminem vellicantibus, vt quos non lateat arduum atq; difficile esse, quicquam sic absolutum edere, vt à cunctis laudetur, & ab omni reprehensione tutum sit (nostrum quemuis haud aegrè decipi) ab ea molestia sibi nihil metuere, qui praeclarum nihil adoriantur. Cùm ergo, vt inquit Plinius, Liber nullus tam malus sit, quin prosit aliqua ex parte, docti homines qui ex aliorum scriptis, vel minimi pretij, nonnihil vtilitatis colligunt, inditam natura bonitatem illam suam, & aequitatem mihi non sunt denegaturi. Illis autem certò scio, interlegendum occursura multa, quae non fastidiant. Iam verò Indices adeo Numorum, qui in alijs editionibus desiderãtur, & huic additi sunt, cum adiectis numeris locum vbi repositi sunt, & historiae sedem commonstrantibus.
Caius
C 4 Albia
losophi
D
ALEX
Eiusd
D 2
CEL
Theod
D 3 Eiusd
RIC
D 4
THEOD
Theoph
E Eiusd
ALEX
E 2 Ioan
Soph
texti eo ordine, quo Imperatores
sibi successerunt.
FINIS INDICIS CON-texti eo ordine, quo Imperatores
sibi successerunt.
E 3
à Dec
E 4
ritas
NVS
F
Aquaed
Aul
F 2
chia
eloq
F 3
Carol
interemp
F 4
CONR
etiamsi
G
loco
human
G 2
Domit
traiec
G 3
Flor
mus,
G 4
GVNTH
Henr
H
Hung
bello
H 2
Iust
Liter
H 3
inst
Lud
H 4
arma
mort
I
Thrac
bus
I 2
factus
Neruae
I 3
Num
Numism
I 4
Num
lis
K
Otho
PHOC
K 2
fug
P. Ael
K 3
der
RVP
K 4
Hung
est
L
Tib
Titi
L 2
Triumph
Valer
L 3
cum
FINIS.
In Epistola, folio .3 facie 1. liuea 20. lege repraesentare ead. 21. ad 23. excudere fo. 4. fa. 2. linea 28. lege Gallieni vltima. curiosos fol. 4. fac. 1. lin. 13. Huttichius. & 19. Huttichii. 23. Vrspergensis.
Pagina 2. linea 20. lege redintegrauit 13. 4. partem. 14. 17. Spartiaci 17. 22. deglubere 41. 13. Aulicam anum 45. 23. Intempestiuae 46. 7. esse 56 17. septisolium 59. 30. diruere, pro solo affligi 65. 31. apoplecticus 82. 14. expunge
VERVS
89. prima dictio, & 90. 26 Heluius 95. 24. palo 95. penult. palo 102. 9. dixisset ead. 31. ab Anton. 103. 1. duabus columnis 105. 17. solatem 27. tessellatum 107. 13. omnium hominum & 114. 16. palliatae 118. 1. imaginibus 119. 1.
MICAEA
120. 16. exercitu 132. 32. columnis 134. 16. hęc scripta 136. 31. palliatam 146. 22. prorsus 147. vlt. cernuntur 148. 18. turrita 154. 24. Gothicum 168. vlt. multa 191. 13.
AETERNA
205. penult. & vlt. Radagastum 208. 33. Alia 212. pri. mitis 210. 8. Eudocia ead. Genserici 224. 29. palliatum 31. palliatae 226. vlt. palliatam 233. 5. Chersonnesum 241. 25. coepit 248. 26. princeps ead. penult. Gallienam 249. 8. palliatum 250. vlt. palliatam 252. 25. Hermingardis 256. 33. Imperatoris 261. 14. petulantiae 267.7. palliatam 277. 21. stolatam 283. 5. efflictim 288. 4. exhibuit 301. 4. Guilielmo 332. 10. Matthias 333. 4. consortem 336. 3. Andronicum 336. 11. Mahometes 337. 13. militum ead. 14. Matthia.
C. IVLIVS CAESAR
, C. Mario, & L. Valerio Coss. Romae natus est. Literas Latinas Graecásq;, tum & praecepta dicendi à Marco Antonio Gniphone, homine Gallo, magno ingenio, & singulari memoria viro edoctus est. Fuit namq; Caesar admirabili docilitate: & ad dicendi facultatem appositus, & elegantissima quaedam ciuilis eloquentiae vis à natura insita illi fuit, in qua splendidissimè adeò elaborauit, vt secundum absq; vlla contentione locum obtinuerit, & Cicero ipse dubitarit, cui Cęsar deberet cedere. Annum agens decimumsextum, cùm vndiq; aestuarent Syllanae tempestates, eò quòd affinitate Mario coniunctus erat, Vrbe eiectus est. Prima stipendia de more nobilium Romanorum fecit, in M. Thermi Praetoris contubernio: in Asia primùm, deinde circa Mytilenas, in quarum expugnatione ciuica Corona à Thermo donatus est. Posteà in Cilicia sub Seruilio Isaurico breui tempore meruit. Comperta enim Syllae morte, properè Romam rediit. Vnum & vicesimum agens annum, in foro eloquentiam exercuit. Tum Quaestor creatus vlteriorem Hispaniam sortitus est. Dehinc Aedilis, spectacula gladiatorum, venationes & ludos, pompas atq; conuiuia profusissimis sumptibus exhibuit. Defuncto Metello Pontifice Maximo, Pontifex creatus est.
2 Posteà
Posteà Praetor effectus. Post Pręturam Praeses vlterioris Hispanię factus, sed nõ expectato suo successore priusquàm annus finiretur, Romam profectus, Consulatum cum M. Calphurnio Bibulo obtinuit. Post Consulatum, Imperium Galliarum cum Illyrico impetrauit per quinquennium: vbi maxima perfecit bella. Non totum belligerans decennium, omnem fermè Galliam, quae inter Alpes & Rhodanum, Rhenum & Oceanum est, perdomuit. Octingenta cepit oppida, trecentos subiugauit populos. Aggressus deinde est Britannos, Romanis antea ignotos. Contra Heluetios Germanósq; exercitum duxit, belláque generosissima confecit. Magnum Pharsalico praelio fudit Pompeium. Confectis bellis quinquies triumphauit: Primum & excellentissimum triumphum egit Gallicum, sequẽtem Alexandrinum, deinde Ponticum, huic proximum Africanum, nouissimum Hispaniensem diuerso quenque apparatu & instrumento. Ordinationem dehinc annorum, & fastorum dierum instituit. Medicos & omnis facultatis professores ac eruditos, iure ciuitatis donauit, cùm ipse foret eruditissimus. Ius laboriosissimè & seuerissimè dixit. Repetundarum conuictos etiam ordine Senatorio mouit: vestium ac victus sumptus superfluos abscidit. Senatum compleuit, ac Patricios elegit, omniáq; officia collapsa reintegrauit, & Magistratus in bonum ordinem redegit. Multa de ornanda instruendáq; vrbe, ampliandóq; Imperio cogitauit: sed morte praeuentus finire non potuit. Consul per decennium continuum designatus fuit, Dictator continuus. C. Octauium fororis Iuliae nepotem, haeredem instituit, etiam in familiam, noménq; adoptauit. Statuam suam inter Reges locauit, in Curia sede aurea vsus, diuinos sibi honores nonnullos fieri passus est, nec adeuntes se honore dignatus est vllo. Ob id inuidiam sibi maximam mouit. Maturata est dudum in eum concepta conspiratio, per sexaginta Coniuratores. Quorum principes C. Cassius, M. Brutus, & Decius Brutus Caesarem in Curia vigintitribus vulneribus interfecerunt. Anno aetatis suae quinquagesimosexto, Dictaturae verò initae anno tertio fuerat animus coniuratis, corpus occisi, in Tyberim trahere, bona publicare, acta rescindere. Sed metu M. Antonii Consulis, & Magistri Equitum Lepidi destiterunt. Maxima pompafunus in campo Martio celebratum, ac rogus iuxta Iuliae tumulum extructus est, luctu publico, summísq; honoribus corpus combustum. Columna viginti pedum lapidis Numidici erecta, cum inscriptione
PARENTI
PATRIAE
.
PATRIAE
. circa quam longo tempore sacrificauere quidam. Coniuratorum domus destructae & incensae, plures trucidati. Qui euaserunt, sibiipsis manus intulere, nullúsq; percussorum ferè triennio superuixit. Fuisse traditur excelsa statura, colore candido, teretibus membris, ore paulò pleniore, nigris vegetísq; oculis, capite caluo, & ob id laurea semper ornatus, valetudine prospera, in extrema aetate, vertiginosus, & bis morbo comitiali correptus. In cibo & potu insignem parsimonia, vini’q; parcissimum, pronum tamen in libidines (Nam & plures illustres foeminas, vtpote Euriem Mauram Bogudis Regis Mauritaniae vxorem, & Cleopatram Aegypti reginam corrupit) fuisse autores tradunt. Eloquentia militari excellentissimus, quod libri atq; Commentarii à se scripti, satis supérq; testantur: laborum atque periculorum tolerantissimus, audax, rei militaris peritus, constans & seuerus, & in primis clementia longè clarissimus.
Aureus hic Numus à posteriore parte continet Imperatorem corona Laurea ornatum, dextráq; ramum Lauri tenentem, stantem in curru triumphali, qui Elephantis quatuor trahitur, cum inscriptione:
TRIVMPH. GALL
.
L. CAESAR
, Caesaris Dictatoris pater, Praetor, & praetura populi Romani functus, filio agente annum decimumsextum, Pisis, dum manè calcearetur, nullis euidentibus causis, nullóq; manifesto morbo extinctus est.
AVRELIA
, C. Cottae filia, Caesaris mater, foemina primaria, singulari pudicitia mulier, purè & eleganter Romanè loquens, P. Clodium amore captum Pompeiae vxoris Caesaris, muliebri habitu indutum, & ad sacra bonae Deae nocturno tempore ingressum deprehendit, eúmq; fugere coëgit.
2 2
COSS
COSSVTIA
diues admodum, sed è familia equestri, puero penè adhuc Caesari desponsata fuit, quam L. patre amisso per renuntiationem in sponsalibus dimisit.
CORNELIA
Cinnae quater consulis filia fuit, ex qua Iuliam filiam genuit: Hanc Corneliam vxorẽ Caesar mirùm amauit, útq; eam repudiaret, nulla re à Sylla Dictatore persuaderi potuit, aut compelli, imò & defunctam pro rostris laudauit oratione cultissima: magnam hinc popularem beneuolẽtiam assecutus. Eius etiam fratrem L. Cinnam, qui in ciuili discordia Lepidum secutus, exulauerat, reduxit.
POMPEIA
Q. Pompei filia L. Syllae neptis, quam Caesar in locum Corneliae ductam repudiauit, diuortiúmq; fecit, ob P. Clodium muliebri habitu in sacris bonae Deae deprehensum, qui deperisse eam ferebatur, atq; adulterasse.
CALPHVRNIAM
L. Pisonis filiam, qui se in consulatu sequebatur, Caesar in vxorem duxit. Vltimum hoc ipsius fuit matrimonium, in eo enim occisus est. Haec multum Caesarem amauit, plurimúmq; eo die, quo in Senatu occisus est, somnio territa (Nam ma-
ritum
ritum in gremio suo confodi somniabat) hortari coepit, ne Curiam ingrederetur. Post Caesaris verò occisionem, ad aedes M. Antonij se contulit, cùm pulcherrimam orationem pro rostris de laudibus Caesaris habuisset, pecuniámq; à Caesare relictam transtulit, & penes eum deposuit.
CLEOPATRA
Aegypti Regina, à Pothino regno eiecta, Caesarem ad se amandum allexit: qui splendore formae, & quadam sermonis gratia victus, eam non nisi maximis honoribus, praemiísq; auxit, ac ita fratri reconciliauit, vt pariter regni gubernacula teneret. Mox M. Antonium quoque Imperium Aegypti occupantem, obsequio corporis deuinxit. In bello cum Augusto & Antonio, cùm essent superati, Alexandriam confugerunt: vbi se Antonius interfecit. Cleopatra viua capta, cùm asseruaretur in triumphum, paulò pòst in vinculis, aliâs in sepulcro Antonij viri sui, clàm admotis serpentibus vberibus suis, concidit, Anno aetatis suae trigesimonono.
EVRIES
Maura, Bogudis Regis Mauritaniae vxor, à Caesare adamata, multis ab eo beneficijs affecta est. Huius vir Bogud Rex Mau ritaniae, in bello Africo enixè iuuit partes Caesaris.
IVLIA
, Caesaris, & Cornelię filia, C. Pompeio post reconciliatio-
a 3 nem,
nem, licet antca Seruilio Cepioni desponsata fuerat, in matrimonium collocata est. Mirus fuit Pompei in hanc amor, adeò, vt ingruente bello ciuili, ab amicis vrgentibus, vt eam à se dimitteret, non induci potuerit. Immaturum haec edidit partum. Nam comitialibus ludis, cùm saucii quidam, caesíq; nonnulli, ad Pompeium venissent, eúmq; sanguinis contactu cruentassent, vestem mutandam petiit. Qua in re cùm tumultus seruulorum Iuliam portantium, cursúsq; permagnus fieret, illa, quae tum grauida erat, toga inspecta cruenta, collapsa semianimis est, víxq; id tulit. Ex hac turbatione metúq;, immaturum ferunt partum editum. Iterum ea grauida facta, foeminam peperit, atq; è dolore pariendi mortem obiit: cui honos maximus à populo est habitus, vt in campo Martio sepeliretur. Nata etiam non multos post dies matrem secuta est.
CAESARIVS
C. Caesaris ex Cleopatra filius. Hunc C. Caesar suo nomine appellari passus est, & nonnulli Graecorũ similem quoq; Caesari & forma & incessu tradiderunt. Missus est à matre Cleopatra cum ingenti auri argentíq; copia in Indiam: sed post mortem Cleopatrae à Rhodone paedagôgo per fraudem, quasi Caesar eum in societatem Regni vocaret, reductus, ab Augusto est interfectus. De quo cùm sententias amicorum sciscitaretur Augustus, dixisse Arrium Phi losophum ferunt:
NON ESSE PROBANDAM MVLTITVDINEM CAESARVM
.
MARTIA
Iuliae Caesaris amitae mater, ex qua generis Regij se esse dicebat, originem nempe trahens ab Anco Martio, quarto Romanorum Rege.
IVLIA
L. Caesaris & Aure liae filia, Caesaris Dictatoris soror, foemina pudica, M. Accii Balbi Aricini, Senatoris clarissimi vxor, C. Octauiani Augusti auia.
M. ANT
· Census ID10032874: »Aureus of M. Barbatius Pollio (M. Antonius / Octavianus, RRC 517.1a)«
· Census ID10056294: »Denarius of M. Antonius / Octavian (RRC 517.2)«
· Census ID10032874: »Aureus of M. Barbatius Pollio (M. Antonius / Octavianus, RRC 517.1a)«
· Census ID10057270: »Denarius of M. Antonius / Head of Octavian (RRC 528.3)«
· Census ID10032898: »Aureus of M. Lepidus and P. Clodius (Lepidus / Fortuna, RRC 494.4)«
· Census ID10065343: »Aureus of Lepidus / Mars (RRC 494.7a)«
· Census ID10066170: »Aureus of M. Aemilius Lepidus / Mars (RRC 494.7b)«
M. ANTONIVS, OCTAVIVS, M. LEPIDVS
Triûmuiri, post diuersa bella inter se gesta, ab odio in amicitiam circa Labinium fluuiũ Mutinensis agri conueniunt, triduo eo in loco commorati, de diuisione imperii, déque caeteris agitauêre rebus, sic imperium quemadmodum paternam quandam haereditatem inter se diuidentes: Antonio Galliae, Lepido Iberia & Lybia, Octauio Italia, Sardinia, & Sicilia obtigere. Antonium, Caesarémq; Cassio & Bruto bellum inferre, Lepidum in futurum consulatum gerere, & ob ingruentes necessitates in vrbe moram agere, decretum est. Destinantur ad haec duodeuiginti vrbes Italiae militibus distribuendae, in quibus agri & domicilia singulis assignarẽtur. Visum est illis praetereà hostes proprios interimere, ne haec ipsa statuentibus impedimentum possent afferre, & bellum exterum conficere. Hi igitur tres viri à seipsis constituti, quos morti destinassent, vnà conscripsere, ac potentioribus praetermissis, proprios delegere hostes, domesticos eorum videlicet, aut amicos, ad necem mutuò sibiipsis, & tunc quidem & posterius indulgentes. Elegere & alii alios: quidam ob inimicitiam, alii offensione solùm, aut inimicorum causa, aut amicorum inimicitia, aut habitationum splendore, aut diuitiarum excellentia commoti, cùm multis pecuniis ad bellum indigerent, omnes ferè vel
a 4 morte
morte, vel bonorum publicatione damnauere. Proscripti sunt Senatorij ordinis circa trecentos, Equestris ordinis duo milia. Primus ex proscriptoribus Lepidus fuit. Ex proscriptis primus Paulus Lepidi ipsius frater. Secundus deinde proscribentium Antonius: Ex proscriptis L. Antonius eius patruus. Caesar Antonio Ciceronem, Antonius Caesari L. Caesarem auunculum proscribendum concessit. Omnes tunc vrbis exitus, aut portus, aut stagna aut lacunae, aut quodcunq; aliud ad fugam suspiciosum inerat, aut ad latendum per prouinciam profugis patebat, à turmarum Ducibus obsidebatur. Tanta erat vrbis confusio, vt multi essent, qui se spontanea fame conficerent, qui laqueis finirent vitam, qui se aquis immergerent, aut è tecto praecipites darent, aut igne se absumerent, aut iugulatoribus se offerrent. Inter proscriptos & Cicero erat, cui caput & dextera manus, qua orationes illas luculentissimas in Antonium veluti tyrannum exarauit, abscissa, & ad Antonium delata sunt, quę diu summa laetitia exultans, aspexit. Vbi oculi satiati sunt illo spectaculo, iussit per contumeliam in rostris, quo in loco prius orare solitus erat, deponi. Ita Cicero eloquentia admirabilis, & qui Consularem dignitatem obtinuerat, extinctus, ab hostibus contumeliis affectus est. Nec satis erant ad sumptus proscriptorum bona, nec omne vectigalium genus exactum: itum est ad virgines Vestales, raptae pecuniae ad aedem depositae, vxoribus etiam propinquísq; necatorum ciuium bona per calumniam adempta. Eam prodigalitatem non passus Caesar, diuisionem pecuniarum cum Antonio fecit. Diuiso etiam exercitu, M. Lepido cum praesidio relicto, Caesar contra Brutum in Macedonia, Antonius contra Cassium deftinatus est. Vbi Cassius & Brutus ab Antonio victi, sibijpsis manus intulerunt. Confecto bello, Caesar grauissima valetudine Romam reductus est. Antonius verò in Graeciam ad cogenda stipendia, quae militibus soluerat, cum exercitu ingenti contendit. L. deinde Censorino Graeciae praefecto, in Asiam transijt. Captus amore Cleopatrae, Caesare interea seditionibus & bello occupato, voluptatibus indulsit. Tum certior factus L. fratrem, & Fuluiam vxorem. primò inter se dissidentes, deinde cum Caesare pugnantes, amissis rebus Italia esse pulsos, ad Italiam ducentis nauibus se conuertit. Per amicos verò, Fuluia eius vxore mortua, Caesari reconciliatur. Diuisum deinde est inter illos Imperium. Omnis ad Orientem tractus Antonio, ad Hesperiam Caesari concessus. Lepido autem Africa permissa.
Octauia
Octauia soror Caesaris, Antonio in matrimonium collocata, Senatusconsulto Romae nuptiae celebratae. Placuit deinde cum S. Pompeio pacem firmare. Foedera igitur cum Pompeio sunt facta, vt ille Siciliam, & Sardiniam haberet, tutum mare à Pyratis praestaret, certúmq; modum Romam frumenti mitteret. Re composita Pompeius in Siciliam, Antonius in Graeciam, mandata Caesari rerum suarum cura, redüt. Rursus Antonius quibusdam calumniis contra Caesarem irritatus, trecentis nauibus in Italiam properauit, sed Octauia sorore Caesarem hortante, in gratiam redierunt. His compositis, Caesar contra Sextum ducit exercitum, eúmq; praelio vincit, ac postea S. Pompeius, Pompei magni filius captus, iussu Antonii est interfectus. Caesar Lepidum ob negligentiam, & insolentiam, priuatum imperatoris loco, relicto ei tantùm Pontificatu, Romam misit, vbi ille, qui imperium tenuerat, ex Triûmuiris quondam vnus, ingloriam egit vitam. Defuncto Pompeio Antonius cum exercitu Armeniam iterum aggressus est, Parthósq; vicit. Regem Armeniae multis promissionibus allectum, in vincula coniecit, eúmq; Alexandriae in triumphum duxit. Rursus discordia inter Parthorum Medorúmq; Regem orta, à Medo Antonius ad bellum Parthicum rursus capessendum hortatus, amore Cleopatrae, illud quanquàm Parthi vehementer intestinis laborarent discordiis, & seditionibus, in aliud tempus differt. Caesar interea Romę Octauiam solicitabat, vt ad Antonium nauigaret, quae Athenas perueniens, ab Antonio propter Cleopatram neglecta, Ro mam rediit, mandatóq; Antonii, domo expulsa. Quod Romanis indignissimè factum videbatur. Augebat & Antonij odium diuisio illa tragica ac superba, Romanísq; moribus maximè aliena, Alexandriae habita. In Gymnasio enim duos ex auro thronos gradibus argenteis posuit, in altero ipse, in altero Cleopatra consedit, filiis item paulò humiliores collocauit: Inspectante omni multitudine, Cleopatram Reginam appellauit Aegypti, Cypri, Lybię, Syriae, vnáq; cum illa Cęsarionem ex C. Caesare progenitum, regnare iubet, suósq; ex Cleopatra liberos, Reges Regum nominauit, ac Alexandro Armeniam, Mediam, & Parthiam: Ptolomaeo Phoeniciam, Syriam & Ciliciam assignauit. Haec Caesar saepe in Senatu ostendens, saepe in concione accusans, plebem contra Antonium concitabat. Antonius quoq; Romam aduersus Caesarem misit accusatores. Primò, quòd pulso Pompeio, Siciliam adeptus, nullam eius insulae partem fecisset sibi. Secun-
b dò,
dò, quòd eius nauibus ad praelium vsus esset, nullas vnquam restituisset. Tertiò, quòd M. Lepidum collegam exautorasset, & priuatum fecisset, omnes legiones & prouincias haberet illi traditas. Postremò, quòd Caesar omnem fermè Italiam militibus suis diuisisset, & nihil reliqui militibus suis reliquisset. Quibus Caesar ita respõdit: Lepidum ideò ab imperio remouisse, quòd nimiùm ob eam rem insolescere visus erat. Quae bello acquisierit, se Antonio partem facturum, quando & ipse partem faciat sibi. Italiam militibus non esse dandam, cùm Parthiam & Mediam, quas Romanorum imperio adiunxerunt, vnà cum Imperatore suo praeclarissimè pugnantes, habeant. Antonius in Armenia erat, cùm haec renũtiata sunt ei, confestim tota mente se ad bellum ciuile conuertit. Collectis itaq; copijs, cùm Samum nauigans peruenisset, & aliquot dies commoratus in voluptatibus, Athenas venit. Caesar audita Antonii celeritate, magnitudinéq; copiarum, non satis ad bellum instructus, vehementer trepidauit. Sed vbi omnia satis parata Romae visa sunt, Antonius id Imperium deponere iubetur, & aduersus Cleopatram bellum decernitur. Inde cùm iam ad bellum vtrinq: coirent, Caesar priùs ad Antonium mittit, vt Italiam accederet, nec ampliùs tempus morando terat. Portus, ac litoris capessendi potestatem Italiae facturum pollicetur, tantúmq; à litore cum suis copiis recessurum, vt tutò ex suis nauibus descendere, & castrametari possit. Antonius contrà iactabundus, Caesarem in singulare certamen prouocat, quod si refugiat, placere omnibus copiis, vt olim Pompeius & Caesar in Pharsalia dimicare. Ad Actium igitur, vbi Antonius naues habebat, Caesar peruenit. Classis Antonii multis vndiq; difficultatibus circumuenta, multis’q; carere visa, Antonium ad pedestre praelium ineundum hortatur. Sed vicit Cleopatrae voluntas, vt mari pugnaretur, ad fugam respicientis, non anxiè laborantis, qua ratione Antonius vinceret, sed qua ipsa rebus perditis, tutissimè euadere possit. Commissa est naualis pugna, in qua classis Antonii pro fligata, partim’q; capta est. Pedestres copiae victori se vltrò dedidêre. Antonius cum Cleopatra, fuga salutẽ quaesiuit, ac primò in Lybiam, deinde Alexandriam peruenit. Caesar interea ab Agrippa, qui Romae erat, reuocatus, in Italiam rediit. Belli dilatio facta est. Transacta hyeme in Aegyptum contendit, exercitum Alexandriam adducit. Antonius vrbe egressus, praeclara facinora rei militaris ostentans, equites Caesaris in fugam vertit. Postridie Antonius cum suis militibus
egressus
egressus, in tumulo quodam consedit, inter suam atq; hostium classem aliquot certamen conspicaturus. Classes vt propius fuere, mutuò salutantes & amicè se recipientes, vna classis ex duabus facta, ad vrbem tendunt. In eodem etiam loco à suis equitibus destitutus, in vrbem redijt, exclamans se à Cleopatra proditum illis ipsis, quibus propter illam factus sit hostis. Deinde ingrediens cubiculum, & thoracem deponens, ô cleopatra, inquit, doleo quòd ego ille tantus imperator, fortitudine superatus sim à muliere. His dictis à seruo, quem iampridem ad se necandum parauerat, petiit, vt se interficeret: sed ille celeriter conuerso ictu, per propria viscera gladium transegit. Antonius deinde gladium accipiens seipsum quoq; interfecit.
ROMAE
Numisma quoddam, apud multos antea non conspectum, ex aere Corinthiaco, tam puro, sicut aurum vetustate penè consumptum, tali magnitudine inueni. In cuius altera parte Triûmuiri toti loricati, & galeati in suggestibus, columnis distinctis sedentes. A dextra parte Antonius, à sinistra Lepidus, media Octauius. A tergo Antonii & Lepidi signa militaria, à tergo Octauij aquila posita. A dextra parte Lictores cum fascibus & securibus astantes. A sinistra Lena ferens caput Ciceronis Antonio: à tergo Lenae seruus eius, dexteram Ciceronis afferens. In medio capita proscriptorum, vtrinque duo vasa plena pecuniis, ex quibus capita proscriptorum deferentes, persoluebantur, cum nulla inscriptione.
b 2
OCT
OCTAVIANVS CAESAR AVGVSTVS
, sororis C.Iulii Caesaris nepos, patre Octauio, matre Actia, M.T.Cicerone & M.Antonio Coss.
IX
. Calend. Octobris, paulò ante Solis exortum, Romae in regione palatii ad capita Bubula, natus est, à Iulio ex testamento in familiam adoptatus. Quadrimus patrẽ amisit. Duodecimum agens annum, virili assumpta toga, auunculum in Hispanias subsecutus est. Post receptas Hìspanias à Caesare Apolloniam praemissus, studijs vacauit. Morte deinde Caesaris comperta, séq; haeredem constitutum, vrbe repetita, haereditatẽ adiit. Comparatis exercitibus, vt necẽ auunculi vindicaret, actáq; Caesaris tueretur, quinque bella ciuilia confecit. Aduersus M.Antonium bellum gessit, primum Mutinense circa Mutinam. Contra eundem Actiacũ, circa promontoriũ Actium. Secundum Philippense in campis Philippicis contra Cassium & Brutum, Cęsaris percussores. Tertium Perusinum contra L.Antonium M. Fratrem, circa Perusiam. Quartum Siculum & nauale aduersus Pompeium Magni Pompei filium. Externa bella duo omnino per se gessit: Dalmaticum adolescens adhuc, & Antonio deuicto Cantabricum: reliqua per legatos administrauit. Strenuè omnibus gestis, terra mari’q; pace parta, Ianum à condita vrbe bis clausum, tertiò clausit. Vrbem pro maiestate Imperii ornauit & excoluit, tutámq; in posterum effecit, plurima opera publica faciens, praesertim templa, aedésq; sacras, & fora iudiciaria. Lepido mortuo, Pontifex Ma ximus factus, annum confusum negligentia, & incuria sacerdotum & Pontificum, denuò ad pristinam rationem redegit. Sacerdotia reformauit, abusus correxit multos in Repub. Leges quasdam retractauit, quasdam ex integro sanxit, Senatorum numerum definiuit, officia noua excogitauit, habitum vestitúmq; pristinum reducere studuit, liberalitatem omnibus per occasionem exhibuit. In reprimendis
pop
populi voluptatibus insuetis, seuerus fuit, spectacula omnis generis edidit. Imperium omne suum bifariàm diuisit, partem sibi asciuit, quae scilicet, militum indigeret praesidio. regiones Barbarorum iugum detrectantes, partim populo dedit, regiones, videlicet pacatas. Ob id populo Romano fuit perquàm charus, imò dilectissimus, honoribúsq; magnis affectus,
PATÉRQVE PATRIAE
, & primus
AVGVSTVS
maximo consensu totius plebis, ac vniuersi Senatus, vocatus. Statuae, ac pro eius incolumitate publica vota facta sunt. Dictaturam, vt; assumeret, nullis precibus impelli potuit. A L. Murena, Fannio Cepione, & Ruffo Egnatio multis petitus insidiis, Nolae tandem profluuio ventris, vt quidam scribunt, laborans, in osculis Liuiae cum iis verbis:
LIVIA NOSTRI CONIVGII MEMOR, VIVE, VALE
, eodem in cubiculo, quo pater Octauius, exitu valde facili, obiit, Anno aetatis suae septuagesimoseptimo, Imperii
LVI
. cùm regnasset cum Antonio & Lepido annos
XII
. solus Annos
XLIIII
. Corpus eius maximis honoribus ad Vrbem delatum, & postquàm crematum fuit, reliquiae in Mauseolo sibi inter Tiberinum amnem, & viam Flaminiam extructo, impositae. Fuit Augustus statura breui, corpore toto pulcher, & forma eximia per omnesaetatis gradus. Lenocinii omnis negligens, vultu sereno tranquillóq;, oculos habuit glaucos, claros magis ac nitidos, dentes raros & exiguos, capillos leuiter inflexos & sufflauos, supercilia coniuncta: nasum à summo eminentiorem, ab imo deductiorem. Crure sinistro non perinde valebat, saepius claudicans. Lithiasi etiam laborabat in vesica. Disciplinas omnes amabat. Eloquentiae prima aetate fuit studiosissimus. Multa opera & pedestri & soluta scribens oratione, Graecarum literarum miro tenebatur amore. Eruditos sui seculi maximè fouebat, Vergilium praecipuè, & Horatium Flaccum Poëtas. Summa fuit in eo clementia, summa moderatio, ciuilitas, patientia, Parsimonia in victu, supellectile & vestimentis, summa continentia: nisi quòd in adolescentia, aliqua, non tamen libidine, sed ratione commisit adulteria. In partibus tamen caeteris vitae continentissimum fuisse constat, ac sine suspicione vllius vitii.
b 3 est
PAX ORBIS TERRARVM
. Etinferius subscriptum:
IMP. PERPET. S. C
.
· Census ID10061966: »Dupondius of Nero / Temple of Janus (RIC 284)«
· Census ID10056433: »As of Nero / Temple of Janus (RIC 306)«
· Census ID10061317: »As of Nero / Temple of Janus (RIC 309)«
· Census ID10061320: »As of Nero / Temple of Janus (RIC 310)«
· Census ID10053305: »Sestertius of Nero / Temple (RIC 323)«
· Census ID10061311: »As of Nero / Temple of Janus (RIC 347)«
· Census ID10062025: »Sestertius of Nero / Temple of Janus (RIC 354)«
· Census ID10061324: »As of Nero / Temple of Janus (RIC 367)«
· Census ID10054977: »Sestertius of Nero / Temple of Janus (RIC 438)«
Haec figura templi planè dissimilis est illi, quae est in Numismate Neronis.
OCTAVIVS
, Pater Augusti, ordinis Senatorii, re & aestimatione magna fuit. Macedoniae praefecturam summo cum honore administrauit. Nam fugitiuos Spartaci, & Catilinae manum Thurinum agrum tenentes in itinere deleuit, negotio sibi in Senatu extra ordinem dato. Prouinciae praefuit non minore iustitia, quàm fortitudine. Decedens Macedonia, ante, quàm consulatum peteret, repentina morte Nolae sublatus est, relictis liberis Octauia maiore ex Ancharina, & Accia Octauia minore, & Augusto quadrimo.
ACCIA
, M. Accij balbi Aricini, Senatoris clarissimi filia, Iuliae sororis C. Caesaris filia, mater Octauiani Augusti, post mortem Octauii nupsit Marcio Philippo consulari viro: primóq; consulatu Octauii obiit, superstitibus liberis, Octauia maiore, & minore, & Octauiano.
CLAVD
CLAVDIA
P. Clodii & Fuluiae filia, M. Antonii priuigna, vt post proscriptionem Antonius & Augustus necessitudine aliqua necterentur, vixdum nubilis, Augusto in vxorem data est. Simultate deinde cum socru exorta, ante bellum Perusinum, intacta adhuc virgo, ab Augusto dimissa est.
SCRIBONIA
de familia Libonũ nupta antè duobus consularibus viris, ex altero mater, vxor Octauiani Augusti, mater Iuliae, peruersitate morum planè intolerabilis, ob id ab Augusto repudiata.
IVLIA
, Augusti & Scriboniae filia, primùm M.Marcello Octauiae sororis Augusti filio, vix pueritiam egresso nupta. Eo mortuo intercessione Octauiae, M.Agrippae in vxorem tradita. Ex quo Caïum, & Lucium moxab Augusto adoptatos, quorum alter in Lycia, alter in Massilia periit, & Agrippam posthumum, sustulit, filias quoque duas, Iuliam & Agrippinam, omnibus stupris flagitiísq; expositas, in insulam Pandateriam, cum filia, vbi & vini, ac omnis delicatioris cultus vsus ademptus, ab Augusto relegatas. M. Agrippa Iuliae filius, ob ingenium fordidum, & ferox abdicatus, Surrentum est sepositus. Ex Surrento in Insulam, tanquàm in locum deteriorem deportari iussus est. Senatusconsulto etiam cautum, vt eodem in loco in perpetuum asseruaretur.
b 4
LIVIA
LIVIA DRVSILIA
Tiberio Neroniantea nupta, ex quo etiã Tiberium & Drusum Nerones suscepit, Augusto petenti in matrimonium collocata, vnicè & perseueranter ab Augusto dilecta. Nihil liberorum ex eo habuit. Faetus conceptus immaturus est editus. Mulier comis ad extremam aetatem vixit. Octuagesimum annum sine vllo morbo attigit. Mortua elata est adhibitis quibusdam imaginibus cum luctu mulierum Romanarum ad annum, iussu Senatus.
· Census ID10051843: »Sestertius of Augustus (Tiberius / Altar, RIC 240)«
OCTAVIA
, patre Octauio, & matre Ancharia nata, soror Octauiani Augusti, M. Antonio in coniugium tradita, ex eo duas Antonias maiorem & minorem suscepit. Deinde M.Marcello iuncta, duas filias, & C.Marcellum filium, Augusti generum genuit.
C. MARCELLVS
, C.Marcelli & Octauiae, Octauiani Augusti sororis, filius, vixdum pueritiam egressus, Iuliam Augusti filiam, in matrimonium duxit, & haud multò pòst obijt.
TIBERIVS NERO CAESAR
, ex patre Tiberio Nerone, qui sub Iulio Cęsare bello Alexandrino Quęstor fuit, & matre Liuia Drusilla
XVI
. Calend. Decemb.M.Aemilio Lepido, & Munatio Planco Coss. natus est. Infantiam pueritiámq; habuit lu-
xuriosam
xuriosam, deditus spectaculis gladiatorũ & ludis, comes vsquequaq; parentum fugae. Virili toga assumpta, se ad magistratus ac principatus honores accingit, quos ordine omnes adiit, Quaesturam, Praeturam, Consulatum, Tribunitiámq; potestatẽ exercuit. Bello Cantabrico Tribunus militum, Tigranem Armeniae regem regno restituit. Signa à Parthis Crasso ablata, recepit, Galliam anno ferè rexit. Dehinc Rheticum Vindelicúmq; bellum, tum Pannonicum, Germanicum, Illyricumq; post Punica, bellorum omnium grauissimum, gessit, ob quę triumphauit, & ouans vrbem ingressus est. Defunctis Caio & Lucio, Liuiae impulsu magis, quàm Augusti iudicio, quippe cuius mores & ingenium non probasset vnquàm, ab Augusto adoptatus, & successor ascitus est. Post mortem Augusti Imperium adeptus, primùm se liberalem ac modestum se gessit, in multis sese popularem aliquandiu exhibuit, adulationibus spretis, & contemptis, à nullo Imperator aut dici, aut appellari, voluit. Senatum, Senatorésq; omnes vsq; ad submissionẽ veneratus, humanitatis propè excedens modum, pristinámq; ferè libertatem exhibẽs. Vectigalia, Monopolia, aedificia, delectum, exercitus, patrũ more, decerni statuít, autoritate Consulum singula penè administrans. In omnibus se ciuilem admodùm etiam minoribus exhibuit, Praesidibus prouinciarum tributa suadentibus rescribens:
BONI PASTORIS ESSE TONDERE PECVS, NON DEGLVDERE
. Post adeptum Imperium biennio continuo extra Vrbem pedem non extulit: sed priuatus liberis, Campaniam, quasi nunquàm rediturus, tum Capreas secessit, in insulam Neapolitani sinus magnificentissimis aedificiis extructam. Reipublicae curam abiecit. Hispaniam & Syriam per aliquot annos sine consularibus legatis habuit. Armeniam à Parthis occupari, Maesiam à Dacis, Sarmatísq;, Gallias à Germanis vastari neglexit, non sine magno Imperii dedecore. Tandem vitia, malè diu dissimulata, detexit. Portentosae libidinis fuit, adeò, vt nudas puellas mensae administrare iuberet, aliáq; factu turpissima, nec relatu digna perpetrauit, vt omnium luxuriosissimus sit habitus. Vini fuit auidissimus, ita vt Caldius, Biberius, Mero, ioculariter pro Claudius, Tiberius, Nero, sit dictus. Luxuriae & ebrietati summam adiecit auari tiam, vt nunquam expeditionum militibus salaria exolueret, nihil exaedificaret. Et, vt crudelitatem rapacitati annecteret, locupletiores omnibus facultatibus priuatos occîdit. Multos excellentes ingenio
c viros
viros trucidauit: odiũ in propinquos, & necessarios exercuit: vtpote in Drusum fratrem, & Iuliam vxorem in exilium relegatam. Liuiam matrem ad se venire, nisi rarissimè, passus est, nec defunctae aliquem honorem exhibuit. M.Agrippam iuuenem, cohaeredem suum, priùs, quàm mors Augusti diuulgaretur, interfici iussit. Germanicum Drusi filium, Augusti iussu sibi adoptatum, veneno necauit. Agrippinam nurum relegauit. Non minorem crudelitatem in nepotes & amicos exercuit. Viginti numero principes, veluti consiliarios suos conuocatos, vix tribus emissis, omnes perdidit, inhumaniter, saeuéq; tyrannidem exercens. Postremò in Astura prope Campaniam in languorem incidit: tandẽ in villa Luculliana decimoseptimo Calen. Aprilis, Cn. Acerronio Proculo, & C.Portio Nigro Coss. obijt
LXXVIII
. aetatis Anno, Imperii
XXIII
. Morte eius ita laetatus est populus, vt clamaret eum in Tiberim proiiciendum. Romam tamen portatum corpus, publico funere crematum est. Vir fuit corporis ampli acrobusti, staturae’q; procerae, manu sinistra agilior & validior, articulis ita firmis, vtrecens & integrũ mâlum digito terebraret, caput pueri, vel adolescentis talitro vulneraret, coloris candidi, naso oblongo, praegrandibus oculis, quibus etiam in tenebris videbat, valetudine prosperrima. Confectus senio accessit incurua proceritas, nudus capillo vertex, vlcerosa facies, ac plerunq; medicaminibus interstincta. Liberalibus artibus apprimè eruditus. Latina & Graeca lingua eloquio insignis, ingenio pessimo, truci, auaro & insidioso.
In Tiberii Numismatis posteriore parte extructum Mausoleum est, quatuor in ascensum habens gradus, figura sphaerica, quinque apparens ianuis. In superficie aedificii quidam globi eleuati, positi. In media superficie aedificii quaedam statua conspicitur. A dextra parte sacerdos velatus stat, habens lituum in manu. A sinistra alius velatus sacerdos, Sympullum in manu tenens. Ex vtraq; parte aedificii, duo aequales obelisci altitudine aedificio maiores videntur. In suprema obelisci parte globus est, in quo Victorię statua, in dextra tenens manu lauream coronam, in sinistra palmam, posita est, cum inscriptione:
MEMORIA PERPETVA
. Ab altera parte S. ab altera C. Inferius subscriptum:
MAVSOLEVM AVG
. Et hoc Numisma ex metallo fuit confectum magnitudine, quali apparet. Augusti autem Mausoleum ita constructum fuit. Duodecim habuit portas sibi inuicem oppositas. In vertice, quem 250. cubitorum altitudine fuisse
volunt
volunt, aeneum ipsius simulacrum fuit, ipsa quidem sepulcra, non admodum è terra tollebantur. Ex posteriori parte loca ad spatiandum pulcherrima habuit, lucósque amaenissimos, & viridissimos. In medio autem campi spatio busti stat ambitus, & hic ipse niueo perfectus lapide, in circuitu ferreos cancellos habens, & plantatas prae se ferentes Populos. Hodie marmor rotundum, quod in interiori erat parte, extat, & quemadmodum ex antiquis vestigiis eius loci coniicitur, tres erant muri aequè inter se distantes, ita vt multa praetereà sepulcra commodè à se inuicem disiuncta capi possent. In his ruinis marmor repertum est cum huiusmodi inscriptione:
DIS MANIB. M. VLPIO MARTIALI AVG. LIB. A MARMORIBVS
. Duo aequales obelisci iuxta Mausoleum fuêre, quorum vterque 42. pedum cum dimidio longitudinem continebat. Alter factus in via inter hunc ipsum locum, & Tiberim, alter post D. Rochi ecclesiam, terra opertus spectatur.
TIBERIVS NERO
, Tiberii Imperatoris pater, sub Iulio Caesare bello Alexandrino Quaestor, classi praepositus, plurimùm ad victoriam contulit. Quare in locum P. Scipionis Pontifex substitutus, ad deducendas in Galliam colonias missus est. In Triûmuiratu Antonii, Augusti & Lepidi Praetura functus est. Deinde L. Antonium Consulem, Triûmuiri fratrem ad Perusiam secutus, reconciliata inter omnes pace, Romam rediit, vxorémque Liuiam Drusillam tunc grauidam Augusto petenti concessit.
LIVIA DRVSILLA
Tiberii Neronis primùm, deinde Octauiani Augusti vxor. de qua suprá.
c 2
AGRIP
AGRIPPINA
M. Agrippae filia, neptis Pomponii Attici, equitis Romani, vxor Tiberii Imperatoris, ex quo suscepit Drusum. Vnicè & plurimùm hanc amauit Tiberius: sed inuitus, & quidem grauidam dimittere, Iuliámque filiam Augusti, cuius mores improbabat, ducere coactus.
DRVSVS
, Tiberii Neronis Imperatoris ex Agrippina naturalis filius, iuuenis admodùm, morbo & intemperantia consumptus Romae obiit. Tacitus veneno sublatum tradit, quod illi Seianus per Lygdum spadonem propinauerat.
TIBERIVS
patre Druso natus, Tiberii Neronis Imperatoris nepos.
CAIVS
CAIVS CAESAR
, ex Germanico, & Agrippina pridie Calend. Septembris, Germanico patre, & Fonteio Capitone
COSS
. natus est. Imperium magis in gratiam patris, populo ac militibus commendatus, quàm propriis virtutibus assecutus. Sunt qui dicunt Tiberium eũ in dignitate substituisse, vt huius crudelitate suam obtegeret saeuitiam. Imperium assecutus, Caligulae cognomen à militari calceamento est adeptus, quia apud milites educatus erat. Vnde non ingratus militibus ab his legionum alumnus appellatus est. Ab initio principatus, quòd pietatem in cineres matris ac fratris, patris, patrui, sororum, omniúmque propinquorum exercebat memoriam, summè popularis extitit, omnibus studuit se obsequiosum praestare, animi saeuitiam crudelitatémque dissimulans. Rerum gestarum studiosos, quos Tiberius relegauit, reuocauit omnes. Iurisdictionem liberam Magistratibus reliquit, census, vectigalia reformauit, incendiorum damna redintegrauit, multa spectacula, etiam nunquàm visa ordinauit. Quorum gratia nunc pius, nunc castrorum filius, nunc pater exercituum, nunc optimus Caesar est dictus. Tandem in inanem atque vanam superbiam lapsus, se adorari, & vocari Latialem Iouem, passus est, propria sibi sacerdotia constituens, victimásque & hostias expetens, tum in propinquos, in auiam, proauiam, omnem saeuitiam exercuit. Tres sorores suas constuprauit, vnámque ex eis etiam mortuam adamauit. Consobrinum Iubae Ptolomaei Regis filium iugulauit, Senatores multos interfecit: equites ac matronas, excitato tumultu ampliùs viginti elisit. Conclusis multis horreis famẽ populo indixit: carceribus mancipatos, sine criminis pensitatione interfecit omnes. Equitem Romanum obiectum feris, cùm se innocentem pronuntiasset, reduxit, abscissáq; lingua rursus induxit. Parentes, filiorum supplicio interesse coëgit. Hanc saeuitiam atrocita-
c 3 te, &
te, & verborum inuerecundia auxit, sape illud tragicum iactitans:
ODERINT DVM METVANT
. & illud,
VTINAM POPVLVS ROMANVS VNICAM HABERET CERVICEM
. optabátque caedem, famem, pestem, incendia, terrae etiam hiatum, vt sua tempora redderentur illustriora. Sta??uas illustrium virorum ad nihilum redegit: Homeri carmina comburere est conatus. Virgilium ignorantiae, T. Liuium loquacitatis accusauit: quos vnà cum Iurisconsultorum scriptis extirpare decreuit. Vetustissimis familiis sua insignia eripuit. Libidinis erat inexplebilis, ac luxuriae portentosae, vt neque masculis, neque foeminis parceret vllis. Omnibus honestis insidiabatur matronis, quas cùm maritis ad coenam vocatis vitiasser, palàm in conuiuiis omnibus dixit, earum has laudans, has vituperans. Cùm verò luxu & inutilibus sumptibus magnam auri vim consumpsisset, ad rapinam se conuertit, noua & inaudita exquirens vectigalia, testamenta diuitum irrita faciens, reósq; vna sententia quad aginta condemnans, turpes sic auctiones instituit. Vnicam fecit expeditionem in Germania, sed nihil bonum ac strenuum Imperatorem decens, fecit, molitus nefando consilio trucidare legiones, víxque à tam praecipiti cogitatione inhiberi potuit. In talem igitur feram & crudelembestiam, non hominem, conspirationes aliquae factae, detectae sunt. Tandem per Chaeream Cassium Tribunum, & Cornelium Sabinum
XXX
. vulneribus est confectus, Anno aetatis
XXIX
. Imperii
III
. cum X. Mensibus. Cadauer tumultuario rogo semiambustum, in hortis Lamianis, leui cespite obrutum: à sororibus tamen ab exilio redeuntibus concrematum. Vir fuit statura eminenti, pallido colore, corpore enormi, gracilitate maxima ceruicis, & crurum oculis & temporibus concauis, fronte lata & torua, capillo raro, ac circa verticem nullo, hirsutus caetera. vultum natura horridum ac tetrum, etiam ex industria efferebat, componens ad speculum in omnem terrorem, ac formidinem.
In huius C. Caesaris Numismatis posteriore parte, Corona est exploratoria(quali in expeditione Germanica, deuictis hostibus, milites victoriae participes donauerat) ex lauro confecta, distincta Solis & Lunae syderúmque specie. In medio coronae sunt trophaea ex varii generis armis congesta, cum inscriptione,
VICTORIA DE GERMANIS. S. P. Q. R
.
GERMAN
· Census ID10044356: »As of Claudius (Germanicus / SC, RIC 106)«
· Census ID10025006: »Sestertius of Claudius (Agrippina Maior / SC, RIC 102)«
· Census ID10025167: »Denarius of Caligula / Germanicus (RIC 18)«
· Census ID10051201: »Denarius of Caligula / Germanicus (RIC 12)«
GERMANICVS
Drusi & iunioris Antoniae filius, à Tiberio patruo iussu Augusti adoptatus, quinquennio quaesturam, post eam consulatum statim gessit. Missus ad exercitum in Germaniam, obitu Augusti nuntiato, vniuersas legiones Tiberium Imperatorem pertinacissimè recusantes, & sibi summam Reipub.deferentes, Imperium suscipere noluit. Consul iterum designatus, Armeniaeregem deuicit, Cappadociam in prouinciae formam redegit. Annum aetatis agens
XXXIIII
. diutino morbo Antiochiae, fraude Tiberii (vt opinio fuit) obiit. Vir omnibus virtutibus praeditus.
AGRIPPINA
, M. Agrippae & Iuliae filia, neptis Augusti Germanici vxor, ex quo nouem liberos sustulit: quorum duo infantes, tertius puer extinctus est. Caeteri superstites patri fuerunt. Tres filii Nero, Drusus, & C.Caesar. Filiae totidem, Agrippina, Drusilla, Liuia. Mortuo marito à Tiberio Pandateriam relegata est.
Aliud Numisma Germanici addidi, propter diuersam inscriptionem. In cuius altera parte est currus triumphalis, cum inscriptione:
GERMANICVS CAESAR
.
c 4
IVNIA
IVNIA CLAVDILLA
, quam & Tacitus Claudiam appellat, M.Syllani nobilissimi viri filia, ante initium principatus C. Caesari nupta, ex partu obiit.
LIVIA HORESTILLA
, C.Pisoni priùs nupta. Hanc C. Caesar è conuiuio abduxit, & manè gloriatus vxorem instar Romuli sibi esse repertam, inter paucos verò dies repudiatam biennio pòst relegauit, quòd repetisse prioris mariti Pisonis vsum medio tempore videbatur.
LOLLIA PAVLINA
M. Lollii Caii filii Augusti rectoris filia, antè C.Memmio, qui consularem exercitum regebat, nupta, facta mentione auiae eius, vt quondam pulcherrimae, subitò prouincia euocata, ac C.Caesari coniuncta fuit:sed breui interdicto coitu cuiusquam in perpetuum, ab co dimissa.
CAESONIA
, neque forma insignis, neq; aetate integra, luxuriae perditae mulier, & ex alio trium filiarum mater. Hanc tanto ardore adamauit C. Caesar, vt pelta & galea armatam, iuxta se adequitãtem
milit
militibus ostenderet, amicis verò nudam. Ab hac medicamento amatorio potionatus credebatur, vt valetudinem neque corporis, neque animi integram habuisse feratur. Sed C.Caesare occiso, à Centurione Lupo gladio confossa est.
IVLIA DRVSILLA
C. Caesaris ex Caesonia filia. Infantem per omnium Dearum templa C.Caesar circunferens, Mineruae gremio imposuit, alendámq; commendauit. Hanc omnino ex se genitam illo demonstrauit argumẽto, quòd feritatem paternam imitaretur, cùm ludentium puerorum oculos infestis vnguibus peteret. Parentibus interfectis, illa quoq; parieti est illisa: ac ita nefandissima to ta soboles, ac integra domus è medio sublata est.
LIVIA
nata ex Germanico, & priore Agrippina, cuius fraude necatum veneno virum fuisse scriptores tradunt. Ex ea Tiberius alternatus adulterio ferebatur. Ideò despectus ab Imperatore Tiberio, matérq; ipsa tormentis, supplicióque affecta.
NERO
Germanici & Agrippinae filius, frater C.Caesaris. Hunc cum fratre Druso omnium criminationibus obnoxium reddidit, va-
d riáque
riáque fraude inductum, vt & concitaretur ad conuitia, & concitatus perderetur, accusauit Tiberius Caesar per literas. Accusatus hostis in Insula Pontia fame periit.
DRVSVS
item, sicut frater, vt prędictum est, Tiberio criminante hostis iudicatus, in ima parte palatii fame necatus est.
TIBERIVS CLAVDIVS, DRVSVS
, ex Druso Nerone fratre Tiberii Imperatoris, & Antonia minore, Iu lio Africano, & Fabio Africano Coss. Lugduni natus est. Vniuersam penèpueritiam, & adolescentiam conflictatã habuit, ita vt animo simul & corpore esset penè hebetiori. Vnde ab Antonia matre, saepe
PORTENTVN HOMINIS DICEBATVR, QVASI A NATVRA INCHOATVS, SED NON ABSOLVTVS FORET
. Liberalibus artibus ab aetate prima haud mediocrem operam dedit, Graecè doctus & Latinè quadraginta historiarum libros conscripsit. Cocciso, cùm percussores inquirerentur, metuens ne ad supplicium raperetur, sese occultauit, deformi latebra repertus, à militibus extractus, ductúsque ad palatium vrbis, Imperator creatus est, Anno aetatis L. promittens singulis quaterna dena sestertia. Et sic primus Caesarum fidem militis praemio est pignoratus. Parentibus ac maioribus suis auiae & fratri, cunctísque propinquis diuinos honores instituit, sacrificiáque in memoriam eorum, cum ludis & spectaculis celebrauit, honores sibi illatos spreuit, ac contempsit. In cunctis tam ciuilem se gessit, vt breui spatio omnium in se fauorem & amorem traheret. Priuatis tamen insidiis infestabatur, ac bellum ciuile con tra eum à furio Camillo Scriboniano Dalmatiae Legato est motum, quem etiam milites in Imperatorem elegerunt. verùm intra quintum diem oppressus est, legionibus, quę sacramentum mutauerant in poe-
niten t
nitentiam religione conuersis. Censuram deinde intermissam reuocauit, eámq; gessit, in qua populi lasciuiã seueris edictis increpuit. Ius laboriosè dixit. Expeditionẽ in Britãniam sumpsit, quam cùm in deditionem recepisset, sexto demũ mense reuersus in Vrbẽ triumphum egit pretiosissimũ. Curam vrbis maximam habuit. Annona existente arctiore, ob assiduas sterilitates, commeatus hyberno tempore inuehendos cogitauit. Senatum suppleuit, famosos Senatu amouit, ob id
PATER SENATVS
dictus. Opera publica multa & magna extruxit. Aquam Claudiam Romam introduxit. Spectacula magnifica edidit. Ludos seculares fecit. Institutiones quasdam correxit, nouas sanxit: plerisq; indulgentissimus ac liberalissimus princeps. Tandem fraudè Agrippinae veneno periit, aetatis Anno
LX II II
. Imperii
XIIII
. Funeratus est solenni pompa Principum, & in Deorum numerum relatus. Vir, cuius forma dignitatem, autoritatémque prae se ferret, specie & canicie pulchra, corpore prolixo, nec exili, risu indecenti, spumante rictu, humentibus naribus, capite tremulo, ac valetudine semper graui. Conuitiis plus nimio deditus, vini cibíque appetentissimus, vsque adeò, vt saepe vomitu stomachum exonerare co geretur. Somni breuissimi, libidinis in foeminas profusissimae, aleae perquàm studiosus, natura saeuus sanguinariúsque, aliôqui timidus, & ad omnia pauidus.
IN CLAVDII
· Census ID10044210: »Aureus of Claudius / Praetorian Camp (RIC 7)«
Numismatis altera parte est aedificium lapidibus quadratis rudibus, duos arcus subleuatos continens, superiore parte in templi figuram extructum. In cuius medio est statua Imperatoris hastile manu tenens. Ante eum signum militare, cui Aquila imposita. Ex vtraque statuae parte columnae Tympanum sustinent. Inscriptio in medio aedificii talis est:
IMP. RECEPT
. Aquae Claudiae introductum repraesentans.
FVIT AVTEM
Aquaeductus à Caligula inchoatus, sed à Clau dio magnificèex duobus fontibus coeruleo altero, ob colorem: altero Curtio in Vrbem inductus & perfectus. Opus omnium reliquorum Aquaeductuum lõgissimo interuallo splendidissimum. Omnes enim Romanos colles altitudine excedit. Vestigia eius in Auentino prope S. Priscam, & prope Naeuiam portam, quae nunc
MAIORIS
appellatur, in muro conspiciuntur, canales, scilicet, saxei tres, alter
d 2 alteri
alteri impositus, magnae amplitudinis. In frontispicio eiusdem portae titulus huiusmodi legitur:
TIBERIVS CLAVDIVS DRVSI F. CAESAR AVGVSTVS GERMANIGVS, PONTIF. MAXIM. TRIBVNITIA POTESTATE XII. COS. V. IMPERATOR XXVII. PATER PATRIAE, AQVAS, CLAV DIAM EX FONTIBVS, QVI VOCABANTVR CAERVLEVS ET CVRTIVS, A MILIARIO XXXXV. ITEM ANIENEM NOVAM A MILIARIO XII. IMPENSA SVA IN VRBEM PERDVCENDAS CVRAVIT
. Alii item Tituli de huius aquaeductus restitutione leguntur, quos suo loco annotabimus. Atque in id opus Claudii erogata sunt Talentûm sexaginta milia, cuius rationem cùm putaret Budaeus, Auri, vt vulgò loquimur, Millionem, ac
CCCLXXXV
. milia & D.Coronatos efficere monuit.
· Census ID10019149: »As of Tiberius (Drusus Minor / SC, RIC 45)«
· Census ID10058145: »Aureus of Claudius (Antonia Minor / Constantia, RIC 65)«
DRVSVS
patre Tiberio Nerone, matre Liuia Drusilla natus, frater Tiberii Imperatoris, pater Claudii Cęsaris, missus in Germaniam, eam prouinciam domuit, collapsus equo fractóque crure inter Salam & Rhenum fluuios victor, oppetiit.
ANTON
ANTONIA MINOR
, M.Antonii & Octauiae sororis Augusti, filia, Drusi vxor. Ex quo plures habuit liberos, tres tamen omnino reliquit, Germanicum, Lucillam, & Claudium Imperatorem.
ALIAM
in Numismatibus inuenimus Antoniam, quam ob diuersam effigiem & inscriptionem adiicere voluimus. In cuius altera parte est sacerdos dextra simpullũ tenens, cũ inscriptione:
TIB. CLAVDIVS CAESAR AVG. P. M. TR. P. IMP
. Ex vtraque parte.
S. C
.
AEMILIA LEPIDA
, Augusti proneptis, ex Paulo Aemilio Censoris filio, & Iulia nepte, Claudii adhuc adolescentis sponsa, sed quòd pater eius in Augustum coniurauerat, à Claudio repudiata.
LIVIA MEDVLLINA
, cui cognomen & Camillae erat, è genere antiquo Dictatoris Camilli nata, secunda Claudii sponsa, die nuptiis destinato, valetudine extincta.
PLAVCIA HERCVLANILLA
, triumphali patre nata, oblibidinum probra, & homicidii suspicionem, repudiata à Claudio, ex
d 3 quo
quo libcros habuit Drusum & Claudiam.
AFLIA PETINA
ex Tuberonum familia nata, patre consulari, ob leues offensas à Claudio repudiata, suscepta tamen priùs ex ea Antonia.
VALERIA MESSALINA
Barbati Messalę consobrini sui filia, ob impudicitiam famosissima Claudii vxor. Inter caetera vitia à C.Sylio Romanorum pulcherrimo nupta, nuptiísque Claudio in Hostiensi secessu, sacrificii gratia agente, celebratis, Narcissi liberti iussu, assidente matre lepida, à Tribuno transsixa cst, superstitibus liberis Octauia, & Britannico.
IVLIA AGRIPPINA
Claudii vxor, & ex fratre Germanico neptis. Huius illecebris blandissimis, ac oculo in amorem pell??ctus Claudius subornauit apud Senatum, vt se cogerent ad ducendam eam vxorem, & ad incestas celebrandas nuptias, cuius fraude posteà periit.
BRITANICVS
, primò Germanicus dictus, patre Claudio, ma-
tre
tre Messalina
XXII
. Imperii die, ínque secundo consulatu patris natus. Hunc paruulum militibus pro concione, manibus suis gestans, & plebi per spectacula gremio, aut ante se retinens, assiduè commendabat. Post obitum patris veneno à Nerone extinctus est.
DRVSVS POMPEIVS
, Claudii & Plauciae Herculanillae silius. Hunc puberem amisit, Pyro per lusum in sublime iactato, & hiatu oris excepto, strangulatum. Cui ante paucos dies mortis suae, filiam Seiam desponderat.
CLAVDIA
ex Herculanilla Claudii filia, ex liberto suo Botere concepta esse ferebatur: Quamuis ante quintum mensem diuortii nata alíq; coepta, ad matris tamen iamuam exposita, & nuda abiecta est.
ANTONIAM
ex Petina Cn. Pompeio Magno, deinde Fausto Syllae nobilissimis iuuenibus collocauit Claudius, quos posteà non reiecit modò, sed interfici iussit.
· Census ID10055071: »Sestertius of Nero / Congiarium (RIC 101)«
· Census ID10053308: »Sestertius of Nero / Decursio (RIC 107)«
DOMITIVS NERO CAESAR
ex Cn. Domitio Nerone & Agrippina Germanici filia,
XVIII
. Calend.Ianua-
d 4 rias
rias exoriente Sole procreatus. Tam infelici genitura editus in lucem, vt gratulantibus amicis, pater Domitius,
NIHIL QVICQVAM, NISI DETESTABILE IN PERNICIEM REIPVB. EX SF, ATQVE AGRIPPINA POSSE NASCI, APERTE FATERETVR
. Trimulus patrem amisit. Apud Lepidam amitam sub duobus paedagôgis saltatore & tonsore est educatus. Vndecimo aetatis Anno à Claudio est adoptatus, Annaeóq; Senecae Senatori in disciplinam traditus. Mortuo Claudio decimoseptimo aetatis Anno, medio die ante Idus Octobris, egressus in publicum, pro palatii gradibus Imperator salutatus est, lecticae impositus à militibus per castra in Curiam delatus, vbi & à patribus Imperator vocatus, multísq; honoribus est auctus. Hinc C.Claudium apertissimo funere laudauit, eúmq; in Deorum numerum referri praecepit.Matri summam rerum commendauit. Primum quinquennium ita gessit,vt omnes Principes liberalitate, clemẽtia, comitate, beneuolentia superaret. Adeò ut Traianus dicere solitus sit:
PROCVL DISTARE CVNCTOS PRINCIPES A PRIMO QVINQVENNIO PRINCIPATVS NERONIS. GRAVIORA VECTIGALIA AVT MINVIT, AVT ABOLEVIT
. Et cùm de supplicio cuiusdam capitis damnati ageretur, & vt subscriberet libello supplicii deputati admoneretur, chartam inuitus accipiens exclamauit:
QVAM VELLEM NESCIRE LITERAS
. Quae vox Senecam commouit, vt librum de clementia Neronis scriberet. In omnes ordines tam clemens ac benignus fuit, vt & salutantes ad se mitteret, & vicissim eos salutaret memoriter. Prauos mores emendauit, multas leges bonas tulit: sumptibus superfluis modum adhibuit. Ianum bis clausit, Consulatus quatuor gessit, nouam aedisiciorum sormam inuenit, útq; ante domus porticus essent, de quarum solariis incendia arcerentur, sumptibus suis extruxit. Propagandi augendíq; Imperii, neq; voluntate vlla, neque spe motus est vnquám. Pontum in prouinciae sormam redegit. In Achaia Isthmum persodere aggressus, irritus fuit conatus. Etsi autem multa cum honore ageret: mox tamen Imperatoriae dignitatis oblitus, sese Musices studio ita addixit, vt in scenam prodire personatus concupierit, & in Theatro publicè cantauerit. Flagrauit aurigandi & cytharizandi studio, adeò vt coronas ex Graeciae agônibus, sibi oblatas, gratissimè reciperet. Reuersus è Graecia, triumphum agens, Romam introiuit, in curru triumphali Augusti, coronatus & purpuratus. Paulatim pe-
tulantiam,
tulantiam, libidinem, luxuriam, auaritiam, crudelitatem aperuit & detexit, adeò, crepusculo pileatus vt obuios quosque verberaret, ac repugnantes vulneraret, cloacísque immergeret, tabernas effringeret & expilaret, ita vt saepe illi periculum mortis immineret. Comessationibus ita deditus, vt è medio die ad mediam noctem epulas protraheret. Inter coetus ganeorum, atq; scortorum nudus saltauit. Pueris abusus, & nuptis. Virgini Vestali Rubriae vim intulit. Sporum puerum Eunuchum, ornamentis muliebribus excultum, ad se deferri iussit, & pro vxore habuit. Doriphorum libertum in coniugem accepit, & maritum suum, cùm se mulierem effingeret, fecit. Agrippinã matrem incestauit. Per cuncta autem flagitia volutatus, nihil flagitii reliquit. Prodigalissimus & profusissimus tam donãdo, quàm aedificando, vt iam egens & exhaustus, ad rapinas animum intẽderet, sacrilegiísque templa Deorum spoliaret, ac tum animum ad crudelitatem conuertit. Britannicum secum coenantem praeparato veneno, è medio sustulit: matrem occidi iussit, eiúsque cadauer intrepidus aspexit, Lepidam amitam interfici curauit, eiúsque bona diripuit. Multos prętereà affinitate coniunctos crudelissimè interfecit. Senecam & Burrum praeceptores interemit, libertos, senes multos veneno sustulit, nobilissimum quenq; exitio destinauit, conatus Senatorium ordinem totum subuertere. Nec populo quidem ac moenibus patriae pepercit. Vrbem ipsam incendit, causatus aedificiorum deformitatem, & vicorum flexuras, durauítque incendium sex diebus, & noctibus septem, quod è turri Mecoenatiana prospiciens, Scenico habitu Troianum incendium decantauit. Cùm iam Gallię defecissent, duce Iulio Vindice, ac mox Hispaniae, Duce Galba, collapsus animo, cùm iam inter prandendum audisset Galbam salutatum Imperatorem ab exercitu, mensam subuertit,ac semimortuus humi cecidit, útque resipuit, veste decissa,actum de se pronuntiauit. Dehinc furibũdus in theatrum descendit, meditatus vniuersum senatum per conuiuia necare: desperatione tamen deterritus, expeditionem contra Gallos parauit. Variis interim angustiis & cogitationibus molestabatur, crudelisimíque somniis vexabatur. Venenum deinde ex aurea pixide sumẽs, fugam moliebatur, & dum se ab omnibus derelictum videret, amicorúmq; fores conclusae,nec quisquam repertus,qui eo rogante sibi ceruicem amputaret, praeceps procurrit, se Tiberi immersurus: sed à Phaonte quodam liberto auocatus. At vbi audiuit se hostem à Senatu iudica-
e tum,
tum, & ab Equitibus inquiri, ferrum iugulo adegit, adiuuante trepidam manum impuro Eunucho Sporo, Anno aetatis
XXXII
. Imperii XIIII.eo ipso die,quo vxorem Octauiam interemerat. Mors eius tantum gaudii publicè praebuit,vt plebs pileata tota discurreret vrbe. Statura fuit penè iusta, corpore maculoso & foedo, sufflauo capillo, vultu pulchro magis,quã venusto,oculis caesiis, & hebetioribus,ceruice obesa,ventre proiecto,gracilimis cruribus,valetudine prospera.
In huius Numismatis altera parte,Neronis triumphus talis repręsentatur: Currus, cui variae imagines mulierum cythara ludentium, & saltãtium quatuor equabus Hermaphroditis niueis trahitur. Currui Nero insidet ornatus pallio,coronatus corona olympica, cytharam manu tenens,de cuius collo pendet arcus, & pharetra. A dextro currus latere duo vexillares conspiciuntur, vexilla, quibus varia instrumenta Musica appendent,gestantes, cum inscriptione:
APOLLINI INVICTO CAE. AVG
. Infrà scriptum,
S. C
.
De hoc triumpho Suetonius haec tradit: Reuersus è Graecia Neapolim, quòd in ea primùm artẽ protulerat,albis equis introiit, disiecta parte muri,vt mos hieronicarum est. Simili modo Antium, inde Albanum,inde Romam. Sed & Romam eo curru, quo Augustus olim triumphauerat, & in veste purpurea, distinctáque stellis aureis chlamyde,coronámque capite gerens olympicam,dextra manu Pythiam, praeeunte pompa caeterorum,cum titulis, vbi & quos,quo cantionum, quóue fabularum argumento vicisset: sequentibus currum ouantium ritu plausoribus,Augustianos,militésque se triumphi eius, clamãtibus.Dehinc diruto circi maximi arcu, per velabrum sorúmq; Palatium & Apollinẽ petiit. Incedenti passim victimae caesaesparso per vias identidem croco,ingestae’q; aues,ac lemnisci & bellaria. Sacras coronas in cubili circum lectos posuit. Item statuas suas citharoedico habitu: qua nota etiam numum percussit.
CN. DOMITIVS
, Domitii Neronis, & Antoniae Maioris filius, pater Neronis, vir scelestissimus,omníq; parte vitae detestabilis homicida.Siquidem Comes missus ad Orientem C.Caesaris iuuenis, libertum suum,quòd potare quantum iubebatur, recusaret, occidit. Puerum citatis iumentis haud ignarus obtriuit, Equiti cuidam Romano in medio foro oculum eruit.Perfidus,maiestatis quoq;,adulteriorum, incestique cum sorore Lepida reus factus,mutatione temporum euasit. Tandem Pyrgis,morbo aquae intercutis decessit, sublato ex Agrippina silio Nerone.
AGRIPPINA
Germanici & Agrippinae silia, primò ex Cn.Do mitio Aenobarbo filium Neronem habens, postea Claudio nupsit, & simul filium in adoptionem dedit.De qua suprá.
OCTAVIA
Claudii Caesaris, & Messalinae filia.Hanc pater Neroni post matrimonium Agrippinae despẽdit: cuius consuetudinem citò aspernatus Nero, eámq; saepe srustra strangulare meditatus dimisit, vt sterilem.Improbante diuortium populo, relegauit, primùm in Campaniam,dehinc in insulam Pandateriam. Posteà sub crimine
e 2 falsi
falsi adulterii mori iussa,vinculis restringitur,venae’q; eius per omnes artus exoluuntur.Et quia pressus pauore sanguis tardiùs labebatur, feruidi balnei vapore necatur.
POPEA
Sabina Titi Ollii filia, equiti Romano Crispino antè nupta, ex quo filium Crispinum genuerat, quem impuberem Nero occîdit, pellex & adultera Neronis.Post diuortium tamen Octauiae, vnicè dilectam in uxorem duxit Nero: quam cõuitiantem sibi ictu calcis occîdit,suscepta priùs ex ea filia Augusta.
CLAVDIA AVGVSTA
ex Nerone & Popea Sabina nata, intra quartum mensem admodùm infans obiit.
STATILIA MESSALINA
Tauri bis consulis, ac triumphalis abneptis. Qua,vt potiretur Nero, Atticum Vectium Consulem virum eius,in ipso honore trucidauit,sibíque vxorem rapuit.
Cùm in isto Nerone omnis Caesarum nobilis familia defecerit, operaepretium mihi videtur hoc loco, Genealogiam Caesarum arbore quadam subiungere: qua vno conspectu totum illud genus innotescat. Maior itaque scriptura consanguinitatem, Minor verò affinitatem significat.
AGRIPPINA
Germanici filia,oppido Vbiorum fuit nata,à qua & deinde Agrippina colonia denominationem accepit.
e 3 SERG
· Census ID10057643: »Sestertius of Galba / Roma (RIC 240)«
· Census ID10066123: »Sestertius of Galba / Victory (RIC 256)«
· Census ID10059871: »Sestertius of Galba / Legend in Oak-Wreath (RIC 267)«
SERGIVS GALBA
ex patre Sergio Galba, & matre Numia Achaia ex nobilissima Sulpitiorum familia, Valerio Messala, & Cn. Lentulo Coss.
IX
. Calend. Februarii natus:in adolescen tia liberalibus disciplinis, & Iuri operam dedit.Honoribus ante legitimum tempus perfunctus est.Praetor ludos Florales exhibuit: deinde Prouinciae Lusitaniae prafuit.Mox per sex annos consulatum ordinarium gessit.Durus & seuerus in re militari.Veteranum, & tyronem militem assiduis operibus exercens, seuerissimè eos tractauit, adeò, vt communi prouerbio diceretur:
DISCITE MILITES MILITARE, GALBA EST, NON GETVLVS
. Deinde in Asricam extra sortem missus, biennio proconsulem egit: eam Prouinciam moderatè rexit, intestinam dissensionem & barbarorum tumultu inquietam, seueritate & iustitia coërcuit. Ob res igitur strenuè in Africa, & olim in Germania gestas triumphalia ornamenta accepit.Sacerdotium triplex inter quindecim viros sodalésq;, Titios item Augustales cooptatus. Post hęc oblata est ei Taraconẽsis Hispa nia,quam octo annis vehementi acerbitate rexit. Posteà parum submissiùs se gerens,in desidiam & socordiam paulatim est conuersus, ne quid materię Neroni praeberet.Cùm verò Iulius Vindex,qui Galliis praefuerat, & à Nerone primus defecerat, eum saepius literis adhortaretur, vt se humano generi assertorem,ducémque accommodaret, quoniam Auguriis, & fatidicis carminibus signisicaretur, ex Hispania Imperatorem proditurum,non diu cunctatus, conditionem suscepit: cùm neces damnatorum à Nerone pro Tribunali, cum deploratione status temporum,militibus pronuntiasset. Aquibus cùm salutatus esset Imperator, Legatum se Senatus & Populi Romani professus est. Et vt ostenderet Senatorias se partes sequi, quosdam elegit ex primoribus,qui apud illum essent Senatus loco, legionésq;
&
& auxilia super exercitum veterem conscripsit, singulos obtestatus, vt communem causam iuuarent: licet prope ex inopinato cuncta turbata essent,quòd quidam poenitentia ducti,alienati sunt, & nonnulli à Liberto Neronis ad fraudem praeparati, penè occidissent Galbam. Accessit ad tanta discrimina mors Vindicis, qua maximè consternatus, destitutóq; similis, non multùm abfuit, quin vitae renuntiaret. Interim ab Vrbe nuntii veniunt Neronis mortem significantes, quibus recreatus, Caesaris appellationem assumplit. Paludatus,militaribúsque ornamentis indutus, iter ingressus est.Oratores Senatus circa Narbonam vrbem Gallicam,eum offendentes, hilariter salutauerunt, uerunt,rogauerúntque,vt se voluntarium desideranti populo oste nderet. Cum verò saeuitiae eius ac auaritiae praecessisset fama,quòd ciuitates quasdam Hispaniarum Galliarúmque grauioribus tributis oppressisset, non admodùm gratus fuit eius in vrbem aduẽtus. Quanquàm autem multa documenta egregii principis daret, nequaquam tamen erãt grata. Quia trium amicorum regebatur iudicio,quibus se abutendum tradidit,vt vix sibiipsi cõstaret, modò acerbior parciórq;, modò remissior ac negligentior, quàm conueniret Principi electo, atque illius aetati.Quosdam viros illustres Senatorii,ac Equestris ordinis inauditos suspicione minima condemnauit. R arò libertatem in ciues Romanos exhibuit. Beneficia à Caesaribus data, iudicibus eripuit.Liberalitates Caesarum pristinas sustulit,ac libertis suis addixit: quibus etiam,vt gratificaretur,vectigalia,immunitates, poenas innocentium & impunitatem noxiorum condonauit.Hinc propè vniuersis ordinibus offensus, apud milites verò praecipua flagrabat inuidia, quos nulla largitione donauit, sed inani spe decipiebat. Et ob id rupere fidem,sacramentum militare reiicientes, Imperatorémque in Hispania factum palàm displicere conclamabant. Conspiratione igitur facta ad lacum Curtium,in foro Romano trucidatus est. Caput eius à milite gregario amputatum,ad Othonem delatum est,qui cum ludibrio circunferendum lixis calonibúsque donauit.Truncum corpus ab Argio dispensatore in hortis eius Aureliae viae sepultũ est. Sic periit tertio & septuagesimo aetatis Anno,Imperii mẽse septimo. Vir iustae staturae, capitis calui, & caeruleis oculis,adunco naso,qui in vniuerso corpore morbo articulari conslictabatur:homo cibo & potu, & libidinis praeposterae luxuriosissimus, famae nec iniuriosus, nec vendicator, pecuniae alienae nõ appetens,suae parcus, publicae auarus.
e 4
IN
IN ALTERA
Numisimatis parte est Imperator thorace variis ornamentis expolito, & paludamento indutus:stat in suggestu concionaturus militibus. A tergo illius est Tribunus militum loricatus & paludatus. Ante eum legio militum loricatorum, & scutatorum, quorũ vnus Aquilam,alius Labarũ signa militaria, alius verò equum Imperatoris tenet,cum inscriptione:
FIDES MILITVM S. C
.
SERGIVS GALBA SVLPITIVS
, pater Sergii Galbae Imperatoris, breui corpore, atque etiam gibber, modicae’que in dicendo facultatis, vir consularis, causas industriè actitauit. Vxores habuit Numiam Achaiam, & Liuiam Ocellinam diuitem admodùm, & pulchram, à qua tamen nobilitatis causa appetitus vltrò existimatur, & aliquantò enixius, postquàm subinde instanti vitium corporis secretò, posita veste, detexit, ne quasi ignaram fallere videretur.
NVMIA ACHAIA
neptis Catuli, proneptísque L. Mummii Achaici, qui Corinthum excîdit.Ex hac C.& Sergium Imperatorem procreauit Galba.Maior Caius attritis facultatibus, Vrbe cessit, prohibitúsque à Tiberio sortiri anno suo Proconsulatum, voluntaria morte obiit.
LEPIDA
LEPIDA
Galbae Imperatoris vxor, ex qua duos suscepit filios: qua mortua remansit in coelibatu, neque solicitari vlla conditione ampliùs potuit, aliam vt duceret.
PISO FRVGI LICINIANVS
, ex M. Crasso & Scribonia genitus, generosus, egregius, & prudens iuuenis. Hunc Galba in castra perducens, pro concione adoptauit. Posteà cum patre Galba, aliísque compluribus trucidatus.
· Census ID10051849: »Denarius of Otho / Pax (RIC 4)«
· Census ID10025431: »Aureus of Otho / Securitas (RIC 7)«
· Census ID10066372: »Denarius of Otho / Victory (RIC 14)«
M. SYLVIVS OTHO
, L. Syluio Othone patre, & Albia Terentia matre, quarto Calend. Maii, Camillo Aruntio, & Domitio Aenobarbo Coss.natus est. A prima aetate prodigus, ac procax, adeò, vt sępe multis flagris à patre afficeretur, noctu vagans, obuios quosque verberabat. Mortuo iam patre, Libertinam Aulicomanum anum ac penè decrepitam dilexit, vt per hanc insinuaretur Neroni, cui mox cognitus, pergratus erat, in tantum, vt omnium con siliorum, atque secretorum particeps fuerit. A Nerone deinde legatus in Lusitaniam missus, prouinciam decem annis, summa moderatione, acsingulari abstinentia administrauit. Deficiente à Nerone Galba, Otho primus ex Ducibus ad Galbae partes accessit, & quan-
f tum
tum auri argentíque habebat in poculis, argentario id omne dedit, vt inde numi fierent, quos ministris Galbae viritim diuidebat. Fecítque cum Galba longo tempore iter, qui etiam iandudum spem Imperii conceperat. Animos militum omni obsequio deuinciebat, & beneficio conciliabat, vt palàm omnes praedicarent, hunc solum successione Imperii dignum. Sperabat etiam à Galba adoptionem, sed frustratus suaspe, ad vim conuersus, conspirationem iniit. Duobus itaque commissa est haec prouincia, Proculo Tesserario Spiculatori, & Veturio Optioni, quos pretio & promissis onerauit, data pecunia ad perdendos plurium animos. Et hi duo manipulares Imperium Populi Romani suscepere transferendum, & transtulerunt. Nam Otho etsi in coena Galbam in Palatio destinasset aggrediendum, distulit tamen in sextum Pisonis adoptionis diem, ac praesens Galbae sacrificanti, cùm Aruspicis verba audisset, se inuisere antiquas aedes simulans, quas architectus iam inspexerat, abiit. Et in castra delatus, Imperator est passim ab omnibus salutatus, quibus vicissim est pollicitus omnia, sese tantùm habiturum id, quod sibi reliquissent. Exactóq; per scelera die, Senatum est ingressus, quasi raptus de publico, & suscipere Imperium vi coactus, gesturúsque communi omnium arbitrio, palatium petit, multis honoratus gratulantiũ adulantiúmq; blanditiis. Decreta ei Tribunitia potestas, & nomen Augusti, & omnes principum honores. A plebe appellatus est Nero, quod nomen non recusauit. Interim exercitus Germanicus, facta coniuratione contra Othonem, Vitellium in castris Imperatorẽ eligunt. Quod vt comperit, autor Senatui fuit mittendae legationis, quae doceat electum iam principem, horteturque ad quietem & concordiam. Otho etiam per internuntios, ac literas consortem Imperii, generúmque se Vitellio obtulit, sed aduersis diis atque auspiciis, expeditionem inchoauit, ac bellum ciuile molitus est. Tribus leuibus praeliis contra Vitellianos congressus, victor extitit. Quarto apud Bebryacum fraude superatus est: cùm spe colloquii facta, quasi ad conditionem pacis militibus eductis, ex improuiso, atq; in ipsa consultatione circunuenitur. vnde taedio ciuilis belli, non desperatione, quando integrae legiones ex Dalmatia expectabantur, & Pannonia & Moesia, mortem meditatur: Fratrem, fratrísq; filium, & singulos amicorum cohortatus, vt sibi quisque pro facultate consuleret, pecuniísque suis domesticis diuisis, pugione, quem puluino subdiderat, se
vno
vno ictu infra leuem maxillam interfecit, Aetatis anno
XXX VIII
. Imperii die
XCV
. apud Veliternam funeratus. Adeò charus militibus, vt multi haud procul à rogo sibiipsis manus inferrent, multi prae dolore armis inter se ad internicionem cõcurrerent. Vir modicae staturae, & malè pedatus, caluúsque, galericulo capiti propter raritatem capillorum adaptato, & annexo. Munditiarum penè muliebrium, & imberbis, cui minimè tam virilis mors & Romana conueniebat.
Numisma aereum huius Imperatoris vidi: in cuius altera parte ara conspicitur, cui Imperator togatus adstat, ab altera parte arae est Tribunus militum loricatus & paludatus, iungens in ara dextram cum Imperatore. A tergo Tribuni alii sunt milites loricati gerentes signa militaria, cum inscriptione:
CONCORDIA MILITVM
. infrà subscriptum,
S. C
.
L. OTHO
, M. Syluio Othone patre, qui ex familia vetere & honorata atque ex principibus Hetruriae originem traxit, natus, pater Othonis Imperatoris, Tiberio principi non absimilis, per gratiam Liuiae Augustae, in cuius domo creuerat, Senator est factus, nec Praeturae gradum excessit. Vrbanos honores, Proconsulatum Africae, & extraordinaria Imperia seuerissimè administrauit, ita vt à Senatu prosecutus sit magno honore, & Statua in Palatio sit ei posita.
ALBIA TERENTIA
, foemina splendidissima, vxor L. Othonis. Ex quo duos tulit filios, L. Titianum, & Minorem M. Othonem Imperatorem, & filiam, quam nondum nubilem Druso Germanici filio despondit.
f 2
AVL
· Census ID10060675: »Sestertius of Vitellius / Pax (RIC 140)«
· Census ID10063964: »Sestertius of Vitellius / Mars (RIC 141)«
AVLVS VITELLIVS
, ex L. Vitellio clarissimo viro, & Sextilia probatissima, nec ignobili foemina,
VIII
. Calend. Octobris, Druso & Norbano Coss. prognatus. Primam aetatem apud Tiberiana scorta Capreis egit, & ipse perpetuo Spintriae cognomine est notatus. Dehinc omnibus probris contaminatus, in aula praecipuum obtinuit locum, & Caio per aurigandi, Claudio per aleae studium Neroni per citharoedos & Musicae certamina factus familiaris, quorum principum fauore, non solùm honoribus, verùm etiam sacerdotiis amplissimis auctus, Proconsulatum Africae obtinuit, in qua singularem innocentiam praestitit, biennio continuato, cùm fratri succedenti legatus fuisset. Dehinc operum publicorum curam habuit. In quo dona & ornamenta templorum surripuisse, & commutasse quaedam, próq; auro & argento, stagnum & aurichalcum supposuisse ferebatur. Posteà illi à Galba Ge‘rmania prouincia, praeter multorum opinionem est tradita. Ad quam cùm peruenisset, ab exercitu perbenignè acceptus est, quippe cuius prodigalitas omnibus esset quàm notissima, & in dies nouis experimentis auxerat. Comem, blandum, benignum, & supra modum facilem omnibus se exhibuit. Vnde vix mense transacto nulla habita temporis ratione, vespere subitò à militibus è cubiculo raptus, ita vt erat in veste domestica, cùm cibi esset, viníque meridiani plenus, Primùm à Fabio Valente, vnius legionis Duce Imperator est salutatus. Assensit & voluntati militum. Cognomen Germanici delatum ab vniuersis, cupidè recepit: Augusti distulit, Caesaris recusauit perpetuò. In colonia Agrippina à militibus per celeberrimos vicos circumlatus, Imperator ab vtriusq; legionibus Germaniae vocatus est. Paulò pòst, cùm ei Galbae caedes ei annuntiata esset, pacatis Germanicis rebus, copias est partitus, & aduersus Othonem exercitum parauit. Cùm
autem
autem Othonis audisset mortem, Praetorianos exautoratos, iussit arma tradere Tribunis, quíq; ob caedem Galbae munera poscebant, iussit, vt interficerentur, vt summi ac probi principis spem prae se ferret. Priùs quàm in vrbem veniret, in ciuitatibus omnibus ac villis, more triumphantis, circumlatus, in fluminibus, delicatissimis nauigiis vsus, profusissimos vndique apparatus fecit, nulla disciplina militem petulantem coërcens, licet rapinas, verbera, plagas indiscriminatim in obuios quosq;, sine delectu exerceret. Adeò apud illum erant omnia indisposita, temulenta peruigiliis & bacchanalibus, quàm disciplinae & castris promptiora: videns campos, quibus pugnatum, caedem detestabili voce confirmauit:
OPTIME OLERE OCCISVM HOSTEM
. Die Alliensi infausto Pontificatum maximum in se recepit. Magistratus, qui quotannis creari solent, in decem annos distulit. Tum in medio campi Martü Neroni inferias dedit, adhibitis sacerdotibus. At cùm arbitrio histrionum & aurigarum gubernaretur, & horum consilio Imperium administraret, pronus erat ad necem, vario genere fraudis nobiliores consodales suos in societatem Imperii vocatos occîdit, Mathematicos omnes tota Italia submouit, in plebeios passim desaeuit: luxuriae, libidini, delitiis, & gulae ita deditus, vt ventri omnem operam dare genitus videretur. Epulas ferè quotidie quater sumebat, cibis exquisitissimis vsus, & esculentis delicatioribus, quae non nisi summis maximísque impensis è remotioribus locis, atque aequoribus comparari poterant. Impestiuae etiam ac tam sordidae gulae fuit, vt ne in sacrificio quidem sibi temperarit, quin inter altaria farra penè rapta è foco mãderet. Helluantem illum Imperatorem Moesiarum & Pannoniae exercitus, tum Iudaicus ac Syriacus destituerunt octauo Imperii mense, & pars in absentis, pars in praesentis Vespasiani verbaiurarunt. Hoc vbi intellexit, militum omnium beneuolentiam studuit retinere, omnia largiens sine modo & mensura, blandimentísq; vsus est erga milites Imperatoriae dignitatis indecentibus. Sed cùm vrgeret hostis terra, maríq;, L. Vitellium fratrem cum exercitu misit, qui apud Cremonã superatus est. Reliqui Vitelliani duces in partes Vespasiani transierunt. Vitellius destitutus ab omnibus, serò concordiam petebat. Igitur sibi metuens cum duobus comitibus pistore & coquo, in latebras fugit: tandem cùm hostilis exercitus irrupisset in vrbem, qui omnia rimaretur, è latebra extractus, cognitus, ligatis post tergum manibus, iniecto ceruicibus laqueo, lacerata veste,
f 3 seminud
seminudus in forum trahitur, mucrone sub mentum posito, vt visen dam praeberet faciem, reducta coma à capite ceu noxii solent, licet magna cum instãtia carcerem peteret, quòd Vespasianus in Vrbem veniret, multis comitantibus & increpantibus, deformi facie: quibusdam coeno & stercoribus incessantibus, aliis incendiarium, helluonem, aliis ebriosum vociferantibus: quibus libera voce respondit,
SETAMEN IMPERATOREM ESSE
. Ad Gemonias scalas raptus, infinitis vulneribus caesus, periit, & inde vnco tractus, in Tyberim proiectus, Anno aetatis
LVII
. Imperii mense octauo. Vir enormi proceritate, facie rubida, plerunque ex vinolentia, ventre obeso.
In huius Numismate duae sunt muliebres statuae, quarum quae ad dextrum latus est, seminuda apparet, dextra tenens hastile, sinistra cornucopiae, pede sinistro calcans galeam. Quae verò ad sinistrum, galeata, & cristata est, sinistra hastile, dextra sceptrum gerens, ocreata etiam ad suras vsque, dextro pede testudinem premens. Inscriptio talis est:
HONOS ET VIRTVS
.
L. VITELLIVS
, Ex consulatu Syriae praepositus, Arthabanum Parthorum regem summis artibus, non modò ad colloquium suum, sed etiam ad veneranda legionum signa pellexit. Mox cum Claudio principe duos insuper ordinarios consulatus, censurámq; gessit. Curam quoq; Imperii sustinuit, absente eo, expeditione Britannica. Vir innocẽs & industrius, sed amore Libertinę infamis, cuius saliuis melle commistis, pro remedio faucium & arteriarum vtebatur. Item miri in adulando ingenii, qui C. Caesarem adorari, vt Deum, instituit.
SEXTILIA
foemina probatissima, vxor L. Vitellii, ex quo duos suscepit filios, quos ambos pater, antè, quàm decessisset paralysi, vidit Consules.
L. VITELL
· Census ID10032944: »Aureus of Vitellius / L. Vitellius (RIC 76)«
L. VITELLIVS
, ex L. Vitellio, & Sextilia natus, frater Auli Vitellii Imperatoris, missus contra exercitum Vespasiani, apud Cremonam superatus est.
PETRONIAM
Consularis viri filiam vxorem habuit Vitellius, ex qua filium Petronium altero oculo captum procreauit. Hunc haeredem sub conditione à matre institutum, si de patris potestate exisset, manumisit, breuíq;, vt creditum est, interemit, insimulatum parricidii, quasi paratum ad scelus venenum habuisset.
GALERIAM FVNDANAM
Praetorio patre natam, Petronia priore coniuge mortua, in vxorem duxit Vitellius, ex qua liberos vtriusque sexus tulit, sed marem titubantia oris, propè mutum & elinguem.
f 4
FLAV
· Census ID10056339: »Sestertius of Vespasian / Mars Victor (RIC 178)«
· Census ID10056345: »Sestertius of Vespasian / Mars (RIC 203)«
· Census ID10056351: »Sestertius of Vespasian / Victory (RIC 220)«
FLAVIVS VESPASIANVS
ex antiqua Flauiorum gente, Sabini & Pollae filius
XV
. Cal. Decembris, Q. Sulpitio Camerino, C. Poppaeo Coss. natus est in Samniisvltra Reate: ab auia paterna educatus, quam mirũ in modum amauit. Sumpta virili toga, cùm iam frater illius Senator esset, à matre vix cõtumeliis cõpelli potuit, vt Senatoriã dignitatem peteret, quam veluti molestiarũ & difficultatum plenam recusauit. Tum Tribunus militũ in Thracia, Quaestor in Creta & Cyrenis, pòst Aedilis factus. Praetor sub C. Caligula pro eius victoria Germanica ludos edidit. Sub Claudio principe Legatus legionis in Germaniam est missus, & in Britanniam translatus, tricies & bis cum hoste conflixit. Viginti oppida, & insulam Vectem Britanniae proximam, Imperio Romano adiecit. Quare triumphalia ornamenta, duplex Sacerdotiũ, Consulatum & Proconsulatum meruit. Dehinc ei Prouincia Iudaica oblata, in qua cum tribus legionibus, bellum Iudaicum administrabat. Cùm enim Florus procurator Iudaeae, auaritia, & immanitate bellum inflammasset, impulissétq; Iudaeos contra Romanos arma vt capesserent: útq; hic motus comprimeretur, cum ampliore exercitu missus est in Iudaeam Vespasianus, dux strenuus, & singularis industriae, qui acceptis ad copias duabus legionibus, & alariis militibus multis, cum filio maiore Tito, castigata castrorum disciplina, ciuitates Iudaeae in se conuertit, multísq; praeliis Imperatorem strenuum se exhibuit. Othone & Vitellio de principatu certantibus, in spem Imperii venit, quandoquidem & somnia & oracula futuri Imperii acceperat. Quin & Iosephus Dux Belli Iudaeorum captus, à Romanis iam interficiendus, mortem Neronis praenuntiat Vespasiano, eúmq; futurum Caesarem cum filio. Pluribus Auguriis Imperium Vespasiani denuntiantibus, nihil tamen attentauit, donec sui milites & amici ipsum instantissimè extimularent ac
per
perurgerent, quibus tamen se indignum esse respondens, ciuilia detestatus bella, reluctãtem illum, vt capessat Imperium cogunt. Quinto igitur Idus Iulii, exercitus Iudaicus iurauit, cùm iam Cal. Iul. Tiberius Alexander Praefectus Aegypti, legiones in Vespasiani verba adegisset, & cùm omnes legionum Pręfecti & legati, quem Imperatorem crearent, Vespasiano magis idoneum inuenirent nullum. Praemissis itaq; in Italiam copiis, ipse Alexandriam traiecit, vt claustra Aegypti obtineret. Hic quidem de firmitate Imperii capturus auspiciũ, aedem Serapidis, submotis omnibus, solus ingressus, quendam oculis orbatum inspuitione sua, ac dum calcaret alterum debili crure claudum, pristinae sanitati restituit. Paulò pòst aduenêre literae, fusas apud Cremonam Vitellii copias, ipsum in vrbe interemptum nuntiantes. In vrbem igitur reuersus Vespasianus, nihil clarius, aut melius esse duxit, quàm propè afflictam vacillantémq; Rempub. stabilire & ornare: militum licentiam ad nimiam audaciam progressam reprimere: Prouincias & Ciuitates, seditiosè agentes coërcere: disciplinam militarem nimis licentiosam corrigere: in prauos animaduertere. Deinde cum Tito filio de Iudaea nobilissimum egit triumphum. Tum Achaiam, Rhodum, Lyciam, Byzantium, Samum insulam libertate adempta, Thraciam, Ciliciam, & Comagenem ditionis regiae, vsq; ad id tempus, in prouinciarum formam redegit. Cappadociae ob assiduas Barbarorum incursiones, legiones consularémq; rectorem imposuit: Vrbem veteribus incendiis & ruinis deformem, nouis aedificiis reparauit: Capitolium incensum redintegrauit: condidit & amphiteatrum media Vrbe, instrumentum vetustissimum Imperii, quo continebantur penè ab Vrbis exordio Senatusconsulta, plebiscita, de societate & foedere, ac priuilegio cuicunque concessit, confecit. Post triumphum & Imperii Romani firmissimum statum, templum Pacis extruxit: Ordines senatorium & equestrem, ciuilibus bellis exhaustos, suppleuit, ac refecit. Lites ob tumultuosa tempora pullulantes miro ingenio soluit. In aliis omnibus clemens & modestus, adeò, vt tribunitiam potestatẽ, quae pars maxima regalis erat speciei, & Patris patrię serò appellationem receperit. Singulare etiam in illo erat inimicitias obliuisci. Nullius caede vnquàm laetatus est: quinimò & iustis suppliciis saepe ingemuit, saepe illacrymauit. Sola cupiditate pecuniae meritò culpatus. Vectigalia enim vetera sub Galba omissa reuocauit, atque noua & grauiora addidit.
g Prou
Prouinciis tributa auxit, & duplicauit. Negotiationes etiam priuatas exercuit. Reos & procuratores locupletiores condemnauit. ob id quidam natura cupidum, quidam necessitate ob inopiam aerarii, & cladis vrbium, quas egregio cultu omnes renouauit, impulsum scribunt. Rhetoribus atque Poëtis primum è fisco annua salaria constituit. Nec minùs in alios artifices liberalis, vtpote qui Colossi refectorem, à quo Colossus
CVII
. pedum altitudinis erectus est, munere Imperatorio donauit. Ludos, spectacula edidit, conuiuia celebrauit honorifica, & plurima. Dicaculus, & penè scurrilis, pluribúsq; facetiis satis tempestiuè & salsè vsus, vt in periculo etiam mortis, iocis non abstinuerit. Profluuio autem ventris laborans, extinctus est, Aetatis anno
LXIX
. Imperii X. Vir staturae, quadratae, membrísque compactis, & firmis, & valetudinis prosperrimae, quam abstinentia & fricatione fouebat. Et qui militia acer, agmen anteire, locum castris capere, noctu diúque consilio, ac si res posceret, manu obniti hostibus solebat, cibo fortuito, veste habitúque vix à gregario milite discrepans.
Numisma Vespasianus fecit, in quo Imperator ipse currui triumphali, qui quatuor equis trahitur, cum filio Tito insidet. Currum praecedunt milites, spolia templi Hierosolymitani ferentes cum inscriptione:
TBIVMPHVS DE IVDAEIS. & S. C
.
Quia hic Triumphus Vespasiani fuit illustris & splendidus, eius descriptionem ex Iosepho ascribere voluimus: Communem Triumphum ob res gestas agere statuerunt, quamuis vtrisque Senatus proprium decreuisset. Praedicto autem die, quo futura erat pompa victoriae, nemo ex tam infinita ciuitatis multitudine domi remansit. Omnes autem, cùm prodissent loca, vbi tantùm stare possent, praeuenerunt, quanta spectaturis sufficerent, Imperatoribus relicto necessario transitu. Cuncta verò pars militaris ante lucẽ per turmas, atq; ordines progressa estcum rectoribus suis, & circa ostia constituta non palatii superioris, sed prope Isidis templum (ibi enim principes nocte illa quiescebant) prima iam aurora incipiente procedunt Vespasianus & Titus, lauro coronati, amicti verò patria veste purpurea, & ad Octauianas ambulationes transeunt. Ibi enim Senatus, & Ducum proceres, & honorati Equites, eorum pręstolabantur aduentum. Tribunal autem ante porticus factum erat, sellae’q; eburneae in eo praepaparatę. Quò cùmascendissent, consederunt: Statímq; eos militaris fa-
uor
uor excepit, multis virtutum testimoniis praedicatis. Illi autem inermes erant in veste serica, Laureis coronati. Perceptis autem laudibus eorum, Vespasianus, cùm dicere adhuc vellent, silentii signum dedit, magnáque omnium quiete facta surrexit, & magnam partem capitis adopertus, solemnia vota celebrauit, idémque Titus fecit. Perfectis autem votis Vespasianus, in commune omnes breuiter allocutus, milites quidem ad prandium, quod illis ex more ab Imperatore parari solet, dimittit: ipse verò ad portam recedit, quae ab eo, quòd per illam semper triumphorum pompa ducitur, nomen accepit: vbi & cibum priùs capiebant, & triumphalibus vestibus amicti, Diis ad portam collocatis, caesa hostia, inter spectacula transeuntes, triumphum ducebant, vt multitudini facilior praeberetur aspectus. Pro merito au tem narrari multitudo illorum spectaculorum & magnificentia non potest in omnibus, quae quisq; excogitauerit, vel artium factis, vel diuitiarum operibus, vel naturę nouitate. Nam penè quęcunq; hominibus, qui vsquàm sunt fortunati, paulatim quaesita sunt, aliis alia mirabilia, atq; magnifica, hęc vniuersa illa die Romanï Imperii magnitudinèm probauerũt. Etenim argenti auríq;, nec nõ & eboris, & in omni genere specierum siue opum multitudinẽ, non vt in pompã ferri cerneres: sed vt ita dixerim, omnia fluere, & alias quidem veste ex rarissimi generis purpura portari, alias diligentissima pictura variatas arte babylonica. Gemmae autem clarissimę tam multę, aliae coronis aureis, aliae aliis operibus inclusae traductae sunt, vt appareret frustrà nos earum vsquàm rerum esse aliquid suspicari. Ferebãtur autem simulacrorum singula, quę illi Deos habẽt, & magnitudine mirabili, & arte non defunctoriè facta, horúmq; nihil non ex pretiosa materia. Quin & animaliũ diuersa genera producebantur, propriis ornamentis induta. Erat autem etiam quę singula portaret magna hominum multitudo, purpureis vestibus, at que inauratis ornata. Ipsi etiam, qui ad pompam fuerant ab illa turba discreti, praecipua & mirabili ornamẽtorum magnificentia culti erant. Insuper his, ne captiuorum quidem vulgus inornatum videres, sed varietas & pulchritudo vestium, natam ex fatigatione corporum deformitatem, oculis subtrahebat. Maximè autem stupor erat machinarum, quae portabantur, siue pigmatum fabricatio, pro quorum magnitudine timendum viribus portantium occurrentes putabãt. Multa enim in tertium nidum vndiquaq; surgebant, & magnificentia fabricae cum admiratione delectabat, multis aurata
g 2 veste
veste circundatis, cùm aurum praetereà factum, & non factum esset affixum. Multis autem imitationibus bellum aliter in alias diuisum machinas, certam sui faciem ostendebat. Erat enim cernere vastari quandam fortissimam terram, totas verò interfici acies hostium, & alios fugere, alios captiuos duci, murósque excellenti magnitudine machinis dirui, & castellorum conscendi munimina, & populos ante moenia ciuitatis disturbari, exercitúmq; intra muros diffundi, caedísque omnia loca plena, & eorum, qui manu resistere non poterant, preces, ignémq; templis immissum, incendiúmque super domos, & post multam vastationem euersionémque, atq; amnem tristitia defluentem, non in arua culta, neque in hominum, vel pecorum potum, sed per terram ex omni parte flagrantem. Haecenim Iudaeos esse passos, ipsi experti sunt. Ars autem & confectorum operum ma gnitudo, nescientibus adhuc fieri praesentibus ostendebatur. Erat autem per singula pigmata captae ciuitatis Dux, ita vt captus fuerat, or dinatus. Multae autem naues sequebantur. Spolia verò alia passim fe rebantur. Eminebant autem eorum, quae apud Hierosolymam in templo reperta sunt, mensa aurea ponderis talenti magni, & candelabrum similiter auro factum, sed opere commutato ab vsus nostri consuetudine. Nam media quidem columna basi haerebat, tenues autem ab ea cannulae, producebantur, formatae ad similitudinem fuscinulae, & ad summum quoque in lychni specie fabricatum. Erant autem numero septem, septimi diei, qui apud Iudaeos est festus, indicantes honorem. Post haec portabatur Rex Iudaeorũ, nobilissimũ spolium. Inde transibant plurimi victoriae simulacra portantes, omnia ex auro & ebore facta. Post quae Vespasianus prior ibat, & Titus deinde sequebatur. Domitianus autem adequitabat ipse quoq; adornatus pulcherrimè, dignúsque spectari. Pompae autem finis fuit ad Capitolini Iouis templum. Quò postquàm ventum est, constiterunt. Erat enim vetus mos patrius, operiri donec ducis hostium mortem quispiam nuntiaret. Postquàm igitur eum finem vitę habere nuntiatum est, omniúmq; fauor secutus est, tunc hostias immolarunt, hísq; omnibus secundò per vota solennia celebratis, in palatium recesserunt.
TITVS
TITVS FLAVIVS SABINVS
, patre municipe Reatino natus, pater Vespasiani Imperatoris, expers militiae, publicum quadragesimae in Asia egit. Postea foenus apud Heluetios exercuit, ibíq; diem obiit, superstitibus vxore Vespasia Polla, & duobus ex ea liberis: quorum maior Sabinus ad praefecturam vrbis, minor Vespasianus ad principatum vsque processit.
VESPASIA POLLA
, mater Imperatoris Vespasiani, honesto genere, patre Vespasio Pollione, ter Tribuno militum, Praefectóque castrorum nata, cuius patria Nursia fuit, locúsq; non procul à Nursia in monte summo eius nomine appellatus, Vespasia, vbi Vespasiorum complura monimenta extant, magnum indicium splendoris familiae, & vetustatis.
FLAVIA DOMICILLA
Statilii Capellae Equitis Romani filia, vxor Vespasiani Imperatoris, ex qua tres procreauit liberos, Titum, Domitianum & Domicillam. Ea d??functa Cenidem Antoniae libertam adamauit, habuítq; penè iustae vxoris loco.
DOMICILLA
Vespasii Imperatoris ex Flauia Domicilla filia, quam adhuc priuatus amisit.
g 3
TITVS
· Census ID10018176: »As of Titus / Aequitas (RIC 215)«
· Census ID10054326: »As of Titus / Genius (RIC 228)«
TITVS VESPASIANVS
, ex patre Vespasiano, & matre Flauia Domicilla natus est
III
. Calend. Ianuarias, Anno, quo C. Caligula occisus est. Educatus in aula cum Britannico simul, ac paribus magistris & disciplinis, adeousq; à pueris ei familiaris, vt de potione venenata, qua Britannicus periit, bibens, graui morbo periclitaretur. Inerant puero plures animi dotes, quae simul cum aetate creuerunt, forma scilicet egregia, robur decens in mediocri statura, singularis memoria, docilitas ad omnes ferè tum belli, tum pacis artes. Latinae & Graecae linguae, vel in orando vel poëmatis fingendis promptus & facilis. In Musica admodum exercitatus, vt canere psalleréque iucundè sciret. Scribere notis ita nouit, vt omnes velocitate pręcelleret, & quaecunq; vidisset, chirographa imitaretur. Vbi adoleuit Tribunus militum in Germania, & Britannia militauit, tanta fama in vtrisq; prouinciis, vt imaginibus & statuis donaretur. Post militaria stipendia in foro se exercuit. Quaestor factus meruit Praefecturam legionum in Iudaea, Tarichaeam & Gamalam vrbes validissimas in potestatem suam redegit, in qua oppugnatione multa egregia documenta strenui ducis edidit. Vespasianus tanta filii virtute laetatus, cũ acciperet Galbam Imperium assecutum, filium Titum ad gratulandum, causa officii, in vrbem praemisit. Itaq; quaquà iter faceret Titus, omnes in sui admirationem conuertit. Vbi verò turbari in Vrbe, rursus cuncta sensit, rediit ex itinere atque ad patrem in Iudaeam profectus est. Sed vbi pater rerum potitus ad vrbem contendit, Titus ad perdomandum Iudaeam relictus, Hierosolymam crudeli oppugnatione, fame, ferro, flammáq; confecit, Annóq; secundo principatus Vespasiani,
VIII
. die mensis Septembris, qua sibinata est filia, cepit, cùm quinquies antè à barbaris Regibus, & à Pompeio magno capta esset. Deinde Romam reuersus, particeps & tutor Imperii factus, cum
patre
patre de Iudaeis triumphum egit, Censurámq; gessit vnà. Et tribunitiae potestatis, septémq; consulatuum collega, summa concordia, Imperium Romanum cum patre gubernauit. Quoniam imperante adhuc patre (quod rarò fieri solet) appellatus est Romae Imperator, omniúmq; officiorum curam in se recepit, patrísq; nomine & epistolas & edicta conscripsit. Fuit autem suspecta in eo luxuria, quòd ad mediam noctem nonnunquàm comessationes cum profusissimo quoq; familiarium protraheret, spadonum & exoletorum greges aleret, & Berenicen reginã amaret. Cupidus praetereà rapinarum visus, quòd sub patre venundedisset in concionibus, & nundinasset, & à plerisq; Nero dictus, suspectus omnibus grauiter, si summam rerum attigisset. Sed haec in melius conuersa, immortalem ei gloriam peperere. Nam vbi patriae curam suscepit, incredibile est, quantum, quos imitabatur antecelluerit clementia, liberalitate, honorificentia, pecuniae contemptu, omniúmq; virtutum genere, ita, vt amor & delitiae humani generis diceretur. Nam conuiuia instituit, iucunda magis, quàm profusa, amicos elegit potiores meliorésq;, quibus & principes successores in Rep. post obitum eius vtebantur. Berenicen, quam ardenter amabat, domitis affectibus, in patriam remisit. Eneruatorum greges, ac delicatorum artifices, omnino à se remouit, adeò, vt onus Imperii mutatum ostenderet in temperantiam. Nulli ciuium quicquam ademit: abstinuit alieno. Caeteris verò desideriis, ita animos ho minum occupauit, vt ne quem dimitteret sine spe, dicens:
NON OPORTERE QVENQVAM A SERMONE PRINCIPIS TRISTEM DISCEDERE
. Atque quodam die recordatus inter coenandum, quòd nihil tota die cuiquam praestitisset, memorabilem illam, meritóque laudatam vocem edidit:
AMICI, DIEM PERDIDI
. significaturus optimum thesaurum principum esse, fideles amicos, quibus esset quotidie impertienda opera. Magnificae erat libertatis. Populum in primis vniuersum tanta per omnes occasiones comitate tractauit, vt gladiatorium munus ad spectantium ederet arbitrium, Amphitheatrum extrueret, thermas aedificaret, nauale. pręlium in veteri Naumachia exhiberet. Clementiae verò ac mansuetudinis tantae, vt Pontificatum acciperet ob hoc solùm, vt puras à sanguine seruaret manus, ne cuiusquam necis aut autor, aut conscius esset. Tristia quaedam sed fortuitò sub eo acciderunt, vt conflagratio Vesuuii montis, in Campania, incendium Romae per triduum, toti-
g 4 démq;
démq; noctes, in quo Serapidis templum, etiam septa, Neptuni aedes, Thermae Agrippae, Pantheon, Diribitorium, Balbi theatrum, Pompei porticus, Octauiae domus cum bibliotheca, templum Iouis Capitolini, cum aedibus, & sacellis coniunctis conflagrarunt, pestilentiae crudelissimae. In quibus tamen aduersis parentis solicitudinem atq; affectum ostendit, & consolando & opitulando. Cúmque ita omnibus esset charus, eúmque vulgò,
PVBLICAS DELITIAS
vocarent, febri correptus, in eodem, quo pater apud Sabinos agro, mortem obiit, Aetatis anno
XLII
. Imperii
II
. Philostratus ait Titum necatum à Domitio, veneno leporis marini propinati. Vix credi potest, quantum luctus, Vrbi prouinciísque intulerit huius mors, cùm totus Senatus circa vesperam, ipsius nuntiata morte, in Curiam irruit, quasi perpetuo custode orbatum terrarum orbem defleturus, tantásque ei gratias egit laudésque, quantas congessit ne viuo quidem vnquàm, & praesenti.
· Census ID10070438: »Sestertius of Titus / Flavian Amphitheatre (RIC 186)«
Numismate Amphitheatrum apparet, à sinistra parte Sextisolium, à dextra Meta, cum inscriptione:
S. C
.
Fuit autem Amphitheatrum, aedificium, cuius altissima moles inter Caelium montem, Palatinum & Esquilias pari propè dimensione assurgit, Tiburtino lapide, vndique forma ouata, altitudinis tantae, vt visio humana ad eius summitatem aegrè conscendat. Fornices habuit quatuor, scilicet Doricum, Ionicum, Corinthiacum, & Compositum, alterum alteri impositum. Tres inferiores in extremo columnis sustentantur: superioris pars pro muro est, fenestris aliquot lucem admittentibus. Est praeterea circa eum locum forinsecus, sicut in circis Porticus vnius structurae, per quam sunt ingressus, & ascensus venientibus ad spectaculum, ita, vt nihil turbet ingredientium & abeuntium iter. Et in singulis superioribus arcubus erant statuae marmoreae, cum incrustatione intrinsecus, & extrinsecus cum signis. Extant adhuc in quibusdam fornicibus ornamenta ex gypso. Et sub tanto aedificio subsunt cloacae, quibus pars molis sustentatur: cuius cauea capiebat loca
LXXXV
. milia. Et dum fiebant ludi, tota ipsa cauea operiebatur linteis. Media cauea arena spargebatur, vt gladiatores & pugnantes aut inter se, aut cum feris firmiùs ac stabiliùs pedibus consisterent, & labentes molliùs caderent. Vnde arena, pro cauea, saepenumero ponitur.
ARRICID
ARRICIDIA TERTVLLO
patre equite Romano, sed praefecto quondam praetorianarum cohortium, nata, Titi Vespasiani vxor, quae absque liberis decessit.
MARTIA FVLVIA
, splendidi generis foemina in locum Arricidiae à Tito accepta, cum qua suscepta priùs filia, diuortium fecit.
· Census ID10025874: »Denarius of Titus (Iulia Augusta / Vesta, RIC 390)«
· Census ID10025325: »Dupondius of Titus (Iulia Augusta / Vesta, RIC 398)«
· Census ID10067515: »Aureus of Domitian (Titus / Julia, RIC 147)«
IVLIAM
, Titi filiam alteri in matrimonium collocatam, Domitianus patruus Tito viuo corrupit, mox patre & marito orbatam, ardentissimè palámque dilexit, coëgítque abortum facere, & sic vidua abortu periit.
· Census ID10070622: »As of Domitian / Virtus (RIC 499)«
DOMITIANVS
Vespasiani Caesaris, & Domicillae
h filius
filius, frater Imperatoris Titi
IX
. Cal. Nouembris, patre consule est natus, per omnia patri & fratri dissimilis, ac Caligulae & Neroni similior: Peni ac luxui ita deditus, vt in iuuentute constupratus & corruptus diceretur. Pubertatis & primae adolescentię tempus, tanta inopia, tantáque infamia gessit, vt nullum vas argenteum in vsu habuerit. Bello Vitelliano irrumpentibus militibus, cum Sabino patruo in Capitolium confugit, apúdq; aedituum absconditus, latuit. Post Vitellium interfectum progressus, & Caesar salutatus, honorem praeturae vrbanae, cum potestate consulari accepit, ita vt Praetor diceretur, cùm tamen iurisdictionem Praetoriam transtulisset ad alterum Praetorem. Dominationem tam licenter exercuit, vt iam tum qualis futu rus esset, ostenderet. Et ne fratre inferior videretur dignitate & operibus, expeditionem in Galliam & Germaniam tentauit, non necessariam, dissuadentibus amicis. Sellam patris & fratris, quoties prodirent, lectica sequebatur. Triumpho Iudaico, equo albo comitatus est vtrunq;, modestiam prae se ferens. Pollicitationibus & donis variis solicitauit multos Reges, vt aduersus Alanos mitteretur. Defuncto patre, se fraudatum restamento publicè iactans, fratri Tito insidias struere est conatus. Cùm iam mortuus esset, obliquis & crebris orationibus eum carpens, efferri iussit, & vnico consecrationis honore tantùm dignatus. Ab initio moderatus, modestus, & grauis, clementiam simulans: secretum sibi locum sumens, muscas captare, ac stylo peracuto configere solebat, vt quidam interroganti, essétne quis cum Caesare, non absurdè responsum est,
NE MVSCA QVIDEM
. Circa administrationem Imperii aliquando se inconstantem praestitit, mistura inaequali vitiorum atque virtutum, donec virtutes in vitia deflexit. Sumptuosissima spectacula edidit, Seculares ludos fecit. Instituit quinquennale certamen Capitolino Ioui, Musicum, Equestre & Gymnicum. Fuítque autor Capitolinorum agônum, per quos Annus magnus & lustrum diligentiùs seruabatur. Omnibus certaminibus praesedit habitu deorum vestitus, Germanicam gestans coronam, cum effigie Iouis, & Iunonis, Mineruaeque. Erant enim haec spectacula Ioui Capitolino dicata: qui & more Caligulae Dominum se, & Deum appellari iussit, arrogantiae, & gloriae nimis immensae, & penè inauditae, vtpote qui non modò sibi aureas argenteásq; statuas, & arcus triumphales constitui iussit: sed & assumpto nomine Germanici, Septembrem ac Decembrem menses à se denominauit.
Cong
Congiarium populo, epulum Senatui, Equitíque dedit. Multa aedificia publica fecit. Ioui custodi ingens templum in Capitolio erexit, séque in sinu Dei consecrauit. Bibliothecas incendio assumptas, petitis vndique ex Alexandria exemplis, reparauit. Expeditiones quatuor habuit, non sine magna Reip. pernicie: Vnam aduersus Sarmatas, in qua Legio eius cum Duce interfecta est: Alteram aduersus Cattos: Duas aducrsus Dacos, à quibus Oppius Sabinus vir consularis, & Cornelius Fuscus praefectus cohortium prętorianarum, cum magnis copiis occisi sunt. De Dacis, Cattísq; duplicem triumphum egit. De Sarmatis solam Lauream vsurpauit, quam Ioui Capitolino retulit. Bellum ciuile aduersus se motum mira felicitate confecit. In communi rerum vsu quaedam nouauit, quaedam sustulit. Histrionibus conuiuiis interdixit. Castrari mares vetuit. Ius aequissimè dixit: tantáque cura, & modestia in magistratibus coërcendis est vsus, vt neque modestiores, neq; iustiores extiterint vnquàm. Tantae ab initio clementiae, vt ab omni caede abhorreret. Cupiditatis & auaritiae nullam quidem suspicionem habuit. Abstinentiae & clementiae aliquot experimenta dedit. Mox ad crudelitatem conuersus, nobilissimos ex Senatu plureis interfecit. Philosophos ac Mathematicos Vrbe Italiáque submouit. In dies ferocior, imò magis sanguinarius Nerone. Ad rapinas dehinc animum adiecit, nihilq; pensi habuit, quin praedaretur omni modo bona viuorum, ac mortuorum, qualicunque occasione. Vsqueadeò libidinosus, vt inter vulgatissimas meretrices noctu diúq; versaretur. Cúmq; ita terribilis cunctis & inuisus esset, tandem oppressus & trucidatus est, amicorum libertorumque conspiratione, aetatis Anno
XLV
. Imperii
XV
. Cadauer eius, loculo plebeiorum inclusum, à vespillonibus elatum est, ac à Phille nutrice in suburbano suo Latina via funeratum. Mortem eius grauissimè tulerunt milites. Sed Senatus adeò laetatus est, vt contumeliosissimis adclamationibus mortuum laceraret, & imagines eius, solo affligi iuberet, & eradendos titulos, abolendámque omnem memoriam decerneret. Statura fuit procera, vultu modesto, ruborisque pleno, grandibus oculis, verùm acie hebetiore. Praetereà pulcher ac decens toto corpore, maximè in iuuenta: posteà caluitio, obesitate ventris, & crurum gracilitate deformis.
Numismate, Imperator & Tribunus palliati dextra tenentes ramum lauri, apparent. Quos sequuntur pueri & puellae ma-
h 2 trimi
LVD. SEC
. Coss.
XIIII
.
Ludi Seculares à seculo, quod est spatium vitae humanae longissimum, dicti, singulis centum annis celebrabantur. In quibus triduum, & trinoctiũ sacris totus populus operabatur ad aras Iouis, & Apollinis, quibus mactabatur candidus taurus, & hinc canebatur carmen à pueris ac puellis matrimis patrimísque. Deinde Iunonis, cui iuuenca itidem candida, & haec quidem interdiu, noctu verò Dianae, Proserpinae, Terrae & Parcarum, quibus furuiae hostiae, lumináque accendebantur. Porrò praeco cùm ad hos ludos conuocabat, ad eos vti ludos venirent dicebat, quos nemo ipsorum anteà spectasset, nemo esset postmodùm spectaturus. Primos hos ludos fecit Publicola, Anno ab Vrbe condita
CCXLIIII
. Secundi facti sunt ab Vrbe condita
DII
. P. Claudio Pulchro, L. Iunio Bruto Coss. vndecimo anno primi belli Punici. Tertii, primo anno tertii belli Punici M. Manlio, M. Censorino Coss. Quarti, non expectato iusto tempore, L. Aemilio Lepido, L. Oreste Coss. Quintos Augustus & Agrippa fecerunt Furnio, & Syllano Coss reductos ad aequum tempus, in quibus cantatum est in Capitolio à virginibus puerísque carmen Horatianum, quod Seculare inscribitur. Sextos Claudius Cęsar anticipatos se
III
. & L. Vitellio principis patre
III
. Coss. Septimos Domitianus veriore computatione se
XIIII
. & L. Minutio Ruffo Coss.
· Census ID10018102: »Aureus of Domitian / Domitia (RIC 148)«
· Census ID10026209: »Denarius of Domitian (Domitia / Peacock, RIC 151)«
· Census ID10069047: »Denarius of Domitian (Domitia / Boy on Globe, RIC 153) «
· Census ID10062837: »Denarius of Domitian (Domitia Augusta / Pietas, RIC 156)«
DOMITIAM LONGINAM
ab Aelio Lamia, cui nupta erat, abduxit Domitianus, ex qua in secundo consulatu filium tulit, alteróq; anno consalutauit, vt Augustam. Hanc Paridis histrionis amore deperditam repudiauit, intráque breue tempus impatiens diuort??, quasi efflagitante populo reduxit. Ob quam foeminam Aelium Lamiam occîdit Domitianus.
NERVA
NERVA COCCEIVS
, filius Neruae, matris nomen nusquàm legitur. Sed claris, vt Dion scribit, ortus natalibus, oppido Narniensi genitus, sextum & sexagesimũ agens annum, Imperii habenas inuitus accepit, memor periculi, quod aliquãdo euaserat, qui ab Astrologis per maleuo lentiam & mendacem infamationem delatus apud Domitianum, vix mortem effugit: sed ab amico Mathematico, qui mortem eius esse proximam testatus, liberatus est. Postquam igitur Nerua princeps Romanus constitutus est, ortus est rumor, venire Domitianum & affore, quo rumore ita trepidare coepit, vt colore mutato, ac amissa voce, vix consisteret: sed à Parthenio interfectore Caesaris Domitiani confirmatus est, & recepta fiducia ad solenne delinimentum conuersus, in Curia exoptatissima gratulatione ab omnibus exceptus est. In initio Imperii mox beneficentiae, clementiae, & liberalitatis signa exhibuit, Reos maiestatis absoluit, Exules in patriam reuocauit, omnes, qui metu diffugerant, reduxit. Seruos, & libertos, qui dominis insidias struxerant, occîdi iussit, edito decreto, ne deinceps serui dominos cuiusquam criminis postularent. cauit & edicto, ne quis maiestatis, aut Iudaicae sectae quempiam accusaret. Multi tamen falsò delati, inter quos Sura, Philosophus, condemnati & puniti sunt. Facto igitur tumultu, quasi multi accusarentur iniustè, Fronto Consul exclamauit,
MALVM ESSE EVM IMPERARE, SVB QVO NEMINI QVIPPIAM CONGESSVM SIT: SED LONGE PEIVS SVB EO VIVERE, SVE QVO OMNIA MAXIME LICEANT
. Quo salubri dicto Nerua admonitus, ne talia deinceps fierent, summo studio curauit, atque iureiurando affirmauit, se nunquàm deinceps Senatorem, etiam deprehensum aduersum se in conspiratione, necaturum, quod & praestitit. Nam cùm Crassus Calphurnius cum quibusdam coniu-
h 3 ratis,
ratis, aduersus Neruam coniurasset, coniuratione detecta, dum ludi ??agerentur, eum cum caeteris coniuratis assidere iuxta se voluit (qui nesciebant coniurationem patefactam) & gladios illis obtulit, inspicerent, & pertentarent satísne acuti forent, quasi minimè curaret, si vel tunc eo in loco occideretur, ita erat animi planè erecti, miniméq; cadentis. Beneficentiae etiam & liberalitatis tantae, vtà Domitiano spoliatis ea redderet, quaecunque in Aula & fisco reperta sunt, summa fide. Ciuibus egenis, vt vitam sustentarent, decies & quinquagies centena milia Numûm erogauit. Iussu insuper eius Senatores delecti, qui agros emerent, diuideréntq; egenis. Puellas puerósque pauperibus parentibus natos, sumptu publico per Italiam ali iussit. Ciuitates afflictas releuauit, in complures ingentia beneficia contulit. His exhaustus sumptibus, vestes, vasa aurea, atque argentea, supellectilem omnem, agros item cum domibus, & omnia praeter quaedam necessaria, vt amicos iuuaret, vendidit. Vt’q; impendia leuaret, equestres cursus, spectaculorum & ludorum genera sustulit, nec sibi aureas statuas argenteásve erigere passus est. Nihil vnquàm de suo arbitrio statuit, principes viros suo consilio adhibens, Leges tulit multas. Dignos potissimùm ad honores euexit, nec beneficẽtia cuiquam bono defuit. M. Vlpium Traianum in filium adoptauit, móxque in Curia Caesarem designauit, ad quem Imperii iura atque insignia in Germaniam vsq;, cui tunc praeerat, transmisit. Hunc Traianũ Hispanum peregrinum, nulla secum interueniente cognatione, etsi propinquos & cognatos haberet multos, propter singulares eius virtutes elegit, publicae magis, quàm priuatae saluti consulens, & virtutem hominis, non genus spectans. Omnibus igitur in ordinem bonum reductis & constitutis, febre correptus moritur Anno aetatis
LX VIII
, postquàm regnauerat annum vnum, menses tres, dies nouem, vir probus, honestus, omniúmq; laude dignus.
In huius Numismatis parte posteriore, repraesentatur Palatii Neruae descriptio talis: In medio collocata est porta supernè ducta in arcum, cui vtrinq; incumbit vna Victoriae statua, altera manu ad medietatem arcus extensa, coronam tenens. Sunt deinde ex vtroq; latere illius portae, constitutae binae columnae ordinationis Corinthiacae, distantes, exiguo spatio, in quo frondium & florum circulares flexus, ornamenti loco, continentur. Tandem etiam ad vtramq; partem
iuxta
iuxta exteriorem dictarum columnarum fenestra est, vtrinq; habens columnam paruam ordinationis prioris, quo ad basim, Tympanum, & Capitulum attinet. Est praetereà supra vtriusq; fenestrae Tympanum, effiguratus exercitus militum vrbem oppugnantium, & in parte quidem dextra, arietem agentium ad muros, in sinistra verò pugnantium sub scutis. Vltimò latitudinem palatii vtrinq; claudit vna columna dispositionis superioris. Capitibus columnarum maiorum, quarum ad vtrumq; portae latus, tres positas esse diximus, corona imposita est, quae sic vsitatè appellatur: additáq; sunt ei superius & inferius varia ornamenta, ex multiplici frondium, florum & fructuum ligatura. In parte suprema directè supra Palatii portam, in spatio latitudinem portae habente, haec inscriptio addita est:
S. P. Q. R. IMP. NERVA CAES. AVG. P. MAX. TRIB. POT. II. IMP. II. PROCOS
.
Deinde ex vtraq; huius tabellae parte, directè supra singulas sex columnas maiores Stylobatae captiuorum ligatorum constituti sunt. Supra fenestras verò inter binos extremos Stylobatas ad dextram descripta est expeditio Imperatoris Neruae: in sinistra verò repraesentatur actus concionis Imperatoriae ad milites. In parte infima haec inscriptio addita est:
PALATIVM NERVAE
.
TRAIANVS VLPIVS
, ex patre Traiano genitus, primus Cęsarũ peregrinus, ex familia antiqua natus Italicę in Hispania, Anno aetatis
XLII
. in Agrippina colonia à Nerua Imperatore insignia Imperii accepit, vir sanè iustus & robore pręstans. Vt Romanę Reip. statum oppressum & grauatum, imò conculcatum à Tyrannis tutaretur & defenderet, & in pristinum suum statum redigeret, diuinitus esse creditur. Vbi Imperium assumpsit, edicta quędam ad
h 4 Senat
Senatum misit, atq; illud in primis, nunquàm suo iussu bonum virum occisum iri, aut ignominia notari, quod per totum Imperii tempus inuiolatum seruauit. Deinde mox Aelianum & Praetorianas cohortes, quae aduersus Neruam, seditionem mouerant, veluti importunos à se dimisit. Romam deinde ingressus, apud populum mitis, apud Senatum venerandus, omnibus deniq; amabilis est habitus, grauis nulli, nisi hostibus. Multa in emendationem publicorum negotiorum con stituit. In pauperum alimenta multa elargitus est. In amicos beneficus, & liberalis, tanquàm vitae conditione par, amicis vtebatur. Venationibus maximè delectabatur, adeò vt ipse multas feras, praecipuè Leonem, confecerit: nullus in eo liuor, nulla malignitas, neminem omnino perdere studuit. Studiosos & bonos viros honoribus, fauore, & dignitate auxit. Irae ita moderabatur, vt nunquàm ab ea vinceretur, ac teste Suida, nemini inuidit, neq; quenquam dignitate vlla priuauit: sed fouit bonos omnes, idcirco neminem verebatur. Et cùm duo sint, quae ab egregiis principibus expetantur, sanctitas domi, in armis fortitudo, vtrobiq; prudentia, tantus erat, vt in eo maximarum rerum modus, quasi temperamento virtutis emicuisse videretur. Vini duntaxat appetens, & in adulescentulos pronus, belli auidus ac studiosus. Militarem disciplinam tum seuerè, tum remissè exercuit. Bellum grauissimum in Dacos sumpsit, quos ingenti clade affecit. Decibalum regem Dacorum supplicem ad genua procidentẽ, pacem petere coëgit, vnde Dacicus dictus. Et cum vulneribus ligamenta suis militibus deessent, propriae vesti non pepercìt, quam in lacinias con-scissam, sauciatis est partitus. De victis Dacis & Imperio subactis, regios thesauros, quos Decibalus in alueo fluuii subter vada defoderat, inuenit, extruxit Marcianopolim Moesiae, quam à nomine sororis Marciae, appellauit: tum quoq; Nicopolim: in Istro Lapideum pontem, opus sanè mirandum, & maximè memorabile. Arabiae partem, quae ad petram vergit, occupauit totam, perdomuítque. Dehinc reuersus Romam, spectacula magnifica edidit, per centum vigintiquinque dies contìnuos. In quibus bestiae iugulatae sunt aliquando mile, nunc dena milia, partim ferae, partim cicuratae. Nec quicquam tamen per ludos, & otium à bellis, segnior ad ciuilia commoda. Doctos magno prosecutus est honore, adeò vt Poëtas muneribus ornauerit. Celso statuam publicè poni iussit. Et quendam Philosophũ in curru triumphali, honoris causa, posuit. Plutarcho Historico & Philosopho
vsus
vsus est praeceptore, & magistro. Saepe litigantes pro tribunali audiuit, Ius frequentissimè dixit. Fuit praetereà animi alti, & erecti, qui semper aliquid praeclari ac magnifici moliretur. Circum collapsum ampliorem atque elegantiorem restituit, complura & valde necessaria aedificari curauit, vt portus & aedes publicas, Pontinas paludes, saxis constratis viis circum ac pontibus magnificentissimi operis permeabiles fecit. Pecuniae attritae vsum sustulit, & numos adulterinos conflauit. Bibliothecas ornauit: inter quas vnã Vlpiam vocauit, & libris linteis ornauit: in quibus gesta principum, Elephantinísq; Senatus consulta conscribi iussit. Amicis statuas posuit. In foro ingentem columnam statuit, siue vt illa pro sepulcro esset, siue in ostentationem eius operis, quod ille circa forum egit, vt perpetuae memoriae & sepulcro seruiret. Pòst in Armeniam expeditionem sumpsit, & cùm fines Parthorum, & Armeniorum ingressus esset, reges ac regionis Satrapae, cum muneribus ei occurrerunt, equúmq; duxêre ita doctum, vt regem adoraret. Cúmque omnia vicina ferè sine armis subegisset, & omni potitus Armenia, reges, qui spontè deditionem fecerant, aut in fidem venerant, vt amicos benignè tractauit: qui verò contumaces abiuissent, omnes paruo negotio subegit. Senatus in ho norem eius multa decreuit, atque illud in primis vt Optimus appellaretur. Dehinc Euphratem flumen ponte iunxit, vniuersámq; Adiabenorum gentem subegit, cum plerisque Assyriae vrbibus, & Babylonem vsque penetrauit. Scripsit praetereà Senatui de victis à se populis, ob quae Senatus triumphalem illi arcum, in illius foro extruxit, multo ornatu. Mox Arabiam petit, Agarenósq; rebellantes adortus est frustrà. Tum prodigia multa visa sunt. Apparebant enim Irides, Tonitrua, Fulgura, Grandines immensae, cum grauibus tempestatibus, etiam terraemotus, tam atroces & funesti, vt vix saluus euaserit. Cùm verò aduersus Agarenos consilia illi non succederent, inde, re infecta, digressus, ac paulò pòst valetudine aduersa correptus, apoplectus primùm, demum aqua intercute repletus, apud Selenuntem Ciliciae vrbem, quae & Traianopolis pòst dicta est, repentè extinctus est, cùm imperasset annos
XIX
. menses
VI
. dies
XV
. aetatis Anno
LX IIII
. Cuius exusti cineres vrna aurea ad basim columnae suae, Romae conditi sunt.
A tergo huius Numismatis effiguratus est circus maximus: in cu-
i ius
ius medio murus, seu linea longitudinis in duo media aequalia circundiuidit. In extremitatibus muri metae ternae apparent muro impositae. In medietate muri obeliscus summae altitudinis, collocatus est. Inter metas & obeliscum, vtrinque bigis quadrigísque pugnam committentes exsculpti sunt. Circa murum quidam equis, bigis, & quadrigis certantes, videntur cum nulla inscriptione.
Quia hîc Circi Maximi mentio incidit, operaepretium mihi videtur, eius descriptionem, ex variis autoribus desumptam, addere.
CIRCVM
à coelestium imitatione institutum referunt. Nam ei quidam à domiciliis coeli quoq; duodecim adesse ostiorum ingressus asserunt. Ex planetarum numero septem impositas habere insigneis metas, terminósque ad Orientem adesse, atque ad Occidentem longo inter se tractu distanteis, quòd bigae & quadrigae per media vici spatia vti Sol, vtíue Luna per Zodiacum discurrentes certent, éxq; horarum numero missilibus perfici vigintiquatuor. Certãteis itidem quatuor discerni classibus, & suum singulis vestibus adesse colorem, virentem, quo herbidum anni tempus: roseum, quo aestatis ignitum aërem: album, quo expalescentem autumnum: fuscum, quo tristem hyemem significarent. Huius Circi maximi areae longitudinem fuisse stadiorum trium, latitudinem stadii vnius, atq; capacem
CCLX
. milia hominum sedentium, Sextus Ruffus tradit. In medio eius est murus lapidibus marmoreis extructus, in longitudinem productus: in cuius basi certantes imagines bigis & quadrigis exculptae erant. In muro verò obeliscus, & metae collocatae. In interiore parte Circi Maximi stagnum in susceptionem aquarum, defossum fuit, altũ latúmq; pedes denos. Post stagnum aedificatae porticus tectura triplici harum pauimenta habuerunt, vt in theatro parum superstantia lapidea sedilia, in superioribúsque lignea. Et circa eundem Circum extrinsecus alia fuit porta, cuius tecturae officinas in se habens, & habitationes super eas, per quem ascensus & ingressus esset venientibus ad spectacula, iuxta quamque officinam, ita vt nihil tot milia ingredientium atque abeuntium turbaret. Habuit praetereà Circus maximus praeclarissima coram se aedificia & in primis templum Consi, qui erat Consiliorum deus: cuius in honorem equestres ludos celebrauit Romulus in raptu Sabinarum. Habuit & fanum Veneris,
quod
quod Fabius Gurges, consulis filius, ex mulctatitio aere fecit, quibusdam matronis stupro damnatis. Habuit & aedem Cereris, & aedem Iuuentutis à Cn. Licinio Duùmuiro positam. Habuit & templum Mercurii. Erant praetereà in eodem Circo tres arae diis Samothracibus, ad tres columnas affixae. Vna diis magnis, Altera diis penatibus, Tertia diis coeli & terrae, à quibus omnia orta effe constat. Quos Samothraces appellant deos Magnos, Roma suos Genios & Penates, vrbísque custodes, quos primùm Aeneas tulit in Latium. In eodem etiam Circo Stertinius fornicem extruxit. Scribit Dion Traianum Imperatorem Circum Maximum collapsum, ampliorem elegantiorémq; restituisse. Et Suetonius tradit, deustis vtrinque lateribus, ex lapide Naumachiae Domitiani extructum esse. In hoc Circo Maximo ludi celebrati, Circenses dicti sunt. In illis autem ludis septem fuere curricula solennia (nam sexteno circuitu currebant aurigae) & vigintiquatuor missus: missus verò ad centenos propagauit. Equis mira velocitate currentibus insidentes, leuissimos currus ingenui pueri cursu quàm citatissimo agitabãt, qui pręcipua arte satis gnari doctíq; erant adamussim seruare normam, vt ipsi, aut quadrigae agitatae aliquo temporis puncto metas contingerent, útque per singulos missus, idem currus per quina spatia sine offensione circuiret. Fuítq; moris, vt ante Circensium commissionem, ministri cum equis desultoriis, missus exituros nuntiarent. In his quoque quatuor factiones pro anni temporibus, videlicet Veneta, quae caerulea: Prassina, quae Viridis dicta est: Alba & Rosea miro fauentium studio coli celebraríque solitae sunt. Viridis enim color Veri dicatus erat, aestati Roseus, hyemi Venetus, Albus Autumno. Nonnulli verò per elementa colores diuisere, quippe Hyacinthus aëri dabatur, Coccus aetheri, bissus terrae, purpura mari. pannóq; versicolore per singulas factiones certabatur, in quibus spectantiũ fauor, & aura popularis, gratiáq;, & studium ad victoriam multum loci dedit. Nam tanto fauentium studio, hincinde certabatur, cùm suos quisque clamore & plausu foueret, vt magis studio, & colore panni ac fauore, quo affecti erant, quàm vera virtute niterentur, ísque popularis fauor & gratia non dubiam plerunq; victoriam dedit, adeò vt non populus modò, sed & principes ingenti studio & gratia factionum contenderent. Erántq; Circensium duo genera, Patricii, qui per Patres: Plebeii, qui per plebem agebantur stato die, mense Nouembri. In quibus pręter spectacula etiam
i 2 deorum
deorum simulacra, nonnunquàm Imperatorum & Ducum imagines habitu triumphali, ob studium fauorémque popularem erga Principes, equestres aut pedestres, aliquando victorias cum palmis ferculáque & tensa, currúsque Elephantorum produci, & praelata pompa efferri solebant. Loca etiam, per quae pompa & deorum simulacra vectabantur, vt recondita sacra è coenaculis despicerentur, oraculo moniti, velis cooperiebantur. Praeualuítque mos, vt Praetor aliúsve Magistratus, qui ludis praeerat, mappam aurigis mitteret, & cursus signum daret, quod erat futurorum Circensium indicium.
PLOTINAM V
xorem Traianus habuit, ex qua nullos liberos suscepit. Huius opera Adrianus, mortuo Traiano, eiusque morte, vt adoptio procederet, per aliquot dies occultata, supposito qui pro Traiano fessa voce loqueretur, ad Imperii fastigium peruenit. Cuius beneficii Adrianus memor, mortua ea, per nouem dies atratus incessit, eíque templum erexit, & hymnos in eam fecit, ac excellentissimè coluit.
PVBLIVS AELIVS ADRIANVS
ex Aelio Adriano cognomento Afer, & Domitia Paulina, Romae
IX
IX
. Cal. Februarias, Vaspasiano
VII
. & Tito v. Coss. natus est. Decimo aetatis anno, patre orbatus, sub tutoribus Vlpio Traiano, consobrino, & Caelio Taciano vixit. Puer suapte natura disciplinis deditus, & studiorum amore in vtraque lingua bene eruditus, ita, vt multa soluta oratione, & Poëmata quaedam scriberet. Venationi suprà quàm dici potest, deditissimus, qui inter venandum defracto humero, etiam crus penè contriuit. A Traiano loco filii est habitus, & à patria abductus, Decemuir litibus iudicandis constitutus est. Hinc Tribunus secundae legionis. Deinde in Moesiam profectus, à Mathematico de futuro Imperio certior est factus. Tum fauente Plotina, Quaesturam gessit. Post Quaesturam, vt Traiano se familiariorem exhiberet, ad bellum Dacicum est profectus. Ibi primae legionis Praefectus, à Traiano gemma Adamante donatus, quam à Nerua Traianus acceperat, vnde maiorem spem successionis concepit. Posteà legatus praetorius in Pannoniam inferiorem missus, Sarmatas compressit. Dehinc Antiochiam profectus, literas adoptionis accepit, ac morte Traiani intellecta, scripsit ad Senatum, petens Imperium cõfirmari, abnuens omnem titulum & honorem, quem non Senatus iussisset. Dion scribit, Adrianum nunquàm à Viuo Traiano adoptatum fuisse, sed factione Plotinae, quae illius amore flagrabat, vt ex subscriptione Plotinae posteà cognitum est. Initio Imperii omnem operam dedit, vt pacem in toto orbe componeret. Vnde omnia trans Eufratem ac Tygrim reliquit, deficientibus nationibus, quas Traianus subegerat: quoniam Mauri lacessebant, Sarmatae bellum inferebant, Britanni teneri non poterant, Aegyptus seditionibus vrgebatur, Licia & Palaestina rebellabant, qui ad singulas prouincias missis Praesidibus omnia pacauit. Traiano diuinos honores à Senatu impetrauit, eiúsque imaginem curru triumphali vexit. Publica spectacula, quae Parthica dicta fuêre, celebrauit. Iussu deinde Senatus, sunt occisi Palma, Celsus, Nigrinus, & Lucius viri consulares, quòd insidias Adriano sacrificanti struxisse ferebantur. Romam reuersus, se excusauit, iurauítque nunquàm se Senatorem, nisi ex Senatus sententia, puniturum. Et quamuis maximam ob id inuidiam sibi conciliauerat: facilè tamen leniebat. Populo enim, vt gratiam mereretur, congiarium donauit, & pecuniam remisit, quae fisco debebatur: ab vniuersis debitoribus damnatorum bona in publicum aerarium contulit: Senatores pauperes sumptibus iuuit ad explendos honores.
i 3 Alios
Alios dignitate honestauit, nec passus est quicquam à se peti, sed pro necessitate cuiusque omnia faciebat. Gladiatorum munus sex diebus continuis exhibuit, natali die feras multas edidit, optimos quosque semper de Senatu in contubernium asciuit. Senatui legitimo semper interfuit, fastigium Senatus quantum poterat, extollens. Conuiuiis amicorum saepe interfuit. Aegros bis in die, & nonnullos equites & libertos visitauit, atque solatiis refouit, instar priuati hominis, sine regio ornatu Imperatoriáq; pompa Vrbem peragrauit. Tribunatum nisi cuius aetas prudentia & robore firmaretur, nulli dedit. Aetatem & in milite requisiuit, eorum numerum & notitiam tenens. In Britannia murum per octingenta milia passuum primus duxit, qui Barbaros à Romanis discerneret. Dehinc in Hispanias venit. Aedem Augusti in Terracone restituit, Germanis Regem dedit: Maurorum motus compressit. Bellum Parthorum sedauit, per Asiam in Achaiam nauigauit. Eleusina sacra suscepit. Et hinc Romam, deinde in Aphricam transfuit, multum prouinciis benefaciens, Reges omnes ad amicitiam suam inuitauit. Peragrata Arabia, Pelusium venit, ibi Pompei sepulcrum innouauit, eíque parentauit. Arithmeticae, Geometriae, Picturae peritissimus fuit. Literarum & Poëmatum studiosissimus, ita vt multa amatoria carmina scriberet, & versus componeret. Professores omnium disciplinarum locupletauit, & ditauit, licet quaestionibus eos agitaret. Famae tam cupidus, vt libros à se scriptos de sua vita libertis suis publicandos, suis nominibus daret. Armorum & rei militaris peritissimus erat, vocatósque ad militiam, equis, mulis, vestibus, sumptibus, & omni ornatu donauit. Tantas etiam copias habuit, quantas Imperatorum ferè nullus. Peditum ducenta, equitum quadraginta milia, Elephantorum trecentorum bellicosorum numerum, Curruum praetereà ad praelium instructorum, duo milia, ac armorum in supplementum trecenta milia, & haec quidem terrestribus copiis. Maritimis verò minorum nauium duo milia, triremium à sescuplis in quinqueremes, mile quingentarum classem, Instrumentorum quoque naualium numerum bis totidem. Ad hoc naues partim auro, proris, partim puppibus exornatas, quas Thalomigas appellant, ad belli pompam, quibus Imperatores vehi consueuere, octoginta. Pecuniarum praetereà in thesauris Aegyptiorum, talentorum quatuor & septuaginta milia habuit. Peregrinationis ita cupidus, vt omnia quae legerat de locis Orbis, praesens vellet
addic
addiscere. Instaurauit Romae Pantheon, Septa, Basilicam Neptuni, forum Augusti, Lauacrum Agrippae. Fecit sibi sepulcrum & pontem sui nominis, innocentes pauperes ditauit, sacra Romana diligentissimè curauit, peregrina contempsit, officium Pontificis Maximi peregit. Dicaculus & iocosus fuit. Vno tempore scripsit, dictauit, audiuit, & cum amicis confabulatus est. Cum autem penè totius Orbis peragrasset situm, nudo capite, etiam in summis frigoribus & imbribus, in morbum lethalem incidit, déque successore solicitus, sciebat enim Seruianum, Fustum, Pletorium, Gentianum Imperii affectatores esse, quos detestatus est, moríque coëgit, Ceionium Commodum Verum, multis inuitis adoptauit, eúmq; L.Aelium Verum Caesarem appellauit. Tum ludos Circenses, & donatiuum populo dedit, ac militibus. Commodus valetudinarius, ingrauescente morbo Cal. Ianuariis periit. Tum Adrianus Annium Antoninum, qui posteà Pius est dictus, adoptauit, ea lege, vt sibi adoptaret Annium Verum, & M. Antonium, qui posteà duo primi Augusti gubernarunt. Adrianus posteà graui dolore affectus, venenum à medicis non semel postulauit, & ob animi impatientiam, semel atque iterum à seruis & libertis gladio iugulari petiuit. Tandem Baias petiit, vbi nihil profecit, accersito Antonino in conspectu eius apud Baias moritur, Anno aetatis
LXII
. cùm imperasset Annis
XXI
. menses
XI
. Vir fuit procerus statura, forma comptus, flexo ad pectinem capillo, promissa barba, vt vulnera, quae in facie erant naturalia, tegeret. Primus enim Caesarum Adrianus, Dione teste, barbam nutriuit. Memoriae, & omnis penè artificii opifex incredibilis, Ingenii liuidi, lasciui, & ad ostentationem sui, insolentis.
Altera Numismatis pars talis est: Pons quadratis lapidibus, quatuor fornicibus in Tyberi fabrefactus apparet. Cui vtrinque quatuor columnae insistunt, in quarum summitatibus quatuor statuae marmoreae sunt positae. Ponti coniunctum est sepulcrum, vel moles Adriani, cum inscriptione:
CONSECRATIO
.
Pons Aelius, dictus est ab Aelio Adriano Imperatore, qui eum pontem iuxta molem sui sepulcri excitauit iuxta Tyberim, ea de causa, vt per Tyberim transeuntes propius molem aspicerent, positam è regione Mausolei, quod Augustus feccerat. Iam enim Augusti
i 4 monum
monumentum repletum erat, neq; quisquam amplius in eo sepeliebatur, & ipse primus Adrianus in ea, quã ipse extruxit, mole, sepultus dicitur, vbi ipsius cineres, & omnium Antoninorum post eum conditi, vt incisae inscriptiones & Epitaphia illis, hodie ostendunt.
IMP. DIVI TRAIANI PARTHICI, FILIO DIVI NERVAE, ADNEPOS TRAIANO, AVG. PONT. MAX. TRIB. POT. XXII. IMP. II. COSS. III. P. P. ET DIVAE SABINAE IMP. CAES. T. AELIVS ADRIANVS ANTONINVS AVG. PIVS, PONT. MAX. TRIB. POT. II. DESIGN. IIII. COS. II. P. P. PARENTIBVS SVIS
. Item,
IMP. CAESARI L. AVRELIO VERO AVG. ARMENI. AC MED. PARTHIC. PONTIF. TRIBVNIT. POT. VIIII. IMP. V. C. COS. III. P. P
.
Erat olim tota ea moles extrinsecus marmoribus incrustata, variísque columnis ex diuerso marmore, altera super alteram extructa, quarum quaedam ad S. Petri basilicam ornandam translatae sunt, intérq; binas columnas statua erat posita. Statuas aliquas, vtpote Antinoi, Adonidis, Persei, pulcherrimas recèns inuentas. Eam molem Procopius bello Gothico optimè describit, cùm inquit, Adriani quõdam Imperatoris sepulcrum, extra portam Aureliam, siue, vt nobis placet, Aeliam, iactu lapidis impositum. Primus eius ambitus quadrigati figuram habet. Constat enim totus ex marmore pario, summa artificum diligentia aedificatus. In medio verò huius quadrati, rotunda moles assurgit, excelsa altitudine, & tanta, vt in suprema eius parte area sit, cuius diameter, vix iactu lapidis transigitur. Quam molem Bellissarius occupans pro arce & praesidio contra Gothos vsus est. Erant olim in summa parte vndiq; statuae magnae hominum, equorum, quadrigarúmque, miro artificio elaboratae. Has partim integras milites demoliti, partim confractas in hostes deiecerunt. Visuntur adhuc in hoc monumento boum capita, & quaedam alia insculpta.
Aliud
Aliud Numisma aureum Adrianus fecit, in cuius priore parte fuit effigies sua suprà posita, in posteriore Traianus & Plotina, quorum beneficio ad fastigium Imperii peruenerat.
AELIVS ADRIANVS
, cognomento Afer, consobrinus Traiani Imperatoris, Adriani pater. Cuius origo ab Adria oppido agri Piceni, quod mari Adriatico nomen dedit, manasse fertur: quae posteà in Senatum ascita, magistratibus claruit.
DOMITIA PAVLINA
Gadibus orta, Imperatoris Adriani mater, Romam traducta, ex Aelio Adrianum, & Paulinam filiam procreauit.
k
SABINA
SABINA
, Adriani Imperatoris vxor. Hanc vt asperam & morosam, & quod cum Septitio Claro, Praefecto Praetorii, & Suetonio Tranquillo epistolarum magistro, familiarius, quàm reuerentia domus aulicae postulabat, egerat, dimissurus erat, si priuatus fuisset. Seruilibus penè iniuriis affecta, ad voluntariam mortem compulsa est, nec sine fabula veneni dati ab Adriano, defuncta est.
ANTINOVS
ex Cethnide, Bithiniae vrbe, quam Claudiopolim vocant, ortus, eximiae pulchritudinis puer, in delitiis Adriani habitus, quem mortuum siue in Nilum ceciderit, siue immolatus, muliebriter fleuit. Quare ob eius amorem, vrbem eo in loco, quo oppetiit conditam, ab eo denominauit, eius statuas per vniuersum orbem terrarum, atq; etiam effigies erexit, templum ei apud Mantineam constituit, multáq; Numisinata aurea, argentea, & aerea in honorem eius excudit.
L. CAEIONIVS COMMODVS
, qui &
AELIVS VERVS
dictus, Caeionii Commodi filius, nobilissimis maioribus, quorum origo ex Hetruria vel ex Fauentia fuit, natus: Ab Adriano eo tempore, quo de necessario successore cogitabat, adoptatus, sta-
tímq:
tímq; Praetor factus & Pannoniis Dux ac Rector impositus, inox Consul creatus est. Et quia Imperio esset deputatus, iterum Consul designatus est. Causa adoptionis eius, populo congiariũ datum, collatúmque militibus H-S. ter millies. Circenses ludi editi sunt, nihilque praetermissum, quod posset laetitiam publicam frequentare. Tantae fuit autoritatis apud Adrianũ, vt praeter adoptionis affectum, omnia, quae desideraret, per literas facilè impetraret. Hic valetudinis adeò miserae fuit, vt Adrianum statim adoptionis poenituerit. Marius Maximus asserit Adrìanum Matheseos peritum, de Vero saepe pronuntiasse:
Ostendent terris hunc tantùm Fata, neque vltra
Esse sinent. Illud quoque cum irrisione dixisse fertur,
EGO MIHI DIVVM ADOPTAVI, NON FILIVM
. Cùm igitur de Prouincia Aelius rediisset, atque orationem pulcherrimam, qua patri Adriano gratias agere parasset, sumpta potione, qua se existimabat iuuari ipsis Calend. Ianuariis periit. Sepultus est in mole Adriani, vbi adhuc legitur,
L. AFLIO CAES. DIVI ADRIANI AVG. F. COS. II. F
. Vitae fuit laetissimae, bonísque literis praeditus, forma egregius, decorúsque, regiae pulchritudinis, oris venerandi, exquisitae eloquentiae, versu facilis, in Repub. etiam non inutilis. Vxorem habuit nomine Caluillam. ex qua L. Verum suscepit, qui à M. Antonino adoptatus fuit.
Numisma fecit, in cuius altera parte fuit pons, & moles Adriani, de quibus suprà satis dictum est.
ANTONINVS PIVS
ex Tito Aurelio Fuluio, viro consulari, & Fatidilla
XIIII
. Calend. Octobris, sub Domitia-
k 2 no
no
XII
. & Cornelio Dolabella Coss. natus est. Sub auo paterno primùm, mox sub materno educatus est. Cõsobrinorum, & affinium haereditate, quos omnes religiosissimè coluit, ditatus est. Quaestor fuit liberalis, Praetor splendidus. Consulatum cum Catilio Seuero egit. Ab Adriano inter quatuor consulares, quibus Italia committebatur, electus ad eam partem Italiae regendam, in qua plurimùm possidebat, vt Adrianus viri talis & honori & quieti cõsuleret, quam cùm regeret, Imperii nomen accepit, & in consulatu Asiae potissimùm. Post Proconsulatum in consiliis Adriani Romae frequens fuit, de omnibus de quibus Adrianus consulebat, mitiorem sententiam semper ostendens. Mortuo Aelio Vero, quem Adrianus sibi adoptauerat, est adoptatus, ea conditione, vt sibi M. Antoninum sororis suę filium, & L. Verum adoptaret. Post adoptionem in Senatu gratias agens, factus est patri & in Imperio proconsulari, & in Tribunitia potestate, collega, cui quoad vixit, religiosissimè paruit. Mortuo autem apud Baias Adriano, reliquias eius Romam peruexit, eásq; sanctè atque reuerenter, in hortis Domitiae collocauit, cunctísque repugnantibus, inter diuos eum retulit, clypeúmq; ei magnificentissimum posuit, & Sacerdotes instituit, propter quod nomen Pii meruit. Factus Imperator, nulli eorum, quos Adrianus euexerat, successorem dedit. Fuítque ea constantia, vt septenis & nouenis annis, bonos in prouinciis Praesides detineret. Per legatos suos plurima bella gessit, Britannos, Mauros, Dacos, Germanos, Iudaeos rebellantes contudit, Alanos refrenauit, in Achaia etiam, atque in Aegypto rebelliones repressit, adeò vt autoritate sola rexerit Orbem, nullo penè bello, semper amauerit pacem, Illud Scipionis dicens:
MALLE SE VNVM CIVEM SERVARE, QVAM MILE HOSTES OCCIDERE
. Procuratores suos modestè suscipere tributa iussit, quia lucro minimè laetabatur. Excedentes modum reprehendit, condemnatis indulgentiam impetrauit. Tanta prouidentia subiectum sibi populum rexit, vt omnes prouinciae sub eo florerent. Ciuilis Imperator penitus, multum Senatui tribuens, ac quęcunque in Senatu ageret, semper amicorum consiliis est vsus. Otiosis salaria subtraxit, dictitans:
NIHIL ESSE CRVDELIVS, QVAM REM AB IIS CORRODI, QVI NIHIL IN EAM SVO LABORE CONFERRENT
. In victu eius, opulentia sine reprehensione, parsimonia sine sordibus. Congiarium populo, militibus donatiuum
dedit.
dedit. Opera publica multa sunt per eum restituta, videlicet, Templum Adriani, Amphiteatrum, Sepulcrum Adriani, Templũ Agrippae, Pons Sublicius, Pharus, Caietae & Tarraconensis Portus, Lauacrum Ostiense, Antiatium, aquaeductus, Templa Lanuuiana. Multas praetereà vrbes adiuuit pecunia, Reges pacauit plures. Amicis non aliter vsus est in Imperio, quàm priuatus.
PATRIS PATRIAE
nomen delatum à Senatu, quod primò distulerat, cumingenti gratiarum actione suscepit. Praefectos suos locupletauit, & ornamentis Consularibus donauit. Si quos repetundarum damnauit, eorum liberis bona paterna restituit, ea tamen lege, vtilli prouincialibus redderent, quod parentes acceperant. Spectacula plurima edidit. Elephantos, Crocutas, Tygrides, Rhinocerotes, Crocodylos, & Hippopotamos exhibuit. Piscationi & venationi fuit deditissimus. Rhetoribus & Philosophis per omnes prouincias honores & salaria detulit. Seditiones vbicunq; factas, non crudelitate, sed modestia compressit. Intra Vrbes sepeliri mortuos vetuit. Omnium, quae gessit & in Senatu, & per edicta, rationem reddidit. Periit Anno aetatis
LXX
. Imperii
XXIII
. cùm Alpinum caseum in coena edens auidiùs, nocte reiectaret, febre correptus, tertio die animam exhalauit. Moriturus Rempub. M. Antonino commendauit. Sepultus in mole Adriani. Vir fuit ingenio clarus, moribus clemens, vultu placidus, forma conspicuus, & statura decorus, & longus. Cùm verò in senectute incuruaretur, tiliatitiis tabulis in pectore positis, fasciabatur vt rectus incederet. Eloquentiae erat singularis, nitidae literaturae, sobrius, mitis, largus, alieni abstinens, omniáq; cum mensura acsine iactantia faciens, ita vt Numae Pompilio, bonorum sententia compararetur. In parte altera huius Numismatis est Tyberis, Deus barbatus, & comatus; nu dus in terra iacens, sinistro brachio incumbens, amphora, ex qua labitur aqua, dextra herbam palustrẽ, sinistra verò cornucopiae tenens. A latere eius Lupa Romulum & Remum infantes lactans, rictum oris aperiens conspicitur. In cuius conspectu Faustus pastor manibus clauam vibrans, eam interfecturus. A tergo Fausti, vxor eius conspectum Lupę fugiens, apparet. A tergo verò Lupae septẽ Romani colles visuntur, cum inscriptione:
ORIGINE POPVLI ROMANI. S. C
.
k 3
AVR
AVRELIVS FVLVIVS
Antonini Pii pater, originem suam ex Gallia Cisalpina Nemausense originem trahens, ad consulatum vrbis peruenit, homo sanè tristis, & aeger.
ARRIA FATIDILIA
, filia Arrii Antonini bis consulis, hominis sancti, qui olim Neruam miseratus, quòd imperare coepisset, vxor Aurelii Fuluii, mater Antonini Pii Imperatoris.
ANNIA FAVSTINA ANNII
Veri filia, vxor Antonini Pii. Ex ea duos mares totidémq; foeminas Antoninus genuit. Maiorem filiam Lamiae Syllano, minorem M. Antonino Philosopho dedit. Hanc Faustinam Augustam à Senatu appellari permisit. Tertio autem Imperii Anno obiit, & à Senatu consecrata est, delatis Circensibus, atque templo, & flaminicis, & statuis aureis atq; argenteis.
M. AVR
M. AVREL. ANTONINVS
Philosophus, ex patre Annio Vero, & Domitia Caluilla matre, Romae in monte Caelio,
VI
. Calend. Maii, auo suo Annio Vero iterum & Augure & Cos. natus est. Patre defuncto ab auo est adoptatus, & educatus. Magnis Praeceptoribus traditus, ab illis Philosophiam & omne literarum studium assecutus est, habitúmq; Philosophi gessit. Multos insignes Philosophos audiuit, quibus etiam honores maximos, quantum potuit, exhibuit, imagines eorum aureas faciens. Amauit venationem, pugilum certamina, cursus, aucupatus, & pilae studium. Operam pingendi studio dedit sub magistro Diogneto. Sed ab omnibus his studium Philosophiae eum abduxit, seriúmque & grauem reddidit. Iuuenis admodum ab Adriano in Saliorum relatus est collegium, in quo sacerdotio & praesul & vates & magister fuit, oménq; futuri Imperii accepit. Virilem togam
XV
. aetatis anno sumpsit, & statim ei L. Caeionii Commodi filia, ex voluntate Adrianiest desponsata. Nec multò pòst, Praefectus Feriarum Latinarum fuit. Cùm verò Adrianus L. Verum adoptasset, eóque mortuo minùs habilis esset Imperio Marcus, cùm decem & octo annos tantùm ageret, Antoninum Pium ea conditione adoptauit, vt sibi Marcum Pius, Marcus sibi L. Commodum adoptaret. Hac adoptione magis est territus quàm laudatus, explicans quot mala in se contineret Imperium. Adoptatus igitur in aulicam domum
XVIII
. aetatis Anno omnibus parentibus suis tantam exhibuit reuerẽtiam, ac si priuatus vixisset. Post obitum Pii, à Senatu coactus regimen publicum capere, fratrem sibi in Imperio participem designauit, quem L. Aurel. Verum Commodum appellauit, Caesarem atque Augustum dixit. Ipse nomen Antonini accepit, & quasi pater L. Commodi esset, filiam suam Lucillam fratri despondit. Atque ex eo coeperunt pariter duo Augusti Remp.
k 4 regere
regere. Adepti Imperium ita ciuiliter ambo vixerunt, vt lenitatem Pii desideraret nemo. Vicena milia numûm singulis, ob participatum Imperium, militibus promiserunt. Adriani corpus magnifico exequiarum officio, sepulcro intulerunt. Tummirabili cura & prouidentia temperauerunt ambo grauissima incommoda Vrbis, quae Tyberis inundatio fecit, qua multa Vrbis ędificia corruere, & plurima animalia periere, famésque grauissima subsecuta est. Bella etiam maxima confecerunt. Tum enim imminebat bellum Parthicum & Britannicum. Et iam Catti in Germaniam & Rhetiam irruperant, cõtra quos Aufidius Victorinus missus est, cùm aduersus Britannos Calphurnius Agricola proficisceretur, & contra Parthos L. Verus (consentiente Senatu) adlectus est. Res vrbanę Marci Imperatoris praesentiam postulabant. Verus in Syriam veniens, in delitiis apud Antiochiam & Daphnem vrbes vixit, armísque se gladiatoriis & venationibus exercuit: per legatos bellum Parthicum gerens, Imperator dictus est, cùm Marcus omnibus horis Reipub. incumberet, patientérq; delitias fratris, & penè inuitus ac nolens ferret. In Armenia res prosperè gestae, Armeniacum nomen vtriq; principum attulerunt: Sicut mox bello Parthico profligato, vterq; Parthicus appellatus est. Quae nomina Marcus per verecundiam primò repudiauit. Romae interim summa diligentia Rempub. Marcus moderabatur, nouásque leges, ?? cum maximo Senatus consensu sanxit, vsus Sceuola, praecipuo Iuris peritorum. Posteà quàm autem à Syria victor frater rediit, ambobus nomen
PATRIS PATRIAE
decretum est, ciuicáq; corona donati sunt. Vnà triumphum egerunt. Cùm autem Marcomannicum bellum suboriretur, finito iam Parthico, ambo per Senatum sunt decreti Imperatores: licet Marcus solus summa cum felicitate & virtute transegerit. Lucius verò cum fratre in vehiculo sedens, dum iter facerent, apoplexia arreptus, periit, quẽ Marcus Diuum appellauit. Solus deinde Rempub. tenens, prouincias summa veneratione, ac modestia gubernauit, Cum filio suo Commodo, quem iam Caesarem fecerat, triumphauit. Cùm igitur in amore omnium imperasset, & à multis modò frater, modò pater, modò filius, vt cuiusq; aetas sinebat, diceretur,
XVIII
. Imperii sui anno, &
LXI
. vitae, diem vltimum clausit audito. nuntio mortis, vix dici potest, quantum Vrbs publico luxu confusa, moerorem induerit, Senatus atra veste ornatus, collacrymarit: & quod de Romulo creditum est, omnes pari animo & consensu
affirm
affirmarunt, Marcum coelo receptum esse. Ob cuius honorem templa, columnae, multáque alia decreta sunt. Cuius & statua apud Basilicam Lateranensem, vbi natus & educatus creditur, pacificatoris Equestris hodie cernitur.
In huius Numismate, Imperator in curru variis imaginibus exsculpto, quíque quatuor trahitur equis, cum fratre sedens, dextra ramum Lauri tenens, videtur. Currum praecedunt milites, fercula, in quibus imagines deuictorum pendent, gestantes: quos captiui alii sequuntur, cum subscriptione:
TRIB. POT. XXII. IMPER. IIII
.
Numisma Imperatorum
M. ANTONINI, ET L. COMMODI
cùm simul Imperium tenerent, extat. In cuius altera parte, statua Victoriae alatae incedentis, vtraq; manu globum tenentis, cernitur, cum inscriptione:
VICTORIAE AVGVSTORVM
.
ANNIVS VERVS
, ex Annio Vero iterum Cos. & Praefecto, qui in Patritios Vrbi ascitus est à Vespasiano & Tito Censoribus, natus: pater M. Antonini Philosophi Imperatoris in Praetura discessit.
l
DOMIT
DOMITIA LVCILLA CALVILLA
, Caluisii Tulli bis Cos.filia, Annii Veri coniux, mater M. Antonini Imperatoris.
FAVSTINA
Antonini Pii, & Faustinae filia, M. Antonini consobrina, & coniux, gladiatoris amore succensa, epoto sanguine illius, cum Antonino marito concubuit, ex quo Antoninum, qui quadrimus periit, & Commodum posteà Imperatorem procreauit. Filias quoq; duas Fadillam, quę in radicibus mõtis Tauri obiit, & Lucillam, quae L. Vero, & deinceps Pompeiano bis Cos. desponsata fuit.
L. VERVS CAESAR
, qui &
VERISSIMVS
, filius M. Antonini, quem in secessu Praenestino pater Antoninus agẽs, execta sub aure tubere, septennem amisit, eúmq; non plus quinq; diebus luxit: statuámque & imaginem auream Circensibus per pompam portari iussit, noménq; eius Saliari carmine celebratum est.
L. VERVS CAEIONIVS COMMODVS
Verus Antoninus, qui ex Adriani voluntate Aelius dictus est, ex Antonini cõiunctione Verus Antoninus est appellatus, patre L. Aelio Vero, qui ab
Adriano
Adriano adoptatus fuit, & matre Domitia Caluilla, in Prętura patris sui
XVIII
. Calend. Ianuarias natus est, educatus in domo Tyberiana. In pueritia praeceptores habuit Grammaticos, Rhetores, Philosophos, Graecos & Latinos, à quibus optimè est institutus, & versu & oratione soluta, licet ad literas non ingeniosus esset. Post septimum annũ in familiam Aureliam traductus, vnde hęc nomina omnia sortitus est.
L. CAEIONIVS, AELIVS, COMMODVS VERVS, ANTONINVS
. fuit voluptarius, & nimis laetus, ludis, iocis, delitiis decenter aptissimus. Amauit venatus, palestras, & omnia exercitia iuuentutis, ludos insuper Circenses & gladiatorios: fuítq; priuatus in domo Imperatoria
XXIII
. annos. Quaestor factus, cùm populo munus daret, statim consul cum Sextilio Laterano electus est. Interiectis annis, cum fratre Marco iterum Cos. creatus est. Defuncto Pio, Marcus in eum omnia contulit, sibíq; in Imperio consortem fecit, cùm tamen illi soli Imperium Senatus detulit. Indulta Tribunitia potestate, atque delato proconsulatus honore,
VERVM
vocari praecepit, suum nomen in eum transferens. Dehinc in Syriam profectus, adulteriis & omni luxuriae genere fuit infamatus. Quae’q; in Syria conceperat vitia, Romam etiam deduxit. Popinae, aleae, nocturnis incursionibus ita deditus, vt Neronis, Caii, & Vitellii esset aemulus. Aurigas, gladiatorésque amans, & in noctem coenas trahens, procum ageret, non Imperatorem. Quae omnia, quasi nesciens Marcus, dissimulabat, ne pudore illo fratrem carperet. Imò, vt parsimoniam peregrinando addisceret, & timore bellico emendatior rediret, séq; Imperatorem esse recordaretur, à Marco in Parthicum bellum missus est, ne in Vrbe ante oculos omnium peccaret. Sed nihil profecit penitus. Quandoquidem ex bello reuersus, coenam in noctem vsque instituit, post quam tesseris lusum est vsque ad lucem. In Apulia venabatur, Athenis inter symphonias & cantica nauigabat, in aliis Asiae, Pamphiliae Ciliciae’que ciuitatibus, sese voluptatibus omnibus dediderat, cùm in Syria legiones suae caederentur. Quoniam bellum Parthicum eius duces confecerant, qui Babylonem, Mediam, Armeniámq; vendicabant. Vnde nomen Armenici, Parthici, Medici acquisiuit: quod & Marco Romae agenti delatum est. Ad amicae vulgaris arbitrium, in Syria barbam posuit. E qua Romam reuersus, minore reuerentia circa fratrem fuit, libertis deditus & luxui. Plurimos praetereà ex Syria secum adducens Histriones, Fidicinas, Tibicines,
l 2 Scurr
Scurras, Praestigiatores, & id genus innumera mancipia, cum quibus in villa sua absque omni reuerentia insaniuit. Quòd peperisse clandestinas interipsum, & Marcum simultates, rumor erat. Vnde quibusdam suspicio fuit Lucium veneno interiisse: cùm apoplexia correptus, in vehiculo sedens cum fratre, apud Altinum inter Veronam & Concordiam iter faciens, periit, cùm triduo mutus vixisset post sanguinis detractionem, cùm exbello Germanico vterque redirent. Vixit autem annis
XLII
. Imperauit cum fratre annis
XI
. In sepulcro Adriani sepultus est, vbi Caesar pater eius naturalis conditus erat cum huiusmodi inscriptione:
IMP. CAES. L. AVRELIO VERO AVG. ARMENIC. MEDIC. PARTHIC. PON. MAX. TRIB. POT. VII. IMP. V. GOS. III. PP
.
Huius Numismatale est: Imperator loricatus & paludatus, dextra labarum, sinistra sceptrum tenens, conspicitur: ei à dextra adsistit victoria alata, manu dextra coronam Imperatori impositura, sinistra ramum palmae gerens. A sinistro Imperatoris latere, alia est victoria, trophaeum de prouinciis deuictis illi offerens. Ad pedes Impe ratoris duo supplices, alter Germanus, alter Parthicus adparent, cum nulla inscriptione.
LVCILLA
M. Antonini, & Faustinae maxima natu filia, soror Commodi. Hanc pater L. Vero primùm despondit, quo defuncto, Claudio Pompeiano in matrimonium tradidit.
AVID
AVIDIVS CASSIVS
, in Oriente M. Antonino cum Marcomannis triennio bellum gerente, rebellauit, séque Imperatorem appellauit, suggerente Faustina, mariti valetudinem suspectam habente, velut alii tradunt, ementita morte Antonini. Sed hic statim à Senatu hostis est iudicatus, bona eius proscripta, & in aerarium publicum sunt relata: quoniam in priuatum aerarium Antoninus congeri noluit, statímq; interfectus est. Caput eius allatum Antonino, quod tamen humari iussit, è nihilo laetatus, dicens, se voluisse sine Senatorio sanguine Imperium transigere.
Numisma fecit: in cuius altero latere ara, in qua ignis conspicitur. Imperator & alius quidam, ambo togati, arae adstantes, dextras iungunt, à quorum tergo milites signa militaria ferentes, cernuntur, cum inscriptione:
FIDES MILITVM
.
L. AELIVS AVRELIVS COMMODVS ANTONINVS
, ex M. Antonino Philosopho, & Faustina, pridie Cal. Septembris, patre patruóque Coss. natus est. Postquàm illius aetas doctrinae capax fuit, à patre optimis praeceptoribus erudiendus traditus est. Sed tantorum virorum conatus ni-
l 3 hil
hil profecerunt. Nam à prima statim pueritia turpis, crudelis, impius, improbus, libidinosus fuit, aurigam, scurram, gladiatorem magis, quàm Imperatorem agens: duodecimum agens annum, statim crudelitatis indicium dedit. Nam balneatorem, à quo paulò antè lotus fuerat, in fornacem coniici iussit. Quartodecimo aetatis anno, militibus commendatus, & Caesar appellatus, atque cum patre in Syriam & Aegyptum profectus est. Inde Romam rediens, simul triumphauit. Deinde cum patre consul factus, Imperator consalutatus est. Dehinc ad Germanicum bellum expeditionem faciens, honestiores vitae fuae custodes submouit, pessimósque sibi asciuit amicos patris, & seniores officio priuauit. Hoc bellum ignominiosè confecit, licer triumpharet. Romam reuersus popinas & ganeas instituit, vsque ad lucem saepius potauit, vespera per tabernas ac lupanaria sese volutuit. Omnes cohabitantes ignominia affecit, atq; ab omnibus infamatus, irridentes se, feris obiecit. Senatum ipsum velut abiectum mancipium contempsit, honores, praefecturas, dignitates per seruos ac libidinum magistros administrauit: homines ad prouincias regendas criminosos, vel à pessimis commendatos misit. Hinc in Senatus odium venit, & crudeliter in Senatorium ordinem desaeuit, quorum plurimos neci tradidit, eò quòd in se conspirasse praesentiret: matrem quoque Faustinam in exilium misit, multósque nobiles interfecit. Inter trecentas concubinas, quas ex matronarum meretricúmque delectu, ad formae speciem collegerat, in palatio per conuiuia & latebras debacchabatur, cum trecentísq; exoletis Lucillam sororem occidit, cęteras constuprauit. Totam Imperii administrationem Peremni sibi à consiliis, commisit, qui pro suo arbitrio cuncta gerebat. Tantae fuit impudentiae, vt muliebri veste in theatro publicè sedens, saepissimè biberit, & inter gladiatores pugnauerit, multa ferarum milia sua manu confecerit: virium ad conficiendas feras tantarum, vt elephantum conto transfigeret (licet aliâs debilis esset) ac proptereà Hercules Romanus, appellatus est. Prouincias, administrationes, & suppliciorum diucrsitates, imminutiones malorum, & sepulturas vendidit, seculum suum aureum & Commodianum vocans: licet per suam negligentiam annona deficeret, & ingens penuria fieret. Bella per legatos tantùm gessit. Mauri, Daci victi: Pannoniae quoque compositae. Prouinciales tamen in Britannia, Germania & Dacia Imperium eiusrecusarunt. Quae omnia per duces sedata sunt. Caeterùm cùm
vrbem
vrbem, tanquàm suam coloniam incendi iussisset (quod tamen Laetus Praefectus praetorii prohibuit) & populum in tanto Amphitheatro interimi à classiariis militibus praecepisset, cubicularios etiam suos ex nutu facilè, sine omni causa occideret, factae sunt in eum conspirationes, per Q. Aelium Laetum Praefectum, & concubinam Martiam, quaminter omnes dilectissimam habuit. Qui ei propinante s venenum inefficax per Athletam, quem Herodianus Narcissum appellat, eum strangularunt, Anno vitae
XXXII
. Imperii
XIII
. Senatus decreuerat, vt cadauer eius vnco tractum in Tyberim proiiceretur, & populus postulauerat. At iussu Pertinacis in monumentum Adriani translatum est, cum huiusmodi inscriptione:
IMP. CAES. DIVI M. ANTONINI PII GERMANICI SARMATICI F. DIVI PII NEPOTI DIVI ADRIANI PRONEPOTI DIVI ADNEPOTI. L. AELIO AVRELIO COMMODO AVG. SARMATICO GERMANICO MAXIMO BRITANNICO PONT. MAX. TRIB. POT. VIII. IMP. VIII. COS. VI. PP
. Sic tandẽ post multiplices insidias, omnibus incommodus Commodus expirauit, cui aliôqui praeter aetatis flo rem, congruens corporis modus suffragabatur, pulchra virilísque facies, tranquillae faces oculis atq; micantes, flaua & crispa caesaries, vt in Sole ambulanti, velut igne quodam rutilaret.
Posterior huius Numismatis pars: Statua Romae muliebris, galeata, cristata, & ocreata, pectore seminudo, Trophaeis insidens, sinistra cornucopiae tenens, dextra globum Imperatori togato ante se stanti porrigit, adhortans quasi, vt Imperium totius orbis susceptum sedulò administret. A dextra huius statuae alia, est Pacis caduceum Imperatori offerens, admonenti similis, vt Pacem diligenter tueatur. Imperator iureiurando quasi confirmare videtur, se & quae ad Imperium administrandum, ad Pacem tuendam requiruntur, nihil quicquam intermissurum. A tergo Imperatoris, Victoria alata, Imperatori coronam lauream imponens, adparet.
l 4 Post
Post interfectum Commodum, tale Numisma excusum est: Commodus palliatus, & Crispina adparent, quos Pietas velata coniungit, cum inscriptione:
VOTA PVBLICA
.
CRISPINA
Commodi Imperatoris vxor, cuius dolo Lucilla socia coniurationis in fratrem, periit.
P. AELIVS PERTINAX
, ex patre Heluio Successo libertino, Vero & Bibulo Coss in Apennino, in villa Martis, natus est. Pertinax dictus ex continua lignariae negotiatione: quòd eam pertinaciter exerceret. Puer primis literis elementariis, &
ab calc
ab calculo imbutus: deinde in Graecis & Latinis optimè institutus, Sulpitio grãmatico Gręco successit, & grammaticen publicè est professus. Posteà Praefectus cohortis, in Syriam est profectus. Bello Parthico industria sua promeritus, in Britanniam translatus ac retentus est. Post in Moesia alam rexit, classémq; Germanicam. Tum à Marco in Senatum allectus, atq; per Pompeianum M. Generum Praetor factus est, in quo munere est approbatus: & primae legioni impositus, statímq; Rhetias, & Noricum ab hostibus vindicauit. Ex quo imminente industria & studio Marci Imperatoris, consul est designatus, consulatúmq; absens gessit. Ac postquàm Cassius occisus est, vtriusq; Moesiae ac Daciae regimen tenuit. Dehinc Curiam Romanam post quatuor prouincias consulares ingressus est, cùm eam Senator anteà non vidisset. Sed cùm ei iam diuiti ob Perhennium, qui apud Commodum autoritate pollebat, vrbem ingredi non liceret, in Liguria in taberna patria per triennium mansit. Perhennio interfecto à Com modo in Britanniam missus, militum seditionem compescuit, non sine vitae periculo. Nam in seditione legionis penè occisus est, quam tamen acerrimè vindicauit. Pòst Proconsul Africae factus, multas iterum seditiones pertulit. Tandem vrbi Praefectus, benignissimus atq; humanissimus post caeteros habitus est, Commodóque quàm gratissimus fuit. Commodo occiso, Laetus Pręfectus praetorio, & Ele ctus cubicularius, nocte intempesta mortem annuntiarunt Pertinaci, eúmq; in castra ductum, Imperatorem designarunt, & ita sexagenario maior Imperator est appellatus. Dehinc in Curiam veniens, eleganti oratione Senatui gratias egit. Eadem die Augustus est dictus, & vxor eius Titiana Augusta est appellata. Paulò pòst Patris patriae nomen accepit, simul etiam Imperium proconsulare, necnon ius quartę relationis. Nomen Imperii, tanquàm rem inuidiosam, propter ingrauescentem aetatem, recusauit: precibus tamen deuictus, aulam Imperatoriam conscendit, móxque ad conuiuium Magistratus, & proceres Senatus inuitauit. Sequenti die petenti signum Tribuno dedit, atq; transacti temporis iacturam & socordiam redarguit. Eam redargutionem milites aegrè ferentes, de nouo Imperatore creando cogitarunt, & Triarium Maternum Lasciuium Senatorem, nobilem, in castra ducere conantur, sed nudus aufugit, & ad Pertinacem in Pa latium peruenit, subitóq; ex vrbe recessit. Hac re Pertinax perculsus, omnia quae Commodus militibus, & veteranis dederat, confirmauit,
m eos
eos qui deportati fuerant crimine maiestatis, reuocauit, restituta memoria eorum, qui occisi sub Commodo fuerant. Census posteà retractari iussit, delatores vinctos grauiter puniri curauit, mitius tamen quàm priores Imperatores. Leges de testamentis tam vtiles, quàm ho nestas tulit. Quicquid inculti soli vacabat, occupantibus adiudicauit, decémque annorum immunitatem, & perpetuam libertatem agricolis concessit. Imperatorni??s possessionibus nomen suum inscribi prohibuit. Donatiua & congiaria, quae Commodus promiserat, exoluit. Aes alienum ab initio Imperii contractum, facta auctione supellectilis Commodi Imperatoris, dissoluit. Operibus publicis certum sumptum constituit, stipendia debita soluit, praemia militibus posuit, annonae consultissimè prouidit, Senatui semper praefuit, atq; omnibus se semper beneuolum & ciuilem exhibuit. Auaritiae tamen suspicione non caruit. Nam & sordidè in prouinciis se gessit, & cùm patrimonium esset perexiguum, subitò factus est diues. Quinimò apud vada Sabatia mercaturas Imperator exercuit, non aliter, quàm priuatus. Ob hoc militibus omnibúsque aulicis inuisus, à Laeto praefecto, qui eum Imperatorem fecerat, in Palatio est confossus, cum duobus cubiculariis, cùm vixisset annis
LX
. mensibus
VII
. diebus
XXVI
. Milites, qui eum interfecerant, caput conto fixum per Vrbem in ca stra pertulerunt. Cuius mortem populus indignissimè tulit, & idcirco per Senatum & populum inter Diuos est relatus. Sic periit venerabilis senex, cui fuit Imperatoria statura, cum habitudine corporis pinguiore, eloquentia mediocris, magis blandus, quàm benignus, nec vnquam creditus simplex.
AELIVS PERTINAX
, filius Aelii Pertinacis Imperatoris. Hunc Casarẽ Senatus appellauit, sed eam appellationem, antè, quàm mereretur, filiũ recipere pater non est passus. Post patris obitum flamen est factus Martiani sodalis, qui Diui Marci sacra curabant, Heluiani posteà, propter Heluiũ Pertinacẽ dicti. Herodianus memorat hunc adolescentem nunquàm in aulam palatinam deductum à patre, sed intra priuatos parietes continuisse, & in ludum literarium, atque gymnasia de more itasse, vt nihil priuatis absimilis, erudiretur, & omnia perinde, vt quis è medio agitaret, neque vllam tyrannicam aut omnino Imperatoriam pompam ostentaret. Ab Antonio Caracalla deinde ob hoc solùm, quòd filius esset Imperatoris, interfectus est.
In hu
In huius Imperatoris Numismate stat Imperator in suggestu, loricatus & ornatus laurea: à cuius tergo adparent duo Tribuni militum. Ante eum milites armati ferences signa militaria stant, ad quos concionem habet Imperator, cum inscriptione:
P. M. TR. POT. IIII. IMP. III. COS. II. PP
. Inferius
S. C
.
Aliud quoque Numisma fecit, in quo Imperator cum filio, ambo togati, sedent in suggestu, in sellis curulibus. In quorum conspectu alius quidam adparet tenens manu patinam, militique per gradus ascendenti donatiuum praebens, cum inscriptione:
DONATIVVM AVG
.
AELIVS SVCCESSVS
Libertinus, Aelii Pertinacis Imperatoris pater.
FLAVIA TICIANA
, Flauii Sulpitiani filia, quem Prafectum vrbi loco sui fecerat Pertinax, Vxor Pertinacis Imperatoris. Circa cuius pudicitiam minus curiosus fuit, cùm palam Cytharaedum illa diligeret, & ipse vsque ad infamiam Cornificiam amaret. Ex ea filios & filias sustulit.
m 2
DID
DIDIVS IVLIANVS MEDIOLANENSIS
, filius Petronii Didii Seueri, & Clarae Aemiliae, pronepos Saluii Iuliani bis Consulis, Praefecti vrbi, necnon Iureconsulti nobilis. Apud Lucillam matrem Marci Imperatoris educatus, bonis in literis institutus, maximè legibus deditus, Magicae operam dedit. Quaestor ante legitimam aetatem, suffragio matris Marci, est designatus. Deinde Aedilis, Praetor, Praefectus legionis, Consul & Proconsul Africae, Consul cum Pertinace. Audita morte Pertinacis, sedatóq; tumultu, militibus in castris venale Imperium diuulgantibus, se tradituros ei, qui plus auri argentíque afferret, tutóq; eum in aulam deducturos, promittentibus, Iulianus, qui ingentem auri vim possidebat, ab vxore & filia, necnon à parasitorum turba persuasus, in muro de pretio & numeranda pecunia, cum militibus conuenit, ingentia pollicens, etiam multò plus auri, quàm aut petere auderent, aut accepturos sperarent, ídque sine mora se facturum spopondit, atque ita est admissus, statímque princeps est appellatus, similiter ei Commodi nomen impositum. Habita deinde concione militari, vespera in Senatum venit, totúmq; se Senatui obtulit. Facto Senatusconsulto Imperator est appellatus, vxor eius
MALLIA
Scantilla, & filia Didia Clara Augustae appellatae sunt. Sic Imperium mercatus, maiore militum comitatu, quàm caeteri consueuerant (nam impetum multitudinis verebatur) optimè armis munitus, in aulam deducitur. Tum primùm corrupti sunt militum mores, foedáque & insatiabilis pecuniae cupiditas, & Caesareae maiestatis contemptus inoleuit, cùm nullus existeret, qui piorum Principum necem vindicaret, atque emptum nundinatumque Imperium prohiberet. Adeptus Imperium, delitiis atque crapulę totum se dedit, neglecto Senatu, circa Rempub. minus curiosus, mollem ducens vitam, militibus sua spe frustratis: nam pol-
licitor
licitorum fidem non praestitit, nec publico aerario pepercit. Quam ob causam contemptui habitus, militibus infensus, à populo contemnebatur, maledictísq; insectabatur. Pescennius ad vrbis Pręsidium vocabatur. Populus quoq; vehementissimè in milites inuehebatur, quòd pecuniae studio Pertinacem occidissent. Quae omnia Iulianus ideo placidè pertulit, ac dissimulauit, vt populi fauorem paulatim sibi conciliaret. Nam Syriacum exercitum mirum in modum pertimuit, Nigrúmq; misso primipilari, occîdi iussit, Britannicum, & Illyricum minimè extimescebat. Pescennius itaq; niger in Syria, Septennius Seuerus in Illyrico cum exercitibus suis à Iuliano desciuere. Hic in Pannonia, ille in Oriente declaratus est Imperator, quod Iulianus minimè sperabat. Iulianus ira concitus curauit, vt Senatus Seuerum hostem iudicaret, atque vt de successore prouideret. Missi sunt à Senatu legati consulares, qui militibus suaderent, vt Seuerum repudiarent, neque illum Imperatorem, quem Senatus elegerat, susciperent. Sed omnia in irritum facta, Iulianum ad desperationem impulerunt. Qui pòst meliore consilio vsus, à Senatu petit Senatusconsultum de participatione Imperii, quod statim factum est. Cùm itaque plures Iulianus ad Seuerum mitteret, cum literis, spe quidem pacis, re vera autem, vt Seuerum occiderent, re intellecta, Seuerus hos interemit, atque ad plures Romam scribit, Se malle Iuliani hostem esse, quàm Imperii participem. Sed cùm nihil vndique efficere poterat, ad Magicam se conuertit, existimans se per Magos posse populi odium delinire, at que militum animos compescere, sed frustrà. Tum autoritate Senatus abrogatum est ei Imperium: atque Seuerus Imperator est ap pellatus, missíque à Senatu, qui eum occiderent, à quodam gregario milite inter foedissimas complorationes, ab omnibus destitutus amicis, obtruncatus atque trucidatus est. Corpus eius vxori à Seuero tra ditum est ad sepeliendum, & fuit in proaui monumento sepultum. Vixit autem annis
LVI
. mensibus
IIII
. Imperauit mensibus
II
. diebus v. Vir senex, gulosus, aleator, superbus, & armis gladiatoriis exercitus.
Huius Numisma tale est, Templum Ionicis columnis extructum, quibus Tympanum incumbit: in quo imago est stans, vtrinque aliae procumbentes. In medio templi Iupiter seminudus, aquilae insistens, sinistra fulmen tenens, dextram Imperatori porrigens, adparet. In
m 3 foribus
foribus templi est ara, in cuius basi duo sunt augurales pulli, farinam colligentes, super illos est imago viri, cum aliis ornamentis compositis ex frondium lìgaturìs. Ad dextrum arae latus Imperator loricatus & galeatus consistit, dextra schedam tenẽs, à cuius tergo duo videntur milites galeati. Laeuo arae lateri sacerdos palliatus sinistra schedam tenens, dextra pateram in ara sacrificaturus, assistit: à cuius tergo duo milites loricatì nudatis capitibus conspiciuntur, sine inscriptione.
MALLIA SCANTILLA
vxor Didii Iuliani Imperatoris. Ab hac persuasus Iulianus, Imperium suscepit, ac posteà à Senatu Augusta est appellata.
DIDIA CLARA
Iuliani ex Mallia Scantilla filia, Cornelio repentino in coniugium tradita, Augustáque nominata. Post patris interitum, nomen est abrogatum, sed concessum patrimonium.
PESCENNIVS NIGER
ex patre Annio Fusco, matre Lampridia natus, mediocriter eruditus, moribus ferox, di-
uitiis
uitiis immodicus, vita parcus, effrenatae libidinis, ad omne vitium procliuis, ordines diu duxit, multísque Ducatibus praefuit: exercitus Syriacos iussu Commodi, rexit. Cùm mortem Commodi intellexerat, ac Iulianum cum militibus pactum de Imperio, Imperatorẽ etiam creatũ, & deinde iussu Senatus occisum, ab exercitu Syriaco, cui tunc praeerat, Imperator appellatus est. Eodem quoq; tempore Septimius Seuerus in Illyrico à suis militibus Imperator creatus est, Romámq; iugressus, à Senatu Imperator salutatus est. Nuntio verò accepto, quòd Niger Imperium inuaserat, Heraclium ad obtinendam Prouinciam Syriacam, Fuluium ad occupandos adultos filios Nigri misit, ipse ad Orientis statum pacandum, vt cunctantem Nigrum, & Antiochenis delitiis vacantem, imparatum opprimeret. Niger haec audiens perturbato vehementer animo, omnes aditus portúsq; custodire praecepit, auxiliáque ad Parthorum, Armeniorum, atq; Atrenorum reges rogatum mittit, omnes copias, quas habuit conflauit, circáque Bizantium oram omnem occupauit, vt per eas angustias omne iter Seuero interciperet. Sed cùm Aemiliano Duci summam totius belli credidisset Niger, totus ille exercitus ad Cyzicum fusus fugatúsque est. Plerique milites ad Senatum defecerunt. Sed cùm in Syria Niger nouum exercitum instaurasset, & iterum cum Seuero congrederetur, apud sinum Issicum, vbi quondam debellatus est Darius ab Alexandro Magno, infignis edita est strages. Niger fuga dilapsus, Antiochiam peruenit: in suburbano quodam laticãs, ab equitibus est repertus, caput eius est amputatum, pilóq; infixum circumlatum est. Filii eius cum matre in exilium acti, & paulò pòst occisi, omnésq; statim illius amici supplicio affecti sunt. Sic perut Pescennius Niger, homo alioqui (vt perhibent) publicè priuatímq; minimè improbus, statura prolixa, forma decorus, oris verecundi ac semper rubidi, ceruice adeò nigra, vt ab ea Nigri nomen acceperit. Caetera corporis parte candidus, & magis pinguis, capillo ad gratiam in verticem reflexo, adeo vocalis, vt ad mille passus vox eius audiretur. Miles optimus, Tribunus singularis, Dux praecipuus, Legatus seuerissimus, Consul insignis, domi forisque conspicuus, Imperator infelix.
In parte altera Numismatis huius, est statua muliebris stolata, corona in similitudinem radiorum solarium ornata, expansis mani-
m 4 bus
bus, signa militaria gerens, cum inscriptione:
FIDES MILIT
. infrà subscriptum:
ORIENS AVG
.
CLODIVS ALBINVS
, ex patre Caeionio Posthumio, matre Aurelia Messalina genitus, nobilis apud suos, originem à Romanis familiis Posthumiorum, Albinorum, & Caeioniorum originem traxit. Hic cùm est editus contra consuetudinem, cùm, qui nascuntur rubere soleant, fuit candidissimus, vnde & nomen accepit Albini. Primam aetatem in Africa egit, ibíq; literis tum Graecis, tum Latinis, eruditus. Adolescens statim se ad militiam contulit, atque Antoninis innotuit, quorum fauore Tribunatum in Dalmatia obtinuit, ibi primae & quartae legioni praesuit. Bytinicos exercitus contra Auidium summa cum laude & gloria duxit. Deinde per Commodum in Gallias missus, Frisios & Transrhenanos debellauit atque prostra uit. vnde apud Romanos & Barbaros praeclarum nomen sibi fecit. Quibus rebus Commodus accensus, Caesarianum nomen illi obtulit, quod Albinus cum gratiarum actione modestissimè recusauit. Deinde Quaesturam gessit, sub Commodo Praeturam famosissimam egit. A Seuero posteà consul declaratus. Cúmque Seuerus aduersus Pescennium exercitum duceret, metuens ne Albinus, qui tum exercitibus Britannicis praeerat, cum exercitu Romam veniret, consors Imperii à Seueto factus est. Victo Pescennio, à Seuero (qui non ex re arbitrabatur esse eum tam latè imperare) primùm insidiis est petitus: quibus detectis, manifestè contra eum exercitum contraxit, multísque praeliis vario Marte acerrimè pugnatum, tandem vltimo praelio commisso, fusae sunt Albini copiae. Albinus ipse sauciatus, à militibus captus, semiuiuus ad Seuerum ductus est, cuius abscissum caput, pilo priùs circumlatum, Romámque missum, publicè patibulo affixum est. Corpus eius (vt quidam scribunt) ante praetorium ad
foetor
foetorem vsque iacuit, laceratúmque à canibus, & in profluentem coniectum. Hunc finem habuit Albinus, breui sanè laetatus honore, ac funesto. Fuit Albinus statura procera, capillo renodi, & crispo, fronte lata, admirabili candore, voce muliebri ad sonum Eunuchorum, motu facili, iracundia graui, furore tristissimo, in luxuria varius, voracitatis maximae.
Alterum latus huius Numismatis continet Imperatorem veste militari indutum, dextra telum tenentem, equo insidentem. Quem sequuntur legionares quatuor cum inscriptione:
PROFECTIO GALLIAE
.
L. SEPTIMIVS SEVERVS PERTINAX
, ex patre M. Geta, equite Romano, & Fuluia Pia, in Lepti ciuitate Africae, Eratio Claro, bis, & Seuero Coss. natus est. Literis tum Graecis, tum Latinis apprimè doctus, Romam missus studiorum causa: decimooctauo aetatis anno publicè declamauit. Latum clauum à Diuo Marco petens accepit, fauente sibi Septimio Seuero, affine suo. Quaesturam deinde diligenter exercuit, & post Quaesturam sorte Beticam accepit, atque inde Africam petiit, vt rem domesticam post patris mortem cõponeret. Pòst Questor in Sardinia, & hinc Legatus & Proconsul Africae. Sub Marco Tribunatum plebis satis seuerè egit. Dehinc quatuor legionibus stipatus, in Hispaniam mittitur. Pòst Praepositus Scythicae circa Massiliam. Deinde Athenas petiit studiorum sacrorum causa, & operum ac vetustatum. Tum Lugdunensem prouinciam legatus accepit, tantúmq; à Gallis, ob seueritatem, & honorificentiam, & abstinentiam dilectus est, quantum nemo. Proconsulari potestate Pannonias & Siciliam rexit. Post proconsulatum, anno fermè otio indulsit. Dehinc Consul Germano
n exerc
exercitui praeponitur, in quo non mediocrem laudem assecutus est. Vbi auditum est Commodum occisum esse, ac Iulianum odio multorum imperare, instigantibus multis, repugnans à militibus Imperator appellatus est. Qui sestertia (quod nullus vnquàm Principum) militibus dedit. Prouinciis verò post tergum firmatis, cum Illyricano & Gallicano exercitu, qui in eius verba iurarunt, Romam contendit, licet Iuliano autore, hostis per Senatum iudicatus esset, missísq; legatis exercitum dimittere iussus esset: quos tamen mox in suas partes traduxit. Quinimò missis ad Praetorianos literis, tantum effecit, vt Iulianus interficeretur. Quo occiso, Romam armatus petiit. Cui Senatus Rom. centum Senatores ad gratulandum rogandúmque obuiam misit, qui ei occurrerunt, armatúmque, armatis circunstantibus, salutarunt. Romam igitur ingressus est, cunctis trepidantibus, ne ciuile paterentur bellum, cùm Pescennius Niger, & Clodius Albinus ad Imperium quoque aspirarent. Quem Senatus, Populúsq; vniuersus exceperunt, faustis acclamationibus. Tum inito Iouis templo, facta re diuina, ad Imperatoriam domum est deductus. Cõmoratus in Vrbe per aliquot dies, amicos Iuliani accusatos proscriptioni & neci dedit, causas plurimas audiuit, accusatos à prouincialibus Iudices grauiter puniuit, rei frumentariae in Vrbis subsidium operam dedit. Post haec ad Orientis statum confirmandum iter arripuit, contráque Pescennium Antiochiae tunc degentem exercitum duxit, quem bis pręlio victum interfecit. Occiso Pescennio, aliud bellum cõtra Clodium Albinum suscepit, quod haud minore felicitate confecit. Profligatis enim copiis Albini, ipse semiuiuus captus est. Dehinc ordinatis Britanniae Galliae’que rebus, sumptóque supplicio de Albini amicis, qui illic erant Romam proficiscitur. Iouis templum ingressus, sacrificia peregit, populum ac milites multis muneribus donauit. Tum Albini amicos crudeliter puniuit, bona eorum publicauit, aerariúmque auxit. fecit etiam ludos Seculares, maiorémq; filium, Caesarem declarauit, participato cum eo Imperio. Et cùm Parthos, Arabes, Adiabenósque deuicisset, Triumphum, quòd pedibus consistere in curru ob articularem morbum nequiret, filio cõcessit. Tum iterum in Orientem profectus, Arabiam & Armeniam peruagatus, Parthos superauit. Recognitis exercitibus, Vrbem ouans ingressus est. Sacrificia, spectacula & Ludos edidit, magnũ dedit congiarium, tum ius dixit, ciuilibus negotiis, liberísq; erudiendis intentus. Paulò pòst orta dissensione in Bri-
tannia
tannia, ad eam sedandam cum ambobus filiis, expeditionem eduxit: licet iam decrepitus, & articulari morbo vexaretur, magna tamẽ animi virtute est eos aggressus. Ac subactis Barbaris, senex morbo in Britannia consumptus est, Anno aetatis
LXXXIX
. Imperii
XVIII
. Cuius cineres ex Eboraco in loculo aureo aduecti Romam, in sepulcrum Antonianorum sunt conditi. Vir fuit decorus, promissa barba, cano capite & crispo, vultu venerandus, canorus voce, bellicosus, liberalis, literatus, ac insignis Mathematicus, & doctrinae nimis cupidus.
Numisma quoddam ex aere huius Imperatoris vidi, cuius posterius latus cognoscere nequiui, nisi quòd multae ordine dispositae columnae apparebãt, adeò vetustate & longo vsu erat detritum. Quantum verò opinione auguror, Septizonium fuit, eò quòd eam molem Seuerus excitauit. Fuit autem Septizonium, magna moles quaedam quadrata, qua septem cingulis, id est, columnarum Corinthiacarum ordinibus inuicem superimpositis, in modum quatuor porticuum ambitur. Intra illas columnas moles ex quadratis lapidibus assurgit, qua in altum magis magisque contrahitur atque acuitur, pyramidis aut obelisci more. In summo Regum, vel Imperatorum condebantur cineres. Aliqui appellarunt etiam Septodium, quasi septem concurrerent viae, & nonnulli, Septisolium, a septem solariis. De septem autem columnarum serie, tres adhucdum visuntur, vna alteri superimposita. Integra series illa est, quae Eurum spectat, in cuius prima secundáque parte supersunt columnae octo, in tertia sex. In huius Zophoro inscriptio haec, quamuis truncata, habetur:
C. TRIB. POT. VI. COS
. fortunatissimus nobilissimúsque.
ALIA NVMISMATA
Seueri Imperatoris, quorum altera pars imaginem eius supra positam, cum eadem inscriptione continet.
n 2
ALIVM
ALIVM
percussit numum Seuerus, in cuius posteriore latere victoria alata, dextra coronam Lauream, sinistra ramum palmae gerens, captiuéque cuidam manibus post tergum reuinctis, insistens, adparet, cum inscriptione tali:
VICTORIA PARTH. MAX
.
M. GETA
ex Lepta Asrica ciuitate oriundus, L. Seueri Imperatoris pater.
FVLVIA PIA
M. Getae vxor, mater Seueri Imperateris.
MARTIA
Seueri Imperatoris vxor, quam. Tribunatu plebis à Marco donatus, duxit, atq; ex ea maiorem natu Bassianum suscepit.
Huius
Huius in historia vitae priuatae nullam mentionem fecit, tametsi posteà Imperator factus, statuas ei collocari iussit. Amissa hac, nullam aliam ducere voluit, nisi quae regalem haberet genituram. Iuliam in Syria nobili genere natam, eò quòd genitura eius regem sibi polliceretur, duxit in vxorem Seuerus, ex qua Getam filium, & alium quendam, item filias genuit. Haec erat adulteriis famosa, & coniurationis in Seuerum conscia. Mortuo Seuero, priuigno Bassiano nupsit, incestum cõmisit, deinde ob liberorum calamitates, Antiochiae sibiipsi mortem consciuit.
MARCIA SEVERA
Scueri & Iuliae filia, quam dotatam parer Prolio collocauit. Hic Prolius, cùm ei Seuerus praefecturam Vrbis obtulisset, recusauit, dicens,
MINVS SIBI VIDERI PRAEFECTVM ESSE, QVAM PRINCIPIS GENERVM
.
ANTONINVS GETA
, ex patre Seuero, & matre Iulia Mediolani
VI
. Calend. Iunias, Seuero & Vitellio Coss. natus est. statim vt natus est, nuntiatum est gallinam in aula ouum peperisse purpureũ. Quòd cùm allatũ Bassianus, frater eius, accepisset, &
n 3 quasi
quasi applausum paruulus ad terrã fregisset, Iulia dixisse fertur ioco:
MALEDICTE PARRICIDA FRATREM TVVM OCCIDISTI
. Id’que ioco dictum. Adolescens fuit asperis moribus, non tamen impiis, à natura decorus, tractator, gulosus, cupidus ciborum, & vini variè conditi. Huius illud pueri fuit insigne, quòd cùm vellet partium diuersarum viros Seuerus occidere, & inter suos diceret, hostes vobis eripio: consentirétq; adeò Bassianus, vt eorum etiam liberos, si sibi consuleret, diceret occidendos. Geta interrogasse fertur, quantus esset interficiendorum numerus: cúmque dixisse pater. Ille interrogauit: Isti habent propinquos? habent parentes? Cùm responsum esset, Complures:
PLVRES ERGO IN CIVITATE ERVNT TRISTES, QVAM LAETI, QVOD VICIMVS
. Et obtinuisset eius sententia, nisi Plautianus Praefectus, vel Iuuenalis institissent spe proscriptionum, ex quibus ditati sunt. Fuit in literis assequendis, & tenax veterum scriptorum, paternarum etiam sententiarum memor, fratri semper inuisus, matri amabilior, quàm frater: Vestitus nitidi cupidissimus, ita vt patri doleret. Si quid accepit à praesentibus, ad suum contulit cultum, neque quicquam cuipiam dedit. Post Parthicum bellum cùm ingenti gloria floreret, Bassiano principe Imperii appellato, Geta quoque Caesaris & Antonini, vt quidam dicunt, nomen accepit. Mortuo patre Seuero plurimis machinis, à fratre est petitus. Sed saepius reconciliare eos multi honestissimi Seueri amici, & consiliarii conati sunt. Imperium quoque vtrisque consentientibus diuiserunt, ita vt Europa, cum partibus meridionalibus, Antonino caderet, Af??a verò, & quicquid in Orientem vergit, Getae. Cùm autem odium fraternum in dies glisceret, & Antoninus magis magísque fratri infensus fieret eò, quòd maior pars eum sectabatur, quòd probus, moderatus & lenis, honestiora studia tractaret, ac disciplinarum gloria viros celebres circa se frequenter haberet, & in palcstra exercitatos, placidus, humanus in optimos quosque, paratae’q; insidiae veneno, nõ procederent, tandem ad Antonino fratre, irrumpente in suum cubiculum, nihil tale expectans, supra matris pectus multo vndans sanguine, obtruncatus est, illatúsque est maìorum sepulcro, hoc est Seueri, quod est in Appia vìa, euntibus ad portam dextrum specie Septizonii extructum, quod sibi ille viuus ornauerat.
In Numismate eodem continetur rìtus Ludorum Seculari??m
Temp
Templum duobus colonis insistens, in cuius medio ara est posita, cui sacrisicans sacerdos adstat. Ab vtraque arae parte duo fratres Geta & Caracalla velati, adparent. A quorum tergo vtrinque cantantes Lyra & tuba visuntur. Ad pedes Getae, à dextra arae parte quaedam humi procumbens statua cernitur, cum inscriptione:
SECVLARIA SAGRA. S. C
. Quo ritu Ludi sunt celebrati Seculares, suprà, in Domitiano, satis indicauimus.
M. AVRELIVS ANTONINVS BASSIANVS CARACALLA
ex patre Seuero Imperatore, ex Marcia matre Lugduni procreatus, Bassianus primò dictus. Sed quia pater edoctus successurum sibi Antoninum, eum Antonini nomine donauit, Caracallae nomen à vestimento demisso ad talos vsque, quod populo dedit, accepit. Huius pueritia adeò blanda, ingeniosa, parentibus affabilis, amicis iucunda, populo accepta fuit, vt animi praestantiam nemo non admiraretur. Egressus pueritiam, ita mores mutauit, grauior, seuerior & truculentior factus, vt eum, quem puerum nouerant, multi esse non crederent, superbus, arrogans, tam gestis, quàm ore, de Alexandro Magno semper loquebatur. Tiberium & Syllam palàm laudabat plerunq; in conuentu, ac mox in omnem inhumanitatem & saeuitiam se conuertit. Patre iam mortuo, maximam auri copiam atque argenti inuenit, exercitu sibi parato maximo, cui resistere nulla vis posset, summam potestatem nactus est. In castris praetoriis apud milites conquestus fratrem sibi venenum parasse, atque matri rebellem esse, seque multis à fratre circunueniri insidiis, eum in Palatio occîdi iussit, eiúsque corpus combussit. Publicè etiam gratias egit his, qui eum occiderant. Pars militum apud Albam, Getam occisum aegrè tulit, asserentibus
n 4 cunct
cunctis, duobus sefidem dedisse liberis Seueri, clausis portis diu ad Imperium non est admissus. Pacatis tandem ac delinitis animis largitionibus multis militum, Romam sub veste Senatoria, loricam habens red??it, atque militibus stipatus, Curiam est ingressus, & longa oratione conquestus est de fratris insidiis, ita inuolutè & inconditè, vt quae fecisset, vix intelligi possent. Continuò omnes fratris sui domesticos, atq; amicos occîdit, nec aetati infantium pepercit, siue ex ple be, siue Senatorii ordinis essent. Saeuitum est in quoscunque sine misericordia, quacunque de causa, qui opibus excellerent, vt bona eorum raperet. Laetum quoque Pompeianum Marci nepotem ex filia natum extinxit. Dehinc Papinianus Quaestor & Iureconsultus securi percussus est. Filium quoque eius, qui ante triduum Quaestor, opulentũ munus ediderat, interemit. Commodi sororem iam anum & ab omnibus Imperatoribus in honore habitam, morte affecit: & quicquid ex cognatione Imperatoria, aut in Senatu ex patricia nobilitate supererat, quasi à stirpe abstulit. Vestales virgines viuas terra obruit. In ludis Circensibus & publicis spectaculis in populum desaeuit, saepe in Senatum, saepe in populum superbè est inuectus. Vnde perosum se sentiens, malorum facinorum conscientia, Roma relicta, in Galliam secessit: & in primo suo aduentu proconsulem Narbonensem occîdit. Vnde à totius Galliae rectoribus magnum sibi odium contraxit, nec minus à ciuibus, imò & tyrannicum nomen meruit. Deinde ad Orientalem profectionem se accingit:obmisso itinere, in Daciam recedit, & circa Rhetiam non paucos Barbaros interemit. Milites suos quasi Syllae milites, & adhortatus est, & donauit. Per Thraciam iter cùm faceret, naufragium fecìt, ita vt vix euaderet. In Macedonia similem se Alexandro Magno fecit, multis vndiq; locatis statuis acimaginibus, habitu Macedonìco. Pòst in Asiam venit, atque ad Achillis tumulum peruenit, vt Achillem aemularetur. Tum in Alexandriam, vt Alexandrì monumentum lustraret, concessit. Affectans nomen Parthici, ad Orientem festinauit, & per Oratores Arthabani Regis Parthorum filiam in vxorem petiit. Vbi verò Rex post primas preces abnegatas, tandem promisit, eíque cùm vniuersa multitudine occurreret inermi, ac floribus redimita, excepturus nouum sponsum & generum, dum sacra faciunt, dato signo militibus, vniuersi circunuenti occiduntur, atque trucidantur, ita, vt vix Rex euaderet. Datis ad Senatum, quasi post victoriam lìteris,
Parthic
Parthicus est appellatus. Posteà subsistit in Mesopotamia, vt illichybernaret. Sed apud Carras vrbem, dum Lunae Deae, vel Luni Dei templum inuiseret, & ad requisita naturae discederet, insidiis à Macrino Praefecto positis, per Martialem Centurionem pugione per auersum est traiectus, dum subligacula deduceret, ventrísque oneri leuando intenderet. Martialis fugere dum vellet, à custodibus corporis interficitur. Macrinus per dissimulationem mortem eius deplorans, corpus cremari iussit, reliquias in vrna matri Iuliae ad sepulturam misit, quas Antoninorum in sepulcro condidit. Vixit Bassianus Annis
XLIII
. Imperauit Annis
VI
. Opera Romae reliquit, Thermas nominis suieximias. Idem viam nouam muniuit, quae est sub cius Thermis, qua pulchrius inter Romanas plateas, non facilè quicquam inuenias.
In huius Numismate posteriore sunt Thermae Antoninae. Has Antoninũ Caracallam nomine appellatas struxisse, in eius vita Spartianus sic testatur: Opera Romae reliquit, Thermas sui nominis eximias, quarũ cellam selearem architecti negant posse vlla ratione fieri, nisi qua facta est. Nam exaere Cupro cancelli suppositi esse dicuntur, quibus concameratio tota concredita est, & tantum est spatii, vt idipsum potuisse fieri negant docti Mechanici. Lampridiusverò has inchoatas ab Antonino, Seuerum perfecisse, atq; exornasse refert. Magnum autem ambitum amplectebantur, & ductus ille aquarum, qui ante portam Capenam transit, in eas olim aquas deducebat. Videntur adhuc earum incredibiles ruinae, parietinae ingentes, altissimi fornices, pulcherrimae columnae semiobrutae, maxima peregrinorum marmorum frusta proiecta, pauimentum tesselatum, albi nigríque coloris, varia & ampla con clauia, & in aliquot locis profunda aqua, ex ductu Appiae foedato & obruto, fortasse adhuc reliqua.
o In
In Numismatibus has duas imagines, alteram
PLAVDILLAM
, alteram
PLAVTILLAM
inuenimus, quarum tamen vnam Plautiani filiam vxorem Bassiani, fuisse credimus, quam Bassianus primò in Siciliam relegauit, deinde interemit.
IVLIA
nouerca Bassiani, cùm esset pulcherrima, & quasi per negligentiã se maxima corporis parte nudasset, dixissétq; Antoninus, vellem, si liceret, respondisse fertur:
SI LIBET, LICET: AN NESCIS TE IMPERATOREM ESSE, ET LEGES DARE, NON ACCIPERE
? Quo audito, furor inconditus ad effectũ criminis roboratus est, nuptiásq; eas celebrauit, quasi sciret se leges dare, cùm verè solus prohibere debuisset. De quaetiam suprà in Seuero.
OPILIVS MACRINVS
, qui Bassiano succes-
sit,
sit, obscuro genere natus, atq; infimae sortis libertinus, cuius parentes ignorantur propter obscuritatem, Animi atque oris impudentis, malis artibus educatus, licet à iuris scientia non alienus, sub Commo do impudentissimè vixit, adeò vt prostibulum diceretur, gladiator, venator, atque tabellio. Ad Praeturam nephandis artibus peruenit. Ex quo officio Imperium etiam est assecutus. Nam extincto Caracalla incerti milites quid iam agerent, biduo sine Imperatore fuerunt, quaerentes, quem inter se principem potissimùm deligerẽt. Primùm itaq; Audentium Praefectum eligũt: sed ille senectutem causatus, Imperium recusauit. Deinde Macrinum eligunt. Ferebatur autem Arthabanum Parthorum regem, vlturum iniurias, cum exercitu aduentare. Hic ergo Imperium arripuit, séque nunc Seuerum, nunc Antoninum, cùm in odio esset omnium, & militum, nuncupauit: quamuis Senatus eum perbenignè, ac libenti animo est amplexus, sperans Caracalla fore mitiorem, praestantiorémq;. Statim is ad Parthicum bellum profectus est. Ac post primum conflictum, foedus iniit ac inducias petiit Arthabanus. Dehinc ex Mesopotamia Antiochiam est profectus, vbi in omnibus deliciis vixit, histrionibus, saltatoribus, gla diatoribus, luxui, & crapulae deditus. Filium deinde suum consortem Imperii fecit, atque Antoninum (eò quòd nomen illud eo tempore omnibus amabile erat) appellauit. Cúmque concionem habuisset, filiúmque suum militibus commendasset, munera atque dona insueta militibus dedit. Tunc signa Antoniniana in castris fecit, & vt à se interfecti Antonini suspicionem militibus demeret, Bassiani simulachra ex auro ordinauit, ipsúmq; inter diuos retulit. Munus quoq; instituit, vt honorificentissimè sepeliretur. Militibus stipendia vberius solito donauit, vt pecunia Imperium, cùm innocentia seruare non posset, seruaret. Homo vitiosissimus & sordidissimus, cùm alii omnes Imperatores nobiles essent. Cùm ad Senatum scriberet de nece Antonini, plurima ementitus est:cui Senatus mox proconsulare Imperium, & Tribunitiam potestatem dedit, inter patricios delegit, Pontificémque Maximum appellauit, Pii nomine decreto. Suscepto bello aduersus Parthos, magno apparatu est aggressus, studens sordes generis, & prioris vitae infamiam, victoriae magnitudine abolere: sed Macrinus proditione militum, & defectu legionum ad Varium Heliogabalum, victus est, & cum paucis fugiens, in vico By thiniae cum filio Diadumeno occisus est: suis partim deditis, partim oc-
o 2 cisis,
cisis, partim fugatis: abscissumque vtriusque caput, ad Antoninum perlatum est, cùm anno & amplius imperasset. Sic periit Macrinus, homo fastuosus, arrogans & sanguinarius, qui homines viuos parietibus inclusit, adulterii reos simul viuos incendit, Milites saepe variis cruciatibus affecit, & suppliciis seruilibus puniuit. In domesticos tam ferus & crudelis, vt serui sui non Macrinum, sed Macellinum illum dicerent, quòd macelli specie domus sua cruentaretur.
IN NVMISMATIS
huius parte altera, Imperator cum filio, ambo loricati, paludati, & ocreati, sinistra sceptrum gerentes, dextra gestus, quasi ad milites cõcionem habituri, adparent. In quorum con spectum milites loricati, signa ferentes militaria videntur. Ad pedes militum iacet captiuus humi, manibus post tergum ligatis, cum inscriptione:
PONTIF. TR. P. III. COS. III. S. C
.
DIADVMENVS
ex Macrino, & Numia Celsa natus. Dictus Diadumenus, quòd cùm nasceretur, diadema Triuiae in capite haberet. Hunc cum patre Opilio Macrino Imperatorem dixit exercitus, occiso Bassiano, factione Macriniana. Nihil habet vita memorabile, nisi quòd Antoninus est dictus, & quòd ei stupenda omnia sunt facta Imperii non diuturni, vt euenit. Nam cùm primùm innotuit per legiones, occisum esse Bassianum, ingens moeror obsedit omnium pectora, quod Antoninum in Rep.non haberent, existimantium, quòd cum eo Romanum Imperium esset periturum. Id vbi Macrino Imperatoriiam nuntiatum est, veritus ne in aliquem Antoninorum, qui multi ex affinibus Antonini Pii erant inter Duces, exercitus inclinaret, statim concionem parari iussit, filiúmque suum hunc puerum Antoninum appellauit. Haud multò pòst apud Antiochiam Moneta Antonini Diadumeni percussa est, Macrini vsque ad iussum Senatus delata est. Missae etiam ad Senatum literae, quibus nomen Antonini indicatum est. Quare etiam Senatus Imperium id libenter recepisse dicitur, quamuis alii Antonini Caracallae odio id factum esse putent. Puer fuit omnium speciosissimus, statura longiuscula, crine flauo, nigris oculis, naso diducto, ad omnem decorem mento composito, ore ad oscula parato, fortis naturaliter, exercitio delicatiore. Cum patre simul captus & interfectus est. Voluerunt quidam Diadumenum seruare, cùm Macrinum occiderent, sed quidam cubicularius protulit epistolas Diadumeni, quibus significabatur, quanta futura in illo erat crudelitas. Ideò necatus est.
In
In huius monetae posteriore parte est statua Imperatoris loricata, paludata, & ocreata, sinistra telum, dextra sceptrum ferens. A cuius dextro latere, est signum militare vnum, à sinistro duo sunt posita, cum inscriptione:
PRINC. IVVENTVTIS
.
NVMIA CELSA
Opilii Macrini Imperatoris vxor, ex qua na tus est Diadumenus. Ad hanc Opilius Macrinus epistolam scripsit, qua gloriabatur, non tam se ad Imperium peruenisse, quàm quòd Antoniani nominis esset pater factus.
M. ANTONINVS BASSIANVS VARIVS HELIOGABALVS
, Caracallae filius, & Symiamirae scorti filius, dictus Varius à Varia auia sua, vel quòd vario semine esset conceptus. Heliogabali nomen, quòd vel Iouis, vel Solis esset Sacerdos, asciuerat, Antonini, post adeptum Imperium accepit. A primis cunabulis in summo fuit enutritus luxu, & tantum Symiamirae matri deditus, vt cum ipsa, meretricis more, omnia turpia exerceret. Astu mulieris Variae auiae suae, ad Imperium peruenit. Haec enim militibus Bassiani Antonini filium esse persuasit, largitionésque profusas militibus dedit, vt legiones à Macrino abduce-
o 3 rent
rent. Nactus Imperium Romam, legatos misit, simúlq; figuram Numinis Heliogabali, in tabula descriptam, séq; Antonini Bassiani san guine esse genitum indicans, statim princeps in Senatu est appellatus. Ingressus Vrbem, à Senatu honorificentissimè est exceptus, Heliogabalúmq; Deum in Palatino monte consecrauit, eíq; templum fecit. Primus hic Imperatorum fuit, qui fecit mulierem, hoc est matrem suam Symiamiram, in Senatu consulum occupare subsellia, sine cuius arbitrio in Repub etiam nihil fecit. Sed cùm ipse in omni vitiorum genere spurcissimus, ingressus esset castra cum Varia auia, vt eius praesentia atq; autoritate gratior militibus haberetur, cùm Curiam ingrederetur nefandissimus, & veluti sus in volutabro sese immergeret, statim milites facti sui poenituit, quòd Opilium, Macrinum & Diadumenum occidissent, & eum principem fecissent, móxque in Alexandrum Heliogabali consobrinum, quem Senatus occiso Macrìno Caesarem appellauerat, animum inclinarunt. Eam etiam potissimùm ob causam, quòd honores, dignitates, magiftratus ac potestates, per libidinum ministros administraret, atq; in Senatu quoslibet sine discrimine eligeret, Sacra populi Rom. profanaret, & pollutus Palladium auferret, Vestales virgines incestaret, multos, quorum corpora placuerant, de scena, & circo & arena, in aulam traduceret, apud meretrices vndequaq; collectas concionem quasi militarem haberet, dicens eas cõmilitones, disputarétq; de generibus Schematum, & voluptatum. Ac tam obscoena fuit omnis eius vita in luxu ac libidine, vt eas in literas mittere, sit profectò subuerendum. Tyberii, Caligulae, & Neronis pernitiosam vitam & libidinem non aequare tantùm, sed in omni vitiorum genere superare studuit, vtpote, qui coge ret nonnullos scriptores de nefanda eius libidine disputare. Orestam etiam vrbem condidit, ibíque hostias humanas sacrificauit, & inauditam exercuit crudelitatem. Cùm iam ob impudicissimam ac crudelem vitam, omnibus esset inuisus, tum magis militum in eum exarsit odium, quòd Alexandrum, quem sibi adoptauerat, & Caesarem fecerat, à se amouisset. Caesaris nomen illi abrogandum, titulos suos atq; statuas luto tegendas, eúmq; trucidandum praecepisset. Cúmque nullo pacto cum Alexandro in gratiam redire vellet, à militibus in latrina, ad quam confugerat, interfectus est. Cadauer eius tractum per Circi spatia, more canini cadaueris, in Tyberim tandem praecipitatum est, pondere annexo, ne fluctuaret, néve vnquam sepeliri
posset
posset. Nomen eius iubente Senatu erasum, dictúsque est Tiberinus Tractitius & Impurus, quòd solus omnium principum tractus esset. Vixit Annis
XVI
. Imperauit Annis
II. & VII
. mensibus. Alii quatuor, alii sex Imperium eum occupasse scribunt. Atque hic finis fuit Antoninorum nomini.
In posteriore parte Numismatis huius, est templum Heliogabali numinis, quod Imperator Heliogabalus in Palatino monte, in quo prius Orci Aedes fuit, construxit, in quo non modò Romanorum sacra, sed & Iudaeorum & Christianorum etiam transferre studiosè curauit. Templum autem hoc in honorem Heliogabali, Dei peregri ni, cuius sacerdos Heliogabalus fuerat, extruxit, quem Deum maximè indigenae Phoenicum colunt, templúmque illi maximum constructum habent auro argentóque plurimo, ac lapidum eleganti magnificentia exornatum, nec folùm Indigenae Deum illum venerantur, sed vicini quoque Satrapae, ac Reges Barbari certatim quotannis splendida offerunt munera. Simulacrum verò nullum Graeco aut Romano more manufactum, ad eius Dei similitudinem: sed lapis est maximus, ab imo rotundus, & sensim fastigiatus, propemodum ad Coni figuram. niger est lapidi color, quem & iactant caelitus decidisse. Eminent in lapide quaedam, formae’q; nonnullae visuntur, ac Solis imaginem illam esse affirmant, minimè humano artificio fabrefactam.
IVLIA MOESA
siue
VARIA
ab Emoesa vrbe Phoeniciae, soror Iuliae vxoris Seueri Imperatoris, auia Heliogabali. Haec viuente sorore, multos annos in aula Imperatoris vixit Seuero & Antonino principibus. Sed post mortem Bassiani ex aulica domo, per su-
o 4 perb
perbiam Macrini expulsa fuit. Huic erant duae filiae, maior natu Symiamira, minor Mammaea vocabatur.
SYMIAMIRA
, quae & Soenis, & Semea, filia Variae, vel Moesae, mater Heliogabali. Haec cum filio Senatum ingressa, consulum subsellia occupauit, totúmque ferè imperium gubernauit, mulier probrosissima, filióque digna, cum quo etiam simul necata est.
Vxorem illustrisimam foeminam, quam etiam Augustam appellauit, Heliogabalus duxit, cúmque ea tamen haud paulò pòst diuortium fecit, ademptísq; honoribus, priuatam colere vitam iussit.
ALEXANDER SEVERVS
ex Vario & Iulia Mammaea Syra sorore Soenidis in vrbe Artena genitus est. Alexandri nomen accepit, quòd in templo dicato apud Artenam vrbem Alexandro Magno, natus esset, cùm casu illuc die festo Alexandri pater cum vxore, patriae solennitatis implendae causa, venisset. In prima pueritìa fuit ingenio clarus, dexteritate conspicuus,tam ciuilibus, quàm militaribus artibus institutus, tantae’q; assiduitatis, vt ne vllum transire diem sine exercitio aliquo sineret, Mammaea matre instigan-
te, quae
te, quae ei optimos quosq; praeceptores adhibuit, quos etiam in summo honore habuit, & amauit. Fuit facundia Graeca excellens, nec versu inconditus. Ad Musicam pronus, & Mathematices peritus, Lyra, Tibia, organo, tuba cecinit. Mortuo Macrino Caesar à Senatu dictus est. Post adoptionẽ iterum Caesar declaratus est. Vbi Imperium agere coepit, familiarem omnibus se praebuit, Dominum se appellare vetans, atque Epistolas ad se, tanquam ad priuatum scribere iussit, reseruato tantùm Imperatoris nomine, ita, vt cunctis esset amabilis, ac nunc Pius, nunc Sanctus, vtilísque Reipub. vocaretur. Delatum sibi nomen Pii à Senatu recusauit: licet crebris acclamationibus, Antoninum & Magnum appellarent, dicens haec nomina onerosa esse. Vnde multò clarior visus est alienis nominibus non receptis, quàm si recepisset, atque ex eo constantiae, ac plenae grauitatis famam obtinuit. A militibus Seuerinomen, eò quòd illorum petulantiam, atque insolentiam resraenaret, inditum est. Deinde Senatum & Equestrem ordinem mira quadam animi moderatione purgauit. Infames ab Heliogabalo in officio admissos, ministerio aulico, atque munere priuauit. Purgauit & palatium, expulsis obscoenis. & impudicis. Annonam diligenter inspexit. In tractandis negotiis, solos doctos adhibuit. In re militari senes ac benemeritos, & praecipuè eos, qui historias principum nossent. Ad aurum colligendum attentus, ad seruandum cautus, ad inueniendum solicitus, citra vllius detrimentum. Leges in annos firmauit & seruauit: Praefectos, Praetores sibi ex Senatus autoritate constituit, Senatum praemonens,
INVITOS, NON AMBIENTES IN REPVB. COLLOCANDOS
. Ad instaurandas terrae motu afflictas ciuitates, ex vectigalibus pecuniam dedit. Peritis bonarum literarum, Medicis, Mathematicis, Mechanicis, Architectis, Rhetoribus, Grammaticis annua salaria constituit. Pauperum filios & filias publicè aluit. Nullum vitium furto magis detestatus est, reos scelerum ac Reipub. hostes eos appellans. In ambitiosos quoq; grauiter animaduertit. Opera publica multa instituit, & instaurauit. Thermas nominis sui, quae Neronianae fuerant, inducta aqua, quę nũc Alexandrina dicitur, fecit. Colosseum collapsum instaurauit. Alexandri habitu numos plurimos figurauit, & quidem electreos aliquot, plurimos aureos. Expeditionem aduersus regem Parthorum, qui totum sibi Orientem vendicabat, sumpsit, quem tanta disciplina, atque reuerentia egit, ut non milites, sed Senatores ire viderentur.
p Milit
Milites alicui vim inferentes, atque in aliorum agros irruentes, acerrimè castigauit, ac coërcuit, Sententiam Christianam semper in ore habens:
QVOD TIBI NON VIS FIERI, ALTERI NE FECERIS
. Tum collecto exercitu benéque instructo, Persarum regem aggressus, vicit. Praeda suos milites ditauit. Romam reuersus speciosum triumphum egit. Congiarium populo ter, & totidem donatiuum militibus dedit. Multa praetereà feliciter per Proconsules suos, in Mauritania, Illyrico, Armeniáque gessit. Bello Germanico collecto exercitu in Gallias profectus est, ibíque à militibus, quòd seuerior esset, & mater auarior, Maximino duce, trucidatus est anno aetatis suae
XXIX
. eodem die quo natus est, cùm imperasset annis
XIII
. Mensibus
III
. diebus
VII
. Senatus populúsq; omnis, accepta morte eius, valde contristati sunt, atque in eius honorem coenotaphium in Gallia, Romae sepulcrum amplissimum statuerunt.
Moneta huius, alterum latus Colossei figuram repraesentat, à cuius sinistra parte est arcus triumphalis Titi. A dextra duae statuae palleatae Imperatoris & Tribuni, admotis manibus veluti Colossei collapsi reparationem adiuuantes, adparent. In superiore Colossei parte artifices opus illud aedificantes conspiciuntur. Inscriptio eiusmodi est:
PONT. MAX. TR. P. II. COS. P. P
.
Aliam Monetam fecit, in qua ritus sacrificii continetur. Sacellum ex ordinatione Corinthiaca fabrefactum, sex columnas habens, cernitur. Quibus insistit Tympanum, in quo imagines vnius stantis, aliorum procumbentium sunt exsculptę. In supersicie Tympani, aliae statuae sunt positae. In medio templi habetur ara cum sacerdote sacrificante. Dextrae arae parti Alexander, sinistrę mater Mammaea adsistit.
A tergo
A tergo Alexandri milites, Matronae verò à tergo Mammaeae conspiciuntur, cum inscriptione:
FIDES PERPETVA
.
VARIVS
vel
VARRVS
Aurelii Alexandri Imperatoris pater.
IVLIA MAMNAEA
, foemina sancta, bonísque moribus, Variae vel Moesae, quę soror Iuliae vxoris Seueri Imperatoris fuit, filia, soror Symiamirae matris Heliogabali, vxor Varii, ex quo Alexandrum Imperatorem & Theocliam Graeeis munditiis cruditam, sustulit. Cuius consilio filius & Imperator omnia faciebat.
MARTIAM
Martiani cuiusdam filiam in vxorem duxit Alexan der. Verùm cùm insidiis esset petitus, à socero Martiano, detecta factione, & ipsum interemit, & vxorem abiecit.
MEMMIAM
Sulpitii Consularis filiam & Catuli neptem, vxorem habuit Alexander. Quae vnà cum matre Memmaea obiecerunt Alexandro nimiam ciuilitatem, dicentes,
MELIOREM SIBI POTESTAIEM, ET CONTEMPTIBILIOREM IMPERIO FA-
p 2
CERE
.
CERE
. Quibus respondit:
SED SECVRIOREM ATQVE DIVTVRNIOREM
.
MAXIMINVS THRAX
, ex patre Micaea, & matre Ababa barbaris natus, in prima pueritia pastor & opilio in montibus Thraciae fuit. Corporis vastitate ac robore conspicuus, manu quasi à fortuna ductus, ad Imperium venit. Stipendia primùm sub Seuero meruit, tantae magnitudinis ac fortitudinis, vt
XVI
. lixas vno sudore prostraret, ac septem valentisimos milites prosterneret, & terrae allideret, ita vt ab aliis Achilles, ab aliis Hercules, ab aliis Antaeus appellaretur, ac proptereà inter stipatores corporis sui, à Seuero in aulam locatus, & muneribus donatus. Sub Antonino Caracalla ordines militares duxit, Centuriatus & caeteras dignitates militares saepe tractauit. Sub Macrino militari desiit, & in Thraciam, vbinatus erat, se recepit, ibíque in vico possessiones sibi comparauit, & cum Gothis ac Alanis familiarissimè vixit penè triennio, plurimùm ab illis dilectus.Sub Heliogabalo Romam rediit. Sed cùm hominem impurissimum inuenisset, & eum tantùm honore Tribunatus dignatus esset, à militia decessit. Interfecto Heliogabalo, cùm Alexandrum principem intellexisset, iterum Romam contendit, quem miro cum gaudio, & gratulatione Alexander suscepit, legioníque Tyronum praefecit. Quos ita exercuit, vt breui perdiscerent omnem laborem militarem. Hunc cùm Alexander in suam pernitiem omni exercitui praefecisset, gaudentibus cunctis Tribunis, Ducibus, & militibus, cùm in Gallia seueriùs coërcuisset milites Alexander, illo persuadente militibus, quòd negligentiùs tardiúsque rem bellicam administraret, parsimonia etiam erga milites vteretur nimia, Mammaeam quoque matrem suam auaritia accusans, Alexander cum ma-
tre
tre occisus est. Tum Maximinus primus è corpore militari, & nondum Senator, ab exercitu, sine Senatus decreto Augustus est dictus, filio sibimet in participatum Imperii dato. Admiranda vsus astutia, milites non virtute, sed praemiis & lucris sibi conciliauit, ac venationibus legiones exercens. Interim tamen in omnes tam crudelis, praesertim in nobiles, vt crudelius in terris animal esse non diceretur. Alios enim in crucẽ sustulit, alios animalibus inclusos necauit, alios feris obiecit, alios fustibus elisit, nullo respectu dignitatis habito. Vnde Cyclops, Busyris, Chiron, Phalaris, Typhon, & Giges ab omnibus est cognominatus. Omnes generis sui conscios, ignobilitatis causa tegendae interfecit, etiam amicos qui saepe ei misericordiae ac pietatis causa aliquid donauerant. Sic voluit Barbaricam humilitatem violentia & crudelitate tegere, & imperium suum saeuitia tueri. Tantùm viribus suis fidebat, vt se non vinci posse existimaret. Plures ob id in eum factae sunt coniurationes, sed detectae, crudelia supplicia ducibus attulerunt. Deinde in Germaniam cum omni exercitu, maximóq; apparatu transiit, ibíq; crudelitatem ferro, flammis, populatione exercuit. Germania deuicta, Sarmatis quoque bellum inferre parauit, cupiens vsque ad Oceanum Septentrionales partes in Romanam ditionem redigere. Sed cùm comperisset se cum filio à Senatu hostes iudicatos esse, & Maximum cum exercitu contra se missum, vehementiùs saeuiens, Italiam ingressus est, ac deinde Aquileiam contendit, eámque obsidione cinxit. Sed cùm exercitus eius fame laboraret, vrgeretúrque in dies magis, Ducésque aliquos trucidasset, in odium exercitus veniens, vnà cum filio suo in castris, quiescens in tentorio trucidatus est. Horum capita hastis suffixa, & Aquileiensibus ostensa, Romam missa sunt, quae in Campo Martio insultante populo exusta sunt, cadauera missa in prosluentem. Talem exitum sortitus est Maximinus crudelis, iam sexagenario maior, & cùm triennio Imperasset cum filio suo. Fuit autem virili forma decorus, moribus agrestis, proteruus atque superbus, corpore procerus, ita vt corporis proceritate, candore atque oculorum magnitudine omnes excelleret. Tantae etiam voracitatis, vt vno die
XL
. libras carnis, vel vt Cordus dicit,
LX
. ederit, Amphoram autem Capitolinam vini biberit.
Numum percussit, cuius altera pars triumphum continet. Impe-
p 3 rator
rator in curru variis iniginibus exsculpto, qui quatuor equis trahitur, stat, dextra ramum Lauri, sinistra hastam, cui Aquila imposita, ge rens, A cuius tergo alia statua Imperatoris coronam gerens videtur. cum inscriptione:
PON. MAX. TR. P. II. COS. P.P
.
MAXIMINVS IVNIOR
, ex patre Imperatore Maximino, & Calphurnia natus, tantae pulchritudinis fuit, vt passim amatus sit à procacioribus foeminis, quae de eo optauerunt concipere. Proceritatis insignis, vtpote qui paternam videretur contingere, nisi in ipso iuuentutis flore interemptus esset. Superbia insolentisima, vt cum pater suus homo crudelissimus, plerisque honoratis assurgeret, ille resideret, sibíque osculari pedes, & genua pateretur. Vitae laxioris, viníque parcissimus, cibi auidus, maximè syluestris, ita vt non nisi a??rugnam, anates, grues, & omnia captiua ederet. Vestibus tam accuratis fuit, vt nulla mulier esset nitidior in mundo Imperator simul cum patre electus, simulque cum eo anno
XVIII
. aetatis suae in tentorio dormiens, necatus est. Auditáque vox illa memorabilis cùm occideretur,
EX PESSIMO GENERE NE CATVLVM QVIDEM HABENDVM
.
In hoc Numismate statua Imperatoris loricata & paludata, dextra sceptrum, sinistra hastile ferens, adparet. A sinistra eius parte duo signa militaria sunt collocata. Inscriptio talis habetur:
PRINCIPI IVVENTVTIS. S. C
.
MIC
MICABA
, seu
MECCA
ex Gothia oriundus Maximini Imperatoris pater.
ABABA
ex Alanis genita, Micaeae vxor, mater Imp. Maximini.
CALIHVRNIA
sancta & venerabilis foemina, Maximini Imperat. vxor: ex qua Maximinus filium etiam Imperatorem sustulit.
GORDIANVS SENIOR
ex patre Metio Marullo, & matre Vlpia Gordiana natus, originem paternam ex Gracchorum genere: Maternam ab Imperatore Triano trahens, adole-
p 4 scent
scentiam suam literis & poëmatis exercuit. Cùm adoleuit, Quaesturam summa cum laude peregit. Consul ditissimus & inter diuites potentissimus in prouinciis tantum terrarum habens, quantum nemo priuatus. Singulis mensibus de sua substantia, populo munera dedit. Primum consulatum cum Caracalla iniit. Post consulatum Proconsul Africae factus est cunctis adnitentibus & fauentibus.Alexandri Imperium per Proconsulis dignitatem illustrauit. Ita ab Afris in honore & reuerentia habitus, vt alii Scipionem, alii Catonem, Mutium, Rutilum, aut Laelium dicerent. Cùm Maximinus in odium militum quotidie magis veniret, ob sęuissimam crudelitatem, qua nulli parcebat, facta defectione militum, in Africa Gordianus iam octogenarius Imperator à militibus factus est, vnà cum filio apud oppidum Thystrum. Quod mirum in modum Senatum oblectauit, quos ambos Augustos declarauit. Interim Capellianus quidam, qui Mauris praefuit, vt sibi vsurparet Imperium, cum instructo exercitio in Africam contra duos Gordianos profectus est, omnésque Carthaginiensium populos ad se inclinauit. Gordianus autem filium Gordianum cõtra Capellianum & Maximinum misit. Cúmquein re militari Capellianus esset exercitatior, atq; audacior, econtrà Gordianus minus expertus, pugna commissa Gordianus vincitur, atq; in eodem conflictu interficitur, tanta multitudine Gordiani exercitus caesa, vt corpus Imperatoris diu quaesitum, inueniri non potuerit, Hęc vbi Gordianus senior didicerat, & modicas vires suas, Maximini verò magnas perpenderet, instantémque Ca’pellianum, & raram Punicam fidem, acri dolore percitus, vt vincula hostium euitaret, laqueo vitam finiuit, vitámque cum Imperio dimisit. Hic exitus Gordianorum fuit, cùm Imperassent
II
. annis, &
VI
. mensibus, quos Senatus inter diuos retulit. Fuit Gordianus senior, statura procera, canitie decora, pompali vultu, ruber magis, quàm can didus, facie bene lata, oculis, ore, fronte verendus: corporis qualitate subcrassus, moribus ita moderatus, vt nihil possis dicere, quod ille aut cupidè aut immodestè, aut nimiè fecerit.
In priore huius Numismatis parte inscriptio Graecis literis habetur talis:
ΑΥΤΚ. Μ. ΑΝΤ. ΓΟΡΔΙΑΝΟΣ. ΑΥΓ
. In posteriore parte adparet Hercules nudus, pelle Leonis de collo eius pendente, dextra taurum cornu aprehendens, sinistra clauam cum cly-
peo
gestans. Inscriptio literis Gręcis legitur:
ΟΥ ΓΙΛΝΩΝΑΓΧΙ
Infrà subscriptum:
ΑΛΕΙΝ
.
GORDIANVS IVNIOR
, Gordiani senis Procõsulis filius ex Fabia Orestilla Antonii pronepte natus, literis & moribus clarus fuit. In studiis grauissimae opinionis, forma conspicuus, memoriae singularis, bonitate insignis, adeò vt semper in scholis, si quis puerorũ verberaretur, lacrymas non teneret. Quaesturam, Heliogabalo autore, promeruit, idcirco quòd luxurioso Imperatori, lasciuia iuuenis, non tamen luxuriosa, neque infamis praedicata esset. Praeturam sub Alexandro vrbanam tenuit, in qua tantus, Iurisdictionis gratia, fuit, vt statim consulatum, quem pater serò acceperat, mereretur. Maximini seu Alexandri eiusdem temporibus ad proconsulatum patris missus legatus est. Atque vnà cum patre in Africa ab exercitu Imperator creatus est, & à Senatu Augustus dictus. Antonini quoq; nomen primis sui natalis diebus, mox in Senatu sibi inditum recepit. Contra Capellianum cum exercitu maximis tempestatibus dissipato, à patre missus, ab eo victus, in praelio occubuit, Aetatis anno
XLVI
.
Posterior huius Numismatis pars continet statuam muliebrem galeatam, cristatam, pectore seminudo, trophaeis insidentem, sinistra hastam, dextra victoriolam ferentem, quae & ipsa dextra fert coronam Lauream, sinistra ramum Palmae, cum inscriptione:
ROMAE AETERNAE. S. C
.
q Moneta
Moneta alia horum Imperatorum in qua est nauis quinqueremis, quae à mari agitatur. In mari Delphini & alii pisces adparent. In nauis medio Imperator cum filio, stipatus militibus partim loricatis & hastatis, partim signa militaria ferentibus, conspicitur. In prora sedet nauta temonem ducens, cum inscriptione,
TRAIECTVS AVGVSTORVM
.
Metius Marullus ex Gracchorum genere oriundus, patre consulari viro natus, ipse Consul, Gordiani senioris Imperatoris pater.
VLPIA GORDIANA
originem suam à Traiano Imperatore ducens, Metii Marulli vxor, mater Gordiani senioris Imperatoris.
FAE
FABIA ORESTILLA
Antonii proneptis, Gordiani senioris coniux, ex qua Gordianum filium Imperatorem, & Metiam Faustinam sustulit.
METFA FAVSTINA
Gordiani senioris, & Fabiae Orestillae filia, quam pater Iunio Balbo consulari viro despondit.
MARCVS CLODIVS PVPIENVS MAXIMVS, ET MARCVS CAELIVS BALBINVS
duo consulares viri, interemptis in A frica Gordianis, Capelliano Duce, ex decreto Senatus, contra Maximinũ Imperatores sunt creati, ea lege, vt alter res domesticas, alter bellicas curaret. Vnus, qui in Vrbe resideret, alter qui obuiam Maximino pergeret. Maximus homo nouus, patre fabro ferrario, matre Prima natus, virtuti, & militari securitati semper studuit. Militaris Tribunus primùm fuit, Proconsulatum Bithyniae, Graeciae & Narbonae egit. Legatus Sarmatas in Illyrico contudit, & ad Rhenum rem contra Germanos feliciter gesit. Praefectus vrbis prudentissimus ac ingeniosissimus. Balbinus originem à Balbo Cornelio Theophane ex Hispania ducens, eloquentia clarus, Consul Asiam, Africam, Bithy-
q 2 niam
niam, Galatiam, Ponthum, Thracias & Gallias ciuilibus administrationibus rexit, ducto nonnunquàm exercitu, bellicis rebus minor, quàm ciuilibus, bonitate, sanctitate, & verecundia nimia. Hi Caesaris & Catonis moribus comparati, receptis Imperatoriis honoribus, Tribunitia potestate, iure proconsulari, Pontificatu maximo, & Patris patriae nomine, meruerunt Imperium, exhibitis populo ludis Scenicis ac Circensibus, gladiatorio etiam munere. Maximus contra Maximinum cum exercitu est profectus, Praetorianis domi relictis, inter quos & populum tanta seditio fuit orta, vt ad bellum intestinum veniretur, vrbs incenderetur, templa foedarentur, plateae cruore polluerentur, frustra prohibente Balbino, donec Gordianum purpuratum educeret. Quo viso, milites & populus in concordiam redierunt. Apud Rauennam itaque Maximus ingenti adparatu bellum instaurabat, Sed Maximino interfecto, receptóque eius exercitu, & rebus ad Aquileiam compositis, ad Vrbem Maximus contendit. Cui Senatus, populúsque obuiàm processit, statuásque equestres aureas decreuit. Pari deinde autoritate cum magna moderatione, gaudente Senatu & Populo Romano Imperium ambo administrabant, Senatui plurimùm deferebant, leges optimas condebant, moderatè causas audiebant, res bellicas pulcherrimè disponebant. Sed Maximini milites moerentes, quòd eum Imperatorem, quem ipsi delegerant, perdiderant, eósque haberent, quos Senatus legerat, quaerebant occasionem perdendorum principum, quae tum demum inuenta est, cùm ipsorum intelligerent inter se discordiam. Cùm itaq; contra Parthos Maximus, contra Germanos Balbinus essent profecturi, ludis quibusdam Scenicis, cùm multi & milites & aulici occupati essent, milites in Palatio in eos impetum facientes, mutatis vestibus regalibus, de Palatio deturbarunt, pérque mediam ciuitatem ad castra traxerunt. Germanis verò ad illorum defensionem occurrentibus, itinere medio laniatos, occiderunt, cùm biennium imperassent. Hunc finem habuerunt boni Imperatores, indignum sanè vita, & moribus.
PVPIENVS MAXIMVS
Numisma aereum percussit, in quo est corona triumphalis, ex Lauro contexta, in medio est haec inscriptio:
VOTIS DECENNALIBVS. S. C
.
Fecit &
BALBINVS
Numisma aereum, in quo Pupienus, Bal-
binus
binus & Gordianus nepos, sellis curulibus collocatis in suggestu, insident, Gordiano medium occupante locum inter vtrunque. Ante quos statua quaedam stolata seminudo pectore consistit, sinistra cornucopiae, dextra mensuram poculo haud dissimilem tenens, populo ascendenti per gradus donatiuum largiens, cum inscriptione:
LIBERALITAS AVGVSTORVM
.
GORDIANVS IVNIOR
, senioris nepos, natus, vt plures asserunt, ex filia Gordiani, vel ex Gordiano, qui in Africa periit, Maximo & Balbino interemptis Caesar cùm esset, à militibus, Senatu, populóque Romano ingenti fauore, maximóque studio & gratia Augustus est appellatus. A militibus amatus, aui vel auunculi, siue patris memoria, qui ambo pro Senatu & populo Romano arma susceperunt, & militari morte vel necessitate perierunt. Intantum diligebatur, vt Senatus & milites eum filium, Populus delitias suas appellarent. Sed indicium non diu imperaturi Gordiani mox subsecutum est. Nam eclipsis solis maxima facta est, vt nox crederetur, neq; sine luminibus accensis, quicquam agi posset, & terraemotus eousque grauis, vt ciuitates etiam cum populis perirent. Ac subitò in Africa contra Gordianum conspiratio est facta, statímq; extincta. Bellum quoque Persicum imminebat, ad quod dum esset profecturus, ne Imperium contemptibile videretur, vxorem duxit, filiam Misithei doctisimi viri, cuius grauitate, & sanctimonia vitae, multò nobilior Imperator est factus. Profectus itaque ad bellum cum ingenti exercitu contra Persas, per Moesiam iter fecit, ac quicquid hostium in Thraciis reperit, deleuit, fugauit, & expulit. Inde per Syriã, in Antiochiam venit à Persis occupatam, ibíq; frequentibus praeliis pugnauit ac vicit. Sapore Persarum rege submoto, Antiochiam, Carras, Nisibin, quae
q 3 sub
sub Persarum Rege erant, recepit. Quae omnia Senatui scribens Gordianus, Misitheo socero accepta retulit. Vnde Senatus Diis supplicationes, Gordiano triumphum decreuit, & Misitheo currum triumphalem, & titulum magnorum honorum, cum his verbis,
MISITHEO EMINENTI VIRO, PARENTI PRINCIPVM, PRAETORI TOTIVS VRBIS, TVTORI REIPVB. S. P. Q. R. VICEM REDDIT
. Sed ista felicitas longior esse non potuit. Nam Misitheus artibus Philippi, qui eum vehementer timebat, occisus est, qui per medicos curauit, vt cùm poculum iuberetur, sistendi ventris gratia, accipere (effus one anim alui laborabat) poculum daretur, quo magis solueretur; atque ita extinctus est. In cuius locum ipse successit, & à Gordiano Pra fectus, & parens est appellatus. Sed omnis beneuolentiae, pietatis ac beneficii immemor Philippus, Gordiano quoq; insidias struxit, quippe vt eum in odium militum duceret, naues frumentarias, quas Misitheus priùs in exercitum aduexerat, abduxit, & milites in loca, in quibus annona haberi non poterat, deduxit. Dehinc artibus milites circunuenit, vt Philippum Imperatorem poscerent, quòd iuuenis Imperium regere non posset. Imperium igitur Philippo est commissum, iuffúmque à militibus, vt quasi tutor eius, cum Gordiano pariter gubernaret. Suscepto Imperio Philippus breui in eam superbiam venit, vt Gordianum, neque in Imperatoris, neque in Caesaris, neque in Praefecti, neque in Ducis alicuius loco haberet, & cùm se viuere tantum precaretur, clamantem ante conspectum duci, spoliari & occidi iussit, Anno aetatis
XXII
. Imperii
VI
. Morte eius Romae nuntiata, à Senatu inter deos relatus est. Milites apud Circeium castrum, sepulcrum in finibus Persidis fabrificarunt: titulum huiusmodi Gręcis, Latinis, Persicis, Iudaicis, & Aegyptiacis literis, vt ab omnibus legeretur, addentes:
DIVO GORDIANO VICTORI PERSARVM, VICTORI GOTHORVM, VICTORI SARMATARVM, DEPVLSORI ROMANARVM SEDITIONVM, VICTORI GERMANORVM, SED NON VICTORI PHILIPPORVM
.
In hoc Numismate est Imperatoris statua paludata, thorace picto induta, ocreata, redimita quoque tempora lauro, stans in suggestu, sinistra schedam tenens, dextra gestu quasi alloquens milites. Milites loricati & hastati coram eo stant, signa gestantes militaria, quibus.
Aquila
Aquila, imago Imperatoris, velabrum & Delphinus sunt imposita, subscriptum:
EXERC. PERS
.
Tranquillinam Misithei viri doctissimi ac eloq uentissimi filiam, in vxorem duxit Gordianus, ac socerum Praefectum praetorii fecit.
Post Gordiani mortem, Senatus Marcum quendam virum grauem & sapientem, quem Philosophum cognominat Zonoras, Impe ratorem legit. Qui subita morte in palatio vbi habitabat decessit, nec successor dilatus est: statímq; lectus à patribus
SEVERVS OSTILIANVS
, qui repentè cùm incidisset in morbum, medicis malè venam soluentibus, occubuit. Intereà literae à Philippo ad Senatum missae sunt, in quibus scriptum erat, Gordianum graui morbo affectum obiisse, & Philippum ab exercitu Imperatorem creatum, rogaréque vti Patres probarent. Senatus, qui rem nondum nouerat, Augustum Philippum appellauit.
In Numismate Marci, templum forma quadrata, in medio eius ianua apparet. In superficie & fastigio angulorum templi litui sunt infixi, in medio tecti ignis emicat. Inscriptio:
CONSECRATIO
.
q 4
SEVERI
SEVERI
Numus habet in altera parte duas manus coniunctas, cum inscriptione:
FIDES SENATVS
.
M. IVLIVS PHILIPPVS ARABS
, vrbe Rostris Arabiae, exignobili genere ortus, patre nobilissimo latronum ductore, à teneris annis relicto patrio solo, militare coepit. Virtute rei militaris clarus, & insignis, Romam venit, & sub Caesaribus militauit, & per gradus promotionis ordinis comes, deinde Dux, pòst Praefectus praetorio est factus. Cum Gordiano contra Persas est profectus, ac Misitheum Praefectum praetorii, & socerum Gordiani fraude necauit. Post cuius mortem à Gordiano huius sceleris ignaro, Praefectus praetorii creatus, & exercitui praefectus est: ab eo tanquàm parens dilectus, quo sua posset industria vti: ac consilio, vt olim Misithei consiliis. Tali successu Philippus insolentior factus, de Imperio cogitauit, multísque artibus odium militum in Gordianum concitans, eum tandem interfecit, sibíque Imperium rapuit. Senatui mox literas scribit, Gordiano morbo extincto, se ab exercitu Imperatorem creatum. Deceptus Senatus credidit, ipsúmque Augustum appellauit. Facta pace, percussóque cum Persis foedere, Mesopotamia & Assyria hostibus relicta, passus victricìum armorum dedecus, in natali agro, vrbem sui nominis Philippopolim condidit, Philippúmq; filium in itinere consortem Imperii fecit. Ad Vrbem profectus, haud gratus eius aduentus fuit, quòd prouincias amiserat. Studens omnium animos sedare, cum inducto Persis decreto, illis bellum indixit, sperans ignominiã abolere, res sine sanguine peracta est, Persis prouincias restituere pollicentibus. Deinde anno Imperii
II. XI
. Cal.Maii, eò quòd esset milesimus annus vrbis conditae, ingenti pompa magnóque sumptu, & apparatu Seculares ludos celebrauit. Scenicos quoque ludos in Pompei theatro, tribus diebus, totidémq;
noctib
noctibus peruigil populus spectauit, funalibus atque lychnis vincentibus. Circenses etiam dedit, in quibus certamine currendi quadragesimus equorum è carcere missus est numerus. Haec omnia Philippus exhibuit, licet Christianus esset, & primus Caesarum, qui Christum professus est. Intereà Scythae, qui Misitheo fidem praestiterant, audita eius morte, facta irruptione, limites transgressi, vrbes & agros Rom. Imperii deuastare, praedas abducere, incendia suscitare, caedes vndiq; facere. Contra quos Philippus properè expeditionẽ parat: cui Marinus quidam Dux limitis Sarmatici praeficitur, sed eo militari seditione oppresso, Decius vir clarus, cum supplemento copiarum à Philippo mittitur. Qui concordi assensu, statim à militibus Illyricanis Imperator est electus. Dux experientia rerum cautus, ne à principe causari posset, néve locum calumniis praeberet, per fidissimum nuntium literas ad Philippum misit: quibus se excusat, promittens dignitatẽ se abdicaturum, ad quam inuitus tractus esset. Philippus his motus excusationibus, expeditionem, scriptis etiam nouis legionibus, cõtra Decium parauit, eductísq; copiis profectus, ingentibus minis palàm asserens, se Decium cum toto scelerato exercitu perditurum. Sed mente turbatus, ac velut furore concitus, à militibus Veronae caesus est. Et Romae filius eius à Praetorianis interfectus, Anno Imperii V.
In huius Numismate Amphiteatrum cum omnibus suis ornamentis adparet, in quo ludi celebrantur Seculares. Seculares Ludos cùm celebrauit Philippus, has beluas exhibuisse memoratur: Elephãtes
XXXII
. Alces X. Tigrides X. Leones mansuetos
LX
. Leopardos cicures
XXX
. Hienas X. Hippopotamum I. Rinocerontem I. Arcelontes X. Cameleopardalos X. Onagros
XX
. Equos feros
XL
. Gladiatorum paria mille.
PHILIPPVS
filius Philippi & Seuerae ΑΓἘΛΑΣΤΟΣ hoc
r est
est irrisibilis fuisse traditur, & adeò seueri ac tristis animi, vt iam tum à quinquenni aetate nullo prorsus cuiusquam commento, ad ridendum solui potuerit: Patrémque quondam in ludis Secularibus petulantiùs cachinnantẽ (quanquàm adhuc tener) vultu notauerit auerso. A patre consors Imperii declaratus, Romae à Praetorianis, duodecimum agens annum, est interfectus.
Huius Numisma continet Imperatoris statuam loricatam, paludatam, ocreatam, dextra sceptrum, sinistra hastile ferentem, à cuius tergo est Tribunus paludamento indutus, ex vtraque Imperatoriae statuę parte, signa militaria sunt posita. Inscriptio talis legitur:
PRINGIPI IVVENTVTIS
.
Alia moneta horum Imperatorũ, in qua duae victoriae alatae Laureatae, pectore seminudo clypeum tenent, in quo haec sunt scripta:
VOTIS
. Inscriptio verò est:
VIGTORIAE AVGVSTORVM
.
SEVERA AVGVSTA
Philippi Imperatoris vxor, ex quo Philippum filium procreauit. Haec Christum coluisse fertur, atque opera Fabiani Pontificis, cum marito & filio baptismate infignita.
MARIN
MARINVS
Dux limitis Sarmatici aduersus Scythas à fide Romanorum deficientes, Dux belli constituitur. Sed Imperator ab exercitu Illyricorũ creatus, paulò pòst in seditione militari est interfectus.
In huius Numismatis posteriore parte, signa militaria tria videntur, medio est aquila imposita cum inscriptione huiusmodi:
FIDES MILIT
.
M. Q. TRAIANVS DECIVS
Imperator è Bubali, inferioris Pannoniae vrbe, clarissimis parentibus natus, Vir artibus cunctis, virtutibúsq; instructus, à cunabulis semper spem bonam praebuit futurae indolis. Ad amplissimas dignitates non ambitione, nõ emptis suffragüs, sed virtute & bonis moribus peruenit. A militibus Illyricanis primùm Imperator factus, dehinc à Senatu Augustus est dictus. Cùm magnitudinem Imperii contẽplaretur, P. Cornelium Lucinium Valerianum, virum militarem, egregiis virtutibus ornatum, annum agentem iam
LX
. exercitui praefecit. Ob vitae praestantiam omnibus charus fuit. Ius quintae relationis & Proconsulare Imperium, Ius Tribunitiae potestatis arbitrio
S. P. Q. R
. permisit, Patris patriae cognomine contentus. In Gallia ciuiles motus sedauit.
r 2 In
In Vrbe commoratus, cogente Senatu filium suum Decium Cae sarem fecit, qui Patribus Rempub. commendans, vnà cum filio ad liberandas Thracias profectus est. Nam Scythae & naualibus & terrestribus copiis omnia infestabant. Victor in primis congresibus hostes in angustias locorum, quae in Dardaniis sunt, compulit & obsedit, expugnassétque, ni proditus à suis fuisset. Nam hostium dux per legatos petiit, vti relicta omni praeda sineret cum suis abire trans Istrum. Romanus Imperator negauit, auidus illos perdendi, qui toties fractis foederibus irruperant, & qui prouincias Rom. Imperii saepius inuaserant. Iámq; ad obsidendos aditus Trebonianum Gallum ducem limitis Moesiae cum bona parte copiarum misit. Sed consilio Imperatoris per Gallum barbaris patefacto, Imperator & filius insidiis circunuenti occubuere. Senior equo sedens, ne viuus in manus hostium perueniret inter densas hostium elapsus turbas insiliit in voraginem paludis, nec cadauer eius diligenter quaesitum, repertum est. At filius in primo conflictu est extinctus. Vixit pater annis L. & regnauit cum filio biennio nondum finito. Quidam scribunt Decium cupientem Philoppoli opem ferre, fugatum esse, reparatísque in Moesia viribus, rediisse ad hostes, qui Philoppolim cepe rant, & Priscum sibi Ducem conciliauerant, in ipso congressu ictum sagitta Decium filium decessisse, & patrem, vel vt filii mortem vlcisceretur, vel vt morte sua dolori finem inueniret, in confertissimos se immisisse hostes, & nusquàm adparuisse. Sic periit Decius pater bo nitate Traiano adaequatus, qui etiam nomen optimi principis, iudicio Senatus meruit, atque inde appellatus,
IMP. CAESAR. M. Q. TRAIANVS DECIVS AVGVSTVS
, ab exercitu Illyricano mirè dilectus. Vir artibus cunctis, virtutibúsque instructus, placidus & comis, armísque promptissimus. In omnibus laudandus, si à Christianorum suppliciis abstinuisset. In quos plurimùm desaeuit, crudelísq; fuit, ac plures martyrii corona affecit.
Numum percussit
DECIVS
: in cuius posteriore parte templum sex colonis ordinationis Corinthiacae fulcitum, conspicitur. In frontispicio eius inter ternas columnas loco summo est Tympanũ continens sculpturam paruae statuae in solio sedentis, & aliarum vtrinq; procumbentium. Sub Tympano est fenestra, & in ea statua Vestae stolata posita. In medio templi ara videtur, in cuius basi sunt sculpti
duo
duo pullifarinam colligentes, & supra eos variae fructuum ligaturae. Dextrae arae parti quatuor laniones seminudi & Laureati adsistunt, vnus genibus procumbens, bouem mactandum cornibus trahens: Alter sympulum vtraque manu ferens: Tertius tibiis canens: Quartus manum, instar laetantis extollens. Sinistro arae lateri Imperator sinistra schedam, dextra patinam supra ignem in ara positum, vestitu longiore indutus, lauróque ornatus, adstat. A dextra eius sacerdos velatus cernitur trullam lanioni porrigens, adhortanti similis, vt sibi sacrificanti ex sympulo sanguinem infundat. A tergo Imperatoris filius eius
DECIVS
laureatus & paludatus puerum ducens, adparet, cum tali inscriptione:
P. M. TR. POT. COS. II. PP. S. C
.
Numisma
DECII
filii in posteriore latere habet statuam Imperatoris paludatam, veste succinctam & ocreatam, sinistra hastam, dextra protensa ramum palmae ferentem, cum inscriptione:
PRINCIPI IVVENTVTIS
.
VIBIVS TREBONIANVS GALLVS
, Patritiorum familia ortus, Dux limitis Moesiae à Decio factus, in eo plus fortunę quìm fidei fuit. A legione, quę integra in pręlio Scytharum mãserat, Imperator est electus. Qui de exercitu Romano superfuerant, ad hunc confugerunt, velut seruatorem reliquiarum Rom. exercitus. Quo rumore adductus Senatus, Augustum appellauit, licet & ipse scripserit, & cum Scythis foedus inierit, nõ sine Rom. nominis ignominia. Tunc primùm diuturno & libero potentatu Pop. Rom. Barbaris tributa pependit Dragmarum aurearum
C C
. & tum primùm iugum Scythicae seruitutis accepit. Sed hoc non contenti Barbari, incursiones etiam vndique fecerunt, praedas abegerunt, Darda-
r 3 niam
niam, Thraciam, Thessaliam, Macedoniámque & Hellada infestarunt. Asia non satis fuit tuta, Italiae quoque bellum intentarunt. Sed opera Aemiliani ducis limitis Moesiae rapacisimi hostes, non sine magna caede, in suas solitudines redire coacti sunt. Re itaq; ab Aemiliano contra Scythas feliciter gesta, ab exercitu Imperator salutatus est. Gallus interim Romae agens, audiens Aemilianum Imperatorem creatum, filium suum C. Vibium Volusianum, consortem Imperii fecit, at que ad opprimendum Aemilianum cum filio profectus est. Sed in primo congressu deserentibus eum militibus suis, adhaerentibúsq; Aemiliano cum filio caesus est, cùm regnassent annos
II. & VIII
. mensęs. Patris aetatis anno
XLVII
. Sic Imperium eius, quod dolo & proditione, non virtute assecutus erat, breuisimum fuit.
Figura bouis in altero
GALLI
Numismatis latere videtur, ante quem cultri in vagina conditi, positi sunt. Prope eum velabrum infixum est, in quo haec capita leguntur:
LEO III. GAL
. Inscriptio est,
CVLTV ROMAE
. Infrà scriptum,
TRO
.
IN VOLVSIANI
Numo templum sphaericae figurae quatuor columnis Corinthiacis insistens, adparet, intrinsecus variis fructuum & frondium ligaturis ornatum. In medio eius statua stolata consistit. In pinnaculo templi alia statua est collocata cum inscriptione.
IVNONI MARTIALI
.
AEMILIANVS LYBICVS
in Mauritania ortus, à pueritia coepit stipendia mereri: & cùm pro aetate honores promotionis non deessent, Dux limiti Sarmatico in Moesia à Decio praepositus est. Scythas, qui prouincias Romani Imperii vastabant,
adort
adortus, non fugauit modò, sed etiam bona ex parte profligauit, illorúmque regiones abactis praedis penè exhausit. Post victoriam praemiis, militibus promissis, persolutis, adeò gratus victori exercitui fuit, vt ab eo Imperator sit appellatus. Ad quem opprimendum Gallus cum filio profectus, in primis praeliis ambo caesi sunt. Aemilianus statim ad Senatum scribens, docuit se Imperatorem lectum esse, promisit’que se liberaturum Thracias, & Mesopotamiam, Armenias recuperaturum, & depulsurum vndique hostes nominis Ro. Sed priusquàm opus aggrederetur, milites, qui in Alpibus erant, Valerianum Imperatorem eligunt. Quo nuntio accepto, qui Aemiliano erant, ne ciuili bello & cognatorum sanguine se inuicem inficerent, contemplantes praetereà humilitatem generis Aemiliani, & nobilitatem Valeriani, simul & laudatissimos eius mores, Aemiliano apud Spoletum interfecto, Censorio viro Valeriano se tradiderunt. Sícq; res solo ducis capite peracta est. Imperauit Menses
III
. Vixit annos
XL
.
In huius Numismatis altera parte adparent statuae pallio succincto, galea cristata capiti imposita, sinistra hastam, dextra ramum lauri gestans, pede dextro globum calcans, cum huiusmodi inscriptione,
VIRTVS AVG
.
P. CORNELIVS LICINIVS VALERIANVS
, nobili progenie ortus, ex patre Valerio Flacco, vita & moribus laudatis, ad omnes dignitatum gradus peruenit, cuius per annos
LXX
. vitae probitas, in eam conscendit gloriam, vt per omnes honores & magistratus laudabiliter gestos, Imperator fieret, non vt solet tumultuario populi concursu, non militum strepitu, sed iure meritorum. Imperator itaque factus,
r 4 maxim
maximam de eo spem fortuna fefellit. Nam cùm in Persidem profectus esset, & cum Persis bellum gereret, à Sapore Persarum rege victus, captúsque est, cùm ductu cuiusdam sui Ducis, cui summam rerum commendauerat, in ea loca esset deductus, siue fraude, siue iniqua hoc euenit fortuna, vnde nullis viribus, nullo consilio, nulla industria elabi poterat. Captus ignobili, miseráque, ac perpetua seruitute apud Parthos consenuit. Quoad enim vixit, rex Sapor eo incuruato pedem ceruicibus eius imponens, equum ascendere solitus erat, pro scabello eo vsus. Quanquàm amici Reges Armeniorum, aliíque finitimi principes, Saporem regem ea victoria nimis elatum, literis admonerent, ne ea victoria abuteretur. Quinimò & Bactriani, & Histri, & Albani, & Tauroscythae Romanis auxilia sanè polliciti sunt pro liberando Valeriano. Sed nihil motus Sapor Rex Valerianum crudelissima morte, eò quòd esset crudelissimus, à ceruicibus cutem ad imos pedes detrahendo, necauit.
Huius monetae posterior pars continet statuam victoriae alatae stolatam, pectore seminudo, dextra extensa, coronam lauream, sinistra ramũ palmae ferentem, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
.
VALERIANVS
iunior alia, quàm Gallienus matre genitus, forma conspicuus, verecundia probabilis, eruditione pro aeta te clarus, moribus periucundus, atq; à fratris dissolutione seiunctus, à patre absente Caesar est adpellatus, à fratre Augustus. Nihil habet praedicabile in vita, nisi quòd fuit nobiliter natus, educatus optimè, & miserabiliter cum fratre Gallieno interemptus, & circa Mediolanum sepultus, addito titulo:
CLAVDII IVSSV VALERIANVS IMPERATOR
.
Numisma hocex ęre, vetustate adeò consumptum fuit, vt in priore parte praeter nomen eius, Graecis etiam literis scriptum, nihil legere potuerimus. Nos igitur commoditatis causa inscriptionem Latinam addidimus. In posteriore parte videtur statua Imperatoria Valeriani patris palleata, loricata, sedens, cuius dextra statua muliebris, stolata, seminudo pectore, dextra temonem, sinistra cornucopiae gerens, assistit. Asinistra verò statua alia Valeriani filii loricata, pallio de collo pendente, conspicitur. Ad pedes horum media statua ex-
pansis
pansis brachiis iacet, dextra fulmen tenens, in sinistra quid habuerit, propter vetustatem cognoscere non licuit. Inscriptionem huiusmodi characteribus habet:
ΔΑΝΤΙΟΧΕΑΝ ΝΗΤΕΟΑΩ
. Infrà subscriptum:
H. C
.
LICINIVS GALLIENVS
Valeriani Imperatoris filius, Valeriani iunioris frater, oratione, poëmate, atq; omnibus artibus clarus: ab initio Caesar, deinde Augustus à patre est appel latus, eíque Imperium commissum. In initio Imperii nulla praeclara gessit. Sed patre capto, cùm plerique captiuitatem eius moererent, ille supramodum laetatus est, eò quòd ceruicibus suis grauitas paterna esset adempta, ac se totum ludibriis, vino, mulierculis, popinis, lenonibus, ac mimis dedidit, Caligulae & Vitellio similimus: cùm interim Imperium Romanum per
XXX
. Tyrannos inuaderetur, dehonestare, & mulieres imperare pateretur. Gallienum fortuna diutius, quàm oportebat, reseruauit.
XV
. enim Imperii anno, cùm aduersus Aureolum profectus esset, eúmque apud pontem, qui ex eius nomine Aureolus appellatur, obtentum detrusúmq; Mediolanum, obsedisset, eiusdem Aureoli commento à suis cum fratre Valeriano est interfectus, aetatis anno L. cùm imperasset annos
XV
. cum patre
VII
. & solus
VIII
.
In huius aerei Numi parte altera, arcus eiusdem Imperatoris cum ornamentis quibusdam appensis, & columnis vtrinque conspicitur. Hic arcus adhuc in Caelio monte iuxta aedem S. Viti nullis ornamentis insignis, ex lapide Tyburtino, cernitur, & in eo legitur titulus huiusmodi:
GALLIENO CLEMENTISSIMO PRINCIPI, CVIVS INVICTA VIRTVS SOLA PIETATE SVPERATA EST, ET SALONINAE SANCTISSIMAE
S AVG
.
AVG. M. AVRELIVS VICTOR DEDICATISSIMV?? NVMINI MAIESTATIQVE EORVM
. Quidam triumphalem arcum esse voluere. Sed cùm triumphi nulla adpareant indicia, neque constet de triumpho, fiátque in eo titulo de Salonina mentio, arbitramur in gratiam ipsorum ob aliquod beneficium ab ipso Aurelio positum, & super eodem statuam Gallieni, & ipsius Saloninae locatam esse.
Licinius Gallienus filium habuit Gallienum, Saloninum cognominatum, vel quòd apud Salonas natus esset, vel à matre Salonina, vnde etiam inscriptio adhuc vetus legitur:
GALLIENO MINORI SALONINO
. quem in locum Cornelii Valeriani filii sui in iuuenta mortui, subrogauit. Puer adhuc decennalis à Gallis non sua sed patris causa necatus est.
Posterior Numismatis huius pars habet statuam muliebrem stolatam, pallium manibus expandentem, quo bouem à dextra, leonem à sinistra sibi stantem tegit, cum tali inscriptione:
PNSCOLVIM
. infrà subscriptum:
AN. XII
.
SALONINAM PIPERAM, VEL PIPAM
nomine in vxorem habuit Gallienus, ex qua Saloninum genuit. Hanc perditè dilexit, atq; per pactionem, concessa parte superioris Pannoniae, à patre Marcomannorum rege suscepit.
HELENA
Gallieni Imperatoris altera vxor.
Series
XXX
. Tyrannorum, qui Valentiniano magnis belli Persici occupato necessitatibus, & Gallieno luxui vacãte, Imperium par-
tim
tim vi, partim dolo inuaserunt, quorum Numismata prius non edita, addidimus.
CYRIADES
patrem Cyriadem fugiens diues & nobilis, cùm luxuria sua & moribus perditis sanctum semen grauaret, direpta magna parte auri infinitóque pondere argenti, ad Persas se contulit. Sapori regi sociatus, bellum Romanis intulit. Capta Antiochia & Caesarea, Caesareanum nomen accepit, atque inde à militibus Augustus vocatus. Cùm omnem Orientem vel virium audacia, vel terrore quateret, patrem verò interemisset, ipse per insidias suorum, cùm Valerianus iam ad bellum Persicum veniret, occisus est.
In huius aerei Numi parte altera adparent duae equestres statuae, laureatae & paludatae, Cyriadis & Valeriani, dextris hastam ferentes, ambae colloquentes, quas praecedit victoria alata, sinistra trophaeum gerens, dextra gestus vocanti similis, vt sequantur. Milites verò signa militaria gestantes, eas sequuntur, cum inscriptione:
IMPERATORVM AVGG
. Infrà subscriptũ est:
ADVENI ANTH
.
CASSIVS LABIENVS POSTHVMIVS
vir Romanus. Hũc quasi ex gregario milite sua virtus ad dignitates prouexit. In omni vita vsque adeò grauis, vt Gallienus filium suum ei concrederet insti tuendum. Ob contemptum Gallieni, qui luxuriae & popinis vacabat, à Gallis Imperator cum omni exercitu est electus. Sed cùm annos
VII
. Gallias instaurasset, submotis Germanicis gentibus, & Romano Imperio in pristinam securitatem reuocato, à Gallis semper rerum nouarum cupidis, Lolliano agente interemptus est.
In hoc Numisimate est statua Imperatoris togata stans, dextra
S 2 sched
schedam tenens, sinistra mulierem ante se flexis genibus procumbentem subleuãs. In medio vasculum floribus repletum, est positum cum inscriptione eiusmodi:
RESTITVTORI GALLIAE
.
POSTHVMIVS IVNIOR
, à patre Caesar, ac deinceps in eius honore Augustus appellatus, ita literis omnibus instructus, ac in declamationibus tam disertus, vt eius controuersiae Quintiliano dicantur insertae. Ac ob hanc solam virtutem literis notus, vna cum patre interfectus est.
In parte posteriore Aesculapii statua comata, barbata, pectore seminudo, dextra baculum serpente circumuolutum tenens conspicitur, cum inscriptione:
SALVS EXERCITV
.
De
AESCVLAPIO
multi variè scribunt. Alii enim dicunt eum esse Apollinis & Coronidis filium, Medicinam primum, ab Apolline patre institutum, mortalibus inuexisse, atque adeò in aegrotorum curatione excelluisse, vt mortuos ab inferis excitare diceretur: ob id apud Iouem accusatum, fulmine ictum ferunt. Alii affirmant Aesculapium incertis parentibus natum, & ex positum in monte Titthaeo à capra nutritum, & à cane custoditum, demum ab Aristane pastore repertum, & seruatum ob radios & vultus splendorem, Chironi traditum, didicisse medicinam, eámq; Epidauri exercuisse. Quorundam etiam opinio est, ex Coronide, quae à sacerdotibus (vt verisimile est) in Apollinis templo vitiata fuit, natum, Artem medicam ab Api Aegyptio non obscuro inter ??os, qui illic erant templi ministros, percepisse. Ea percepta voluisse vlterius in Aegyptiorũ vrbibus morari, sed lucri cupidum, & consiliis turpibus obnoxium, omnem circuisse orbis regionem, ab omnibus lucra petentem, & venale studium
suum
suum languentibus exhibentem. Inflatumq; ob scientiam, se Deum etiam nominasse, & mortuos ab inferis excitare posse iactasse: Venientémq; ad Epidaurios, & ibi summam sibi gloriam arrogantem, fulmine ictum periisse, poenam illi dignissimam Deo inferente. Pluribus autemin locis cultus est Aesculapius, praecipuè Romae in insula Tyberina, quae biremis formam habere videtur, & formam accepisse eius nauis, qua Aesculapius Romam aduectus est. Vbi fingitur in manu habere baculum nodosum, quod significat difficultatem artis: laurea coronatus, quòd ea arbor plurimorum sit remediorum, & Draco eius tutelae additus, quòd vigilantissimum sit animal, quae res ad tuendam valetudinem aegroti maxima est.
LOLLIANVS
, cuius rebellione Posthumius est interemptus, in locum Posthumii subrogatus, delatum sibi à Gallis Imperium assum psit: Augustus dictus, plerasque Galliae ciuitates, nonnulla etiam castra, irruptione Germanorum diruta, integrauit. Cúmque nutans Gallieni luxuria Imperium, in pristinum statum reformasset, à militibus, quòd in labore nimius esset, occisus est.
In hac moneta adparet statua
LOLLIANI
laureati, paludati, equo insidentis, militibus signa militaria ferentibus, concionaturi, quem sequitur alius miles labarum gestans. Inscriptio talis legitur:
FIDES MILITVM
. Infrà:
EXERCITVS GALL
.
POSTHVMIVS SENIOR
cùm se videret multis Gallieni viribus peti,
VICTORINVM
militaris industriae virum in Imperii principatum vocauit, adhibitis ingentibus Germanorum auxiliis, cúmque diu bella traxissent, victi sunt. Interfecto verò Lolliano, solus
S 3 Vict
Victorinus Imperio potitus est. Sed cùm corrumpẽdis militum matrimoniis vacaret, à quodam actuario, cuius vxorem constuprauerat Agrippinae, cum filio, qui adhuc puerulus erat, interfectus est. Vir fuit aliôqui fortissimus & optimus Imperator, virtute Traiano, clementia Antonino, grauitate Neruae, gubernando aerario, Vespasiano, censura vitae Pertinaci, & seueritate militari, Seuero comparatus à scriptoribus.
NVMISMA IVNIORIS
.
Aureus hic numus in altera parte continet Aram, in qua estignis iniectus. A dextra arae parte est muliebris statua, longiore veste induta, dextra globum Imperatori ab altera arae parte stanti offerens, sinistra sche dam tenens. A tergo eius duo signa militaria Labarum & Aquila, sunt collocata. Imperator loricatus & paludatus ab altera arae parte stans, sinistra sceptrum gerit, dextra globum oblatum recipit. A tergo eius Tribunus militum adparet, cum tali inscriptione:
VICTORIA MATRIS CASTRORVM
. Infra subscriptum:
F. M. P. A
.
VICTORINVS IVNIOR
Victorini filius, Caesar à patre appellatus, vnà cum eo adhuc paruulus à militibus est interemptus, ac circa Agrippinam sepultus. Extant adhuc apud Agrippinam sepulcra breui marmore, in quibus haec inscriptio legitur:
HIC DVO VICTORINI TYRANNI SITI SVNT
.
NVMISMA SENIORIS
.
In Numismate senioris Victorini statua muliebris veste longa, brachiis seminudis, dextra temonem, sinistra cornucopiae tenens, adparet, cum inscriptione:
PROVIDENTIA AVG
.
NARIVS
, aliâs
MAMVRIVS
seu
VECTVRIVS
, faber Fer-
rarius
rarius, armorum opifex, post superiores interemptos, imperiũ assumpsit. Vir strenuus, ac militaribus vsque ad Imperium gradibus euectus, in quo triduo tantùm permansit. Occisus enim à quodam milite operario eius in officina fabrili: Qui gladio in eum ruens, dixit,
HIC EST GLADIVS QVEM IPSE FECISTI
. Mirae fortitudinis homo fuit in manibus & digitis, adeò vt currus digito salutari sisteret, & fortissimos quosque vno digito sic affligeret, quasi ligni vel ferri obtusioris ictu percussi, dolerent, multos quoque digitorum allisione contereret.
FVSCO ET BASSO COSS
. Gallieno vino & popinis vacante, & continuatione luxuriae omnia deperdente,
INGENVVS
qui Pannonias tunc regebat, à Moesiacis legionibus, caeteris Pannoniorum valentibus Imperator est dictus. Neque in quoquam melius consultum à militibus videbatur, quàm quòd instantibus Sarmatis Imperator est creatus, qui fessis rebus mederi sua virtute posset. Sed à Gallieno conflictu habito victus est. Ac cùm in omnes nullo respectu Gallienus saeuisset, adeò vt nonnullas ciuitates vacuas à virili sexu relinqueret, veritus eius crudelitatem Ingenuus, ne in manus eius perueniret, pugione se transfodit, Vir fortissimus, Reipub. necessarius, & militibus acceptissimus.
Aerei huius Numi pars posterior habet statuam muliebrem, brachiis nudis, sinistra labarum gerentem, dextra globum Imperatori offerentem. Ab Imperatoris tergo Tribunus adparet militum. Inscriptio adiecta:
PANNONIA VIRTVS AVGVST
. Subscriptum:
SIRM. P
.
REGILLIANVS
gentis Daciae Decibali ipsius affinis, vir in mi-
S 4 litari
litari re semper probatus, & Gallieno iam antè suspectus, quòd dignus videretur Imperio. In Illyria ducatum gerens, contra Sarmatas multa feliciter gessit. Moesis autoribus Imperator est factus. Fuit ei lubricum ac penè ridiculum principium ad Augusti nomen occupandum. Nam in coena quadam cùm Valerianus Tribunus quaereret Etymologiam proprii nominis Regilliani, & quidam responderet à regno, Milites eo nomine putarunt illum Imperatoria dignitate honestandum, ac sequenti die cùm processisset, Imperator à principibus est salutatus. Autoribus tamen Roxolanis (quos Moscouitas appellamus) consentientibúsque militibus, & timore prouincialium, ne Gallienus grauiter saeuiret in eos, interemptus est.
In hoc Numismate continetur Templum forma quadrata, in modum templi Pacis factum, in cuius medio vnica est ianua, igne in tecto emicante, cum inscriptione:
CONSECRATIO
.
AVREOLVS
Duxexercitus Illyrici, in contemptum Gallieni, à militibus coactus est sumere Imperium. Cúmque Gallienus contra eum, tanquàm virum fortem, frustrà saepius pugnasset, communicato cum eo Imperio pacem fecit. Huius commento paulò pòst Gallienus à suis interfectus est. Ac ipse post eundem cum Gallieno conflictum circa Mediolanum in ponte, qui Areolus dicitur, à Clodio est occisus, atque illic sepulcro humiliore, vt Tyranno, & Epigrammate donatus.
Capto Valeriano clarissimo principe, & Aureolo vsurpante Imperium, ac exercitibus de alio Imperatore eligendo consultantibus, consilio Balistae praefecti Valeriani
MACRIANVS
vir fortis, constans, integer, probatus in Rep. & diues cum duobus filiis Impera-
tor
tor creatus est. Ac statim vtcunque rebus in Oriente compositis, filióque vno relicto, contra Gallienum profectus est. Sed cùm
XLV
. milia militum secum ducens in Illyrico, vel in Thraciarum extremis congressus esset, cum Domitiano Aureoli Duce fortissimo & vehementissimo, victus, cum filio interemptus est, exercitu suo in potesta tem Aureoli veniente.
In parte posteriore monetae huius adparent tres statuae Macriani senioris, & filiorum Macriani, & Quieti, sedẽtes in sellis curulibus in suggestu positis, à quorum tergo statua Palladis, nudo pectore, brachiis expansis, vtraq; manu vasa quędam pecunia repleta ferens, conspicitur. Ante eos alia statua, Mineruae scilicet, videtur, donatiuum militibus per scalas suggestui applicatas, ascendentibus praebens, cum inscriptione:
PONT. MAX. TR. POT
. Subscriptum verò:
LIBER ALITAS AVGG
.
MACRIANVS IVNIOR
matre nobili, patre forti viro natus, à Valeriano Tribunus constitutus, multùm in armis potens, cum patre Augustus appellatus, cum eodem à Domitiano victus, & triginta milibus militum spoliatus, necatus est.
QVIETVS
Macriani senioris filius, Balistae iudicio cum patre, & fratre Imperator est dictus. Adolescens Imperio dignus, ab Odenato, qui iam certior factus Macrianum seniorem, & filium ab Aureolo victos & occisos, milites quoque in eius potestatem concessisse, quasi Gallieni vindicaret partes, est interfectus.
Haec moneta refert muliebrem statuam, veste longiore: eáq; suc-
t cinct
cincta, brachiis nudis, sinistra vestem subleuat, dextra lilium gerit, cum inscriptione:
SPES PVBLICA
.
ODENATVS PALMIRENVS
Decurio, congregata magna militum copia, agrestiúmque manu, rem Romanam tutatus est. Nam nisi Imperium suscepisset, in Oriente res perditae essent. Assumpto primo nomine regali cum Zenobia vxore, & filio maiore Herode collectis copiis in Persas profectus, Nisibin primùm, & Orientis pleraque cum Mesopotamia in potestatem recepit. Ad Ctesiphonta vsque profectus, Saporem regem, cum liberis in fugam vertens, regios thesauros, regiásque concubinas cepit. Inde ad Orientem se ver tit, Macrianum, qui aduersus Gallienum Imperium assumpserat, oppressurus: sed illo iam profecto contra Aureolum & Gallienum, ibíque interempto, Quietum interfecit. Composito Orientis statu, á Consobrino suo Maeonio, qui & ipse Imperium sumpserat, simul cum filio Herode est occisus. Vir acer in bellis, & venatu memorabili semper inclytus, qui à prima ętate capiendis Leonibus, & Pardis, Vrsis, caeterísque syluestribus animalibus sudorem officii virilis impendit: quíque semper in syluis ac montibus vixit, perferens calorem, pluuias, & omnia mala, quae in se continent venatoriae voluptates, quibus obduratus Solem & puluerem in bellis Persicis tulit.
HERODES
non Zenobia matre, sed priore vxore genitus, cum patre Imperium accepit, homo omnium delicatissimus, prosus Orien talis, & Graecae Orientalis, cui quicquid regalium concubinarum, quicquid gemmarum diuitiarúmque cepit Odenatus, eidem tradidit, paternae indulgentiae affectione permotus, cum patre simul periit.
In huius Numismatis altera parre, Ara quadrata forma, & in cuius
suprema
suprema superficie ignis conspicitur. Inscriptio talis legitur:
PRINCEPS IVVENTVTIS
.
MAEONIVS
Odenati consobrinus, homo spurcissimus, inuidia ductus, Odenatum optimum Imperatorem cum filio interemit, Zenobia consentiente: quae ferre non potuit, quòd Herodes priuignus priore loco, quàm filii eius Herennianus & Timolaus principes dicerentur, per errorem Imperator appellatus, breui pro luxuriae suae meritis, oecisus eft.
BALISTA
vir insignis, eruditus, & in consiliis vehemens, in expeditionibus clarus, ad gerendam Remp singularis, inter triginta tyrannos connumeratur, de quo tamen scriptores ambigunt num imperauerit. Nam alii asserunt priuatum eum in agro suo apud Daphnen vixisse. Multi & sumpsisse illum purpuram & more Romano imperasse, exercitum duxisse, & de se plura promisisse affirmant. Hoc tamen certò constat Valeriani praefectum fuisse, eíque acceptissimum. Occisum per hos, quos Aureolus ad comprehendendum Quietum Macriani filium, quem praedam suam esse dicebat, miserat. licet quìdam à gregario milite in Odenati gratiam, qui tum vniuersum tenebat Orientem, in tentorio suo cubantem occisum scribant.
In hoc Numismate aereo conspicitur statua muliebris, ex mensura, quam manibus fert, annonam effundens, à cuius tergo vasculum floribus repletum, est positum. Ante eam aliae duae adparent statuae: vna flexis genibus, terrae procumbens, annonam in sinu excipiens. altera petenti similis. In infimo loco figura lunae falcatae & stellae cernitur, cum inscriptione:
ANNONA AVGVST
.
t 2
VAL
VALENS
vir militaris, simul etiam ciuilium virtutum gloria pollens, proconsulatum Achaiae, à Gallieno datum, magno honore gubernauit. Quem Macrianus vehementer reformidans, simul quòd in omni genere vitae satis clarum norat, simul quòd inimicum sibi esse inuidia virtutum sciebat, misso Pisone interfici praecepit. Sed Valens diligentissimè cernens, ac prouidus, neque aliter posse sibi subueniri existimans, sumpsit Imperium, & breui à militibus interemptus est.
PISO
ex nobilissima Pisonum familia, vir consularis, à Macriano ad interficiendum Valentem missus, Thessaliam accessit, atq; illic paucis consentientibus Imperium assumpsit, Imperator quasi Thessalicus appellatus. Vir summae sanctimoniae, & temporibus suis frugi dictus, omnibus principibus acceptissimus. Missis à Valente percussoribus trucidatus est, paulò antè, quàm à suis Valens occideretur, eíque posteà à Senatu diuini honores sunt decreti.
In posteriore latere Imperator loricatus sellae Curuli insidens, sinistra septrum, cui aquila imposita tenens, dextra globum sibi oblatum à statua muliebri corona thurrita ornata ante se stanti recipiens adparet. Ad pedes eius vas floribus impletum, positumest. A tergo verò victoria alata sinistra palmae ramum gerens, dextra coronam Imperatori impositura conspicitur, cum inscriptione:
THESSAL. AVGVST
.
Aemilianus apud Aegyptios in Gallieni odium, coactus est Imperium suscipere, consentientibus Aegyptiacis exercitibus. Ad regendum Remp. vigor ei non defuit. Nam Thebaidem totámque Aegyptum peragrauit, & quatenus Barbarorum gentes forti autori-
tate
tate submouit, Virtutum merito Alexandrinus, vel Alexander vocatus. parata in Indos expeditione, à Theodato captus viuúsq; Gallieno missus, in carcere strangulatus est.
Huius argentei numi pars altera repraesentat statuam muliebrem, nudam, humi procumbẽtem, sinistro brachio canistro floribus abundante innitentem, manu sinistra Cornucopiae, dextra globum, cui insidet ciconia, tenentem. Aliam deinde equstrem statuam habet, dextra globum apprehendentem, quam sequitur miles labarum gerens, Inscriptione tali addita:
ADVENTVS AVG. AEGYP
.
SATVRNINVS
Gallieni dissolutionem aegrè ferens, à militibus coactus Imperium suscepit. Vir prudentiae singularis, grauitatis insignis, vitae amabilis, militaris disciplinae obseruantissimus, Barbarorum victoria clarus. Post multa strenuè in Imperio gesta, quòd esset militibus seuerior, & grauior, ab iisdemipsis, à quibus electus, interemptus est.
TETRICVS SENIOR
Praesidatum in Gallia regens, Victoria matre Victorini interfecti suadente, Imperium suscepit, Augustúsque appellatus. Cùm multa praeclara egisset, & militum insolentiam diutius ferre non posset, maluit se grauissimo principi Aureliano subiicere, quàm insidiosis imperare. Sed Aurelianus nihil mite, nihil tranquillum cogitans, Senatorem Pop. Romani, eundem consularem, quíque Gallias omnes prudentissimo consilio rexerat, per triumphum duxit, & posteànon solum viuere, sed etiam in summa dignitate, commissa illi tota Italia, manere passus est, illum saepe collegam, nonnunquàm commilitonem, aliquando etiam Imperatorem appellans.
t 3 In
In hoc Numismate continentur signareligionis cum inscriptione:
PIETAS AVG
.
TETRICVS IVNIOR
puerulus adhuc, à Victoria Caesar est appellatus, cum patre ab Aureliano per triumphum est ductus, & deinde omnibus Senatoriis honoribus functus est, illibato patrimonio, quod ad suos posteros misit, semper insignis.
TREBELLIANVS
in Isauria Princeps, quem cùm alii Archipiratam appellassent, ipse se Imperatorem dixit, monetam etiam suo nomine cudi iussit, & palatium in arce Isauriae constituit. Cùm se in intima Isaurorum loca munitus difficultatibus & montibus contulisset, aliquandiu apud Cilicos Imperauit. Sed per Gallieni ducem Causisoleum, natione Aegyptium, fratrem Theodoti, qui Aemilianum ceperat, ad campum deductus, victus & occisus est.
HERENNIANVS ET TIMOLAVS
Zenobiae & Odenati filii, quorũ nomine Zenobia vsurpato sibi Imperio diutius, quàm foeminam decuit, Imperatoris habitu purpuratos concionibus adhibuit, quibus & ipsa semper interfuit. Ab Aureliano dicun-
tur
tur interempti. Multi tamen morte naturali consumptos affirmant. De Timolao dicitur eum vsque adeò bonarum literarum studiosum fuisse, vt in Rhetorem adhuc puer euaderet.
CELSVS
, Vibio Passieno Proconsule Africae, & Fabio Pompeiano Duce limitis Lybici, ab Afris, ornatus peplo Deae coelestis, Imperator est appellatus. Hic priuatus ex tribunis in Africa positus in agris suis viuebat, sed ea iustitia & corporis magnitudine, vt dignus videretur Imperio. Sed per quandam mulierem Gallienam nomine, consobrinam Gallieni,
VII
. die interemptus est, atque inter obscuros Principes vix relatus est.
ZENOBIA
, ex Cleopatra Ptolomeorúmque gente, Odonati vxor, Gallieno adhuc iniquissimè agente, accepto sago, & diademate Imperiali filiorum Herenniani & Timolai nomine, diutius, quàm foemineum sexum decuit, imperauit, mulier peregrina, moribus ac vitae integritate ornata, pulchritudine conspicua, tantae castitatis, vt ne virum suum sciret, nisi tentatis conceptionibus. Vixit regali pompa, Persico more, Regum Persarum more adornata, Imperatorum Rom. more conuiuata est. Ad conciones processit galcata, cum purpureo limbo, gemmis depẽdentibus per vltimam fimbriam. Historiae Alexandrinae, atque Orientalis ita edocta, vteam epitomasse videretur. Ab Aureliano victa, in eius conspectum ducta, atque ab co interrogata, quare ausa esset Rom. Imperatoribus resistere, respondisse fertur:
IMPERATOREM TE ESSE RECOGNOSCO, QVI VINCIS, GALLIENVM ET AVREOLVM, ET CAETEROS, PRINCIPES NON PVTAVI, VICTORIAM MEI SIMILEM CREDENS IN CONSORTIVM RE-
T 4
GNI
GNI VENIRE, SI LOCORVM FACVLTAS PATERETVR, OPTAVI
. Deinde ab codem per triumphum ducta ea specie, vt nihil pompabilius, atque magnificentius populo Rom. videretur, ita gemmis ornata, vt ornamentorum onere laboraret. Huic autem per Aurelianum viuere concessum, matronae more Romanae, cum liberis vitam egit. Mulier vultu subaquilino fusci coloris, nigris oculis, spiritus diuini, incredibilis venustatis: tanti in dentibus candoris, vt margaritas eam plerique putarent habere, non dentes.
In huius altera parte Zenobia galeata, loricata & paludata, in suggestu stans, dextra hastam ferens, concionari videtur, vtrinque collocatis signis militaribus, ita vt à dextra labarum, à sinistra aquila adpareat. Ante eam milites scutati & galeati conspiciuntur audientes Imperatricem concionantem, quorum vnus equum ducit, inscriptione adiecta:
VIRTVS AVGVST
. subscriptum verò,
FIDES EXERCIT
.
VICTORIA
mater cassrorum dicta, post occisos Posthumium, Lollianum, Marium apud Treuiros, Tetricum ad Imperium adhortata est, cóque regnante occisa est: quamuis nonnulli scribant eam fatali necessitate occubuisse. In cuius memoriam numi aurei, argentei & aerei cusi sunt, quorum forma apud Treuiros extat.
Numus hic aereus in altera parte imaginem refert aquilae expansis alis fulmini insidentis. Inscriptio est Graecis characteribus, quae tamen propter vetustatem cognosci non potuit.
TITVS
Tribunus Maurorum, qui à Maximino inter priuatos relictus fuerat, timore violentae mortis, vt tamen aliis placet,
inuit
inuitus, coactus à militibus Imperium assumpsit. Quanuis quidam dicant, eum ab Armenii sagittariis, quos Maximinus, vt Alexandrinos & oderat, & offenderat principem factum. Vir imprimis erga Remp. domi forísque laudabilis, sed Imperio parum felix. Post vindicatam defectionem, quam consularis vir magnus Maximino parauerat, à suis militibus interemptus est.
In altera Numi huius argentei parte adparet templum figurae quadratae, cum inscriptione:
CONSECRATIO
.
CALPHVRNIA
huius Titivxor, sancta & venerabilis foemina fuit de genere Censorinorum, id est, Pisonum, quam maiores vniuiriam sacerdotem inter sacratissimas foeminas adorarunt, cuius statuam in templo Veneris adhuc videmus Argolicam, sed auratam. Haec vniones Cleopatranas habuisse perhibetur, & lancem centum librarum argenti, cuius pleriq; Poëtae meminerunt, in qua maiorum eius expressa ostenditur historia.
CENSORINVS
vir planè militaris, & antiquae in curia dignitatis, bis Consul, bis Praefectus praetorii, ter Praefectus Vrbis, quartò Proconsul, tertiò Consularis, legatus Praetorius secundò, quartò Aedilitius, tertiò Quaestorius, extra ordinem quoque Persica legatione functus, etiam Sarmatica. Post omnes honores cùm in agro suo degeret senex, atque vno pede claudicans vulnere, quod bello Persico Valeriani temporibus acceperat, factus est Imperator, & scurrarum ioco, Claudius appellatus est. Cúmque se grauissimè gereret, neq; à militibus ob disciplinam Censoriam ferri posset, ab his ipsis, à quibus factus fuerat, interemptus est. Extat eius sepulcrum, in quo grandibus literis circa Bononiam incisi sunt omnes eius honores, vltimo tamen versu adscripto:
FELIX AD OMNIA, INFELICISSIMVS IMPERATOR
.
V
FLAV
FLAVIVS CLAVDIVS
, à quo Constantinorum familia orta, è Dalmatis, vel, vt quibusdã placet, è Dardaniis originem duxit. Militaribus virtutibus maximè clarus fuit. Sub Decio militans, inter fortissimos pugiles in Martiali iudicio, dum luctarentur milites, numeratus est, armillis, torquibúsque donatus. Sub Valeriano, Illyrici exercitus Tribunus ac quintae legionis Praefectus multa praeclara gessit, adeò vt maximis muneribus ab eo sit affectus, licet etiam Decius eum donis sit prosecutus, Gallieno ita charus, vt eum parentem & amicum appellaret, eiúsque morientis sententia Imperator sit designatus. Imperium adeptus, leges optimas condidit, in malos animaduerut, fures iudices palàm vindicauit. Denique in gubernanda Repub. ita se gessit, vt eius stirpem ad Imperium Senatus Principésq; eligerent. Aureolum tyrannum, qui grauior Reipu. fuerat, primo conflictu à Rcipub. gubernaculis depulit, atque occidit, receptis regionibus quas occupauerat. Sarmatas, Getas, Soythas, Quados, qui Romanum inuaserant Imperium, consumpsit, Daciam recuperauit, Gothos & Sarmatarum vniuersa genera, qui cupiditate praedae, in Romanum solum irruperant, atque ibi pleraque deuastarant, virtute sua superauit & contriuit, interfectis
C C C. & XX
. milibus, ita vt paucissimi ad patrium solum redirent. Nauali quoq; pugna hos oppressit, ac submersit cum duobus milibus nauium. Barbaras gentes fuga elapsas in eremis ac solitudinibus, necnon in Hoemi montanis fame ac pestilentia confecit. Scythas, qui Cretam, & Cyprum vastare sunt conati, repulit. Post bellum Gotichum morbo correptus, eóque ingrauescente interiit, cum
II
. tantùm regnasset annis, nulla de se relicta sobole. Cui post mortem Senatus in Capitolio auream statuam, & clypeum aureum expressa vultus eius imagine, collocauit. Vir integerrimae vitae, morum grauitate infignis, &
in
in quo magnorum principum dotes emicuerunt, staturae procerae, oculis ardentibus, lato vultu, digitis vsq; adeò fortibus, vt saepe equis & mulis ictu pugni dentes excusserit.
In huius Numismatis parte altera leo rictum orisaperiens, & in superiore loco claua Herculis conspicitur, adiecta inscriptione:
MEMOR HERCVL. DD. NN
.
AVRELIVS QVINTILL VS
frater Clau dii Imperatoris, Dux Italici praesidii, ob egregias virtutes post mortem fratris Claudii à Senatu Caesar Augustúsque est appellatus. Vbi verò audiuit Aurelianum ab exercitu Imperatorem creatum, se’que imparem illius conatibus esse vidit, maléque expertus concione militum voluntatem, qui omnes fauebant partibus Aureliani, venas soluit, & voluntariè duobus relictis liberis decessit. vel vt quidam vo lunt, quòd se grauem, & serium contra milites ostenderat, co genere quo Galba, quo Pertinax, interemptus est
XVII
. Imperii die.
Moneta haec ex altero latere refert statuam muliebrem stolatam dextra sceptrum, sinistra Cornucopiae gerentem, cum inscriptione:
HONOS EXERCIT
.
FLAVIVS CRISPVS
Clodii Imperatoris & Quintilli frater, filiam habuit, qui ex Eutropio nobilissimo gentis Dardaniae viro, Constantium Caesarem genuit.
In huius Numi parte posteriore adparet victoria alata, dextra trophaeum, sinistra ramum palmae gerens, pede sinistro, captiuum
V 2 ante
ante se manibus post tergum reuinctis, humi iacentem, calcans, cum tali inscriptione:
ALEMANIA CAPTA
.
VALERIVS AVRELIANVS
Sirmii in Pãnonia familia obscuriore ortus, cuius mater sacerdos templi Solis fuit, vel, vt quidam ferunt, patre mediocri Aurelii clarissimi Senatoris colono inter Daciam & Macedoniam creatus. A pueritia viuacissimus, viribúsque insignis fuit, omnis inertiae ac otii ita impatiens, vt nullum vnquàm diem ne festum quidem, quo non se variis armorum generibus exerceret, praetermitteret. Adulta verò aetate fuit procerus statura, neruis validissimis, vini cibíq; paulò cupidior, libidinis rarae, gladii agitandi studiosus, seueritatis immensae, disciplinae singularis. Erumpentes Sarmatas in Illyrico, cum trecentis praesidiariis solus attriuit, & propria manu vna die bello Sarmatico quadragintaocto, pluribus autem diebus plus, quàm nongentos interfecit. Tribunus legionis sextae Gallicanae apud Magunciacum Francos irruentes in Galliam repulit. Tanta seueritate militum delicta correxit, vt omnibus esset formidolosus, ac vitia quaeque ab exercitu amoueret. Ob id à pluribus Imperatoribus, sortitus diuersos Ducatus & Tribunatus, liberatórque Illyrici & Galliarum restitutor, est dictus. A Valeriano consul designatus, Gothos fudit, eorúmque Ducem interemit. Mortuo Claudio Imperator factus, Sueuos, Sarmatas, Marcomanos, qui Romanis tantum incusserant terrorem, vt iam de Vrbe desperarẽt, superauit. In Vrbe subortas seditiones maximas, interfectis plerisq; nobilibus, & Senatoribus, compescuit. Actis Vrbis moeniis, compositóque totius Vrbis statu, ad Orientem est profectus. In itinere in Thracia & Illyrico accurrentes Barbaros prostrauit, Gothorum ducem trans Danubium interfecit, Bithyniam recuperauit,
ciuit
ciuitatem Thyanam & Palmyram expugnauit. Post obtentam dehinc Antiochiam, contra Zenobiam apud Emesam, magno certamine pugnauit. Qua fugata & superata, Emesam victor ingressus, Soli templum extruxit, quasi communi officio vota soluturus. In Europam reuersus, omnes vagantes hostes contudit. Firmum Seleucium quendam, qui Aegyptum sibi vendicasset, atq; ad desendendas partes, quae supererant Zenobiae, Imperium sumpsisset, fugauit atq; occîdit. Tetricum in Galliis Imperatorem creatum, sponte se cum exercitu prodentem, suscepit. Inde Romam reuersus, speciosissimum egit triumphum, in eo Tetricum & Zenobiam secum ducens. Post triumphum dona populo distribuit, leges plurimas, & quidem salutares, sanxit, sacerdotia composuit, Templum Solis fundauit, & Pon tifices roborauit, Ministris & Architectis emolumenta decreuit, Αμνκςίαν publicorum delictorum constituit. Ad Gallias deinde profectus, Vindelicos obsidione Barbarica liberauit. Sed cùm per Illyricum contra Persas pugnaturus, iter faceret, apud Zenophorium inter Heraclaeam & Byzantium, malitia notarii sui, quòd princeps esset seuerus, truculentus, & sanguinarius, & Imperator magis necessarius, quàm bonus, interemptus est, Anno Imperii
VI
. A Senatu deinde inter diuos relatus.
Hunc triumphum Flauius Vopiscus Syracusanus sic describit: Currus regii tres fuerunt, in his vnus Odenati argento & auro & gemmis operosus, atque distinctus: alter, quem rex Persarum Aureliano dono dedit, ipse quoque pari opere fabricatus: Tertius, quem sibi Zenobia composuerat, sperans se vrbem Romam cum eo visuram, quod illam non fefellit: Nam cum eo vrbem ingressa est vincta, ac triumphata. Fuit alius currus, quatuor ceruis iunctus, qui fuisse dicitur regis Gothorum, quo, vt multi memoriae tradunt, Aurelianus Capitolium inuectus est: vt illic cęderet ceruos, quos cum eodem curru captos vouisse Ioui Opt. Max. ferebatur. Praecesserunt Elephanti viginti, ferae mansuetae Libycae, Palestinae diuersae ducentae, quas Aurelianus priuatis donauit, ne fiscum annonis grauaret, Tygrides quatuor, Camelopardi, Alces, caetera talia per ordinem ducta, Gladiatorum paria trecenta, praeter captiuos gentium barbararum, Blennos, Axomitas, Arabes. Erant quoque Bractani, Hiberi, Sarraceni, Persae, cum suis quiq; muneribus, Gothi, Alani, Roxolani, Sarmatae,
V 3 Franc
Franci, Sueuii, Vandali, Germani religatis manibus, captiui praecesserunt. Inter eos etiam Palmyreni, qui superfuerant principes ciuitatis, & Aegyptii ob rebellionem ducti sunt, & decem mulieres, quas virili habitu pugnantes inter Gethas ceperant, quas de Amazonibus ortas, titulus indicabat. Praelati sunt tituli, gentium nomina continentes. Inter haec fuit Tetricus, chlamyde coccinea, tunica Galbina, brachis gallicis ornatus, adiuncto sibi filio, quem Imperatorem in Gallia nũcupauerat. Incedebat etiam Zenobia, ornata gemmis, ac catenis aureis, quas sibi fecerat, vincta. Pręferebantur coronae ciuitatum aureae titulis eminentibus proditae. Iam populus ipse Romanus, iam vexilla collegiorum atq; castrorum, & cataphractarii milites, omnis exercitus, & Senatus (etsi aliquantulũ tristior, quòd Senatores triumphari videbant) multum pompae addiderunt. Deinde in Capitolium vix nona hora peruenit, serò autem ad palatium. Sequentibus diebus datae sunt populo voluptates ludorum Scenicorum, ludorum Circensium, venationum, gladiatorum, naumachiae.
AVRELIANO
interempto, sex totis mensibus interregnum fuit, dum bonus quaeritur Imperator. Quod rarum & difficile fuit Senatui populóq; Romano. Tanta autem interim militum concordia, tanta populi quies, vt sub iudicio Senatus militum & populi totus orbis temperaretur. Praerogatiuam electionis ad Senatum exercitus retulit. Senatus verò quòd sciret lectos à se principes militibus non placere, rem ad milites reiecit. Tandem cùm diu esset certatum, permittentibus militibus, Senatus
P. ANNIVM TACITVM
, virum praestantem & Reip. necessarium Imperatorem elegit, atque Augustum consalutauit, inuitúmque, senectutem & valetudinem causantem, Imperium assumere coëgit. Assumpto Imperio,
omnia
omnia sese ex Senatus sententia, quae commoda Reipub. viderentur, agere pollicitus est. Stipendium & donatiuum ex more pollicitus est. Aureliano statuas ex aeuro & argento decreuit, omnibus, qui eum occiderant, interemptis. Pecuniam, quam domicollegerat, in stipendium militum conuertit. Cornelium Tacitum scriptorem historiarum, parentis loco habuit, eiúsque libros in omnibus Bibliothecis collocari iussit, & ne lectorum incuria pcrirent, decies singulis annis scribi publicè curauit. Domum suam est demolitus, atque in eo loco Thermas publicas priuato sumptu extruxit. Vitae fuit parcissimae. Tunicis & togis iisdem in Imperio vsus, quibus priuatus. Balneis rarò est vsus. Validior multò in senectute, adeò vt etiam senex minutulas literas ad stuporem legeret. Fabricarum peritissimus, marmorum cupidus, venationum studiosus, homo doctissimus, qui nullum intermisit diem, in qua non aliquid scriberet, aut legeret. Ob temporis breuitatem, nihil praeclari gessit. Insidiis enim militaribus
VI
. Imperii mense est necatus, vel, vt alii tradunt, febre correptus, apud Tharsum interiit.
In hoc Numismate aereo adparet Imperator loricatus, laureatus & paludatus, sinistra hastile ferens, dextra eleuata gestu quasi significans se pacem adferre. Quem praecedit victoria alata, sinistra ramum palmae ferens, dextra vocanti similis. Sequuntur vero eum milites scu tati & galeati, signa gestantes militaria. Inscriptio nulla legi potest.
M. ANNIVS FLORIANVS
, Annii Imperatoris frater germanus, vir imperandi cupidus, tum mox, non Senatus autoritate, sed suo motu, quasi haereditarium arripuit Imperium: licet fratrem in Senatu adiuratum sciret, optimum aliquem sibi principem nullum haeredem succedere debere, illúdque duobus mensibus tenuit. Nam cùm Probum intelligeret regnare, quem omnis exercitus, tanquàm virum militarem & strenuum, atque Imperio dignum elegerat, solutis venis occubuit: vel secundum a iorum opinionem, à militibus Tharsi occisus. Sic duo principes ex vna domo, breui tempore, quasi quidam Interreges inter Aurelianum & Probum: Alter VI. mensibus, alter vix II. imperarunt. Quibus duae statuae marmoreae Interamne in patrio solo locatae fuerunt, sed fulmine deiectae, perierunt.
V 4 Pars
Pars huius monetae aureae continet statuam muliebrem galeatam, succinctam, pectore seminudo, dextra ramum oliuae, sinistra telum tenentem, dextro pede globum calcantem, cum huiusmodi inscriptione:
VIRTVS AVGVSTI
.
AVRELIVS VALERIVS PROBVS
è Syrmio Pannoniae vrbe oriundus, ex patre Maximo Tribuno, matre nobiliore, mediocri patrimonio, moribus acvirtutibus clariorem se fecit. Valeriani iudicio, impubes ac imberbis adhuc, tribunatum adeptus est. Bello Sarmatico transmisso Danubio multa praeclara aduersus hostes egit. Parentem Valeriani Valerium Flaccum è Quadorum manu liberauit, vnde à Valeriano corona ciuica donatus, & pro concione laudatus. Nec tantùm sub Valeriano & Decio, sed etiam sub Aureliano multa fortia gessit: adeò vt Decumanos exercitus, tanquàm fortissimos illi traderet Aurelianus, ac si scienti sibi con trarium quid eueniret, Probum principem faceret. Militibus etiam ita acceptus & gratus fuit, vt ab omnibus vnicè amaretur. Contra Marmaridas in Africa fortissimè pugnauit, non sine victoria. Carthaginem à rebellione vindicauit. In Aegypto multa praeclara opera, quae pluribus seculis durarunt, extruxit. In ciuitatibus Pontes, Templa, porticus, Basilicas, & id genus alia fecit. Contra Palmyrenos Aureliano fuit auxilio, vbi penè captus occubuisset. Resumptis viribus Aegyptum, & maximam Orientis partem, in Aureliani potestatem reduxit. Tacito caeso, inuitus ab omni Orientali exercitu Imperator est electus. Ac deinde speciosissimis titulis ornatus, à Senatu nomen Cęsaris, & Augusti, & Patris Patriae, Proconsulare Imperium, cum Pontificatu Maximo recepit. Aureliani & Taciti percussores vindicauit. Gallias cum I.X. ciuitatibus à Germanis occupatas recuperauit. Re-
ges
ges nomenex diuersis gentibus ad pedes eius iacuerunt prostrati, obsidúmq; loco
XVI
. milia tyronum dederunt. Dcinde in Thraciam veniens, Gothos ita terruit, vt illos aut in deditionẽ, aut in amicitiam reciperet. Ad Orientem conuersus, omnia compescuit. Saturninum diuersis praeliis, solitáque virtute superauit. In Galliis Proculum & Bonosum apud Agrippinam Imperatores oppressit. Vineas Galliis & Pannoniis habere permisit. Siciliam & Isauriam latrociniis purgauit. Romam reuersus, triumphum, multáque spectacula edidit. Ad bellum Persicum iter parans, à militibus, quos nimiùm agitaret, nec ociosos pateretur, dicens: Annonam gratuitam militem comedere non debere, iactánsque milites non fore ampliùs necessarios, cùm iam penè totum mũdum Romanis subiecisset, apud Symium in turrim ferratam fugiens, est occisus, Anno Imperii
VI
. Cui ingens sepulcrum à militibus postea extructum est, cum tali inscriptione:
HIC PROBVS IMPERATOR, ET VERE PROBVS SITVS EST VICTOR OMNIVM GENTIVM BARBARARVM, VICTOR ETIAM TYRANNORVM
.
In hoc Numismate adparet currus triumphalis, circunquaque variè ornatus, qui à quatuor equis trahitur, cuius media pars tecta Solii figuram refert. In eo tecto alius currus paruus cum quatuor equis trahentibus adparet, cui Victoriola insidet, coronam Imperatori loricato & togato in curru stanti, laurúmque manibus ferenti, quasi impositura. Currum triumphalem praecedit Blemius quidam, in pectore oculos habens, & alii ferentes fercula, cum inscriptione:
TRIVMPH. AETHIOP
. Infrà:
DE BLEMIIS
.
De hoc triumpho haec sunt verba Flauii Volpisci: Triumphauit de Germanis & Blemis omnium gentium ferocissimis, ac quingentos homines ante triumphum duxit. Venationem amplissimam in Circo dedit: ita vt populus cuncta diriperet. Genus autem spectaculi fuit tale: Arbores validae, per milites radicitus auulsae, latè longéque trabibus affixae sunt, terra deinde superiacta, totúsque Circus ad Syluae speciem consitus, gratiam viroris prębuit. Immissi deinde per omnes aditus Struthiones mile, Cerui mile, Apri mile, Damae & caetera animalia, quanta ali adinueniríque potuerunt. Immissi deinde populares, rapuit quisque quod voluit.
X
FIRM
FIRMVS
ex Seleucia oriundus, Zenobiae amicus ac socius, Alexandriam Aegyptiorum incitatus furore peruasit, diues admodum cum Blemiis societatem maximam tenuit, & cum Sarracenis, naues quoq; ad Indos negotiatorias saepe misit. Ad defendendas partes, quae Zenobiae supererant, contra Aurelianum Imperium assumpsit. Ab Aureliano Carris redeunti superatus est. Vir fuit statura ingenti, oculis foris eminentibus, capillo crispo, fronte vulnerata, vultu nigriore, reliqua parte corporis candidus, sed pilosus atque hispidus, ita vt cum plerique Cyclopem vocarent: neruis robustissimis, cibi auidissimus, viníque parcissimus.
Posterior Numi huius pars continet statuam muliebrem stolatam & lanceatam, temonem globo impositum dextra, sinistra cornucopiae tenentem, cum inscriptione:
FORTVNA AVGVSTI
.
SATVRNINVM
ex Galliis oriundum inter caeteros Duces, qui verè summus videbatur, Aurelianus limitis orientalis ducem constituerat, sapienter praecipiens, ne vnquàm Aegyptum videret. Qui contempto praecepto principis, Aegyptum intrauit, atq; Imperator salutatus Imperium arripuit. Probus verò Imperator saepe ad eum misit literas, & veniam pollicitus est, sed milites, qui cum eo fuerant, non crediderunt. Obsessum igitur in castro, quidam ab iis quos Probus praemiserat, inuito Probo est iugulatus. Vir profectò magnae literaturae & summae prudentiae, quae vel ex eius oratione cognoscitur, qua difficultatem imperandi copiosè enarrat, cùm vi ad Imperium raptus fuit. Alius autem est hic Saturninus ab eo, qui sub Galieno tyrannidem sibi vendicauit.
In hoc Numismate est statua mulieris loricatae & paludatae,
dext
dextra telum, sinistra demissa scutum ferentis, cum inscriptione:
IN PALESTINA
.
PROCVLVS
Ligustici sanguinis, Albingauni in Alpibus maritimis natus, latrociniis assuetus, domi nobilis, pecore ac seruis, & iis, quas abduxerat rebus, diues. Homo fortissimus, multis legionibus tribunus praefuit, fortiáque edidit facta. Cùm post honores militares, se improbè & libidinosè, tamen fortiter gereret, hortantibus Lugdunensibus, qui ab Aureliano grauissimè vexabantur, Probum etiam pertimescebant, ad Imperium vocatus est ludo penè acioco. Nam cùm in quodam conuiuio, cum latrunculis lusitaret, ac decies exisset, statim scurra quidã non ignobilis, Augustum salutauit, allatáque purpura (vt mos erat) humeros eius ornauit, eúmq; adorauit. Assumpto igitur Imperio Alemanos, non fine gloriae splendore, contriuit, nunquàm aliter, quàm latrunculi modo pugnans. A Probo cùm in Francorum auxilium venire vellet, à quibus se originem trahere dicebat, ipsis illum prodentibus, victus & interemptus est.
Posterior Numi huius pars repraesentat Imperatorem loricatum, paludatum & galeatum, sinistra signum militare ferentem, militibus concionantem, tali inscriptione addita:
FIDES MILITVM
.
VITVRGIA
, alio nomine
SAMPSO
Proculi vxor, virum ad Imperium assumendum incitauit, & ex marito filium Herennianum sustulit.
X 2
BON
BONOSVS
patre Rhetore, & matre Gallicana in Britannia natus, licet eius maiores essent Hispani. Paruulus patrem ami sit, à fortissima matre educatus, literarum ignarus, rei militaris peritissimus. Militauit primùm inter ordines, deinde inter equites. Duxit ordines, Tribunatus egit. Dux limitis Rhetici fuit. Homo intempestiuae luxuriae, bibit quantum hominum nemo, adeò vt Aurelianus saepe diceret,
NATVS NON VT VIVAT, SED VT BIBAT
. Ingurgitabat enim se ille perpetuo vini haustu, veretróq; exonerabat. Legatos Barbarorum vino inebriauit, vt ab iis per vinum cuncta secreta edisceret, ipse quantumlibet bibisset, semper sobrius, ac in vino prudentior. Hic cùm quodam tempore Romanas delicias Germani incendissent, timore ne poenas daret, Imperium ar ripuit, ídque diutius tenuit, quàm rebatur. A Probo tamen victus & superatus, collum laqueo implicuit. Atque hinc dictum haud infacetè:
NON HOMINEM, SED AMPHORAM PENDERE
. Filios reliquit duos, quibus pepercit Probus, eius vxore quoque in honore habita, & vsque ad mortem salario praestito.
In monetae huius facie altera adparet Imperator paludatus, & loricatus, scutis insidens, dextra ramum oliuae, sinistra telum ferens. Ante eum statua muliebris stolata, corona murali ornata, illi globum offerens. A tergo eius Victoria alata, coronam lauream ei imponens, cum inscriptione:
GERMANIA PERPET
.
GALLA
mulier fortissima Britannum Rhetorem, vel pedagôgum literarum maritum habuit, cui Bonosum Imperatorem peperit.
M. AVR
M. AVREL. CARVS
, Narbonae genitus, secundum quosdam, Romae, ibìque bonis literis educatus, per militares gradus ita creuit, vt Praefectus praetorio à Probo crearetur, à quo plurimùm amatus fuit, equestríque statua, domo marmorea, aliísque plurimis muneribus donatus, & ad summos honores euectus. Interfecto Probo, militum amore Imperator creatus est. Imperii molem vbi subiit, seuerissimè in Probi percussores animaduertit, eósque acerrimè puniuit. Bellum Persicum, quod Probus parauerat, omni belli apparatu est aggressus, liberis suis Carino, & Numeriano prius Caesaribus nuncupatis. E quibus Carinum ad Gallias tuendas misit, recepto secum Numeriano. Confecto priùs bello Sarmatico in Pannonia, quam Sarmatae vastabant, minantes se in Italiam irrupturos, occisis sedecim milibus, captis diuersi sexus viginti milibus inter eundum ad Persas, cum totis Probi viribus, recepta Mesopotamia, Ctesiphontem peruenit. Ibi cùm domestica laborarent seditione Persae, Imperatoris Persici emeruit nomen: cúmque auidus gloriae, longius esset progressus, morbo, vel fulminis ictu, caelo turbido & co ruscante, interiit.
In hoc adparet Numismate statua Imperatoris equestris loricata & paludata, quam praecedit alia statua muliebris galea cristata, vestéq; succincta, sinistra clypeum, dextra telum ferens. Imperatorem verò sequuntur milites scutati, & galeati cum signis militaribus. Inscriptio:
EXERCITVS PERSICVS
.
NVMERIANVS
Cari Imperatoris filius, optimis praeditus moribus, & verè dignus Imperio, eloquentia tantus, vt ei statua à Senatu, non tanquàm Caesari, sed vt Rhetori ponenda decernerctur in
X 3 biblioth
bibliotheca Vlpia, cum tali inscriptione:
NVMERIANO CAESARI, ORATORI TEMPORIBVS SVIS POTENTISSIMO
. Versibus etiam insignis fuit, vt omnes sui temporis Poëtas, facilè antecelleret, gestáque parentis Iambis describeret. hic comes patris in bello Persico fuit, & nimio fletu ob paternam necem, sibi oculos corrupit. Cúmque ei aër multùm obesset, lectica occlusa ferebatur, ac factione Apri soceri sui, qui Imperium conabatur inuadere, est occisus. Et cùm per plurimos dies, à multis de Imperatoris falute quaereretur, atque Aper illum non videri posse asscreret, quòd ob oculos ęgros à vento, & Sole se substraheret, foetore tamen cadaueris prodita mors est, nec mansit inulta. Nam Aper in concione à Diocletiano, cùm Imperator esset factus, confossus est. Sic modestus & frugi iuuenis Numerianus, cui Mars in armis familiare numen praebuit, Minerua peculiariùs adfuit, & cytharam praebuit Apollo, miserè ab impio Apro praefecto Praetor. interfectus est.
In hoc Numismate continetur statua Herculis, nuda comata & barbata, leonis pelle circundata, sinistro latere clauae incumbens, dextram in femore positam habens, adiecta inscriptione:
VIRTVS AVG
.
CARINVS
, alter Cari filius, homo contaminatissimus, adulter, frequens corruptor iuuentutis fuit. Huic cùm à patre contra Persas proficiscente, Galliae, Hispaniae, Britanniae, & totus ferè occidens, cum Illyrico atque Italia traditus esset, enormibus vitiis, & ingenti foeditate se maculauit, optimos quosque amicos relegans, pessimos sibi adsciscens. Cancellarium suum hominem impurum vrbi praefecit. Praefectum prętorio occîdit. Notarium stuprorum & libidinum conscium, inuito patre consulem fecit. Eum pater, nisi morte praeuentus,
ob
ob nimiam libidinem è medio tollere, eíque Caesaris nomen cum Imperio abrogare decreuerat. Vbi verò Patris & fratris intellexit interitum, liberiùs se omnibus immersit vitiis. Senatorios viros, ac Magistratus libidinum suorum ministeriis deturpans, vxores ducendo & reiiciendo nouem duxit, pulsis plerisq; praegnantibus: mimis, meretricibus, pantomimis, cantoribus, atque lenonibus palatium impleuit, plurimúmque illis detulit. Vbi audiuit Diocle tianum ab exercitu in Perside Imperatorem electum, cum exercitu contra eum progressus, & multis tandem praeliis apud Mergam in Dalmatia victus, occubuit.
In huius posteriore Numi parte adparent signa religionis, cum inscriptione:
PIETAS AVG
.
Refert Aurelius, Sabinum Iulianum inuasisse Imperium, & à Carino in campis Veronensibus occisum.
DIOCLETIANVS
ex Dalmatìa, vtroque parente obscuro & ignobili, patre scriba & liberto Amillini Senatoris, matre Dioclea natus, à pueritia militare coepit, ac gregarius miles in Gallia augurium futuri Imperii accepit. Dehinc successu dignitatum interfecto Apro, ab exercitu Imperator creatus, pro fligato ac praeliis victo Carino Augustus est appellatus, & à Senatu magno honore exceptus. Cùm autem in diuersis mundi partibus insignes excitarentur tumultus, plurésque vndique insurgerent Tyranni in Galliis, Britannia, Aegypto, atque Italia, Diocletianus, ceu vir prudens, animaduertens consorte Imperii opus esse, Maximianum legit, mox Galerium Maximinum, & Constantium Caesares fecit. Tantáque fuit in gu-
X 4 bern
bernanda Repub. inter eos concordia, vt alter alteri, nunquam repugnauerit, Diocletianúsque se Iouium, Maximianus Herculeum vocari passi sint. Deinde Diocletianus in Aegypto contra Achilleum, qui se Imperatorem fecerat, strenuè pugnans, eum superauit, ac interfecit, totámque Aegyptum pacauit. Deinde in Oriente plurimas nactus victorias, maximus est ei à Senatu triumphus decretus, cum inclytis cognominibus populorum à se deuictorum. Quibus non contentus, diuinos sibi vsurpauit honores, veluti caelestis in eo esset maiestas, voluítque adorari, more regum Persarum, Pedésque exosculandos omnibus sine generis discrimine exhibuit, ídque edicto sanxit. Aureo quoque & gemmato curru triumphauit, splendidiùs multò, quàm veterum quispiam. Senio confectus, decreuit se Imperio abdicare, & priuatus viuere, quod & fecit Nicomediae, quo die & Maximianus Mediolani deposuit Imperiales fasces, ac imperauit
XX
. annis. Post depositum Imperium, mansit priuatus Salonis, reirusticae indulgens, annis X. Sed cùm à Constantino & Licinio vocaretur ad festa nuptiarum Constantię, excusans per senectutem minimè licere, atque Imperatores minacibus literis, se excusationem non admittere, rescripsissent, suspectans necem dedecorosam, quòd fauisset Maxentio ac Maximino, venenum sumpsisse fertur, atque ita occubuisse, Anno aetatis
LXXVIII
. ac deinde à Senatu inter diuos relatus. Vir sagacis ingenii, acríque iudicii, in Christianos crudelissimus, & valde impius, & crudelis, quorum multa milia interfici iussit.
In hoc Numismate adparet Diocletianus & Maximianus currui ex auro & pretiosis lapillis, quíque quatuor equis trahitur, sellis curulibus ornatis gemmis, insidentes. Quorum capitibus imminebant victoriae alatae duae, coronas ex Lauro Imperatoribus imponentes. Currum praecedunt milites fercula ferentes, addita inscriptione huiusmodi:
TRIVMP. DE ORIENT. MAX
.
Triumphus autem talis fuit: Praeferebantur in vehiculis tabulae, signa, colossi, hostium galeae, thoraces, ocreae, peltae, scuta, vexilla, pharetrae, tela, arcus, enses, fraena & equorum picturata strata, opes, tapetes, & quę pretiosa & digna spectaculis, deuictis hostibus, allata erant: & modò ex Oriente, vtputa Assyriis, ac Persis, tentoria, & ex Babylonico opere multo. Pòst ing enshominum grex, qui in vasis ferebant
aurum
aurum argentumq; & purum & signatum. Singula vasa validi iuuenes humeris ferebant. Post argentei crateres, pelues, phialae, calices, vestes, & tota regia supellex, & vasa ex solidis gemmis. Hinc ferculorum multitudo, & hos sequebantur tubicines bellicum clangorem intonantes, deinde boues auratis cornibus, quorum medios vitte cingebant, necnon & frontibus vittatos ad sacrificium succincti Popae, hoc est ministri agebant. Sequebantur & alii ministri cum argenteis patinis: regia dehinc proles, vxores, & nati, & sorores cum pincernis seruísque ac nutricibus, & pleraque Persarum nobilitate patrio more vestiti omnes, sed palliati. Spectantium oculos etsi hic impleuit numerus, tamen laetiores reddidere tabulae duae: Altera ipsam Persida ostendens suppliciter tollentem manus, & exorantem à P.R. gentium victore, veniam: Altera Narsen regem fugientem conspiciendum praebebat. Post ingens captiuorum turba satis moesta, in qua fuerunt Scytharum & variarum gentium duces, qui lacrymas effundebant. Praeferebantur aureae coronae, & munera victori dono data. Propius currum praecedebant homines stipitibus sudibúsque accensis, qui turbam submouerent. Pòst triumphantium currus, ex auro & lapillis pretiosis, quem trahebant quatuor equi, candore certantes cum niue. In quo sellae curules duae ornatae gemmis, in quibus sedebant principes terrarum. Triumphantium capitibus imminebant victoriae alatę. Diocletianus fuit vna corona ex Lauro contentus simili & collega: Reges verò Persarum Tiaram, qua vtebantur, tribus corònis exornabant. Currum sequebantur captiuitate liberati, raso capite & pileati, deinde equites laureati.
DIOCLEA
Diocletiani Imperatoris mater. Ab hac filius, ante Imperium Diocles vocatus.
Y Numism
Numisma ex aere Diocletiani, cuius posterior facies repraesentat globum, qui & leone procumbente sceptrúmque ferente, & aquila pe dibus fulmen, alis sceptrum tenente sustentatur. Supra globum duae manus coniunctae adparent, cum tali inscriptione:
GONCORDIA PERPETVA
. Infrà subscriptum:
IMP. AVGG. NN
.
NARSEVS
Rex Persarum, Vareani secundi filius, & Varracis nepos, sub Diocletiano Armeniam, & Mesopotamiam bello lacessebat, pluribus Regibus Sironitarum, & Alanorum, multísq; ducibus propinquis in auxilium vocatis. Contra eum missus Galerius: primùm aequo marte pugnatum est. Vnde Galerius animosior factus, dum contra tantam multitudinem inconsultiùs progrederetur, haud longè à Carris omnem penè amisit exercitum. Sed collecto iterum exercitu, reperto hoste in maiore Armenia, castra noctu hostilia ex improuiso
XX
. milibus equitum adortus, Persarum multitudinem felici pugna strauit, fugato Narseo, pellicibúsq; cum gaza omni regia captis.
In hoc aureo numo est statua loricata, & paludata, in suggestu stans, concionatura militibus, cum inscriptione:
EXERCITVS PERSICVS
.
ACHIL
ACHILLEVS
in Aegypto Imperatorem se fecerat, contra quem Diocletianus profectus, Alexandriae obsessum, feris dilaniandum obiecit.
In huius argenteae monetae parte altera continetur statua muliebris in sella sedens, vtraque manu signa militaria tenens cum inscriptione tali:
FIDES MILIT
.
CERAVSIVS
, qui ab aliis
CRAVSSIVS
appellatur, homo familiae sordidae, sed ingenio manúque promptus, ac rei militaris peritissimus suit. Imò à militia strenua nomen & famam assecutus haud vulgarem. Cùm apud Bonnam tractum Belgicae, pacandum mare susceperat, & obseruanda Oceani littora, quae tunc Franci & Saxones infestabant, ac insolentiùs se gereret, nec praedas à Barbaris ablatas, aut prouincialibus restitueret, aut Imperatoribus mitteret, nec etiam Barbaris interciperet iter, contentus praeda ac spoliis ditari, iussus à Maximiano occidi, sumpta purpura intrauit Britanniam, vbi frustra cum illo bella cepta sunt.
VII
. autem anno ab Alecto socio est interemptus, qui etiam triennio occupatis Britanniis, ab Asclopiodoto Praefecto praeto. est superatus.
Hoc Numisma argenteum in posteriore parte habet statuam muliebrem stolatam, globo insidentem, dextra sceptrum, sinistra Cornucopiae tenentem, cum inscriptione:
GALLIA
.
Y 2
M. AVR
M. AVRELIVS VALERIANVS MAXIMIANVS
cognomento Herculeus, vir natura ferus & immitis, ardens libidine, vtpote, qui cum duabus sororibus rem habuisse fertur, consiliis stolidus, ciuilitatis expers, ortu agresti, ferox natura, Caesar Augustus à Diocletiano dictus, probè se ei submisit, atque in omnibus obtemperauit. Tumultus in Galliis, quem Amandus & Aelianus excitauerant, sub specie tyrannidis cum tota factione Baigadarum mira celeritate compressit, statímq; deleuit. In Africa Gentianos deuicit, qui vix impetrauere pacem. Pullulantibus per varia loca bellis, Constantium hic, Galerium Maximinum Diocletianus sibi adoptauerunt, ac affinitate sibi iunxerunt. Rebus vndique compositis, cum Diocletiano Mediolani Imperium abdicauit: sed paulò pòst plurimùm poenituit. Nam audiens filium suum Maxentium à Praetorianis militibus electum, è lucania, in qua sedem priuatus elegerat, circa amoenissimos agros, spe resumendi Imperium motus, ad Vrbem se contulit, simulans filio fore auxilio. Vnde milites indignati, tumultum excitarunt, quòd talia tentare esset ausus. Sed ille se excusauit, dicens se huiusmodi simulasse, tentaturus num à militibus filius diligeretur. Inde in Gallias profectus ad generum Constantinum insidias ei parauit, vt eum Imperio deturbaret. Sed per Faustam vxorem, quae patri maritum praetulit, detectae sunt. Quem Constantinus apud Massiliam obsessum viuum cepit, eiúsque iussu fractis laqueo ceruicibus, occubuit. Talem exitum meruit sanguinarius, & cruentissimus Imperator in Christianos, cùm annos
XX
. regnasset, aetate sexagenarius: qui alioqui plures titulos victoriarum habuit, vt in fractis marmoribus Romae conspicitur, in hanc scilicet formam:
M. AVR. VAL. MAXIMIANO INVICTO AVG. PONT. MAX. SARMATIC. MAX. GOT. MAX. IMP. VIII.
COSS
.
COSS. III. PP. PROCOSS
.
In aereo hoc Numismate adparet ara, cui ignis est iniectus. Vtriq; arae lateri Diocletianus & Maximianus paludati assistunt, sinistris globum tenentes, dextris eleuatis iurare vidẽtur Inter quos ad aram stat statua Concordiae velata coniungens ambos. A tergo cuiusque Victoriola alata coronas Imperatoribus imponens, cernitur, cum hu iusmodi inscriptione:
IMPP. NN. AVGVST
. subscriptum verò:
FIDES EXERCIT
.
EVTROPIA
Maximiani Imperatoris vxor, ex quo Maxentium Imperatorem & Faustam, quae Constantio nupsit, sustulit.
FAVSTA
Valerii Maximiani Herculei ex Eutropia filia, quam pater Constantino Imperatori in vxorem tradidit.
FLAVIVS VALERIVS CONSTANTIVS CHLORVS
, ex patre Eutropio, Romanae gentis nobilissimo, & matre Clat dia, Claudii Augusti filia, genitus, à Maximiano & Diocletiano c?? m Maximino in Imperio adopta-
Y 3 tus
tus est. Cùm seniores Augusti Imperium abdicassent, Romanúsque orbis inter hos esset, ac Constantino Galliae, Hispaniae, Italia cum tota Africa cederẽt, Africae & Italiae administrationem recusans, quod existimabat ab vno tantum pondus minimè sustineri posse, Galliis contentus, illis diligentissimè praefuit. Eóque regnante in Hispaniis, in Galliis & Alpibus nulli motus fuere, atque hostes populi Rom. ab armis cessauere. Anno verò Imperii
XIII
. Eboraci morte consumptus, occubuit, relictis liberis ex Helena Constantino magno, ex Theodora verò Maximiani priuigna Amiaballiano, Constantio patre Iuliani, ac Constantia Licinii Imperatoris vxore. Vir pius & Christi cultor maximus, Christianis Consulibus in rebus agendis semper vsus, & cui prae caeteris religio Christiana cordi fuit, & idola odio & abominationi. Natura etiam mitissimus, diuitiarum spretor, modici cultus, ita vt à fictilibus non abhorreret: tantae etiam modestiae, vt facilem & amabilem cunctis se praeberet, vnde plurimum diligebatur, Chlorus cognomento quasi viridis, à colore dictus est.
In Numismate hoc aereo adparet Imperator loricatus & paludatus, galea cristata ornatus, dextro genu equo prostrato innitens, sinistra manu clypeum, dextra telum ferens, quo captiuum equo deiectum, & iam humi supplicem iacentem petenti veniam similem, confodit, cum inscriptione:
FEL
. Infrà subscriptum:
CON
.
EVTROPIVS
vir potens inter Dardanos, Constantini pater.
CLAVDIA CONSTANTIA
filia Crispi fratris Flauii Claudii Imperatoris, non filia Claudii, quia sobole caruit, & mater Constantii.
THEOD
THEODORAM
priuignam Maximiani, vxorem habuit Constantius, ex qua liberos suscepit Amiaballianum, Constantium Iuliani Principis, & Galli patrem, & Constantiam Licinii Imperatoris vxorem.
GALERIVS MAXIMINVS
, ortus parentibus agrariis in Dacia ripensi, pastor ouium, vnde & illi cognomen Armentarius, militia praestans, à Diocletiano adoptatus, & Caesar factus, tradita ei filia Valeria, ad Orientem pacandum, contra Narseum missus est. Vbi primùm infeliciter, deinde fortissimè & prosperè pugnauit. Augustus factus, duos sibi adoptauit Caesares Seuerum & Maximinum. Mortuo Seuero consortem Imperii Licinium fecit, ac contra Maxentium Romam profectus est. Sed militum defectione cognita in Illyriam rediit, ac ob saeuam in cunctos libidinem & in Christianos horrendam crudelitatem, in morbum incidit, & vlcere inguinibus innato, vermibus vndique erumpentibus, frustra medicis medicamina adhibentibus, foedissimo, sed tamen digno exitu, periit, cùm solus regnasset annos
II
. cum Caesaribus, & Imperii consorte annos
XVI
. Homo sanguinarius & crudelissimus, simula-
Y 4 cror
crorúmque cultui vsque ad superstitionem deditus fuit, nihil sine auguriis & diuinationibus agens, delitiis & luxu ad insaniam vsque diffluens, matronis castissimísque virginibus insidias vndique locans, nec vrbem aliquam sine adulteriis, & virginum stupris incontaminatam relinquens.
Aureus hic Numus ex altera parte habet aedificium sphaericum quadratis & rudibus lapidibus extructum: in cuius superficie turres exiguae altitudinis rotundis globis impositis adparent. In medio eius ianua est aperta, in qualoco inferiore ara rotundae figurae, cui ignis est impositus, eminentiori verò loco stella videtur. Arae assistunt duo Imperatores loricati, paludati, laureáque ornati, sinistris manibus schedas gerentes, dextras in ara iungentes, & à cuiusque tergo Tribunus militum conspicitur, cum inscriptione:
FIDES MILITVM
.
VALERIA
Diocletiani filia, quam pater post adoptatum sibi Galerium Maximinum, eidem in vxorem tradidit.
SEVERVS
, Postquàm Constantinus Italiam & Africam reliquit, à Galerio Maximino addito collega Maximiano, Caesar &
August
Augustus dictus est, atq; Italiae & Africae Pręfectus. Sed cùm Maxentius in Vrbe à praetorianis Imperator creatus, ac contra eum Seuerus cum exercitu profectus esset, viribus impar, fugere coactus, Rauennae captus, & caesus est, Anno Imperii
II
.
In huius monetae aereae facie posteriore continentur duae statuae Imperatorum loricatorum & paludatorum dextris globum tenentium, cui Victoriola alata insistit: alteri ad dextram stanti, & schedam sinistra tenenti, coronam lauream impositura. Statua verò altera Imperatoris ad sinistram stans, hastam sinistra manu tenet. sub glo bo inter vtranque statuam B. litera videtur. Inscriptio talis legitur:
CONCORDIA MILITVM
. Infrà scriptum:
ALE
.
MAXIMIANVS
verò nomine
DAZA
dictus, ex sorore Galerii Armentarii progenitus, ab eodem cum Seuero adoptatus, & Orienti Praefectus, Caesar quadriennio, dehinc per Orientem Augustus triennio fuit: ortu quidem atque instituto pastorali, caeterùm sapientissimi cuiusque cultor amator literarum, ingenio quieto: sed fuit vini auidior, vnde nonnunquàm ebrius, quędã iubebat asperius, deinceps in sobrium tempus ac natiuum omnia distulit, ignorans se quae anteà iusserat, praecepisse. In Oriente contra Christianos maximè desaeuit, licet priùs, quàm se Augustum, vi & arrogantia inflatus aduersus Constantinum & Licinium extolleret, simulata humanitate Christianis parceret. Sed cùm aduersus Licinium res nouas in oriente moliretur, rupto foedere, cum filiis, quos iam socios Imperii assumpserat, oppressus est. Nam & exercitus eius ferro concidit, & qui superfuerunt eo relicto, aliis se dediderunt. Ipse abiectis Imperii insignibus, fugitiuus se turbis colonorũ immiscens, in agris latuit, & ne viuus caperetur, se strangulauit Tarsi, cùm imperasset annos
VII
.
Numisma hoc aureum refert statuam virilem, barbatam, caput co rona turrita ornatam, pectore & brachiis nudis, sinistra Cornucopiae ferentem, dextra patinam in ara sacrificantem. Ad cuius sinistrum latus litera N est posita, cum tali inscriptione:
GLORIA POPVLI ROMANI
. Subscriptum:
P. L. C
.
Z
MAX
MAXENTIVS
Maximiani Herculei ex Eutropia Syra filius, quem alii arte muliebri suppositum ferunt, quo charior esset marito prolem cupienti. Hic à Praetorianis, non abnuente Senatu, Imperator dictus, Seuerum, qui aduersus se exercitum ductabat, circa Rauennam interfecit. Imperium, non vt Augustus, sed vt Tyrannus exercuit, Praetorianis eum ad omnem saeuitiam impellentibus. Asperitate similis Maximiano patri, saeuitia Domitiano & Commodo, plerosque claros viros occîdit, bona diripuit, noua vectigalia inuenit, in occidendo, & omni via exigendo pecunias inexorabilis fuit, mulieribus stuprandis illi libido inextinguibilis. A Constantino magno, qui contra eum in auxilium à Senatu vocatus venerat, circa pon tem Miluium superatus est, absorptúsque in gurgitibus. Nunquàm cadauer eius posteà inuentum. Sic libidinis, & omnis saeuitiae ergastulum Maxcntius, periit crudelissimè, sed dignissimè Imperii sui anno
VI
.
Habet Numus hic aereus ex altera parte victoriam alatam, semi-nudam, sinistro pede thoracem calcantem, manu sinistra clypeum genu impositum tenentem, dextra hos characteres scribe-re videtur:
VOT. XX. FEL
. Ad pedes illius humi iacet captiuus, nudus, religatis ad tergum manibus, cum inscriptione:
VICTORIA AETERNA AVG. N
. Infrà verò subscriptum:
HCSTS
.
LIC
LICINIVS LICINIANVS
in Dacia parentibus agricolis natus, ab iis puer enutritus, extrema pueritia militauit, promotúsque tribunus militum, bello contra Narsem optimè se gessit, ob id Galerio Maximino gratus, & Seuero mortuo Imperii consors factus Augustúsque appellatus est. Et primò Illyriis pra fuit, posteà in Orientem missus Maximianum fudit ac fugauit. Qua victoria ela tus superbire coepit, & Constantinum contemnere, Christianorum Deum irridere, in Christianos omnes desaeuire, plerisque clarissimis ac sanctissimis viris in vincula coniectis ac atrocissimè necatis, plerisque in exilium relegatis, quorum vxores satellitibus in matrimonium concessit. Iure igitur contra eum Constantinus Gallicanas & Italicas vires, non prohibente affinitate, expertus est, ac primò in Pannoniae campis eum fudit: mox reparantem vires incredibili celeritate ex Europa in Asiam expulit, maléque reconciliata iterum gratia, per Constantiam vxorem Licinii sororem Constantini cùm rebelles animos homo vecors retineret, Thessalonicae à militibus est interfectus, Anno aetatis
LX
. Imperii
XIIII
. Homo admodum asper, & vitio auaritiae & libidinis haud mediocriter deditus, literis ob inscitiam adeò infensus,
VT VENENVM ET PESTEM REIP. NOMINARET
. Oratores & Philosophos summo odio mirificè insectatus: Christianis infestissimus, vnde illi discordiarum semina aduersus Constantium acriora nata sunt. Vxorem habuit Constantiam sororem Constantini Imperatoris, filiam Constantii ex Theodora, ex qua genuit Licinium iuniorem, & Anabalianum patrem Dalmatii Caesaris.
In monetae huius aureae parte altera, continetur statua Iouis nuda, pallio de collo pendente, sinistra hastam, dextra globum tenens,
Z 2 in
in quo victoria alata imposita, sinistra ramum palmae, dextra coronam lauream fert. Adextro eius statuae latere, ad pedes aquila alis expansis, & à sinistro captiuus, vinctis manibus adparet, supra quem characteres hi notati
XIII
. Inscriptio talis est addita:
IOVI CONSERVATORI
. Et inferiùs subscriptum legitur:
SVNG
.
LICINIVS IVNIOR
, Licinii Imperatoris, & Constantiae so roris Constantini Magni filius, Quem Constantinus mensium ferè
XX
. Caesarem fecit. egregius iuuenis, & optimae indolis, insidiis Faustae, ne peritia in militando filiis obesset, occubuit.
Numisma hoc aereum habet Apollinis statuam pallio à tergo pen dente, ornatam corona radiata, dextra eleuata, sinistra globum geren tem. A dextro eius latere litera R, sinistro F, conspicitur, huiusmodi inscriptione adiecta,
SOLI INVICTO COMITJ
. Infrà:
NQ
.
CONSTANTIA
Constantini Imperatoris ex Theodora filia, soror Constantini magni, Licinii Imperatoris xvor, ex qua genuit Licinium iuniorem & Anaballianum patrem Dalmatii Imperatoris.
CONSTANTINVS MAGNVS
in Bri-
tanniis
tanniis patre Constantio Pio, matre Helena genitus, puer optimis imbutus literis, extrema pueritia in re militari in Oriente sub Gallieno Maximiano egit: à quo adolescens contra Sarmatas, ingenti cum exercitu missus, vltra aetatem, & plus, quàm permitterent anni, hostes non solùm pro fligauit, sed etiam ducem Sarmatarum catenatum Galerio adduxit. Propter eas virtutes Galerio suspectus, insidias fugiens, ad patrem peruenit. Eóque mortuo regnum Galliarum, Hispaniarúmque & Cottiarum Alpium sibi testamento relictum, accepit Caesar, quod triennio summa cum laude rexit, deditissimos & obsequiosissimos habens milites. Italiam ab iis, qui Tyrannidem Maxentii ferre non poterant, accersitus, cum parte copiarum petiit, & Maxentium auspicio fulgidae crucis superauit, totámque biennio Italiam, vrbémq; Romanam pristinae maiestati asseruit. Vnde primus Romanorum principum cognomen
MAGNI
meruit, eíque arcus marmoreus, triumphis insignis, à Senatu positus, cum huiusmodi inscriptione:
S. P. Q. R. IMP. CAES. II. CONSTANTINO AVG. QVI INSTINCTV DIVINITATIS, ET ANIMI MAGNITVDINE, VNO TEMPORE, ET TAM DE TYRANNO QVAM DE OMNI EIVS FACTIONE IVSTIS REMP. VLTVS EST ARMIS
. Inde abnegato idolorum cultu, Christianam puritatem amplexus est, Christum ab omnibus colendum praecepit, templáque illi erexit, Christianos Vrbis gubernationibus pręfecit, nec alia magis causa acriùs in Licinium Imperatorem & affinem exarsit, quàm quòd ille aduersaretur Christianis, eósque crudelissimis supplicüs afficeret. Quem persecutus in Graecia apprehendit, & interfecit. Bella contra Barbaros multa fortis simè confecit, semper prospera vsus fortuna. Obtento itaque totius Romani Imperii regimine, ablegatis curis, animo securus, à bellis ad pacis studia conuersus, optimum principem egit. Leges sanctissimas tulit, literis & ipse semper impensè studuit, eísque fouit. Nicaenam Synodum
CCC. & XXII
. patrum multis dissidentibus indixit, Bizantium instaurauit, & suo nomine Constantinopolim denominauit, eóque Imperium transtulit. Lauacrum baptismatis in extremum vsque tempus distulit, fortè quòd iturus contra Persas, volebat in Iordane baptizari, Christum imitaturus. Senex, Persis Mesopotamiam diripientibus bellum indixit, ac copiis coactis ipse Sotiropolim vrbem petiit, vt aquis calidis senile corpus foueret. Et priùs, quàm se
Z 3 abluer
ablueret, à medicis pharmacum datum, quod à ministris veneno corruptum erat, intrepidus ebibit, ac paulò pòst in morbum incidit, quo & tandem extinctus est. Corpus eius Constãtinopolim regali pompa, comitante filio Constantino deductum, & ibidem in templo
XII
. Apostolorum cum matre sepultum, Anno aetatis
LXVI
. Imperii
XXXII
. minùs mensibus duobus, relictis filiis tribus, Constan tino, Constante, & Constantio.
Aureum hoc Numisma fuit magnitudine, quali adparet, in cuius posteriore parte Imperator loricatus & paludatus, thoraci insidens, statua muliebri globum offerenti, in quo victoriola est alata, dextra coronam lauream, sinistra ramum palmae tenens. A tergo verò Imperatoris alia victoria alata adparet, Imperatori coronam imponens, cum inscriptione:
SALVS ET SPES REIPVBLICAE
. Infrà:
SMHER
.
In hoc priore Numismate ex parte altera, imago Constantini Magni adparet.
Numisma alterum aereum Constantinus Romę excudit, in altero latere habens lupam infantes Romulum & Remum lactantem,
eósque
eósque lambentem: supra eam duae stellae videntur. Hae literae infrà subscriptae:
AFQ
.
Tertius Numus aereus, Constantinopoli excusus, continet victoriam alatam, dextra telum, sinistra clypeum gerentem, pede dextro rostrum nauis calcantem, his characteribus subscriptis:
CONSZ
.
HELENA
Coël Regis Angliae filia, vel, vt alii volunt, humili loco inter Britannos nata, vxor Constantii, ex qua Constantium Magnum genuit, coactus autem repudiare eam, vt Thedoram Herculei priuignam duceret, Mulier sanctissima, & religioni Christianae maximè dedita, filio nondum baptizato, Christiana facta, filium Constantium ad Christi religionem, maximis quibus potuit precibus, attrahere est conata, Sanctam Crucem in locis abditis inuenit. Octogenaria diem obiit, & Constantinopoli in templo
XII
. Apostolorum insepulcro, quod Constantinus sibi, posterisq; suis extruxit, sepulta.
Latus alterum cõtinet muliebrẽ statuam, dextra Lauri ramum ferentem, in sinistra quid habuerit, ob vetustatem cognosci nõ potuit.
MINERVINA
Constantini magni prior vxor, & Crispi Caesaris mater, quam Constantinus valde dilexit.
Z 4
FAVSTA
FAVSTA
, Constantini Magni altera coniux, ex qua quinque liberos, Constantinum
II
. Constantium, & Constantem, filias Helenam, & Constantiam procreauit. Cuius fraude Crispus priuignus interfectus est. Sed post aliquot annos cognita causa à Constantino, quem Helena mater ardore nimio Nepotis increparat, in balneas ardentes coniecta, necata est.
CRISPVM
ex Mineruina filium Constantinus pater adhuc priuatus Cęsarem fecit. Eum Fausta deperibat, & ad libidinem saepius tentauit, renuentémque apud maritum detulit, illum sibi voluisse vim inferre, cui Constantinus fidem habens, Crispum ad Polam Hisiriae interficere iussit.
In hoc aereo Numo currus à quatuor equis tractus, cum nubibus adparet, in quo sedet statua Apollinis corona ex radiis ornata, dextra flagellum, sinistra coronam Lauream tenens, cum inscriptione:
SOLI INVICTO
.
Post mortem patris Constantini Magni, Imperium ad tres filios
CONSTANTINVM, CONSTANTEM & CONSTANTIVM
ad
ad Dalmatũ peruenit. Ac diuisione facta Constãtino Galliae, Hispaniae, Alpes, Cottiae, Britanniae, cesserunt. Qua non contentus ob Italiae Africae’q; ius, cum Constante dissentire coepit, Legatósque de noua facienda diuisione, misit. Cùm autem minimè proficeret longis querimoniis, suis viribus fretus, rem armis exequi statuit, ac bellum ciuile contra ius, fratri mouens, regiones, eo absente, depopulatus est. Et iam ad Aquileam peruenerat, vbi primùm missos à fratre milites, vt conatum eius repellerent, excepit, & incautiùs foedéque temulentus cum illis congressus, cùm equus principis ictus vulnere sessorem deiecisset, à militibus circunuentus, humi iacens sine purpura incognitus, multis ictibus confossus & obtruncatus est, ac in fluuium, cui nomen Alsa, haud longè ab Aquileia, proiectus, Aetatis anno
XXV
. Imperii triennio nondum finito.
In hoc Numismate duae statuae loricatae, paludatae, galeis cristatis impositis, adparent, quae ad dexteram stat, demissa sinistra clypeum, dextra hastam fert. Quae verò ad dextram consistit, dextra manu clypeum, sinistra hastam tenet. Inter vtranque signum militare est positum, cui appensum labarum, in quo hoc signum videtur, cum inscriptione:
GLORIA EXERCITVS
. Infrà:
H. SIS
.
DALMATIVS
Anaballiani Constantini Magni fratris filius, Cęsar & hęres vnà cum filiis à patruo institutus, in Oriente imperauit, in omni actione patruo, quàm patri similior, vnde & virtus illi obfuit. Nam vix tertium Imperii adimpleuit annum, cùm factione Constantii patruelis est interfectus, seditione militari, Constantio dissimulante.
Argentea haec moneta ex altero latere continet statuam Apollinis nudam, corona ad radiorum similitudinem composita, ornatam: dextra globum, sinistra flagellum ferentem, addita inscriptione huiusmodi:
SOLI INVICTO
.
A
CONST
CONSTANS
Italiam, Africam, cum insulis, Illyricum, Dalmatiam, Macedoniam, & Achaiam sortitus est, ac fratre caeso, Galliam magno conatu Alpibus superatis, intra biennium in potestatem redegit. Egit primùm bonum, strenuum & iustum principem, pręfuítq; Galliis, vt bonus rector. Mox siue rerum felicitate, siue aduersa valetudine immutatus (pedibus enim manibúsque articulorum dolore vexabatur) cunctis ingratus, difficilis, morosus, & tam prouincialibus grauis, quàm militibus illiberalis esse coepit. Ob id coniuratio in eum est facta, autoribus Chrestio & Marcellino, simúlque Magnentio, incautus, fessus venatione, intra territorium quiescens, ad Helenam oppidum Pyrenaeo proximum oppressus est, cùm imperasset annos
XIII
. vixisset
XXX
.
In hoc argenteo Numismate adparet statua loricata & paludata, sinistra hastam, dextra labarum tenens: in quo tale signum ☧ conspicitur, cum inscriptione:
TRIVMPHATOR GENTIVM BARBARARVM
. Infrà subscriptum:
SIS
.
NEPOTIANVS
Eutropiae sororis Augustorum filius, Constante insidiis Magnentii interfecto, gladiatoribus stipatus à populo Romae Imperator est creatus, Augustíque nomen accepit.
sed
Sed ab Heraclide Senatore Magnentianae factionis fautore, facta proditione, simulans velle cum eo loqui, obtruncatus est, capite palo fixo per Vrbis itinera deportato, cùm imperasset dies
XXX
.
Aereus hic Numus ex altera parte repraesentat mulierem stolatam, Trophaeis insidentem, dextra Victoriolam alatam, sinistra hastam tenentem, adiecta inscriptione:
ROMA FELIX
. Infrà: * &
CONSTANTIVS
tertius frater, in diuisione Imperii, cùm eiattributus esset Oriens, morte Constantis intellecta, vlturus eius caedem, Gallum patruelem Caesarem fecit, & Orienti praefecit. Ingenti exercitus aduersus Magnentium comparato, memorabili illum praelio ad Murtiam fudit, quo Romani vires Imperii penè concidere,
LIII
. milibus vtrinque desideratis. Mox cùm Magnentius bellum reparasset, ad Lugdunum iterum eum vicit. Gallum à se anteà Caesarem dictum, ferocientem & insolentem supra Caesaris nomen, interfecit, ac solus rerum omnium potitus est. Tyrannos vndique oppressit, ac contra Persas saepius infeliciter conflixit stultitia suorum militum. Quibus ad sua abeuntibus, cùm Romam cum Ormisda regis Persarum filio inuisit, Iulianum Galli fratrem, tres & viginti aetatis annos agentem, Caesarem fecit, sorore sua Helena ei in matrimonium tradita: Eúmque in Gallias aduersus Alemannos eas tunc vastantes, cum paucis equitibus misit. Qui re feliciter gesta, cùm Imperator ab exercitu esset appellatus, de eo certior factus Constantius, aduersus Iulianum exercitum misit. Sèd febre correptus, vsq; ad radices montis Tauri lectica vectus, peruenit, ibíque apud Mopsocrenem febre intrinsecus exurente, quam indignatio nimia vigiliis augebat, decessit anno Imperii
XXIIII
. aetatis
XLI
. Princeps felix bellis ciuilibus, externis lacrymabilis, mirus artifex in sagittis iaculandis, à cibo vinóque, & somno multùm intemperans, patiens la-
A 2 boris
boris, facundiae cupidus: quam cùm assequi, tarditate ingenii non posset, aliis inuidebat.
In parte altera continentur duae statuae loricatae & paludatae, hastas & clypea tenentes, inter vtranque duo signa militaria posita, inscriptione tali:
CONCORDIA EXERCITVS
. Infrà:
TRP
.
GALLVS
patre Constantio, fratre Constantini Magni, matre Galla sorore Ruffini & Cerealis virorum Consularium apud Tuscos, in Massa Veternensi progenitus, & satis liberaliter educatus, ferinos tamen mores educatio tollere non potuit. Erat natura ferox, & ad tyrannidem pronior, si suo iure imperare licuisset. Huic cùm Constantius Imperator sororem suam Constantiam sunxisset, & in Antiochia ad tuendum Orientem eum reliquisset, ille noctu cum satellitibus incognitus per Lupanaria, & tabernas cursitabat, sciscitabundus sub voce Graeca & alterata, quid de Caesare sentirent, malè de ipso locutos trucidabat. Domitianum Praefectum praetorio, & Montium Afrum, senem Quaestorem ab Imperatore, qui de scele ribus eius iam senserat ad corrigendum eum missos, per forum tractos, & malè verberatos, suadente vxore, iugulauit. Quod intelligens Imperator ad eum adducendum milites misit. Sed is Constantiam vxorem ad fratrem placandum misit. Qua in itinere mortua, Constantius eum dignitate priuatum exilio damnauit, & postremò interficere iussit, cùm vixisset annos vnde triginta, Imperii sui anno
IIII
.
In hoc Numismate Imperator in suggestu stans militibus concionatur. Inscriptio:
FIDES MILIT
.
CONSTANTIA
Constantii Aug. soror, Constantii Magni fi-
lia
lia, Galli viri scelerati vxor. Haec supra modum turgida, virum ad crudelissima quaeque facinora inflammauit, ac à Gallo inarito ad pla candum fratrem Constantium missa in itinere in Bithynia repentina febre consumpta, decessit.
EVSEBIA
soror Eusebii & Hippatii virorum Consularium, Constantii Imperatoris prior vxor, quam & praecipuè dilexit, eximiae pulchritudinis: sed quae famam viri laceraret magis, quàm mode stioribus foeminis conuenit. Ob mariti impotentiam prius ad tabem redacta. Pòstinuersi vteri dolore, quem suffocationem matricis Medici vocant, occubuit.
FAVSTINAM
foeminam forma pulcherrimam, priore mortua, matrimonio sibi iunxit Constantius, quam in partu, edita priùs posthuma, amisit.
A 3
POSTH
POSTHVMA
Constantii & Faustinae filia matris nomine etiam Faustina appellata, Gratiano matrimonii iure copulata.
Alias habuit filias Constantius,
ANASTASIAM & CAROSAM
, quas Martianus presbyter Nouatianus in Grammatices rudimentis instituit, A quibus, A quibus Thermae Anast asianae & Carosae sunt appellatae.
VETRANNIO
, qui ab aliis
BRITANNION
dicitur, magister militum, Magnentiarum partium, grandaeuus iam & cunctis amabilis in Pannonia aduersus Mursiam, ad tuendum Illyricum,
ab
ab exercitu Illyricano Imperator est appellatus. Cùm de Magnentii morte comperisset, posita purpura, & veste indutus Gallica,Constantium adiit, & obuius venienti factus in Thracia obuolutus pedibus, veniam petiit, & impetrauit. Imperator etiam senem ducem amplexus, patrem eum vocauit, & coenae adhibuit. Et grandaeuo viro non modò vitam, sed voluptuarium etiam otium dedit. Iussit enim abire Prusiada Birhyniae caput, & propinqua oppida voluit, vt ad victum senis cõtribuerent. Vbi quiete magna sex annos vixit. Homo propè ad stultitiam simplicissimus, probus, iucundae ciuilitatis. Sed omnium liberalium artium adeò expers, vt prima literarum elementa, iam decrepitus Imperator vix disceret.
In hoc aereo Numismate sunt duae manus iunctae, caduceum cenentes, cum inscriptione:
CONCORDIA ALTERNA
.
SYLVANVS
Bonisii filius, in Gallia natus, bello Liciniano, sub Constantino clarus, Tribunus sub Magnentio, pòst ad Constantium defecit, à quo missus in Galliam, felices successus habuit. Quos Constantius suspectos habens, insidiis eum petiit. Hac re intellecta Syluanus pro concione militibus id est questus, & mox Caesar appellatus. Sed haud longè pòst à tribunis corruptis per Vrsicinum pecunia, Agrippinae in quodam tumultu est occisus.
Aerea haec moneta ex altera parte tria refert signa militaria, medio aquila imposita, cum inscriptione:
FIDES EXERCIT
.
MAGNENTIVS
ex Gallia obscuris ortus parentibus, Comes duorum ordinum, apud Augustam Germaniae vrbem, à Con
A 4 stante
stante enutritus, magnóque amore dilectus, & quondam ab eo defensus, dolo Constante interfecto Imperium arripuit, ac post eius nomine & signo illius literas ad eos quos formidabat, scribens, vt ad Imperatorem venirent, incautos in itinere occîdi iussit, ne superessent qui motum facerent. Deinde ingenti agmine Italiam petit, & Mediolani diu immoratus, fratrem suum Decentium Caesarem fecit, misítq; cum exercitu trans alpes ad Gallias tuendas. Ipse cum instructo exercitu ad Murtium contra Constantium profectus est, ac deinde vsus Magae cõsilio, cum Constantio congressus, victus est, magna strage vtrinque facta. Post commissum praelium fugiens, cùm se in Italiam recepisset, apud Ticinum plures incautos fudit, profligatíque exercitus reliquias collegit, & nouo milite suppleuit. Cúmque pacis conditiones per legatos saepius tentasset, tantùm ducis titulum petens, nec quicquam impetrasset, dimicationis aleam rursus tentare cu piens, iterum cum Constantio conflictu habito, superatus est, Lugdunúmque aufugit. Vbi sentiens vndique se custodiri, deesse’que lo cum fugae, furorem simulans, fratri Desiderio vulnera, non tamen letalia intulit, ac quibusdam ex amicis, deinde se ipsum transfosso latere interfecit, Imperii mense
XIII
. Aetatis anno
XL
.
Argenteum hoc Numisma in facie posteriore habet tale signum ☧ à dextra parte literam A, à sinistra
SALVS DD. NN. AVG
. ac sub hoc signo literae hae scriptae
L. P. L. C
.
DECENTIVS
à fratre Magnentio Mediolani Caesar factus, missúsque cum exercitu trans Alpes ad tuendas Gallias, audito fratris casu, sibi metuens, laqueo fasciae ad collum posito, apud Senonas vitam finiuit.
Numus hic argenteus continet ex altera parte statuam Herculis, nudam, pelle Leonis de collo pendente, taurum humeris ferentem, dextra eleuata clauam tenentem, inscriptione tali addita:
VIRTVS AVGG
. Infrà:
P T
.
Iul
IVLIANVS
Apostata, patre Constantio, Constantini Magni fratre, matre Basilina nobilissima foemina genitus. Puer ingenio sublimi, callido & literarum ardentissimo, adeò vt amore literarum insomnes noctes multas duceret, & vigilias Musis impenderet, institutus in primis in Christiana doctrina ab Eusebio Episcopo Nicomediae, palàm Christum confessus est. Deinde Libanio Rhetori instituendus traditus, praetermissa veritatis cognitione, puerilem animum ad antiquorum crudelitatem flexit, & fidem Chri stianam deseruit.A Constantio adoptatus, & Caesar factus, Galliísq; primùm praepositus, in campis Argentoratensibus, cum paucis militibus, infinitas hostium copias deleuit, Regémque corum Chonodomarium cepit. Re bene gesta, in Gallia hostibus saepe profligatis, vltráque Rhenum coactis, concordi assensu, à militibus Parisiis Imperator salutatus est & Augustus. Quo Imperium tenente, populi Rom. hostes intra suos terminos se continuere, & Iustitiam caelo delapsam, rursus ad mortales rediisse dicebatur. Constantio mortuo, aduersus quem bellum ciuile parabat, adeptóque toto Imperio, Persis, qui per
LX
. annos saeuissima caedium monumenta in Oriente fecerant, Romanis exercitibus saepe repulsis atque deletis, bellum indixit, ac cum ingenti apparatu Constantinopolim, & hinc transmisso Bosphoro, à Chalcedone Nicomediam venit. Inde Antiochiam & Hieropolim profectus, in Mesopotamiam signa mouit, atq; hinc traiecto fluuio, ponte deiecto, vt militibus redeundi via intercluderetur, ad hostes peruenit. Ac commissa cum illis pugna, acceptóque vulnere lethali, & manu cruore repleta, vt Christo blasphemaret, in aërem sanguinem proiiciens dixit:
VICISTI TANDEM GALILAEE, VICISTI
(sic enim Christum vocare solebat) ac vacuatus paulatim sanguine, circa noctis ferè medium, epota aqua fri-
B gida
gida, vita solutus est, cùm imperasset solus annum 1. menses
VII
. Caesar verò annos
VII
. Homo statura exigua & gracili, maiestate conspicuus, laudis immodicè cupidus, cultu Numinum superstitiosus, Christianos impio quodam odio insectatus, quanquam à sanguine eorum abstineret, militiam tamen & studia eis interdixit, ne doctores artium liberalium essent, vnde materia deesset, & paulatim ingenium fidei defendendae. Plerosque praemiis & illecebris, quasi machinis à vera pietate auertit. Quinetiam librum aduersus Christianos edidit, quem tamen argutissimè Cyrillus Episcopus Alexandrinus refutauit.
In Numismatis huius parte altera Taurus, & supra eum duae stellae, ad pedes verò anteriores Aquila cum inscriptione:
SECVRITAS REIPVB
. Infrà verò subscriptum:
T. CONST
.
CONSTANTIVS
filius Constantii Imperatoris ex Theodora, frater Constantini Maximi, & Iuliani apostatae pater.
BASILINA
nobilissima foemina, Constantini Magni fratris vxor, & mater Iuliani Imperatoris.
HEL
HELENA
Constantini Magni filia, vxor Iuliani. Huic Eusebia Constantii Imperatoris vxor insidiabatur, quòd ipsa sterilis vixerat, quaesitúmque venenum per fraudem bibere ille xit,vt quotiescunque concepisset,immaturum abiiceret partum. Cùm autem in Illyricum Iulianus contra Constantium cum exercitu iret, ex partu mortua est. Corpus eius Romam perlatum, in suburbano Nomentanae viae sepultum est.
IOVINIANVS
in Pannonia, patre Varroniano, Comite ordinum agri Singidonensis natus, prima aetate praeceptoribus erudiendus traditus, haud parum liberalibus artibus profecit. Ingenio valde amoeno, nec à literis abhorrente. Cùm Iulianus in Oriente interiisset, ab exercitu Imperator inuitus electus est. Licet paulò antè cùm Iulianus lege ab exercitu exegisset Christianos, cingulum militiae deserere, quàm Imperatori obtemperare maluisset. Electus autem statim voluit omnes milites Christianum nomen profiteri, quod & fecerũt. Ac deinde exercitum Rom. traiecit vltra Tygridem fluuium, ibíque ictum est foedus pacis ad annos
XXX
. non sine calamitate Romani Imperii, restitutis quinque prouinciis Transtygritanis, quas Galerius Maximinus acceperat. Restituit etiam Sacerdotes & Episco pos, praesertim Athanasium Magnum, qui priùs sub Constantio & Galieno pulsi erant. Cúmque venisset ad oppidum Dadastana, quod est inter Bithynìam & Galatas, cruditate stomachi, siue, vt alii volunt, in cubiculo recenti tectorio obducto, prunis etiam ardentibus dormiens, repentè interiit, Imperii mense
VII
. aetatis
XXXIII
. Vir vultu laetissimo, oculis caesiis, vasta & ardua proceritate, Christianae legis studiosissimus, literarum haud expers, sed mediocriter eruditus, beneuolus, & in suos propensus, quos ad dignitatis gradus euexerat.
B 2 Num
Numus hic aereus, ex altera parte coronam habet lauream, in qua haec inscripta leguntur:
VOTA PVBLICA
.
CHARITO
filiam Lucilliani vxorem habuit Iouinianus, ex qua filium genuit Varronianum. Haecaudiens aduentare maritum, cum filio Varroniano obuiam apparatu regio processit, sed fatis nolentibus non potuit conspicere maritum.
VARONIANVS
Iouiniani ex Charito filius, quem pater secum Consulem licet infantem, creauerat, qui cùm admodum paruulus in curuli sella cum patre veheretur, vagitu reluctabatur, infelicem patris exitum voce portendens.
In Numismate Varroniani est statua loricata, & paludata, dextra telum, sinistra signum militare ferens, cum inscriptione:
PRINCIPI IVVENTVTIS
.
VALENTINIANVS
Gratiani Funarii hominis ignobilis filius, ipse magnanimus, & rei militaris peritus, sub Iuliano Tribunum agens, quia diis sacrisicare nollet, lege ab exercitu exactus est.
Quo
Quo mortuo nulla discordante sententia ab exercitu Nicaeae in Bithynia Imperator est electus. Multis vndique per vniuersum orbem bellis insurgentibus, Valentem fratrem Imperii consortem, & Augustum creauit. Gothos & Barbaras nationes Thracia expulit, Septemtrionem omnem cum Saxonibus ad officium redegit. Parthos à Syria per legatos eiecit. Inquietam Germaniam Theodosii maioris auspiciis pacauit. Gratianum suum filium Augustum appellauit. Paulò pòst cùm Quadorum legationem latrocinia excusantem audiret, subita ira accensus, in morbum incidit, quo marcessentibus venis, cùm nihil emitti posset sanguinis, voce amissa, sensu integer expirauit, Anno aetatis
LV
. Imperii
XI
. Vir egregio vultu, animo graui, ingenio solertissimo, sermone cultissimo, vitiísque infectus, potissimùm auaritia. Erga Deum valde pius, corpore robustus, & à iustitia nunquam alienus, & quibusdam seuerus dictus & vehemens.
In altera parte est Valentis effigies expressa, cum tali inscriptione:
IMPP. DD. NN. AVGG. PP
.
VALENS
frater Valentiani, ab eo collega Imperii, & Augustus declaratus, Constantinopolim concedens, bella gessit in Oriente, Procopium temerè Imperium inuadentem deuicit, & occîdit. In initio Imperii Christianae religionis legibus fuit deditissimus, ac prius, quàm cum Gothis Thraciam populantibus, congrederetur, voluit lauacro Baptismatis inundari, vt virtute illius & gratia, hostes vinceret. Sed pòst coniugis seductus captionibus, Arriana secta irretitus, iuramento asseruit, se eam constanter tueri & defendere, omnésque ad eam doctrinam adhortatus est, carpentes verò partim exilio damnauit, partim necauit. Religiosos viros per Tribunos & milites fustibus caedi iussit, ac lege lata Monachos militare praecepit. A Valentiniano fratre saepe literis admonitus & reprehensus, vt à secta Arrianorum sese substraheret, non modò non destitit, sed magis in Christianorum perniciem in flammatus est. Contra Scythas & Gothos, quiomnia caedibus & incendiis complebant, pugnans ferociùs, quàm cautius in fuga vulneratus ex equo decidit, acceptúsque in vile tugurium circa Hadrianopolim, iuxta quod strues palearum erat cumulata, iniectóque igne, à Gothis superuenientibus, flamma absumptus est, Anno aetatis L. Imperii cum fratre
B 3
XIII
.
XIII
. cùm solus regnasset annos
III
.
Moneta haec continet statuam loricatam & paludatam: sinistra la barum tenentem, dextra mulierem manibus ad tergum ligatis, crinibus trahentem, inscriptione addita:
GLORIA ROMANORYM
. subscriptum:
CONOB
.
SEVERA
Valentiniani Imperatoris fuit vxor, ex qua Gratianum filium sustulit. Huius commendatione Valentinianus Imperator aliam accepit vxorem Iustinam, quae multorum liberorum mater extitit.
DOMINICA AVGVSTA
rarae pudicitiae foemina, vxor Valentis. Haec Hunnis, Alanis, & Gothis victricibus signis Constantinopolim obsidentibus, viriliter restitit. Nam ex aerario publico multas pecunias & arma ciuibus ac plebi largita, ab vrbis vastatione hostes submouit, regnúmque cognatis fideliter seruauit. Ex hac vnicum filium genuit, qui infans mortuus est.
PROC
PROCOPIVS
genere Siculus, in Sicilia educatus, Iulianum principem primo gradu contingebat propinquitatis. Primùm occultus notarius, dehinc militaris Tribunus, & post Constantii obitum inter optimates versatus, quietis publicae turbator est appellatus: à Iuliano praeses in Mesopotamia cũ valido exercitu relictus, cum mandato, si res Romanae postularẽt, ipse de Imperatore eligendo videret. Mortuo iam Iuliano, intelligens Iouinianum Imperatorem electum, è conspectu se sustulit, atque Constantinopolim aufugit, & ope cuiusdam amici Senatoris, cùm diu delituisset, & quorundam ignobilium militum fauore Imperatorem se fecit, eo tempore, quo Bithyniam Gothi irruperant, eíq; auxilia miserant. Sed à Valente in Phrygia multis militibus ad eum deficientibus, superatus est, amissóque exercitu, cùm per nemora paucis comitantibus per noctem vagaretur, à suis captus, Valenti Imperatori est traditus, qui abscissa ceruice eius, discordiam ciuilem sedauit.
Numus hic repraesentat Imperatorem stantem in suggestu, & militibus concionantem, cum inscriptione huiusmodi:
EXERCITVS INVICTVS
.
FIRMVS
in Africa Imperium sibi rapuerat, atque noua moliebatur. Sed à Valente praelio victus est, & captus, pòst occisus: cùm Africam composuisset apud Carthaginem, sed prius baptismate ablutus, vt liberior iugulum percussori praeberet.
In hoc Numismate conspicitur Imperator trophaeis insidens dextra victoriolam alatam tenens, sibi coronam imponentem, sinistra telum, cum inscriptione:
ROMA AETERNA
.
B 4
GRAT
GRATIANVS
ex patre Valentiano, & Seuera matre Syrmi natus, literis ab ineunte aetate haud mediocriter institutus, Poëta & Orator haud vulgaris, princeps planè religiosus ab adolescentia, qui mente pura & immaculabili conscientia, Deum summum veneratus est, pudicus & verecundus, in amicorum officiis sedulus, liberalis & comis. Patruo Valente defuncto, Asiae Lybiae’q; regna suscepit. Treueris agens Valentinianum fratrem iuniorem, Caesarem & participem Imperii declarauit. Antistites & praesules à Valente expulsos immeritò, reuocauit. Ab Ecclesia Eunomianos, Phornianos, & Manichaeos haereticos amouit. Admodum iuuenis immensam multitudinem Alemannorum in Gallias irrumpentium, licet impari militum numero, circa Argentoratum fudit. Theodosium magistrum militum contra Gothos in Thracìam misit, & re feliciter gesta, cõsortem eum Imperii fecit, tradito Oriente cum Thraciae Imperio. Verùm dum otiosus ageret, exercitum suum negligens, Alanos,quos ingenti auro ad se transtulerat,veteri & Romano militi anteferret, adeóque barbarorum comitatu atque amicitia caperetur, vt nonnunquàm codem habitu iter faceret, Maximi insidiis, qui ab exercitu Imperator electus fuerat, circunuentus, periit, cùm imperasset annos
XV
. cum patre
VIII
. cum patruo
III
. cum Theodosio
IIII
. Aetatis anno
XXIX
.
Alterum huius Numi latus refert victoriam alatam, stolatam, dextra coronam lauream, sinistra ramum palmae tenentem, cum inscriptione:
SEVERITAS PRINCIPI IVVENTVTIS
.
VALENTINIANVS
Valentiniani Imperatoris, & Iustinae filius, à Gratiano fratre post patris obitum in Imperii consor-
tem
tem adscitus, & in Italiam missus: sed eo dolis Maximi interfecto in Illyricum confugit, & tandem in Orientem ad Theodosium prope. rauit, à quo liberaliter est exceptus, admonitúsque, ne matri assentiret in defendenda Arriana perfidia, sed pietatem paternam sectaretur, qui Ecclesiam orthodoxam semper fuisset tutatus. Ab Italia in Gallias profectus, dum Viennae negligentiùs moraretur, fraude Arbogasti, Alanorum praefecti, noctu in cubiculo strangulatus, creditur subita, aut voluntaria morte obiisse.
In posteriore latere argentei huius Numi continetur statua Apol linis nuda, corona & radiis ornata, dextra flagellum, sinistra globum tenens, cum inscriptione tali:
ORIENS INVICTO AVG
.
CONSTANTIA
Posthuma, filia Constantii secundi ex Faustina vxore, quam impraegnatam post se reliquit, quae cùm adoleuir, Gratiano, iure matrimonii, est copulata.
THEODOSIVS
patre Honorio, matre Thermantia genitus, Hispanus genere, originem à Traiano principe trahens, haud dubiè inter optimos annumerandus princeps, quippe qui Remp.
C Goth
Gothicis armis penè oppressam, accitus ex Hispania à Gratiano, restituerit. & ob id Imperator apud Syrmium effectus, Maximum Tyrannum, qui sibi Gallias vendicabat, apud Aquileiam extinxit. Victorem quoq; eius filium intra infantiae annos à Maximo patre Augustum factum necauit, Valentiniano Imperium asseruit, Eugenium Tyrannum & Arbogastum in Valentiniani vltionem sustulit, non sine Numinis manifesto iudicio. Cum multò minoribus enim copiis congressus militante illi aethere, & pugnantibus pro eo ventis, insignem adeptus est victoriam. Cum summa gloria potitus amplissimo triumpho liberati orbis, subactísque vndique tyrannis, administrationi Reip. animum adiecit, filiósque consortes Imperii faciens, Archadium orienti, Honorium Occidenti praefecit. Ipse Mediolani consenuit, vbi in morbum incidens, defunctus est anno aetatis
LX
. Imperii
XVII
. Corpus eius constantinopolim translatum, ibi sepultum est. Princeps vultu, moribus, & successu Traiano fuit similis. Eminens statura, caesaries magna, ingentes oculi, summa in eo clementia, incredibilis in suos pietas, rei militaris disciplina sagax fuit, nec à literis alienus, simplicium ingeniorum admirator, pietatis Christianae adeò obseruator, vt summa ciuilitate ab Ambrosio Antistite castigatum se, ad ytísque prohibitum, tulerit.
In hoc Numismate adparte Imperatoris statua loricata, & paludata, ocreis etiam induta, dextra mulierem seminudam, humi iacentem eleuans, sinistra globum tenens, in quo stat victoriola alata, dextra coronam Imperatori impositura, cum in scriptione:
PRAEPARATIO REIPVB
. Infrà:
PSISC
.
Alter Numus habet victoriam alatam, sinistra palmam, dextra glo bum ferentem, adiecta inscriptione:
VICTORIA GOTH. MAX
.
THERMANTIA
Honorii, vel, vt aliis placet, Theodosii vxor
Imp
Imperatoris Theodosii mater.
FLACCILLA
Theodosii vxor, deuotissima ac religiosissima foe mina, quae multa pietatis exempla egentibus exhibuit, & maritum saepe admonuit, ne benefactori ingratus foret: Theodosio marito duos peperit filios, Archadium & Honorium Imperatores.
GALLAM
Valentiniani maioris filiam, & minoris sororem, defuncta Flaccilla, sibi matrimonio copulauit Theodosius, ex qua Placidiam Gallam filiam tulit.
MAXIMVS
Dux Rom. exercitus, vir strenuus & probus,
C 2 ab
ab exercitu in Britannia Imperator electus, Gallias ex improuiso adortus est. Gratianum otio indulgentem, insidiis oppressit. Sed & ipse circa Aquileiam à militibus suis vinctus, Theodosio traditus est, à quo occidi iussus est.
Alterum latus Numismatis refert statuam galea cristata ornatam, trophaeis insidentem, dextra globum, sinistra Cornucopiae tenentem. Inscriptio talis legitur:
BRITANNIA PERPET. AVG
.
VICTOR
Maximi Tyranni filius, adhuc puer, Caesar à patre factus, & Galliis praepositus, cum patre à Theodosio trucidatus.
Numusiste repraesentat statuam muliebrem stolatam, dextra ramum oliuae, sinistra Cornucopiae gerentem, cum inscriptione:
PAX AVG
.
EVGENIVS
Grammaticus & literarum Latinarũ praeceptor, relictis scholis in palatio Imperatoris militabat Autographus, ob eloquentiam honoratus, Valentinianum dormientem accepto in consilium & socium Arbogasto Gotho, militaris ordinis Duce, corruptis cubiculariis, suffocauit, Tyrannidémque arripuit. A Theodosio victus praelio, captúsq;, dum ad pedes eius prostratus veniam peteret, à militibus adstantibus, capite truncatus est.
ARCH
ARCHADIVM & HONORIVM
filios Theodosius viuens consortes Imperii fecit, & moriens, quoniam aetas eorum nondum matura Imperio erat, tres Imperii tutores testamento sanxit, Archadio, Orientis Imperatori, Ruffinum: Stiliconem Vandalum Honorio, qui Occidentem tenebat: Gildonem verò Africae praeesse voluit. Ruffinus verò spe potiundi Imperii, ius legationis violans, clàm missis muneribus, Alaricum Gothorum regem, contra Archadium solicitauit. Verùm comperta proditione, medio conatu à militibus Italicis Ruffinus, perniciosus tutor, est occisus. Caput cum dextra praecisum, ante ipsas Constantinopolis portas suspensum, spectantibus omnibus risui atque ludibrio fuit. Pari poena Caianus comes, & imitator Ruffini, qui contra Archadium bellum ciuile mouerat, Constantinopolímq; vrbem ferro & flamma vastauerat, affectus est. Archadius autem, cùm Bizantii regnasset annos ferè
XIII
. obiit, Aetatis
XXXI
. relicto ex Eudoxia arrogante & superba foemina Theodosio octo annorũ filio, & tribus filiabus Flaccilla, Martina & Pulcheria. Honorium verò Romae agentem maior rerum moles excepit. Gildo regnum Africae adeptus, aetatem Imperatoris aspernatus, ad Imperium animum adiecit, quem tamen fratris Mascezelis ductu, superauit, eúmque ex fuga retractum, interfecit Honorius. Eundem quoq; Mascezelem rebellantem auspiciis Bon??facii vicit. Stilico Vandalus autoritate, opibúsque praepotens, militaris disciplinae scientissimus, Honorii etiam socer, filio suo regnum parare cupiens, Sueuos, Vandalos & Alemannos magna spe praedae solicitauit, & in Honoriummouit, quos Vldinus & Sarus cum exercitu Hunnorum & Gothorum repulerunt, &, interclusis commeatibus, inedia confecerunt, regémque Radagasum ceperunt, & poste à in carcere strangularunt. Alaricus deinde Radagosto suffectus, & Imperio potitus,
C 3 conc
concessa suis ab Honorio Gallia ad habitandum, à Stilicone fraude petitus & irritatus, vrbem Romam, ac ferè totam Italiam diripuit, Placidiam Honorii sororem abduxit, & Ataulpho propinquo suo in vxorem dedit. Honorius verò in consortem Imperii accepit Con stantium ingentis animi virum, & in rebus gerendis clarissimum, eíque sororem suam Placidiam remissam desponsauit, qui magna indole tyrannos Gratianum in Britannia, Constantinum cum filio Constante in Galliis sustulit, atque Barbarorum impetus domuit, qui Galliam, Britanniam, & Hispaniam infestabant. Sublatus est tamen immatura morte septimo mense, postquàm Caesar appellatus est. Non longo tempore pòst Honorius quo que cùm regnasset annos
XXXI
. cum patre
II
. cum fratre
XIII
. cum fratris filio
XVI
. morbo aquae intercutis decessit, nulla superstite prole.
In Arcadii Numismatis posteriore parte conspicitur statua Imperatoris, vestitu militari, & paludamento, dextra labarum, cui tale signum ☧ infixum, sinistra globum, cui insistit Victoriola, manu dextra coronam habentem, tenens, sinistro pede captiuum humi iacentem, calcans, cum inscriptione:
VICTORIA AVGG. CCS
. Subscript.
CONOB
. vtrinque:
S. & H
.
HONORII
Numus refert muliebrem statuam vestitu longiore, scuto insidentem, dextra Victoriolam, sinistra hastile habentem, inscriptione addita:
GLORIA ROMANORVM
. Subscriptũ:
SXP
.
EVDOXIA
, arrogans, audax & auara foemina, Archadii vxor. Haec cùm Archadius esset ignauus, & mollis sensus, plus quàm Imperatorem decet, cuncta suo arbitrio gessit. ob id, cùm à Chrysostomo Patriarcha viro religioso castigaretur, effecit, vt in exilium pelle-
retur
retur. Qui ad deserta Armeniae delatus, haud diu vixit. Sed & Eudoxia statim post huius obitum, violenta morte, & diuina vltione, concidit, superstitibus Theodosio filio, & tribus filiabus.
FLACCILLA, MARTINA, & PVLCHERIA
, tres filię Archadii, ex Eudoxia. Pulcheria verò religionis obseruantissima cultrix, summa bonitate, integritate, & sanctitate, virginitatem perpetuò seruauit.
THEODOSIVS IVNIOR
, Archadii & Eudoxiae filius, admodum puer à patre viuente in Imperium accitus, & à mo-
C 4 riente
riente sub tutela Isdigertis Persarum regis relictus, qui etiam tutelam summa fide gessit, & pacem cum Romanis habuit, quoad vixit. Puer optimis moribus & disciplinis à Pulcheria sorore institutus. Vix dum
VIII
. annos natus, Anthemio praefecto viro prudentissimo duce, Imperium administrauit. Honorio defuncto Valentinianum consobrinum suum ex Constantino & Placidia natum Caesarem fecit, & data Eudo xia in vxorem, Romam misit. Persis fracto foedere, duce Ardaburio, bellum indixit. Parthorum ducem superauit, vastata regione Azamea, depopulatáq; Mesopotamia, Nisibim longa obsidione pressit. Pace constituta, cum Imperium Orientale omnium fauore regeret, febre solutus est, anno Imperii
XLVIII
. totidémque aetatis, relinquens vxorem Eudoxiam Leonis Athenien sis Philosophi filiam, quae praeter egregiam formam, fingularémque pudicitiam, etiam literis excelluit. Princeps fuit vitae integerrimae, in primis Christianae religioni addictus, lectionibus diuinis intentus, semper cum Episcopis & saccrdotibus conuersans, Codices sacros vndique disquirens, & in splendidissima bibliotheca conseruans, philosophiae haud ignarus. Sic patientia & clementia cunctos homines vincens, vt ratione viuere à cunctis apertissimè praedicaretur, nul la vindicta animum exatians, etiam lacessitus. Atque sub hoc principe Venetiae felicissimis auspiciis in aqua aedificari coeptae sunt.
Huius monetae posterius latus repraesentat statuam muliebrem galeatam, trophaeo insidentem, dextra Crucem, sinistra globum tenentem, cum inscriptione huiusmodi:
CONCORDIA AVG. CCS
. Subscript.
CONOB
.
VALENTINIANVS
filius Constantil Caesaris & Pla cidiae sororis Honorii & Arcadii. Ab Honorio cum matre & sorore ob suspicionem pulsus ab vrbe, ad Theodosium iuniorem Constantinopolim peruenit. Mortuo verò Honorio, à Theodosio Caesar & Augustus appellatus est, Romámq; peropportunè missus. Vbi Ioan nem Imperatorem factum, statim oppressit. Cum Genserice Vandalorum rege pacem sanxit, parte Africae contento: aduersus Atilam Hunnorum regem Imperio orbis inhiantem, copias duxit, ac in cam pis Catalaunicis acerrimè vtrinque pugnatum est, caesis
CXLV
. mi libus, victoria tamen penes Romanos stante ductu Etii, qui deinde
Maxim
Maximi, viri potentissimi, figmentis, vel iussu Valentiniani principis, qui illius successus metuebat, occisus est, in affectatae tyrannidis suspicionem adductus. Sed & Imperator posteà Romae ab eius commi litonibus confossus periit, Anno Imperii
XXX
. Fuit hic Valentinianus, vltimus Imperator Occidentis, donec posteris temporibus Carolus Magnus Imperator factus est. Et sub hoc collapsum est Occidentis Imperium penitus. Francienim Gallias, Scoti & Angli Britanniam occupauerunt, Hunni Europam, Vandali Africam, & Romam vastauerunt. Ac Romae post Valentinianum multi constituti sunt Imperatores, aliquando quidem ab Imperatoribus Constantinopolitanis, aliquando à Senatoribus Romanis, & aliquando à milite, quem Imperator Constantinopolitanus in Italia habuit. Quidam etiam sua autoritate rapuerunt Imperium. Quorum primus Ma ioranus Senatorii ordinis, Seuerianus, Anthemius, Olybius, Blicerius, Orestes, qui filium suum Augustulum Caesarem fecit in Italia. Post hunc ad Iustinianum vsque Gothi tenuerunt Occidentale Imperium. Acciderunt autem haec anno ab Vrbe condita
M. CCXXIX
. circiter annum Christi
CCCCLVI
. Atque ita regnum Occidentale vacauit annos
CCCXVII
. vsque ad Carolum Magnum.
In hoc Numismate conspicitur Imperatoris statua loricata & paludata, dextra aliam statuam genibus flexis precantem, orantémque corona turrita, eleuans, sinistra victoriam ferens, cum inscriptione:
PRAEPARATIO REIPVB
. Infrà:
SIS
.
MARIAM & THERMANTIAM
Stiliconis filias, vnam post alteram vxores habuit Honorius, quae ambae subita morte virgines sublatae sunt.
D
EVD
EVDOXIA
Theodosii iunioris filia, Valentiniani vxor, poft interfectum maritum, Maximum illius coniugium petentem repudiauit, ac in vltionem caedis viri Gensericum Vandalorum regem ex Africa accersiuit matrimonio. Qui magno cum exercitu adnauigans, Vrbem ingressus, in eáque quatuordecim dies grassatus, Eudoxiam cum duabus filiabus, Placidia & Eudoxia abduxit, matrémque sibi copulauit.
EVDOXIA
Valentiniani & Eudoxiae filia, Honoricho Genserini filio nupsit. Quae cùm
XVI
. annis cum marito in matrimonio perseuerasset, post Hildericum filium genitum, tandem mariti consuetudinem, quòd is Arrianę sectae addictus esset, abhorrens, captato tempore, Constantinopolim petiit, inde Hierosolymam profecta, ibi mortem obiit.
AET
AETIVS
patricius Valentiniani Imperatoris Dux Imperij Occidentalis, non minùs ciuilium artium, quàm bellorum peritissimus. Cùm Atilam Hunnorum regem ingenti superasset praelio, multàsque praeclaras res gessisset, & prospera felicitate indies cresceret, Maximi figmentis, vel iussu Valentiniani principis, quiillius successus metuebat, occisus est, ac cum ??o pariter Occidentis Imperii salus occubuit.
IOANNES
Tyrannus Rauennae praesidio Castini Imperium vi arripuit, & mox Constantinopolim legatos ad Theodosium, vt eum approbaret, misit. Cui infensus Imperator, Oratores in carcerem coniiciens, Magistrum militum Ardaburium contra tyrannum cum exercitu misit. Qui ab Aquileia Rauennam nauigans, ventis aduersis in manus tyranni incidit. Sed Aspar Ardaburii filius, patris captiuitatem aegro ferens animo, collectis vndique militibus, per inuiam paludem circa Rauennam Duce Pasteo quodam, vrbem apertam ingressus, saeuis populationibus vastauit, ac incendit. Ac tandem captus tyrannus, improuidè militibus occurrens armatis, alteráque dextra priuatus, asino impositus, per contumeliam circunductus, iugulatus est, cum annis v. praefuisset. Vir aliôquin ingenio mi-
D 2 tis
ti, ac virtute praeditus, minimè delatoribus aures adhibens, neque pecuniae gratia, iniquum aliquod flagitium faciens.
FLAVIVS VALERIVS MARTIANVS
humili genere natus, militia tamen clarus, singulari prudentia, & integritate vitae, omnibus notus, Pulcheriae, Theodosii Imperatoris sororis studio, admodum senex dignus visus est principatu. Moderatus fanè princeps, & rebus agendis idoneus, si per senectam diutius viuere licuisset. Nam imminutum Orientis Imperium per
LX
. ferè annos dilapsum, prudentia ac consilio sic reparauit, vt breui ingens cunctis exultatio, & spes oriretur dilatandi Imperii. Cum Parthis & Vandalis foedus percussit, ac pacem instituit, Atilae minas compescuit, Nonades & Blommias Aethiopia dilapsos, per Florum Alexandrinae vrbis procuratorem, sedauit, & à finibus Romanorum pepulit. Arma nunquàm nisi prouocatus mouit, pacem, quoad fieri potuit, coluit, illud saepe vsurpans:
DVM IN PACE ESSE POSSVMVS, ARMA NON INDVAMVS
. Tatianum & Iulium fratres, qui olim aquilae superuolantis eius caput auspicium retexerant, viaticóq; ducentorum aureorum inopem & aegrotantem adiuuerant, statim vt Imperator est appellatus, Iulium Constantinopoli, Tatianum Illyricis praefec??t. Anno autem
VI
. Imperii, & mense
VI
. naturae concessit, conspiratione Asparis, qui ei venenum dedisse perhibetur. Qua de causa post creationem noui Principis, cùm filius Asparis Ardaburius Caesar esset à Leone pronuntiatus, populus patrem interfecit cum filio.
In Numismatis huius aerei parte posteriore statua adparet Apollinis, nuda, sinistra globum tenens, dextram eleuatam habens. A de-
xtro
xtro eius latere litera T à sinistro F conspicitur, addita inscriptione tali:
SOLI INVICTO COMITI
. Sub eadem statua hoc scriptum:
ATR
.
TATIANVS ET IVLIVS
fratres non fuerunt Imperatores, neque tyrannidem occupauerunt, sed à Martiano Imperatore, ob quaedam in se beneficia, alter Constantinopoli, alter, Tatianus scilicet, Illyricis prefectus est. Nam cùm Martianus in Lycia prima sti pendia mereret, & illic aegritudine oppressus esset, eum abeuntem viatico ducentorum argenteorum (omnia enim consumpserat) prosecuti sunt. Cuius beneficii memor Martianus, iam Imperator factus, vtrunque ad eas dignitates euexit.
AVITVS
Patricius Romanus à Senatu populóq; Rom. Imperator creatus, cum quo Martianus priùs, quàm moreretur, foedus, & societatem iunxit, vt in tantis Barbarorum motibus vtrunq; Imperium mutuo esset sibi inuicem auxilio, mutuóque fauore starent. Sed nec diu imperauit, vtpote qui apud Placẽtiam captus à Ricimere, & coactus purpuram exuere, paulò pòst rebus excessit humanis.
D 3
LEO
LEO
Graecanici sanguinis suffrag??s & factione Asparis extribuno militum, Imperator factus & Augustus appellatus est. Cuius etiam filium Coesarem cùm inuitus creasset, postea cum Ardaburio, vt insidiarum in se autores interfecit, Leonemque nepotem ex filia Ariadna & Zenone successorem sibi esse voluit. Aduersus Gensericum regem Vandalorum, Basiliscum Ducem misit, qui siue ignauia, siue proditione, nauali victus praelio à Vandalis, aufugit. Sub buius Imperio Bizantium magna ex parte conflagrauit, & Italia in perpetuo motu fuit. Cùm autem Imperium Orientale
XVI
. annis rexisset, occubuit, relicta vxore Berina, ex qua Ariadnem, & Leontiam filias fustulit. Vir, in quo multae clarissimae effulserunt virtutes: sed omnium maximè erga homines calamitosos miseratio, illud semper in ore habens,
QVEMADMODVM SOL CVNCTIS, QVAE ILLVSTRAT, NONNIHIL IMPERTIT CALORIS, SI?? PRINCIPEM DEBERE EOS, SVA DIGNARI MISERICORDIA, QVOS, CONTVETVR
.
In hoc Numo ex altero latere adparet effigies Crucis quatuor insistens gradibus, cum subscriptione eiusmodi:
VICTORIA AVGG
. Infrà:
CONOB
.
LEO IVNIOR ab auo puer relictus, vix anno Imperio
praefu
praefuit, quod tamen licet iuuenis, accuratè administrauit, morum, non belli studiosus. Sed cùm esset valetudinarius, Zenoni patri nouo exemplo pietatis, manibus suis Diadema imposuit, patrémq; pro se deinceps regnare iussit.
Moneta haec continet Victoriam alatam, dextra imaginem Crucis, sinistra palmam ferentẽ cum inscriptione:
VICTORIA AVGG. CC
. Infrà:
CONOB
.
BERINA
vxor Leonis Imperatoris, Ariadnem, & Leontiam filias genuit, ac Leontia patricio Martiano filio Anthemii Imperatoris in matrimonium collocata.
MAIORANVS
apud Rauennam Occidentale Imperium arripuitsed contra Alanos, qui Gallias infestabant, mouens exercitum Denonae iuxta fluuium, Hyram cognomento, occisus est, cùm annos penè
IIII
. regnasset.
D 4
SEVER
SEVERVS
qui & Seuerianus, natione Lucanus, apud Rauennam Imperator factus, & Augustus salutatus est. Biorgum Alanorum regem superauit, & proptereà lauream meruit.
III
. Imperii sui anno, vel, vt alii volunt,
IIII
. Romae propria morte, aut veneno defunctus est.
ASPAR
non Imperator fuit, sed tanta valuit potentia, vt Leonem ex Tribuno militum, Caesarem crearet, ea conditione, vt Ardaburium filium suum adoptaret, quod & Leo fecit. Id cùm innotuit, à populo Aspar, cum Ardaburio Caesare iam creato interfectus est.
ANTHEMIVS
gener Martiani Imperatoris, opibus &
gen
genere magnus, à Martiano ad Occidentis Imperium suscipiendum missus, vt Vandalorum bello auxilio foret,
IIII
. regnauit annos Cum genero suo Ricimero in discordiam veniens, diu mutuò certarunt, ac tandem ad Aelium pontem à Ricimero victus, & gladio transfossus est.
RICIMER
genere Gothus, vir militaris & egregius, in principatum Romae adscitus, & gener Anthemii Imperatoris, Alanorum ingentem multitudinem cum eorum rege non longè à Bergamo, ciuitate Venetiarum praelio superauit. Soceri sui Anthemii auxiliares copias fudit, eúmq; confodit. Ciuium Romanorum bona direptioni dedit. Sed paulò pòst Coeliacus dolor eum extinxit.
OLYBRIVS
gener Valentiniani. Nam eius filiam Placidiam vxorem habuit, sine controuersia Ricimero in Imperio successit.
VII
. Imperii mense decessit Romae.
GLYCERIVS
Senatorii ordinis Romanis inuitis ab exercitu post Olybrium Imperator salutatus est. Sed emenso vix annuo spatio, à Iulio Nepote (sic erat illi nomen) Marcellini quondam patricii sororis filio, regno expulsus, & praesul apud Salonas Dalmatiarum vrbe, ordina tus est.
E PLAC
PLACIDIA VALENTINIANI
ex Eudoxia filia, matre, à Censorino abducta, Olybrio, qui pòst Imperator fuit, in vxorem tradita est.
NEPOS
Glycerium regno priuauit, sibíque Imperium rapuit. Sed Augustulo Imperatore electo, Dalmatiam fugit priuatus regno, ac Salonis caesus est.
AVGVSTVLVS
puer admodum à patre Oreste Rauennatium studio, ac militari fretus fama Imperator est factus. Cum Vandalis in Africa imperantibus foedus sanciuit. Sed Orestes pater ab Odoacre Gothorum rege superatus, ac Placentiae interfectus est. Filius verò Augustulus, metu purpuram abiiciens, cùm vix
XI
. mensibus Rempub. tenuisset, exilio damnatus est.
ODOAC
ODOACER
olim Orestis armiger, Gothorum rex, occupata tota Italia post Augustulum
XIIII
. annos regnauit. Initio regni, vt terrorẽ suum Romanis indicaret, Bracilam Comitem apud Rauennam occîdit. De Vrbe transferenda cogitauit, déque suo nomine Odoacriam appellare voluit: & perfecisset fortè, nisi à Theodorico Veronensi rege Gothorum, apud Rauennam superatus & extinctus esset.
ZENO
obscurissimi generis ex Isauris Ciliciae humili & incognita villa, tam facie, quàm moribus deformis, à Leone filio Imperialem assequutus est dignitatem. Homo facie turpissima, ingenio multò deteriore, qui non vt Augustus, sed vt tyrannus imperauit, fratrem habens nomine Conona, seipso longè scelestiorem, qui sanguine & cęde hominum mirificè oblectabatur. Theodoricum Ostrogothorum regem, Consulem priùs à se factum contra Odoacrem in Italiam misit. Pulsus à Basilisco in Isauriam cum vxore Ariadne secessit, priuatam instituens vitam, satius ratus id facere, quàm Remp. domesticis ac ciuilibus certaminibus lacerare. Reuocatus ex Isauria, magno ciuium fauore, & studio, propter tyrannidem Basilisci, re-
E 2 gnum
gnum suum repetiit, ac Basiliscum post acceptam cladem, in templum fugientem cepit, & cum filio in Cappadociã relegauit. Illum & Leontinum, qui Orientem inuaserant, in Papyrio castello munitissimo captos, interfecit. Et cùm
XVII
. annis Imperio praefuisset, miserabili morte obiit, relicta vxore Ariadne, quae filia fuit Leonis Imperatoris. Hoc principe incendium adeò graue fuit, vt praeter vrbis Constantinopolis maximam partem conflagratam, centum & viginti milia librorum combusta sint.
Huius Numi pars posterior continet victoriam alatam, sinistra ramum palmae, dextra Crucem margaritis ornatam, ferentem: à cuius dextra parte stella, à sinistra tale signum ?? conspicitur, adiecta inscriptione eiusmodi:
VICTORIA AVG. ZEN
. Infrà
CONOB
.
ARIADNA
Leonis Imperatoris ex Berina filia, Zenonis vxor. Haec maritum suum, cùm ebrietati adeò deditus esset, temulentúsq; adeò, vt nihil à mortuo differret, multo oneratum vino, moribundum quasi iacentem, veluti mortuum sepulcro, quo Reges reponebantur, inferri iussit, addito ingenti lapide, qui cum tegeret. Qui postquàm resipuit, & ebrietas soluta est, magnos dedit eiulatus & clamores, nullo opem ferente, ac in eo sepulcro mori coactus est.
BASIE
BASILISCVS
Zenone Calcedoni degente à Berina sorore sua Augusta, in regali solio locatus est, & Rex declaratus. Qui vxorem suam Zenoridam Augustam corona decorauit, & Marcum filium Caesarem fecit, sed propter vitae foeditatem & auaritiam inexhaustam, ac quòd Nestorianam impietatem esset amplexus, inuisus populo, à Zenone captus, in Cappadociam relegatus, cum filio fame & frigore consumptus est.
ANASTASIVS
ex humili sorte natus, Dicorus dictus, à discoloribus oculorum pupillis, quarum dextra nigricans, sinistra coerulea fuit, studio Ariadnes Augustae, extincto marito, Imperator est
E 3 dict
dictus. Ariadnem Augustam in vxorem duxit, ac ipso nuptiarum die tributum Chrysargyron omnibus remisit. Isauros commisso praelio apud Contaeianum Phrygiae oppidum palantes superauit, vrbibus corum dirutis & solo aequatis. In Illyrico cum Sabiniano & Mondone ad Margum cum Pompeio Adrianopolim, cum Aristo ad Zartam, cum Parthis in Syria decertauit. Contra Vitalianum ad Aquilonem bellum gessit. Cum Agarenis Orientis loca populantibus, pacem firmauit, multos qui imperium sibi vsurpauerant, supplicio affecit. Sub eo multi motus fuerunt. Bulgari, gens priùs ignota, in Illyricum & Thraciam excursiones fecerunt. Getae Macedoniam, Thessaliam, Epirum diripuerunt Christianae religioni primò fuit stu diosissimus. Sed posteà malo genio actus, Euty chianae haeresi adhaesit, quaternitatem, non Trinitatem esse adorandam praecipiens, ac Orthodoxis multam iniuriam inferens. Obid diuinam commeruit vltionem. Nam fulmine ictus, periit, Imperii anno
XXVII
. Aetatis
LXXXVIII
.
In hoc Numismate adparet huiusmodi signum * M * Sub co hoc scriptum:
CON
.
FL. VALER. IVSTINVS
ex Thracia vtroque parente ignobili, ortus, primùm à teneris annis suum boúmque custos, deinde miles, ex milite factus princeps ordinis in exercitu, tandémque mirabili astutia. (quippe qui accepta ab Amantio Eunucho pecunia, vt militi, pro Theocritiano praeficiendo distribueret, in se suffragia verterit) à Senatu Imperator electus, vt lapsantem Remp. restitueret. Theocritianum, Amantium, & Andraeam insidias sibi mo lientes è medio sustulit. Vir orthodoxus & pietatis verae studiosissi-
mus
mus, qui publico edicto promulgauit Calcedonense Concilium venerari, autorúmque nomina (qui sexcenti triginta patres fuerant) perpetuae memoriae commendauit. Ex Oriente Arrianae hęreseos infectos expulit, inter quos Seuerus Antiochiae Episcopus fuit, qui magnas mouit turbas de corruptibili & incorruptibili. Orthodoxos Episcopos ab Anastasio eiectos recepit. Germanum Capuanum presulem legatum ab Ormisda Pontifice Max. missum, vt Christianam & catholicam Ecclesiam reformaret, clementissimè audiuit. Cúmque
IX
. annis magna virtute Imperium administrasset, volens senectuti suae consulere, Iustinianum ex sorore nepotem adoptauit, & imperii successorem instituit, ac non multò pòst obiit.
In huius Numo videntur duo Imperatores palliati, alia veste ex gemmis & margaritis ornati, sellis insidentes, dextris globum, sinistra sceptrum gerentes. Inter quos victoria alata adparet eos coniungens, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
. Infrà:
TROBS
.
LVPICIA
Iustini vxor, quae postquàm coronata diademate, & Augusta est dicta, additum est illi nomen Euphemiae.
IVSTINIANVS
Iustini sororis filius, ex Bedirina
E 4 Illyr
Illyrica ciuitate genitus, annum agens
XLIIII
. à Iustino Imperium suscepit, adiecítque animum, vt illud repararet. Et primùm Orientem pacauit: Persas, qui transgressis limitibus, Moesiam Syriámque praedati fuerant, opera Bellisarii viri clarissimi ac strenui, intra suos fines continuit. Romam à Gothorum seruitute asseruit, Africam Imperio, pulsis Vandalis, restituit. Regem corum Gelimerum cepit, & vinctum catenis Constantinopolim misit, de eóque triumphum splendidissimum egit. Narsete Duce Totilam Gothorum regem vltra decem annos in Italia regnantem, qui & vrbem Romam spoliauerat, incenderat, & cultoribus vacuam reliquerat, interfecit, & Gothorum tandem nomen in Italia deleuit. Cùm iam Italiam recuperasset, Africam omnem, cum Persia subegisset, domi fo rísque gloriosus esset, confusas leges in Epitomen redegit, superuacua & inutilia resecans, cùm priùs incondita & sparsa ciuilis illa iuris corpulentia obrueret magis, quàm iuuaret. In quinquaginta Digestorum libros singula contraxit, & quatuor Institutionum libros compressit. Codicem inuulgauit, indoctus quamuis ille, ita vt facilè ab illis, quorum opera vsus fuit, decipi potuerit. Templum magnificentissimum admirando aedificio extruxit, quod Graeca voce
ΑΓΙΑΝ ΣΟΦΙΑΝ
, id est, sanctam sapientiam appellauit. Vir iustus & integer, & certè maximus princeps, nisi delirii Eutychiani reus fuisset. In perscrutandis rebus ingeniosus, atque haeresum maximus hostis. Ad vindictam sumendam praeceps. In pecunia effundenda immodicus, & ad congerendam intemperantissimus. Vnde & pa rum honestis modis pecuniam sibi corradebat, nullúsque suae auaritiae erat modus. Tandem morbo ex senio affectus, insanus mente decessit, Iustino priùs Imperii consorte electo. Imperii anno
XXXIX
. aetatis
LXXXIII
.
Aureus hic Numus facie altera repraesentat Imperatorem palleatum, igni adstantem, librósque face accensa comburentem. A cuius tergo duae conspiciuntur statuae palleatae ferentes libros. Ante eum adparet statua muliebris, galea cristata ornata, dextra globum, cui insistit victoriola alata, sinistra cornucopiae gestans, cum tali inscriptione:
IVRA ET LEGES DEPRAVATA PENE IMP. RESTITVIT
. Et infrà subscriptum:
INGENS PEC. POP. AB PP
.
THEOD
THEODORA
Iustiniani Imperatoris vxor, foemina illustris & prudens. Cùm Iustinianus extremis temporibus parum esset mentis compos, multò maximam administrationis partem ad se traxit. Vigilium Pontificem in carcerem coniecit, & panem illi & aquam solùm aliquot diebus dedit. Nobilissimum templum apostolorum excitauit, multò magnificentius & ornatius illo, quod à Constantino extructum fuerat. Ex humanis autem excessit, cùm annos
XXI
. menses
III
. in Imperio peregisset.
IVSTINVS
minor, nepos Iustiniani ex filia, à teneris annis non vt nepos, sed vt filius in regia semper habitus, & à Iustiniano Imperator coronatus. Natura ad omnia dexter, magnanimus, pius in Iustiniani domum & familiam, & ab initio principatus, ductu Sophiae coniugis, liberalis fuit, vnde sibi animos militum & ciuium deuinctos reddidit. Sed posteà tantae deditus auaritiae, vt Senatores spoliaret, & in omnes passim diuites rabie quadam desaeuiret. Fidei etiam Christianae contemptor maximus, in Pelagianam decidit haeresin. Foedus Persicum, quo Romani quotannis Persis pendebant libras auri quingentas, dissoluit, illísque bellum indixit. Cúmq; Persae ad deuastandas terras Romanas cum magnis copiis irruissent, & cum ingenti praeda inoffensè abiissent, tantam ex accepta clade accepit tristitiam & moerorem, vt ratione amissa, amens fieret, ac decimotertio Imperii anno diem extremum pedum dolore, clauderet, superstite vxore Sophia, & declarato Tyberio Imperatore.
In hoc Numismate adparet Imperator in sella sedens, dextra globum, sinistra sceptrum tenens, pedibus verò rostrum nauis premens, inscriptione addita eiusmodi:
VOTA XXX. MVLTA XXXIX
. Et infrà subiectum:
CONOB
.
F Vxorem
Vxorem habuit
SOPHIAM
Iustinus, quam tam ardenter amauit, vt portum à se exaedificatum Sophium, ac regias aedes suburbanas cum adiacentibus agris, Sophiada nuncuparet, quam etiam moriens Tyberio excubitorum Comiti commendauit, vt eam veluti dominam, & Reginam obseruaret.
TYBERIVS
Constantinus à Iustino in Imperium adscitus, eóq; adhuc viuo suscepit. Vir iustus, sapiens, & strenuus, & vtilis Reipub. qui sua liberalitate omnium meruit fauorem. Quicquid longa auaritia Iustinus contraxerat, Tyberius egentibus largitus est, pauperibus largissimos erogans eleemosynas, refragante Sophia Augusta, sed frustrá. Quantò autem plus donauit, tantò plus inuenit. Nam Iustini thesaurum ingentem, & Narsetis thesaurum in Italia, sene quodam monstrante, comperit. Magnam contra Persas assecutus est victoriam: Captiuos omnes abductos Constantinopolim magnificentissimè vestiuit, ac in patriam misit. Quos praeter spem rediisse populares admirantes, magnis laudibus principem Romanum commendabant. Cum Longobardis, qui Romam obsidione longa cinxerant, & expugnassent, nisi multitudine imbrium essent repulsi, pacem fecit. Per quorum duces triginta posteà tota Italia administrabatur. Post multa grauia bella in morbum incidens, Mauricium genereum filium adoptauit, eíque Imperium administrandum tradidit, aequitatem & iustitiam commendans, praesentibus Ioanne Patriarcha (qui coronam imposuit) & Senatu. Ac paulò pòst vi morbi oppressus, decessit, Imperii anno
VII
. relictis ex Anastasia vxore filiabus Charitate, Mauritio, & Constantia Germano nupta. Princeps sanè iustus, largus, & cunctis amabilis.
Altera facies huius Numi refert Imperatoris statuam palleatam,
manu
manu dextra crucem, sinislra globum gestantem, cum inscriptione:
GLORIA ORBIS TERRAR
. Infrà:
TESOB
.
ANASTASIA
Tyberii Constantini vxor, duas ei peperit filias, Charitiam, quae Germano desponsata, & Constantiam minorem, quae Mauritio Imperatori locata fuit.
MAVRITIVS
ex Cappadocia oriundus, Notarius humilis primùm, deinde ob rei militaris peritiã, pręfectus excubitorum, Gener etiam Tyberii, successit Imperio & Augustus factus est. Initio Imperii Persas per legatos fudit: sed pace cum Persis firmata, exercitum in Thraciam ex orientalibus locis traduxit, Scythas Moesia repulit, simul & Longobardos. Hunnos quoque cum suo Duce Chagano auspiciis sui filii Theodosii & Germani soceri Pannoniis eiecit. Multísque cùm esset victoriis illustris, praesertim contra Persas, cunctis tandem posteà inuisus factus est militibus, ob immensam auaritiam, qua nihil est detestabilius in principe. Qui sua auaritia rapinas, caedes, & homicidia dissimulabat. Praetereà nulla stipendia militibus erogabat, praesertim his, qui Sarmatico limiti contra Scytharum impetum loco sterili positi praeerant, difficilia quaeque tolerantes, ne
F 2 ob
ob auaritiam captiuos à Persarum rege minimo redimeret. Ob id in eius caput conspiratio facta à militibus, & Phocas Imperator designatus est, à quo etiam mauritius cum tota sua prosapia, Constantia vxore, Theodosio, Tyberio, & Constantino filiis, totidémque filiabus, Chalcedone interemptus est, cùm imperasset annis
XX
. vixisset
LXIII
. Vir vtilis Reip. & victoriosus, nisi auaritia labefactasset se, & totam domum. Magnae etiam patientiae & fortitudinis exemplum. Cùm enim in conspectu suo, vxor, tres filie, & filii interficerentur, forti animo perferens tantam calamitatem, exclamauit:
IVSTVS ES DOMINE, ET RECTA IVDICIA TVA
.
In hoc Numismate conspicitur victoria alata dextra Crucem, sinistra ramum ferentes, addita inscriptione huiusmodi:
VICTORIA AVG. CC. H
. Infrà:
CONOB
.
CONSTANTINA
, Tyberii & Anastasiae filia, Mauritii Imperatoris vxor, ex quo peperit tres filios, Theodosium, Tyberium, & Constantinum, totidémque filias, qui omnes simul cum patre à Phoca occisi sunt.
PHOCAS
Praefectus Scythiae, per Mauritii cędem, à scele-
rato
rato exercitu, cui praeerat, Imperator electus & Augustus salutatus est. Tanta initio Imperii in nouo principe fuit indoles, talémque se gentibus ostendit, vt multi cum eo pacem sancirent. Sed nec ille auaritia Mauritii admonitus, ab hoc vitio temperauit. Quia longè studiosiùs colligendae vndique pecuniae incubuit, omniáque ex Persicae seruitutis instituto egit, cum suis aulicis secreta tractans, Magistratus & iudicia vendens, chariorésque eos habens, qui inexplebili rapacitate populos vexabant. Vnum hoc sanxit, quod posteri laudarunt, quòd rogante Bonifacio Papa, Romanum Pontificem principem omnium Ecclesiarum declarauit. Caetera adeò socors & ignauus, & frequentibus adulteriis infamis, vt Romanum Imperium vndique Barbari vastarent, & vmbra solùm eius nominis staret. Persae enim Mesopotamiam, & Syriam occupauerunt, Hierosolymam depopulati sunt, & sanctam Crucem Saluatoris nostri secum abduxerunt, omniáque sacra loca caedibus & incendiis prophanauerunt. Iberos, Armenias, Arabes, Dardanos, & Mediterranea Macedonię, & Thra ciae abstulerunt. In Cappadociam & Galatiam incursiones fecerunt, & ad Chalcedonem sunt depopulati. Nec minùs in Occidente Germaniae, Hispaniae, Galliae, & bona Italiae pars à Romano defecerunt Imperio. Aegyptum Sarraceni vastauerunt, & castris deletis Romanorum vbique hominum strages magna, simúlque annonaeinopia, & pecorum calamitas, propter principis luxum. Vnde necesse fuit, vt aut nomen Imperii deleretur, aut Phocas occumberet: quod & factum est. Nam conspiratum in eũ est ab Heraclona, & Heraclio, & Prisco, qui captum manibus, pedibúsque truncatis, & genitalibus ob insignem eius libidinem, & capite amputatis, eum priùs interfecerunt, quàm suppetias ferre eius milites potuerint. Sícque scelestissimus & impurissimus princeps, omnibus suis fratribus ac necessariis sublatis, dignum perfidia sua in Mauritium exitum habuit, cùm annos
VIII
. imperasset.
Monetae huius pars altera continet coronam ex lauro confectam: in cuius medio haec verba leguntur:
FIDES MILITVM
.
LEONTIAM
vxorem habuit Phocas, quam post sortitum Imperium Augustam dixit, ex qua filiam Domantiam suscepit, quam Prisco copiarum Praefecto vxorem dedit.
F 3
HERAC
HERACLIVS
filius Heraclonę, Proprętor Africę, post interfectum Phocam, suffragantibus militibus, Imperator pronuntiatus est. Et qua die Diadema imposuit regium, etiam Fabiam Eudociam in vxorem duxit. Patre eius Heraclona ex Africa cum magno exercitu in Aegyptum & Asiam proficiscente, medióque conatu in itinere moriente, Persae metu liberati Africam inuadunt, eámque totam sibi subiiciunt. Contra quos Heraclius foedere cum Chagano facto, missis pluribus muneribus bellum parat, ac legatis priùs pro impetrandis induciis, missis, contemptui ab his habitus, adeò excanduit, vt differre bellum ampliùs non potuerit. Responderunt enim impii hostes, non prius se Romanis pacem daturos, quàm Christianam abnegassent religionem. Quare ingentibus copiis in Cosroën ductis, qui interim Palaestinam, & totam Iudaeam diripiens, passim multos Christianos interfecit, quorum numerus fuisse dicitur nonagintamilia: & victis eius ducibus, & cum omnibus copiis caesus, mox profligato Cosroë, Persidéque omni in vltionem ferro igníque vastata, Crucem Dominicam ablatam recepit. Pacem etiam cum Persis fumauit, limitémque Persici & Romani Imperii, Tigridem fluuium esse voluit. Et cùm à Mathematicis praedictum sibi fuerat, magnum à circunciso populo imminere periculum, quod ille intelligens de Iudaeis, Iudaeos, etiam inuitos, Christiano nomini adiunxit, non aduertens quòd & Sarraceni circunciduntur, qui deficientes ab eo occupauerunt Syriam, Damascum & Arabiam, ac vbique Machometi legem sparserunt. In senectute verò Heraclius cepit fidem adhibere aruspiciis & praestigiis Daemonum. Credidit quoque in Christo vnam esse voluntatem, & haeresi adiunxit incestum fratris sui, filia Martina in vxorem ducta, ex qua Heraclonam sustulit. Ob id nouo cladis genere occubuit, testium scilicet folliculo sursum verso, simul
cum
cum virili membro semper tento, adeò, vt quoties meieret, nisi obiecta tabula vmbilico id prohiberet, vultum lotio spargeret, Imperii Anno
XXXI
.
In huius Numismatis reuerso, adparet imago Imperatoris in curru triumphali, & in limbo scripta haec verba latina leguntur:
SVPER. ASPIDEM ET BASILISCVM AMBVLAVI, ET CONCVLCAVI LEONEM ET DRACONEM
. In medio locata sunt haec Graeca: Δόξα {εἰν} ὑψί{στο}ις τῳ̑ Θεῶ, ~ότι {δι}ιέῤῥκσε σιδκρ{οὺ}ς πύλας, κ{ὰι} ἐλενέρωσε ἁγίαμ Βασυλ{~ει}αμ Ηρακλί{ου}.
FABIA EVDOCIA
prima vxor Heraclii, ex qua Epiphaniam filiam & Heraclium paruum, qui & nouus Constantinus, seu paruus Heraclius appellatus est, quem ab ineunte aetate sacro Diademate adornauit pater, paulóque pòst Eudocia vita functa est.
Aliam vxorem habuit Heraclius
MARTINAM
fratris filiam, quam Augustam dixit. Ex qua genuit Heraclonam, qui & Fabius est nominatus, & alium filium Dauid dictum.
HERACLIVS
, qui & Constantinus iunior, vel nouus dictus, rectae, & verae pietatis cultor, Imperium à patre acceptum,
F 4 vix
vix annum administrauit, dolis nouercae Martinae, quae filio Heraclonae imperium astruebat, sublatus, relictis Gregoria Nicetae Patricii filia, & Constante filio.
Numus hic ex alia parte refert statuam loricatam & paludatam, dextra sceptrum, sinistra hastam gerentem, cum inscriptione:
PRINCIPI IVVENTVTIS
.
HERACLONAS
Constantino iuniore sublato, cum matre Martina Imperium arripuit: Sed ambo conspiratione Senatus, ante biennium capti, & in exilium Cappadociam missi sunt, praecisa matrilingua, ne oratione, qua plurimùm valebat, populos commoueret, & puero abscisso naso, ne decor aut gratia commiserationem faceret.
Aliud Numisma, cuius posterior facies continet Crucis imaginem, quatuor gradibus insistentem, cum inscriptione:
VICTORIA AVG CC
. Infrà:
CONOB
.
CONST
CONSTANS
, qui & Constantinus tertius, filius Constantini noui, seuiunioris ex Gregoria, sine militum suffragio, admittente Senatu, qui Martinae scelus execrabatur, Imperator electus, & crea tus est. Hic auitae impietatis sectator, Martinum Episcopum Romanum sibi aduersantem captum in Chersonesum relegatum fame mo ri coëgit, multósque alios rectę fidei homines, qui opinioni suae de vnica in Christo voluntate, assentire nollent, interemit. Cum Sarracenis, qui receptis viribus, omnia loca Asiae minoris vastabant, insulámque Rhodum recipiebant, celeberrimum ibi Colossum destruen tes, classe congressus, victus aufugit, tanta Romanorum strage edita, vt ex eorum sanguine mare colorem rubeum traxerit. Qua victoria Sarraceni elati simul de Imperio cogitare coeperunt, & dissensione orta inter eos de Duce belli, per biennium inducias Constans impetrauit. Italiam cum maximo equitum & militum numero ingressus, vt eam à Longobardico iugo liberaret, magnam in ea saeuitiam exercuit. Victus à Longobardis acie, Romam aufugit, acin ea quinque dies lustranda consumens, quicquid antiqui operis, signorum ex auro, argento, aere, aut marmore fuit, quod delectare oculos potuit, id omne vi auulsum, inde sustulit, & ad naues ferri iussit, plúsque ornamentorum paucissimis diebus detraxit, quàm Barbari per
CCLVIII
. annos. Vrbe sic spoliata, in Siciliam traiiciẽs, cùm sextum ibi annum ageret, & auarè & crudeliter tributum exigeret, & molliter ac libidinosè ibi versaretur, à ministris suis in balneis interfectus est, cùm regnasset annos
XXVII
.
Alterum latus huius Numi habet muliebrem statuam, insidentem scuto, & rostrum nauis pedibus calcantem, dextra globum, sinistra hastam ferentem, adiecta inscriptione huiusmodi:
VOTA MILIT. XXXX
. Subscriptum:
CONOB
.
G CONST
CONSTANS
vxorem habuit, cuius nomen non inuenitur, ex qua tres filios Constantium, Heraclium & Tyberium sustulit.
In huius Numismatis parte posteriore, corona quaedam lauro contexta, conspicitur: in cuius medio haecscripta leguntur:
VOT. XXX. MVLT. XXXX
.
Aliud Numisma in alio latere repraesentat suggestum quasi, ad quem ascenditur per quatuor gradus. Ineo Crucis imago est posita. Inscriptio eiusmodi habetur:
VICTORIA AVG
. Infrà:
CONOB
.
CONSTANTINVS
, Constantis filius, natu maximus,
CONSTANTINVS BARBATVS
vulgò dictus, successit patri in Imperio. Cuius morte audita, in Siciliam venit, vltúsque Mizizium tyrannum, & caedis paternae conscios, bellum cum Sarracenis in Siciliam, Graeciam & Thraciam irruentibus
VII
. annos terra maríque feliciter gessit, tributum eis annuum imponens. Contra Bulgaros & Scythas finihus egressos, & tumultuosiùs Thraciam adortos, omniáque terroribus complentes, infeliciter pugnauit. Ve-
rùm
rùm inopinata illi pace oblata, foedus cum illis percussit, concessa illis vtraq; Mysia, & annuo tributo promisso. Constantinus autem morbo correptus, cùm annis
XVII
. imperasset, obiit, tradito per manus Imperio filio Iustiniano iuniori, fratribus suis Heraclio & Tyberio dudum occisis, ne ad Imperium quandoq; aspirarent. Sexta hoc principe verae pietatis celebrata est Synodus Constantinopoli, Agathone Pontifice suadente, ducentorum & amplius Antistitum, condemnatúsq; error Monothelitarum, qui asseuerabant in Christo vnam esse voluntatem: permissúmq; est Graecis sacerdotibus habere vxores.
In hoc Numismate continetur victoria alata, dextra Crucis imaginem gerens, cum inscriptione tali:
VICTORIA AVG
.
MI ZIZIVS
in Sicilia Tyrannidem sub Constante inuaserat, sed à Constantino Pogonato in Siciliam veniente, regno exutus, & interemptus est.
Aliud Numismatis latus continet coronam lauream:in cuius medio est inscriptio:
FIDES MILIT
.
IVSTINIANVS
minor, quem nonnulli,
IVSTINVM TER-
G 2
TIVM
TIVM
nominant, filius Constantini quarti, & Anastasiae, vltimus stirpis Heraclianae, Adolescens
XVI
. annorum, Imperium adeptus est, & ob id propriis consiliis vsus, maxima incommoda Romano nomini attulit. Contra Sarracenos & Arabes infeliciter pugnauit. Pacem cum Bulgaris à patre constitutam, nulla necessitate rupit, ac vtramque Mysiam ferro flammáque vastauit. Sed Bulgaris obstruentibus saltus locorúmque angustias, eum ad quiduis, quod voluerunt, coëgerunt. Reuersus deinde Bizantium, maximis incommodis affecit ciues. Synodum aduersus sextam à patre celebratam, indixit, bonis omnibus aduersantibus, & in primis Ro. Põtifice, quem cõprehendi mandauit. Quare & crudelitate etiam in suos inuisior factus, cõspiratione in eum facta, Leontii patricii, & Galinici patriarchę dolo, ex aula deturbatus est, amputatísq; naribus, Chersonam est relegatus. Vnde mox fugiens, ad Trebellium Bulgarorum regem venit, à quo acceptus, armísque protectus, Imperio restitutus est, Leontio & Tyberio Imperatoribus interfectis, & Galinico Patriarcha luminibus priuato. Ipse verò dolori suo nimiùm indulgens, quoties truncas emungebat nares, toties vnum ex iis, qui Leontio fauerant, ad supplicium rapi iubebat. Cúmque flagitiosior indies fieret, & plurimos passim interficeret, à Philippico pulsus, vitam & Imperium pariter amisit,
VI
. anno post exilium, cùm X. anteà imperasset.
In huius Numi facie altera duo Imperatores palleati adparent corona ex margaritis confecta, in cuius superficie Crux est, ornati, dextra globum, in quo Crucis signum conspicitur, tenentes. Inter vtrumque verò imago Crucis talis ?? infixa quatuor gradibus, cernitur, cum inscriptione tali:
VICTORIA VCGΔ
. Sub Cruce hoc legitur:
CONOB
.
THEODORA
Chagani filia, Iustiniani vxor, quem missis legatis
in
in Casarium, cùm Imperium recuperasset, ad se vocauit, Augustámq; appellauit. Ex ea filium Tyberium genuit.
LEONTIVS
, vel
LEO II
. patricius Constantinopolitanus, Dux aduersus Mardaitas, à Iustiniano missus Iberiam, Alaniam, & nonnullas terras recepit. Ac ob suspicionem affectati Imperii, à Iustiniano II. annis inclusus fuit. Emissus verò & Graeciae Dux constitutus, fracto carcere, magnóque captorum numero liberato, ab illis faustis acclamationibus Imperator denuntiatus est, susceptóque Imperio Iustinianum Imperio deturbauit, & amputatis naribus in Chersonam relegauit, auxiliante etiam Galinico Patriarcha. Classe aduersus Arabes Africam occupantes ingenti parata, cùm infecta re rediret à Tyberio regno pulsus, truncatis naribus in carcerem coniectus est, ac posteà à Iustiniano è vinculis eductus, cum Tyberio per forum & Theatrum ab equis raptus, atque ad eius pedes detractus cùm ceruicibus pressis calcasset, in Cynegeppio, spectante populo, interfectus est, cùm triennio imperasset.
In hoc continetur Numismate victoriola alata, dextra imaginem Crucis, sinistra palmae ramum ferens, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
.
TYBERIVS
, dictus alio nomine
ABSIMARVS
, ab exercitu in Africa tumultuosè Imperator electus, qui subitò prius, quàm Leontius exercitum pararet, Constantinopolim profectus est, cum delectissimis militibus. Byzantio potitus, Lcontium in potestatem redactum, truncis naribus in vincula coniecit. Qui dignitate & honoribus sub Leontio floruerunt, eos omnibus bonis priua-
G 3 uit
uit, & in exilium misit. Fratrem Heracliũ equestrium & pedestrium copiarum Ducem constituit, eúmque aduersus Agarenos in orientis loca misit, Philippicum nobilitatis praecipuae, Chersonam relegauit, quòd Aquila caput obumbrasse videbatur dormienti. Caeterùm
VII
. pòst anno cum Leontio captus, à Iustiniano interfectus est.
Moneta haec ex alio latere continet coronam lauream, in cuius medio Crucis imago adparet, subscriptum:
CONOB
.
PHILIPPICVS, BARDANIVS
cognomento, filius patricii Nicephori, de nobili familia, cuius auxilio Tyberius Absimarus ad Imperium peruenit, & posteà ab illo in Chersonam deportatus, eò quòd per somnum visum fuerat caput eius superiectum Aquilae inumbrari, vt eum procul ab omni ipse potiundi Imperii repelleret. Vbi cùm Chersonensibus longa consuetudine esset charus, contra Iustinianum bellum vltimum mouentem ab illis Dux electus est, ac Ducibus Iustiniani statim victis, ipse cum classe & vniuersis copiis Constantinopolim petit, Iustinianum cum filio subegit, eósque occîdit. Ac Imperio potitus, Sextae Synodi decreta altera Synodo infirmare contendit, gratificaturus monacho, qui de principatu obtinendo illi praesagium fecerat, hoc praedictionis praemium petenti. Quare cùm eloquẽtiae multùm huic inesset, sapientiae parum, opésq; Imperii iam pridem congestas dissiparet, passus etiam Bulgaros Thraciam populari, edictóq; sanxerat, vt sanctorũ statuae & imagines ex omnibus templis raderentur, ab Arthemio oculis priuatus, regnóq; expulsus est, cùm regnasset annum I. & dimidium.
In hoc Numismate conspicitur Crucis imago, insistens quatuor gradibus, cum inscriptione,
VICTORIA AVGG. H
.
ANAST
ANASTASIVS II
. cognomento
ARTHEMIVS
, cùm Philippicum in ordinem redegisset, ei successit in Imperio, vir tam in sermone cunctis affabilis, quàm in operibus iustus, & apertus, magnae experientiae & bonitatis. Conciliorum Rom. approbator, & acerrimus orthodoxaefidei propugnator. Hic cùm exercitum misisset contra Sarracenos, Christiani nominis hostes, in Aegyptum, Classiariis quibusdam contumaciùs agentibus, qui illum oderant, do mum reuersi, Theodosium ignobilem aliôqui virum Imperio praeficiunt, captáque Constantinopoli, ne de Imperio cogitare posset amplius, in monasterium inclusus est, cùm annum I. menses
III
. imperasset. Sed cùm ambitionis stimulo correptus, denuo auxilio Bulgariorum Imperium rursum recipere contenderet, à Leone
III
. occisus est.
THEODOSIVS III
. cognomento
ADRAMYTTENVS
, Constantinopolitanus, obscuro licet loco natus: vir tamen facilis, piusac benignus, cui mira aliôquin comitas, & ad promerendam gratiam, ingenium fuit. Pluribus animi dotibus breui effecit, vt omnibus esset aequè charus, orthodoxę fidei obseruantissimus. Diuorum imagines à Plilippico sublatas templis restituit, illam ve-
G 4 ner
nerandam potissimùm, in qua sanctae synodus erant depictae. Nec poenitendum egisset Imperatorem, si diutiùs illi per Leonem Imperatorem licuisset. Nam à Leone regia sella deiectus, monasticam vitam est amplexus, ac felix in ea vixit, cùm annos
II
. imperasset.
LEO III
. Isaurus adeò obscuri nominis, vt sedentariam exercuerit. A Iustiniano contra Alanos & Asmagos missus, aliquandiu ibi stetit, & reuersus Dux orientis creatus est. Sed posteà Theodosium Imperio priuans, adeptus est ipse Imperium. Vir cùm aliis sceleribus pollutus, tũ verò impietate in Deum, cuius imagines & simulacra tem plis eiecit. Vnde illi cognomen fuit
ΕΙΚΩΝΟΜΑΧΟΥ, & ΘΕΟΜΑΧΟΥ
, quarum perdendi tantus eum inuaserat ardor, vt duobus Iudaeis, qui illum imperaturum antè praedixerãt gratificaretur, & Constantinopolitanum pontificem, Germanum nomine, aduersantem sede extruserit, & Rom. Antistitem Gregorium obsistentem comprehendi iusserit. Qui eum anathemate notauit, animúmque suum ab eo alienauit, & tributa solita non ei, sed Francis, quibus adhaesit, tribuit. Hoc principe multis cladibus Italia, & caetera Imperii loca sunt grauiter affecta. Sarraceni Constantinopolim triennali obsidione, Ducibus Masgalda & Solimano terra maríque fatigarunt. Verùm peste faméque confecti, à Bulgaris etiam saepe victi classe magna ex parte igne sub aquis ardenti consumpta, paucissimis ex tanto naufragio seruatis, manifestam in se numinis iram sensere. Nec minori clade in vrbe saeuitum, trecentis & amplius milibus ciuium peste faméque confectis: Bithynia Thraciáq; graui terrae motu cõscissa. Muri Byzantii magna ex parte collapsi. Quibus tamen rebus flecti animus impii principis non potuit: sed in omni saeuitia imperans anno
XXIIII
. Imperii, dysenterio fluxu miserè animam efflauit, relicto Constantino filio, quem dudum cõsortem regni effecerat.
In
In hoc adparet Numismate corona laurea, in cuius medio scriptum est:
VOT. XXXX
. Infrà:
TES
.
Mariam vxorem habuit Leo, quam in magna ecclesia, adstante omni populo coronauit, Augustámq; dixit, ex qua Constantinum filium genuit.
CONSTANTINVS
filius Leonis Imperatoris, cognomento
COPRONYMVS
, quòd infans Baptismi lauacro admotus, media ceremonia aquam sacram, ventris solutione maculauerit, paternos mores imitatus est, impio patri scelestissima succedens proles. Hic nõ solùm patris impietatem in abolendis Diuorum imaginibus, aequauit, verùm etiam grauiore scelere reliquias eorum aut contempsit, aut combussit, maleficus, Magicísque vanitatibus ad insaniam vsque deditus, nullo scelere abstinens, non Christianus, non Graecus, non Hebraeus, sed omnis impietatis mancipium. Nobilissimos quosque è medio tollendos curauit. Antistites Constantinopolitanos priùs ignominiosè habitos, grauitérque excruciatos capite puniuit. Bulgaricum variante fortuna bellum terra maríque gessit. Artabasdum primae nobilitatis hominem, Imperatorem ab Orthodoxis creatum, captum, oculis & liberis priuauit. Sub eo Italia afflicta est ab Aestulpho Longobardorum Rege, & pestis Byzantii grassata est more inaudito. Terrae motus praetereà adeò afflixit Palaestinam & Syriam, vt magna multitudo oppressa periret. Tam aspera etiam hyems fuit, vt non modò flumina, sed Pontus & Bosphorus ipse Thracius perglaciauerit. Desiit quoq; Graecorum Exarchatus esse in Italia, & Rom. Pontificis esse cepit. Nam Pipinus haec loca omnia Pontificis fidei promisit, & posteà Carolus magnus, eius filius, eccle-
H siae
siae donauit. Cõstantinus verò post infinita flagitia, Elephãtico morbo correptus, exquisitissimóque cruciatu consumptus obiit, Imperii anno
XXXV
.
Numismatis huius alterum latus repraesentat Imperatorem dextram eleuantem, sinistra aquam ferentem, vtrinque collocatis signis militaribus, cum inscriptione:
PRINCEPS DES
. Infrà
XXI. B
.
LEO IIII
. Constantini Copronymi ex Cazara filius, paternae impietatis non minus, quàm Imperii haeres ac successor, omnia paterna imitatus vitia, aduersante matre Bulgarici sanguinis pientissima, licet ab initio simularit religionem, Monachos in honore habens, Pontifices ex illis creans, & dignitates quasdam illis conferens, impietati adiunxit sacrilegium. Nam coronam auro & gemmis contextam, à Mauritio principe
DEO OPT. MAX
. dicatam detraxit, & nefario capiti imposuit. Vnam omnino expeditionẽ fecit in Syriam. Vnde leui certamine repulsus, domum rediit, paulóque pòst apostemate carbunculi in capite innato, & ardentissima febri secuta, interiit, cùm vix annum regnasset.
Numismatis huius pars posterior habet coronam lauream, in cuius medio haec scripta continentur:
VOT. XXXX
.
IREN
IRENE
Atheniensis, vxor Leonis
IIII
. ex qua filium Constantinum genuit. Imperium aliquandiu pro Constantino filio adhuc puero administrauit. Mulier profectò in rebus Imperii admini strandis viro & socero Constantino multò prudentior. Ad haec tam forma corporis, quàm morum sanctitate insignis.
ARTABASDVS
obscuri generis homo, sed ob virtutes, & rectam fidem, tam Senatu, quàm militibus gratus, in odium Constantini ab orthodoxis Imperator creatus est. Hic sanctorum imagines restituit, atque Constantinopolim contra abiectum Imperatorem muniuit. Sed à Constantino ex Calcedone traiiciente obsidione cinctus, locatis castris prope moenia vrbéq; oppugnata captus, filiis oculísque priuatus est.
In altero latere conspicitur victoria alata, dextra Crucis imaginem gestans, cum tali inscriptione:
VIRTVS AVG
. Infrà:
CONOB
.
H 2
CONS
CONSTANTINVS
Leonis
IIII
. filius, in Imperio patri successit. Sed cùm adhuc puer esset x. annorum, mater Irene Augusta pro eo Imperium suscepit administrandum, foemina Attici sanguinis, forma eleganti, sed probitatis opinione insignior. Huius opera, veteri religioni suus nitor, & vetus est reddita pietas, & imagines in templo repositae sunt. Septima etiam Synodus conuentu
CCC. & L
. patrum Niceae celebrata est. Quandiu autem Constantinus matris Imperio obtemperauit, ritè omnia domi forísq; se habuere. At vbi pubertatis annos ingressus est, matrem haud vlterius passus, administratione deiecit, & atrociter Imperium administrauit. Ob id suffragia multi Nicephoro ferebant, eúmque imperare cupiebant. De quo Constantinus certior factus, Nicephorum patruum suum, lingua & oculis priuatum, in vincula coniecit. Mater verò filii impietatem exosa, simul dominandi libidine mota, Duces donis onerauit, vt filium iugularent. Qui paratis insidiis, eum capiunt oculósque effodiunt, eodem die, quo ille ante v. annos Nicephorum excęcauerat, ac in vincula coniiciunt. Ille luctu & moerore confectus, paucis pòst diebus expirauit. Et mater à filio expulsa, in pristinum statum à ciuibus est restituta, Annísque
III
. sola Imperio pręfuit. Cum Carolo Magno amicitiam & foedus iniit, déque Imperii finibus egit, connubium etiam ei deferens. Quare insidiae contra eam sunt motae:regnóque expulsa, in exilio reliquum tempus egit. Huius tempore lamina aenea in arca lapidea inuenta est his verbis:
Χ{ρι}ςὸς μὲλλ{ει} γεννὰ{οθ}{αι} ἐ?? Γαρθὲν??: ?? ῶιςὲυω {ἐι}ς {αὐτόμ. Ἐῶὶ ?? Κον{ςυ}ντίν?? ??{αὶ} Ἐιρήνκς ?? βασυλὲωμ, πάλιμ ’κλιε ὄψ{ει} με. Hoc est,
Christus nascetur de virgine: in eum credo & Constantini & Irenes Imperatoribus, ô Sol iterum me videbis.
In
In hoc Numismate conspicitur muliebris statua, dextra hastam, sinistra Cornucopiae ferens cum inscriptione:
TEMPORVM FELICITAS
.
Numi huius alterum latus refert Imperatorem Constantinum lo ricatum & paludatum, corona ex lapidibus pretiosis ornatum, & ma trem Irenen longiore veste indutam, cingulo ex margaritis confecto circundatam, globum cui imago Crucis imposita, tenentes, addita inscriptione huiusmodi:
GLORIA IMPERII ROMANI
.
MARIA
Constantini Imperatoris vxor, optima foemina, ob nul lam causam à marito in monasterium est detrusa.
NICEPHORVS
dolo Imperium Orientale occupauit, pacémq; cum Carolo Imperatore fecit, vt scilicet in has conditiones iretur, Ambo Augusti, fratrésque dicerentur, Orientis alter, alter, Occidentis. Item in Italia hinc à Neapoli, illinc à Siponto quicquid vlterioris Italiae in mare procurrit, cum suis è regione insulis à Graeco reliquum à Franco Imperatore iura peteret. Inter duo Imperia
H 3 med
medius finalísque cardo Venetiae, Imperii maiestatem piè conseruarent, neutri se addicerent, propriis vterentur legibus, vtriusque essent Imperii amici, & pace & bello neutrius censerentur. Caeterùm aduer sus Persas bellum suscipiens, valde infeliciter, & cum graui suo damno pugnauit, coactus dare ad singulos annos
XXXIII
. milia numorum aureorum. Quam summam pecuniae volens à Bulgarorumrege emungere, illum bello petiuit??sed tandem ab hoste obtruncatus est, cum multis aliis insignibus viris.
In huius Numismatis altera parte adparet victoria alata, dextra imaginem Crucis, sinistra ramum palmę ferens, cum inscriptione tali:
VICTORIA AVG
. Infrà:
CONOB
.
STAVRATIVM
filium in vita sua consortem Imperii fecit Nicephorus, hominem turpis formae, & simplicis ingenii. Vnde & paulò post mortem patris Imperio deturbatus, tonsis capillis, monasterio est inclusus, postquàm cum patre imperasset annos
IX
.
In hoc Numo continetur statua loricata & paludata, dextra sceptrum, sinistra hastam gerens, cum inscriptione:
PRINCIPI IVVENTVTIS
.
MARIA
Nicephori Imperatoris vxor.
THEOPHANIAM
Athenaeam Irenes Reginae affinem, quae iam alteri viro desponsata fuerat, Nicephorus vi eripuit, filióq; Stauratio contra ius & fas copulauit. Quae post mortem Stauratii cùm sibi comam totunderat, nigrámq; vestem induerat, à Michaële Imperatore magna donata est pecunia.
MICH
MICHAEL CVROPALATOS
, cognomento
BANCABE
, gener Nicephori, regali diademate à Patriarcha Nicephoro insignitus est. Vir ingenii liberalis, & syncerae fidei, pacis studiosus, pius in Christianam religionem, sed in rebus bellicis socors & infelix. Cum Carolo Francorum Rege ita foedus iniit, vt Veneti suis legibus ac iure viuerent, immunitate his seruata, quam ad eam diem in Italia retinuerant. Contra Bulgaros Thraciam vastantes, expeditionem mouit. Sed seditione in exercitu mota, autore Leone Orientis Duce, qui ad Imperium aspirabat, copiae eius fugatae, magnáque ex parte caesae sunt, atque leo Imperator designatus. Quo accepto nuntio, ita concidit animo, vt monasterio se abdiderit, habenas regni facilè concedens, post annum
IIII
. Imperii.
Latus alterum Numi huius repraesentat victoriam dextra crucem tenentem, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
. Infrà:
CONOB
.
Procopiam Nicephori filiam, postquàm Imperator pronuntiatus est, duxit in vxorem, eámq; Augustam coronauit, & filium suum regio diademate insigniuit.
CAROLVS MAGNVS
, Pipini Regis Fran-
H 4 corum
corum, & Berthae filiae Heraclii Constantinopolitani Caesaris filius, in villa Ingelheym, duobus milibus passuum à Magontiaco distante, editus. Defuncto patre, concordi consensu in demortui locum subrogatus est, quòd paternam auitámque aemularetur virtutem. Sub initia regni bellum gessit Aquitanicum, alterum Longobardicum ab Adriano Pontifice in Italiam vocatus, in quo Longobardorum regnum capto eorum rege Desiderio, Francico nomini subegit. Saxones saepius rebellantes triennali tandem bello vicit, eósque ad Christianam religionem assumendam coëgit. Sarracenos Hispaniam ferè omnem vastantes, domuit. In Franciam rediens, Vasconum insidias passus, non paucas ex suis, & in his fortissimum quemq; amisit. Sclauos, Danos, Bauaros, Bohemos tumultuantes in suam ditionem redegit. Iterum Italiam ingressus, Beneuentanorum ducem Aragisum Longobardorum reliquias fouentem, ad officium coëgit. Hunnicum bellum
VIII
. pòst anno felicissimè confecit, expugnata eorum regia, & Thesauris opulentissimę omnium gentis asportatis. Inde Leonis
III
. Pontificis vindicaturus iniuriam, tertiò ingressus est Italiam, ac Romam veniens, in die Natalis Saluatoris, in Templo à Pontifice coronatus, Imperator & Augustus ab vniuerso populo Rom. pronuntiatus est, vnctúsque, abolito patricii nomine, quo priùs vtebatur, I mperator appellatus est, Anno regni sui
XXXIII
. Salutis nostrae
DCCCI
. Compositis Italiae rebus, & partito cum Irene Imperio, in Gallias rediit, filióque Ludouico consorte Imperii declarato, dum Aquisgrani hybernaret, pleuritide correptus, quã febris concomitabatur, mortuus est v. Calend. Febr. anno Redẽptionis
DCCCXIIII
. aetatis suae
LXXI
. Imperii
XIIII
. Regni verò
XLVI
. Princceps pacis bellíque aequè studiosus, eminente statura, oculis praegrandibus, & vegetis, canicie pulchra ac hilari facie, habitudine corporis tota virili, insigni pietate, beneficentia singulari, humanitate quanta in superiorum principum nullo, bonarum artium studiosissimus, Latinae & Graecae linguae doctissimus, Parisiensc Gymnasium, & Papiense viris vndecunque eruditissimis accersitis, extruxit, verae religioni ab infantia deditissimus. Summa pietate Antistites, Sacerdotes, clerúmq; vniuersum coluit, Templa & Monasteria fundauit, ac muneribus magnis locupletauit, liberalis, misericors, & in egenos munificus. Vxores habuit plures legitimas, Galienam Galastrię regis Tholetani in Hispania filiam, Alteram Hirmingardim, Desiderii Longobar-
dorum
dorum Regis filiam, quam repudiauit. Tertiam Hildegardim Hildebrandi Ducis Sueuiae filiam, ex qua tres filios, Carolum, Pipinum, & Ludouicum, totidémque filias sustulit. Quartam Fastradam de nobili Francorum prosapia Katolii Comitis filiam, ex qua tulit filias Theodoram & Hiltrudim. Vltimam Luitgardam de Sueuorum genere, de qua liberos non habuit.
Posterior Numismatis huius facies continet Imperatorem loricatum & palleatum, trophaeis insidentem, & victoriam à tergo stantem coronam illi imponentem. Aliam quoque statuam muliebrem vestitu sublongo, varia armorum genera ad pedes Imperatoris posita face accendentem, cum tali inscriptione:
PAX ORBIS TERRARVM
.
LVDOVICVS
Caroli Magni & Hildegardis filius, Pius cognomento dictus, quòd religioni Christianae, cuius fuit studiosissimus, multùm detulit, mitissimi ingenii, & morum mansuetudine, cunctis amabilis. Puer penè Aquitaniae principatum, iussu patris obtinuit, praeclaros labores aduersus Hispanorum Tyrannos suscepit. Post patris obitum, à regni proceribus Aquisgrani Imperator salutatus est. Vbi diuersarum nationum primò legatos audiuit, partímque cum eis pacem sanxit, partim cum aliis veterem instaurauit. Inde Dacicum bellum ex sententia confecit, nec multò pòst Bernardum ex Pipino filio nepotem, in Italia res nouas molientem, capitali poena affecit: in Antistites rerum nouarum mitiùs egit, inclusos coenobiis, vita donauit. Et cùm Britones reliquósque pacis perturbatores compressisset, à filiis, quòd in longiorem aetatem vita eius protraheretur, & quòd Iuditham alteram vxorem, mulierem procacem, duxisset, captus in monasterium diui Medardi Suessione vnà
I cum
cum filio iuniore Cardo detrusus est. Sed tumultuante optimo quoq; inuitis filiis Imperator custodia eductus, pristinae’que dignitati restitutus est. Qui Iuditham vxorem ex Italia exilio redeuntem, recepit, atque filio eius Carolo Aquitaniae regnum tradidit, Lothario verò Imperium commisit. Ac non multò pòst decessit Maguntiae, Anno Christi
DCCCXL
. cùm imperasset annis
XXVII
. vixisset
LXIIII
. Sepultus Metis in monumento Hildegardis matris.
In hoc Numismate adparet corona laurea, in cuius medio haec verba leguntur:
VICTORIA AVG
.
IVDITHAM
vxorem habuit, filiam Vuelsfonis primi Comitis Altorfensis in Sueuia: Mulierem forma insignem & ingenio praestantem, ex qua sustulit filium Carolum.
MICHAEL BALBVS
ex humili ac sordido genere natus,
THRAVLVS
cognominatus, quia balbutienti lingua erat. Vir summae impietatis, & à pueritia corruptis moribus institutus, totus impius, Christi religionem, quantum potuit, subuertere studuit. Post interfectum Leonem, à quo ad tantam fortunam euectus erat, Thomam virum quendam obscurum, qui tamen se Constantinum appellari iusserat, tyrannidémque inuaserat, vario primùm rerum euentu oppressit, defectioníque socios, cum ipso Thoma sustu lit. A Sarracenis ex Africa profectis, Cretámque insulam occupantibus, duplici praelio victus est. Ac cùm annos octo, & menses nouem crudelissimè imperasset, Imperio Theophilo per manus tradito, profluuio ventris decessit.
Latus alterum huius Numi repraesentat statuam mulieris pallea-
tam
tam, expansas manus habentem, inscriptione eiusmodi addita:
LAETITIA AVG
.
THEOPHILVS
filius Michaëlis Thrauli Imperium post patrem assecutus est, Vir maiori quàm pater iustitia, quippe qui facillimum se statis diebus adeuntibus exhiberet, & ad seueritatem interdum propensior, acriùs delicta puniret: sed pari cum patre impietate, vt qui Diuorum imagines ex paterna aemulatione auersatus, non paucos, qui eas colerent, ad mortem caedi iusserit. Sarracenis Asię prouincias vastantibus bis congressus, bis victus est, castrísque exutus. Vnde in tantam animi venit angustiam, vt iam multos dies ab omni cibo abstineret, solo frigidissimo aquae potu vsus, ac in dysenteriam incidens, tandem efflauit animam, cùm annos
XII
. imperasset.
In hoc continetur Numismate victoria dextra imaginem Crucis ferens, addita inscriptione:
VICTORIA AVG
. Infrà;
CONOB
.
LOTHARIVS
Ludouici Pii maximus natu ex Hermingarda filius, viuo patre, praeter Italiae regnum Galliam Narbo-
I 2 nensem
nensem, & Imperium assecutus est, Carolo Gallia omnis, cum Mosa, Ludouico Germania cessit. Sed defuncto patre, ea fratrum concordia non diu permansit. Nam Lotharius & Ludouicus maximo aduersus Carolum comparato exercitu, eò quòd Carolus nobilioris paternae possessionis haeres à patre institutus esset, in ipso resurrectionis Domini die, infestis signis ad Fontanicum Altissiodorensis agri vicum concurrère, in qua Carolus superior euasit, ac tot milia vtrinque cecidère, vt conuulsae sint propè Imperii vires, ac tota nobilitas Francica ferè periret. Et cùm bellum repararent, iterum victi pacem petierunt. Quae his conditionibus data, vt Carolus Rex Francię, Ludouicus Germaniae Rex diceretur, omnémque Germaniam vsq; ad Rheni fluenta possideret, cum nonnullis adiacentibus ciuitatibus & pagis trans Rhenum ob vini copiam admodum acceptis: Lotharius verò Galliam Belgicam, regnum Prouinciae, & eam portionem terrae, quae ab eo Lotharingia est dicta, acciperet, cùm iam Italiam possideret. Pipinus, Nepos eorum, ex Pipino fratre in monasterium detrusus est. Lotharius verò Imperator partitus filiis regna, Ludouico in Imperii consortem adscito, concessa Lothario Austrasia, & Lo tharingia, Carolo verò Prouinciaeregno, taedio rerum aduersarum, monasticam vitam in Monasterio Prumia secutus est, postquàm imperasset
XV
. annos.
In monetae huius parte altera conspicitur victoria, dextra imaginem Crucis, sinistra hastam tenens, inscriptione adiecta:
CONCORDIA MILITVM
.
Hermingradis matrona nobilis & pudica Lotharii vxor, cui tres filios peperit, Ludouicum, Lotharium & Carolum, qui triennio ante patrem diem obiit.
LOTHARIVS
filius Lotharii Imperatoris, defuncto
patre
patre & fratre Carolo Austrasiam, Lotharingiam & Transiurensem Burgundiam obtinuit. Vxorem deinde duxit Thietbergam sororem Hugberti Abbatis, cuius consuetudine pertaesus, ob amorem Vualdradae concubinae, diuortium autoribus Episcopo Coloniensi, Gunthario, & Thietgando Treuerensi Episcopo, consecutus est, concubina in torum coniugalem illata. Quod aegrè ferentes Thietbergae Reginae fratres, Nicolao summo Pontifici conquesti sunt, qui vtrumque Episcopum dignitate priuauit, & Anatemate notauit. Lotharius quoque communione piorum priuatus, cùm Romam post obitum Nicolai Pontificis ad Adrianum venisset, vt se ab Anathemate liberaret, simulata poenitentia, corpus Eucharistiae ex manibus summi Pontificis, cum sua nobilitate accipiens, in reditu ex vrbe oppressus morbo, Placentiae diem suum clausit vltimum.
Numi huius facies altera refert statuam Imperatoris loricatam, & paludatam, dextram eleuantem, sinistra imaginem Crucis gerentem, intérq; duo signa militaria stantem, cum inscriptione:
PRINCIPI IVVENT
.
MICHAEL
Theophili filius, Imperium cũ matre Theodora suscepit. Per hanc Imperatricem imagines Diuorum restitutae sunt, & omnes ab exilio reuocati, qui sub Theophilo pertinaciter imaginum cultum defendere ausi sunt. Cum Bulgaris pacem nouam firmauit, sorore Regis Bulgarorum reddita??per quam Rex cum omnibus subditis, ad pietatem Christianam est conuersus. Michaël autem adolescentiam ingressus, matre Imperio cedente, vitámque Monasticam eligente, regni negotia solus tractauit, ac immensas diuitias à matre ex aerario depromptas, argenti, scilicet, tria milia pondo, auri mile & nongenta centenaria, cum mimis, adulatoribus, auri-
I 3 gísque
gísque statim abliguriuit. Irruentibus subinde bellis, & Agarenorum incursionibus, nulla re à cursu equorum, in quem omne studium collocauerat, auocari potuit. Cùm verò magis ac magis insaniret, vinóq; & ebrietati studeret, ebrius in lecto à Basilio Macedone, quem consortem Imperii adsciuerat, confossus est, cùm imperasset annos
XIIII
. cum matre, &
XI
. solus.
In Numismatis huius altera parte adparent duae statuae, inter vtranque Crucis imago, quatuor gradibus insistens posita est, infrà subseriptione addita:
CONOB
.
LVDOVICVS II
. Lotharii Imperatoris ex Hermingarde primogenitus filius, à patre consors ad Imperium adscitus, trium filiorum maximus natu, & à Sergio Pontifice Romae coronatus est. Princeps perhumanus, pius ac iustus, candida simplicitate, pupillorum & orphanorum tutor singularis. In literis tam diuinis, quàm secularibus satis instructus, consilio promptus. Contra Sarracenos ex Africa venientes, Beneuentum aggredientes, ac vniuersam penè regionem illam caedibus, incendiis, ac rapinis depopulantes, fra tre Lothario in auxilium vocato, pugnauit fortiter, & feliciter. Lucaniam, Samnium, & Capuam, quae defecerant, in deditionem recepit. Adalgisi Ducis petitus insidiis, iísque detectis nunquàm se Beneuentum rediturum, nec iniuriam hanc vlturum promittere iuramento adactus est. Sed à Rom. Pontifice Ioanne iuramènto solutus, Adalgiso fuga elapso, de caeteris supplicium sumpsit. Compositis verò vndique rebus, cùm annos
XIX
. praefuisset Imperio, Mediolani mortuus est.
Monetae huius pars posterior continet muliebrem statuam sellae
insid
insidentem, dextra Caduceum, sinistra Cornucopiae tenentem, cum inscriptione:
FELICITAS PVBLICA
.
LVDOVICI
vxoris nomen neque familia inuenitur. filiam tamen Hermingardim, habuisse constat, quam Carolus Caluus Imperator succedens, consobrino suo Bosoni despondit, eíque in dotem Prouinciae regnum dedit.
BASILIVS
, homo obscurus genere, & captiuus inter venales, Constantinopolim olim adductus, in pueritia spem futuri regis dedit. In regiam primùm receptus, Protostrator factus, ac paulò pòst Cubicularius regis Michaëlis, ab eo ipso Rex creatus est, tradita ei in matrimonium Eudocia filia Inceris. Cùm verò Michaëlem vnà cum coniuratis occidisset, in regiam se conferens, ab omnibus Imperator est approbatus. Primùm igitur adepto Imperio, profusissimas Michaëlis largitiones reuocauit, statuítque vt quicunque inde pecunias absque legitima occasione accepisset, restitueret, aut dimidium eorum, quae accepisset, aerario inferret. Et quatuor filios, Constantinum, Leonem, Alexandrum, & Stephanum Imperii haeredes instituit, totidémque filias monasterio inclusit. Inde in Sarracenos, qui Cretam occuparant, profectus, ab his nauali praelio superatus est, quos tamen alieno ductu pòst vicit. Sarracenos ex Africa soluentes, cùm Italiam magna ex parte vastassent, Dalmatiam quoque populantes, Rhagusio capto, Nicephori Phocae ductu, inde eiecit, Bario in deditionem suam redacto, Venetis vna atque altera expeditione rem Christianam iuuantibus, multos Iudaeos ad fidem Christi conuertit, sicut & Schytas in cognitionem Christi perduxit. Caeterùm cùm annos
XX
. imperasset à ceruo cornu ictus, intestinis laesis,
I 4 vitam
vitam cum morte mutauit. Vir frugi, nullis comessationibus deditus, & quem principem non contemnas.
Numus hicex alio latere refert victoriam alatam, dextra coronam lauream, sinistra verò globum, cui Crucis imago imposita, tenentem, eiusmodi addita inscriptione:
VICTORIA AVG
. Infrà:
CONOB
.
EVDOCIAM
concubinam filiam Inceris Michaël Basilio matrimonio iunxit, ex qua Leonem (qui potius Michaëlis credebatur, quippe cùm Basilio Eudoxia nuberet, iam in vtero gerebat) Constantinum, Alexandrum & Stephanum, totidémque filias sustulit, quas omnes Monasterio Euphemia inclusit.
CAROLVS CALVVS
Ludouici pii Imperatoris, ex Iuditha altera vxore filius, ac Ludouici
II
. Imperator patruus, cùm iam annis
XXXVI
. regnum occidentalis Franciae tenuisset, ac cũ Britonibus & Normannis vario Marte dimicasset, de morte Ludouici Imperatoris certior factus, omni mora abiecta, summa cum festinatione, Alpibus superatis, in Longobardiam contendit, vt hinc rectà Romam proficisceretur, pro corona Imperii in Franciam Caesarum nomẽ allaturus. Postquàm verò Romã peruenit, à Ioanne Pontifice Corona Imperii donatus est, anno salutis
DCCCLXXVI
. Et mox in Sarracenos mouens, facilè conatus eorum repressit. Inde in Galliam reuersus, in itinere Bosonem, vxoris fratrem, regem Prouinciae proclamauit. Repetens verò Italiam, regna, quae Lotharii iunioris erant, magno comparato exercitu, in ditionem Francici Imperii redigere cupiebat. Aduersus quem Ludouici germani filii profecti,
ad
ad Veronam pulchro certamine eum oppresserunt, & in fugam verterunt. Qui fuga foeda elapsus, Mantuae curis confectus, non sine veneni dati suspicione, à Sedechia Iudaeo Medico, quem familiariùs diligebat, decessit, cùm regnasset annos
XXXVI
. imperasset biennium. Corpus eius exanteratum, & multis aromatibus conditum, cùm sui in Franciam adferre cupiunt, cadaueris putredine ferre non valentes, Vercellis in D. Eusebii Martyris aede humatum est. Vnde post annos
VII
. in D. Dionysii templum delatum est.
In hoc adparet Numismate muliebris statua, vestitu longo, pectore nudo, dextra coronam, sinistra temonem ferens, cum inscriptione:
LAETITIA
.
RICHILDIS
, soror Bisonis, Burgundiae & Prouinciae regis, vxor Caroli Calui, ex qua duos sustulit liberos, qui annum non vixerunt.
HERMENDRVDIS
altera Caroli Calui vxor, cuius familia non inuenitur. Ex ea quatuor filios sustulit, Ludouicum cognomẽto Balbum, Lotharium, Carolum, Aquitaniae regem, & Carolomanum, ducem Prouinciae.
LVDOVICVS III
. Caroli Calui ex Hermentrude filius, quòd impeditioris & tardioris linguae esset,
BALBVS
est cognominatus. Vir simplex ac mitis, Iustitiae, pacis, ac pietatis amator. Hunc defuncto patre Imperii titulo Ioannes
VIII
. Pontifex, praeter multorum principum voluntatem, ornauit. Nam vrbis primores pleriq; ad Carolum tertium, cui plurimùm fauebant, rem trahebant:
K fert
fertúrq; proptereà Pontifex in vincula coniectus, amicis tamen procurantibus, ac falsis custodibus, custodia elapsus, venisse in Franciam, à quibus officiosissimè exceptus, Balbum Augustum creauit, ac Diademate coronauit, anno salutis
DCCCLXXXVIII
. Imperio autem Valetudinarius princeps vix biennio praefuit. Treucis enim decumbens paucis interiectis diebus, morte absumptus est, relictis liberis ex Ausgarda, Ludouico, & Carolomanno, & Carolo simplici, ex altera.
Numismatis huius latus posterius repraesentat victoriam alatam, dextra crucem gestantem, cũ inscriptione tali:
VOT. XX. MVLT. XXX
.
AVSGARDAM
nobilem quandam puellam in flore iuuentutis, coniugii foedere inscio patre sibi copulauit Ludouicus, quam vnicè dilexit, & ex ea duos liberos praestantes forma, atque animo iuuenes suscepit, Ludouicum scilicet & Carolomannum. Coactus autem est à patre repudiare eam, quòd sine voluntate eius duxerat: & interposito iuramento solenni, ne vnquàm eam reciperet.
Repudiata Ausgarda,
ADALHEIDEM
pater in matrimonium Ludouico dedit, quam grauidam Ludouicus, cùm obiret, reliquit. Sed quae expleto partu genuit Posthumum, cui nomen aui imposuit, & dictus est Carolus simplex, Rex Franciae.
CAROLVS IVNIOR
, cognomento
CRASSVS
à corporis habitudine, princeps Christianissimus, totúsque religioni deditus, Deo omnes suas actiones, atque eius arbitrio cuncta
deuou
deuouens, omnia Francorum regna, quae maiores sui, non sine magna sanguinis effusione, obtinuerant, breui sine conflictu assecutus est. Italiam à Saracenis grauiter vexatam liberauit. Ob id à Ioanne
VIII
. Pontifice Imperii coronam obtinuit. Ex Normannis hostibus Gallias assiduè vastantibus amicos & affines sibi fecit, data, scilicet Gothofrido regi in matrimonium Gisla filia Lotharii, patruelis sui, & Frisia in dotem, addito baptismatis lauacro. Sed cùm nec sic diu pacem seruarent, Imperator coactus est tradere eis locum ad habitan dum, qui posteà à nouis incolis Normannia est dictus, tametsi illud Carolo simplici Regi Franciae quidam attribuant. Qui Rolloni post acceptum baptismatis lauacrum, Roperto dicto, Neustriam concessit. Verùm cùm inutilis esset Imperio, nec satis praesidii in eo videretur ad Normannos Gallia exturbandos, Imperio est depositus, & Arnulphus ei suffectus, Caesárque est creatus. Carolus verò post abdicatum Imperium, in summa egestate adeò vixit, vt saepius quotidiani victus sentiret penuriam, ab omnibus derelictus, priuatam vitam miser egit, adiutus ab Arnulpho certis ex Alemania reditibus pro victu quotannis, quem supplex rogauerat, ne fame periret. Mor tuus itaque pauper, sine honore in Augeo maiori monasterio prope Constantiam humili monumento sepultus, anno salutis
DCCCEXXXVIII
. Imperii X.
In hoc continetur Numismate victoria alata, dextra Crucem, sinistra ramum palmae gerens, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
.
RICHARDIS
, Regis Scotiae filia Caroli Crassi vxor, foemina sanctimonia vitae & castitate insignis. Cui cùm maritus adul terii crimen obiiceret, quòd familiariùs ageret cum Luituualdo Vercellensi Episcopo vnico suo Consiliario, cui rerum omnium administrationem concesserat, ac ìn concione iurasset hactenus integram à se relictam, illa quae mariti impotentiam tot annis celauerat, accersitis obstetricibus & mulieribus honestis, suam integritatem & castitatemdeclarauit, factóque dissidio, & acceptis bonis suis, in Alsatìa Monasterium sacrarum Virginum construxit, Deóque se dicauit.
K 2
LEO
LEO V
. filius Basilii Macedonis Imperatoris,
PHILOSOPHVS
cognominatus, viuente patre Caesar creatus est, postquàm Constantinus maior natu ante patrem decessit. In moderanda Rep. solicitus, & in custodienda vrbe solers, adeò vt singulis diebus, mutato habitu, prodiret exploraturus vigilias. Bulgaros desciscentes, Turcarum auxilio primò vicit, verùm ab his per inanes inducias delusus, magna clade affectus est. Inde in Sarracenos classe comparata, Nicetae ductu, egregiam victoriam peperit. Hic cùm festo die Pentecostes sacris interesset, quidam (vt fit in multitudine ob pressuram) in caput suum baculum impegit, quo nisi candelabrum obstitisset, actum de eius fuisset vita: sanguinem enim eructans, mentéque alienatus, semimortuus iacuit. Post annos autem Imperii
XXV
. menses
III
. alui doloribus fatigatus, Imperio fratri Alexandro, per manus tradito, cui filium commendauit Constantinum, decessit. Princeps literarum omnium & Astrologiae in primis eruditus, vt qui filium suum Constantinum imperaturum diuinaret. Moribundus, cùm fratrem Alexandrum Leo aspiceret, dixisse fertur:
MAEA OCCASIO POST DECEM ET TRES MENSES
. Et vaticinium hoc posteà impletum est: Nam post
XIII
. menses Imperii periit.
Numi huius facies altera refert imaginem Victoriae alatae, sellae insidentẽ, dextra Crucem, sinistra globum, cui parua crux imposita, tenentem, cum inscriptione:
VICTORIA AVGVSTICC. GG
. Infrà:
CONOB
.
THEOPHANIA
filia Martinacii patricii, à plerisque Stephania dicta, vxor Leonis, cui Leo templum extruxit.
ZOEN
filiam Zantzistiliani, viuente adhuc Theophania, perditè
amauit
amauit Leo, magísq; in amorem eius exarsit, quòd in agris dormiens, & in insidias penè praecipitatus, excitatus ab ea fuisset, mortuáque Theophania, legitimam ex concubina Augustam fecit: sed post annum I. menses
VIII
. mortua est.
EVDOCIAM
ex Opsicio, pulchritudine omnes alias excellentem, tertiam vxorem duxit Leo, quae breui tempore cum rege vixit in parte cum foetu mortua.
CARBONOPSINA ZOE
quarta Leonis vxor. Eam non statim regali insigniuit dignitate. Verùm tam diu ea vsus, donec filium enixa est, quem Constantinum nuncupauit. Ac tunc primùm eam vxorem approbauit, Augustámq; dixit.
ALEXANDER
filius Basilii Macedonis, frater Leonis, moribus autem vtrique dissimilis, vir luxu & ignauia perditus, venationibus, potationibus & petulẽtiae indulgens, nihil regium egit, regni curam in adulatores, praestigiatores, scelerúmq; suorum comites reiiciens, ignobilissimum & turpissimum quenque rebus praeficiens. Frequentibus igitur conuiuiis & heluationibus deditus, languescere tandem coepit, ac cùm nunquàm, nisi post balneũ, prandium sumeret, quondam immoderatissimè ientaculatus, cùm se exercere voluit, corpus extendendo, venam rupit, qua sanguis tota die naribus & pudendis effluens, extinctus est, cùm regnasset annum I. & mensem.
In hoc Numismate conspicitur Victoria ferens Crucem, cum inscriptione:
CONCORDIA AVG
. Infrà
CONOB
.
K 3
ARN
ARNVLPHVS
Naturalis filius Carolomanni Regrs Bauariae, & Ducis Corinthiae, nepos Ludouici senioris Regis Germaniae, Orientalis Franciae strenuus Dux. Ab optimatibus, qui Carolum Crassum viribus animi & corporis deficientem videbant, Imperator delectus est. Contra Maharenses rebellantes profectus, regnáque eorum ingressus, omnia solo aequauit: atque in finibus Bauariae Sclauorum temeritatem repressit. Aduersus Normannos in ripa Mosae res egregias gessit, eósque ad fidem Christianam amplectendam coëgit. Mox praedae dulcedine captus, in rapinas templorúmq; spoliationes conuersus est. Ac cùm Italiam tumultuantem pacare contenderet, pharmaco quodam dementatus, ac morbo pediculari confectus, Ratisbonam delatus, tandem mortuus est, anno salutis
DCCCXCIX
. Imperii sui
XII
.
Moneta haec ex altera parte habet muliebrem statuam, dextra hastam, sinistra Cornucopiae tenentem, cum inscriptione:
TEMPLORVM RELICITAS
.
AGNETEM
Graecorum regis filiam Arnulphus Dux adhuc existens Bauariae, & Corinthiae, vxorem duxit, è qua duos sustulit filios, Arnulphum, cognomento Malum, & Vueruherum Comitem in Scheum. Agnete mortua Deytam (quam alii Luitgardam vocant) alteram vxorem duxit, quae ei peperit Ludouicum Romanorum regem, successorem suum.
BERENG
BERENGARIVS
filius 1. Eberhardi Ducis, Roma oriundus, è stirpe Longobardorum regum, vir magnanimus, & militaris disciplinae non ignarus. A Carolo Caluo princeps Italiae, & Dux Foroiuliensium creatus, cum Guidone Spoletinorum Duce. Hi duo autem dum in gratia & autoritate Caroli Calui essent, magnis collectis opibus, Carolo Crasso animo & corpore dificiente, inter se conspirarunt, rerúmque potiundarum inter se consilium inierunt, placuítque, vt Berengarius in Italia, Guido in Francia nomen Imperii inuaderent.
GVIDO
verò mox fracto iuramento, & repulsa confoederatione, Italiae regnum affectare coepit, collectóq; magno exercitu, Italiam ingressus Berengarius commisso praelio vicit atque fugauit. Quem rursus Berengarius Arnulpho in auxilium vocato, fugientẽ persecutus est. Ac rursus variante fortuna Guido Arnulphum insecutus, iuxta fluuium Tarum mortuus est. Berengarius itaque solus tota Italia potitus, multa praeclara gessit. Ac posteà à compatre Flamberto nocte templum ingressus, insidiis trucidatus est.
LVDOVICVS IIII
. Arnulphi Imperator ex secunda cõiuge Deyta filius. Vir strenuus & bellicosus, omnibúsq; amabi-
K 4 lis
lis. Iuuenis admodum, post patris obitum ab optimatibus Franciae orientalis, in oppido Forchaim Imperator electus, regiísque ornamentis insignitus est. Huius tempestate Hungari iuuenem regem despicientes, Bauarorum fines inuaserunt. Ecclesias igne vastarunt multósque iugularunt. Quibus cùm Ludouicus resistere vellet, ac coacto exercitu circa Augustam vindelicorum praelium commisisset, victus superatúsque est. Hungari victoria potiti omnia caedibus, rapinis, incendiísque vastarunt, Italiámq; & Longobardiam penetrarunt. Post quorum abitum, Ludouicus prouincias suas singulas adiuit, & reformauit, conuentúsque generales principum egit, & dissensiones nobilium composuit. Cùm autem multa praelia gessisset, quibus semper ferè occubuit, ceu infortunatus, tandem mortuus est sine haerede, anno Imperii
XII
. Ratisbonae in Coenobio Diui Emeriani, cum patre sepultus.
MATHILDA
, quae ab aliis Lintgarda appellatur, soror Brunonis Ducis, & Othonis Magni Luitholphi Ducis filia, Ludouici vxor, ex qua nullam suscepit prolem.
BERENGARIVS
filius Adelberti Porregiae marchionis, & Gisellae filiae Berengarii, Imperator factus filium suum Adalbertum, regem Italiae dixit, cum quo
XI
. annis Imperium Italiae administrauit. Qui cùm tyrannum potius quàm principem ageret, Otho eum cum filio Alberto vinctum in Germaniam duxit, Italia ab omni tyrannide liberata. Sed in conuentu Francorum, Saxonum, Bauarorum, Alemannorum & Longobardorumà Caesare veniam meruit, restituta illi omni Longobardia. Cùm verò tyrannidem iterum exerceret, superbéque ac auarissimè imperaret, iterum
captus
captus cum coniuge & filiabus, in Bauariam ductus, tandemexul in Babenberga mortuus, honorificéque sepultus est.
In horum Numismatum parte posteriore conspicitur Corona laurea, & in medio Crucis imago, cum inscriptione:
VICTORIA AETERNA
.
BERTHA
Berengarii Imperatoris vxor.
CONSTANTINVS
Leonis filius, & nepos Basilii, puer septennis sub tutela matris & nobilium quorundam relictus, magnam passus est in Imperio confusionem. Bulgari enim Thra ciam vastantes, praedas abigentes, Adrianopolim obsederunt, tandémque ceperunt: sed ingenio atque opera reginae matris Constantini, iterum in suam iurisdictionem est redacta. Constantino ipso paratae insidiae, mater eius in monasterium detrusa, & Romanus quidam obscuri generis regali diademate ornatus est. Qui Constantinum modìs omnibus deiicere conatus, frustratus tamen spe sua, à filiis propriis captus, & in exilium pulsus est, postquàm alìquot annos imperasset, ac deinde filii eius, qui reges creati erant, comprehensi à Constantino, tonsi & clerici facti, in exilium missisunt. Sícque Constantinus monarchiam solus est adeptus, qui multos annos à Romano fuerat oppressus, satísque prudenter administrauit, Beneuento de Longobardis expugnato & Tyrannis quibusdam oppressis, Turcarúmque principibus aliquot Christiana pietate ímbutis. Cùm autem regnasset cum patre Leone & Alexandro patruo, & cum matre annos
XIII
. cum Romano Lacapeno annos
XXVI
. solus
XV
. in monte Olympo apud Theodorum Cizicum commoratus,
L mort
mortuus est, filio Romano iuniore superstite.
In hoc Numismate conspicitur victoria alata, dextra crucem, sinistra palmae ramum gestans, adiecta tali inscriptione:
VIGTORIA AVG
.
Vxorem duxit Constantinus
HELENAM
Romani filiam, nuptiae’q; magna cum solennitate triduo post Pascha celebratae.
CONRADVS
filius Conradi Comitis Franconię, Hassiae, Vuedrouiae, Frislariae, vir strenuus, & re bellica exercitatus, animo corporéque validus, adeò vt plerisque timorem, multis iniiceret obedientiam, post Caroli Magni sublatam stirpem, Augustus designatus est. Quamuis vniuersus Francorum & Saxonum populus, Germanorúmque procerum concursus ad Othonem Saxoniae Ducem fiebat. Sed cùm is inualidusesset, & senectutem causaretur, Conradum opibus, & robore animi, atque corporis praestantem, quíque ad sustinendam hanc molem aptissimus esset, indicauit. Sícque, autore Othone, Conradus Augustus designatus, & Rex inunctus est. Qui cùm multa in Imperio fcliciter gessisset, & supremum adesse
diem
diem cerneret, conuocatis Germanis proceribus, autor fuit, vt Henricus Othonis Saxonum Ducis filius (cuius beneficio ipse ad Imperium peruenerat) Augustus crearetur. Simul etiam regalia ornamenta, coronam, sceptrum aureum in medium ferri, atque Henrico Duci Saxoniae tradi iussit, ac paucis pòst diebus vitam cum morte commutauit, cùm regnasset annos
VII
.
Mulierem palleatam pectore nudo, dextra coronam, finistra temonem gerentem, alterum Numismatis refert latus, cuminscriptione eiusmodi:
LAETITIA
.
PLACENTIA
Ludouici senioris Regis Germaniae, Conradi Imperatoris vxor, ex quo nullam tulit sobolem.
HENRICVS
Othonis Ducis Saxoniae filius,
AVCEPS
cognomento dictus, quòd venationi & aucupio multùm studebat, à Conrado, eò quòd hunc solum Imperii administratione dignissimũ existimaret, electus, insigniísque Imperialibus donatus, & à primoribus & principibus Germaniae cum omni Francorum exercitu, Fristilarii congregatis, Rex designatus, & Augustus coram omni populo magna omnium acclamatione appellatus est. Princeps sanè prudentissimus, piissimus & modestissimus, qui Imperium summa cum prudentia & fortitudine administrauit. Primam expeditionem contra Arnoldum, se infestis armis Imperio opponentem, fecit. Nihil tamen hostiliter tentans, Arnoldum Ducem familiariter ad colloquium postulans, cum eo sermones contulit, monuítque seriò Imperii maiestatem à Deo donari, quòd si reliquorum principum suffragiis electus princeps esset, tum se alteri cessurum. His dictis, animum
L 2 Arnol
Arnoldi quietum reddidit, vt sine caede vltrò parêret. Posteà cum exercitu contra Burchardum Alemaniae Ducem rebellem profectus est, quem in deditionem recepit. Hungaros praetereà Saxoniam inuadentes, memorabili praelio apud Martisburgum in confinio Saxonum fudit, ac fugauit. Vnde & ingentem sui timorem acaestimationem apud nationes exteras sibi conciliauit, & toti Germaniae summam tranquillitatem peperit. Sclauos, Dalmatas debellauit, prędámq; ingentem abegit. Pergam Boëmorum vrbem, vnà cum Duce suo Venceslao in deditionem accepit, legibúsque Imperii subiecit. Lotharingiae terram Germaniae regno restituit, & à Burgundionum Rege lanceam illam, qua Christus perfossus, consecutus est. Cęterùm aduersa valetudine correptus, Othonem filium suum, & quòd optimus & religíosus esset, conuocato omni populo, regem designauit, omníque Francorum Imperio praefecit. Rebus omnibus ritè compositis, tactus paralysi, mortem obiit, Anno aetatis suae
LX
. Imperii
XVII
. Salutis
DCCCCXXXVII. VI
. Nonas Iulii.
Statua muliebris sinistra hastam, dextra Cornucopiae tenens in hoc conspicitur Numismate, cum tali inscriptione:
VICTORIA AETERNA
.
MECHTILDIS
Theodorici ex eadem gente Saxonum filia, nobilissima & rarae pudicitię matrona, honestatis & virtutumex emplar, Henrici vxor, ex qua ante Imperium Gerbirgam filiam, & Othonem Magnum, Imperii successorem genuit: post susceptum verò Imperium, Henricum, Brunonem aliásque filias, Mechtildem & Adelheidem.
OTHO
Magnus Henrici Aucupis filius, primorum Ger-
maniae
maniae consensu, regni successor est electus, Aquisgrani ab Episcopo Moguntinensi coronam Imperialem accepit. In initio huius Imperii, tumultus plenos periculi exortos sedauit. Eberhardus enim palatinus, & Giselbertus Lotharingiae princeps, quòd ex posterirate Caroli, & Francorum erant, contendebant successionis iure, Imperium à Saxonibus ad Francos deriuare, & Henricum fratrem Othonis ma iorem natu, eo praetextu quòd aetatis nomine ipsi deberetur administratio Imperii, ad se pertrahebant. Grauissimum hoc fuit bellum, & plurimae in eo pugnae commissae. In vltimo tamen conflictu apud Andernaum palatinus Eberhardus occubuit, & Dux Giselbertus inter fugiendum in Rheno submersus est. Henricum fratrem Marsburgi obsidione cinxit Otho, qui videns conatus suos irritos esse, & debilitari sua praesidia, ad Othonem supplex venit, delicti orans veniam: à quo receptus, & non mulrò pòst Ducatu Bauarico donatus est. Filium quoque Lutolfum secundas nuptias patris cum filia Regis Burgundionum improbantem, & ob id bellum molientem, graui obssd??one primùm Moguntiae, deinde Ratisbonae, pressit: sed statim patrireconciliatus, firmissimae pacis leges constitutae sunt. Hungaros apud Augustam vrbem ad Lycum fluuium fudit, atque ita robur eorum debilirauit, quòd posteà Germaniam ingredi non ausi sint. In quo conflictu Conradus sapiens occubuit, delatúsque Vormantiam, ibi sepultus est, ac tres Reguli capti à Germanis suspensi sunt. Ab Italis contra tyrannidem Berengarii accersitus, in Italiam venit: vbi Berengarius vltronea deditione impetrauit non modò eam gratìam, vr non pelleretur, sed vt magna Cisalpinae Galliae parte donaretur. Berengario verò cum filio iterum res nouas moliente vocatus in Italiam Otho, victos captósque alterum Bambergam, alterum Bizantium relegauit. Inde Romam profectus, à Ioanne
XII
. Pontifice coronatus est. Quem tertiò Italiam repetens, cùm grauissimorum criminum reus ageretur, saepe tamen vt resipisceret anteà admonitum, Synodo coacta, officio deiecit, Leone suffecto. Hunc cum Ioannis Pontificis necessarii, illo sub Othonis profectionemredeunte, vrbe eiecissent, vlturus insignem iniuriam, ex Vmbria Otho aduolat, Romanísque Coss. cum Praefecto in Germaniam relegatis, Leonem restituit. Sarracenis quoque & Graecis, qui illis adhaeserant, ex Apulia & Calabria fugatis, in Germaniam reuersus, filio priùs Othone Imperii consorte electo, Magdeburgi Saxoniae vrbe defun-
L 3 ctus
ctus est, ibíque sepultus, Anno salutis
DCCCCLXXXIII
. regni
XXXVII
. Imperii
XIII
.
In hoc cernitur Numismate mulier stolata, nudo pectore, sinistra hastam, dextram eleuatã habens, cum inseriptione:
AETERNITAS
.
EDITHA
Eduardi Anglorum regis filia, Othonis Magni prima vxor, foemina sanctissima, ex qua Otho Luitolphum, & Gulielmum, Moguntinum Episcopum tulit. Ac cùm Luitolphus
XVI
. annum ageret, mortua est, & Magdeburgi sepulta.
ADALHEIDIS
altera Othonis Magni vxor, Rodulphi Burgundionum Regis, & Berthae filia. Ex qua progenuit Henricum, Brunonem, & Othonem Imperii successorem.
ROMANVS IVNIOR
filius Constantini & Helenae, filiae Romani Lacopeni, vir omnium ignauissimus, luxu otióque perditus, Imperium post patrem administrandum suscepit: quod tamen alieno arbitrio rexit, ingenio aliôquin non malo, sed interdum solerti, vbi animum adiecisset. Foris aduersus Sarracenos Crotam occupantes, ductu Nicephori, & aduersus Turcas Asiam vastantes eiusdem Nicephori & Leonis fratris Imperio felix, Domi in matrem & sorores impius: eas enim regia eiectas in Coenobium relegauit. Quae ob dolorem priuati regii vestitus, meretricium quaestum sunt amplexae. Ipse ludis, crapulae, Veneri intentus, cùm carnis illecebris corpus extenuasset, mortem obiit, anno Imperii
XIII
.
Altera facies huius Numismatis refert Victoriam dextra coro-
nam,
nam sinistra globum, cui Crucis sumulacrum impositum, serentem, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
.
THEOPHANIAN
VXorẽ habuit Romanus, ex qua duos filios, Basilium, & Constantinum progenuit, filiámque Theodoram. Ac post mortem Romani à Nicephoro palatio expulsa, in Petrium deducta est. Sed post paucos dies rex sibi cohabitare fecit: & cùm nuptias celebraturus esset, à Patriarcha à limine templi arcebatur, quòd ferebatur compater fuisse in lauacro Christiano liberorum Theophaniae. Verùm posteà admissus est. Huius fraude deinde, auxilióque Ioannis Zimiscis, Nicephorus occisus est. Atque haec Theophania fuit vxor Romani & Nicephori.
NICEPHORVS
, cognomento
PHOCAS
, Phocae Nicephori nepos, nobilissimus & aequi obseruantissimus, in Romamano Imperio successit. In Sicilia cõtra Sarracenos res egregias gessit. Per Duces autem ibidem res infeliciter gestae. In eosdem Asiam vastantes exercitum duxit, ac Ciliciam magnámque Asiae partem laetis auspiciis recepit. Mox Antiochiam noctu ingressus pulsis Sarracenis, Imperio subiecit. Sed quàm bellica re fortunatus, tam domi infelix, dum praetextu bellorum, quae continuò agebat, nouis tributis & exactionibus subditos & ecclesias expilat, Numismata corrumpit, & pondus consuetum imminuit. Ex quo in odium ciuium incurrens, facilè à Ioanne Zimisce intra cubile interfectus est, cùm rerum potitus esset annos
VI
. menses totidem.
Numisma hoc ex altero latere habet imaginem Crucis, quatuor insistentem gradibus, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
.
THEOPHANIA
Nicephori Imperatoris vxor fuit.
L 4
IOANN
IOANNES ZIMISCES
post occisum Nicephorum, Imperio est potitus. Insignis anteà militari laude, omnes primò Nicephoro deditos è medio sustulit, & damnatos exilio à Nicephoro, reduxit. Basilium & Constantinum fratres Romani iunioris filios, Imperii consortes fecit. Contra Roxolanos, Sphensdolauo corum rege ad deditionem coacto, victor, Constantinopolim reuersus, triumphantísque specie vrbi inuectus, honorìsicè à suis exceptus est. Sed paulò pòst insidiis cubicularii sui, quì lethale poculum non admodum potens aut subitum, sed quod lentè vires corporis corrumperet, & per pocillatorẽ largitionibus corruptum, propinandum dederat, periit, post Imperii annum
VI
. & menses
VI
.
In huius Numi altera parte adparet. Seruatorìs ìmago, cum ea inscrìptìone:
IESVS. CHRISTVS REX REGVM
.
THEODORA
Romani iunioris & Theophaniae filia, Basilii & Constantini soror, Ioannis Zimiscis vxor.
OTHO II
. Othonis Magni & Adelheidis reginae Burgundiae filius, viuente patre Aquisgrani Rex est declaratus, & Romae
inunct
inunctus: cuius etiam opera Sarracenos Graecósque Calabria expulit. Mortuo patre Henricum Bauarię Ducem nouis rebus studentem, armis domuit. In Lotharingia motus excitatos, ingenti coacto exercitu, sedauit, atq; Carolo Lotharii regis Francorum fratri Lotharingiae Ducatum tradidit, beneficiariúmque Caesarum iureiurando reddidit. Quibus rebus offensus Lotharius Rex Franciae, collecto exercitu inopinatò Caesarem Aquisgrani propè oppressit, vt vix fuga elaberetur. Imperator cupiens eam abluere infamiam, Galliam ingressus Parisios vsque depopulatus omnia, Gallos ad pacem poscendam coëgit. Caeterùm dum reuertitur in Axonae fluuii transitu graui incommodo à Francis affectus est, plerisque militum, fluminis impetu, aliis ferro necatis. Pacata Germania profectus in Italiam, bellum con tra Graecos, qui Sarraceno etiam milite instructi Calabriam & Apuliam vindicabant, parauit, eas prouincias iure affinitatis, ob vxoris suae Theophaniae Graiae mulieris dotem, ad Imperium Romanum transferre cupiens. Ac his congressus, ad Basentellum victus est, ipse scapha conscensa ad mare delatus, inter fugiendum à piratis captus est. Verùm cùm ob Graiae linguae cognitionem ignotus esset nautis, neque haberetur princeps Germanus, magna numerata pecunia facilè ab hostibus se redemit, Romámque reuersus, & reliquiis exercitus collectis, dum nimis incautè Graecos, & Sarracenos persequitur, sagitta venenata vulneratus, Romámq; delatus, paucos post dies vita decessit, Anno Imperii
XVII
. relictis liberis Othone
III
. & Hugone Duce Saxoniae, ac tribus filiabus.
Muliebrem statuam stolatam dextra ramum palmae, sinistra Cornucopiae tenentem, cum inscriptione,
LAETITIA
, repraesentat altera Numismatis huius facies.
THEOPHANIA
Romani, Imperatoris Constantinopolitani filia, callida & astuta, Othoni in matrimonium tradita est. Ex qua Othonem Caesarem & successorem, Hugonem & Alysiam filiam ge nuit. Primatibus autem Imperatrix Theophania coepta haberi exosa, quòd omnibus propter exercitus cladem consternatis, sola foeminea & Graeca leuitate insultabat.
Aliam vxorem è familia Marchionum Austriae, cuius nomen
M ignot
ignotum est, habuit Otho, quae ei peperit Vtilhaidim vxorem Theoderici primi Comitis Hollandiae, Sophiam Abbatissam in Gandershaim, Adelheidam Abbatissam in Quittelburg, & Iuditham vxorem Ducis Poloniae.
OTHO III
. Saxoniae Dux, Othonis
II
. ex Theophania Regina filius, à principibus Germaniae communibus suffragiis contra Italos Imperium ad se trahere contendentes, Imperator creatus est. Ac à Gregorio summo Pontifice consanguineo suo (Brunonis nomine appellato) quem ille Pontificem Rom. creauit, Diadema Imperiale accepit. Reuerso autem Othone in Saxoniam Gregorius Pontifex à Romanis eiectus est. De quo Imperator certior factus, minarum irae’que plenus, ingentibus copiis vrbem petiit, eámq; cepit. Ioannem Pseudopontificem oculis primùm, dehinc vita priuauit, Creseẽtium autem Consulem huius tragoediae ex fuga retractum vili iumento auersè imponi, & per vrbem duci paulatim detruncatis membris, ac mille confossum vulneribus ante vrbem suspendi iussit: Gregorium verò restituit. Qui vt Othoni & Germanis gratificaretur, nouam fecit vnà cum Othone de eligendo à Germanis proceribus Imperatore sanctionem, formulámque ac legem creandi Impe ratoris, vt haec electio perpetuò Germanis maneret, vt è suo corpore Caesarem designarent, atque ea septem Germaniae principibus, tribus sacri ordinis, quatuor prophanis delegata est autoritas, quae per quingentos annos & ampliùs durat. Constituta hac ordinatione Itali varios tumultus aduersus Othonem concitarunt, adeò vt tutus esse non posset, & dum reditum in Germaniam maturaret, misso per insidias veneno à Crescentii vxore necatus est, atque Augustae sepultus, Anno Imperii
XIX
.
In
In Numismatis huius aurei altera parte adparet statua muliebris, stolata, dextra ramum oliuae, sinistra hastam ferens, cum inscriptione:
PAX PERPETVA
.
MARIA
de Aragonia vxor Othonis, foemina impudica, virorum appetentissima, & sterilis, iuuenem habitu muliebri, cum quo quotidie congrediebatur, secum duxit, eóque pro cubiculario vsa est. Quod cùm innotuisset Imperatori, multis adstantibus principibus, iu uenis vestibus spoliatus pro foemina masculus repertus est, viuúsque dehinc combustus. Amatore itaq; illo extincto & combusto, cùm ab Imperatore veniam meruisset, in Italia circa Mutinam Comitem quendam formae elegantissimae, sed virum optimum, deperire coepit. Cui ille multis ab Imperatrice pellectus blanditiis, cùm assentire nollet, falsis apud Caesarem delationibus ab ea accusatus est, & poena capitis damnatus. Re autem patefacta, Imperator vxorem comburi iussit, viduámq; Comitis multis bonis & muneribus donauit.
BASILIVS & CONSTANTINVS
fratres iunioris Romani Imp. filii, post Zimiscem insignibus regiis ornati sunt. Fuit autem Basilius auaritiae studiosissimus, vtpote qui ingentem auri copiam vndique ex aerariis corrasit, & quaestum nouum ex omnibus sibi fecit, omnésque arculas auro & lapillis pretiosis adimpleuit. Principatum suum à bello ciuili auspicatus est. Nam Bardas Sclerus Imperium inuaserat, illúdque totum ferè sibi subiugauerat: quem tamen acie victum Basilius ad Persas fugere compulit. Nec multò pòst Phocas, Berda cognomento, ab exilio reuocatus, indignatúsque post rem praeclarè aduersus Sclerum Duce se gestam, ab Imperatore contemni, defecit: sed & hunc caesum in acie superauit.
M 2 Bella
Bella praetereà cum principe Bulgarorum gessit, qui Thraciam, Macedoniam & Graeciam flammis & ferro deuastauit, quem praeliis aliquot superatum, ad deditionem compulit, totámque Bulgariam imperio subiecit, vsus ad compescendam eorum perfidiam, grauiore in victos poena, quindecim milibus captis, oculis effossis. Ampliatis itaque Imperii terminis vndique, post
LXXII
. vitae annum decessit, cùm regnasset
LII
. annos.
Alterum huius Numi latus refert Seruatoris imaginem, cum tali inscriptione:
IESVS CHRISTVS REX REGVM
.
CONSTANTINVS
frater Basilii particeps quidem dignitatis, sed non potentiae, defuncto fratri in Imperio successit. Vir penitus ignauus, voluptatibus deditus, gulae & Veneri obnoxius, ludis & theatris vsq; ad insaniam laxatus, & ad regendum Imperium ineptissimus, quod etiam obscurissimis & barbaris hominibus administrandum tradidit. Eo principe Patzinacae Istrum superantes à Diogene Sirmii & Bulgariae principe, victi sunt. Tertio autem Imperii anno septuagenarius decessit, Romano Argyropolo in successorem electo, & Zoë filia illi tradita.
In hoc continetur Numismate imago Redemptoris nostri, librum in manibus tenens, cum eiusmodi inscriptione:
IESVS CHRISTVS REX REGNANTIVM
.
Vxorem habuit Constantinus filiam Alypii viri admodum locupletis, ex qua tres suscepit filias Eudociam, Theodoram, & Zoën.
HENR
HENRICVS
Dux Bauariae, Comes Babembergensis, di ctus
CLAVDVS
, ab electoribus formula Gregorii Imperator crea tus est. Princeps illustris moribus, & vitae sanctimonia praeclarus, in bonis literis à teneris educatus, prudentia & insignibus victoriis clarus. Multa & ingentia bella mirabili felicitate gessit. Principio Bohemos & Vandalos bello fatigatos, tributarios subditos sibi fecit, Metas & Gandauum obsedit, Lotharingiam & Flandriam deuicit. In Italia aduersus Sarracenos pugnauit, eósque Italia expulit. Victor tum Romae à Benedicto
VIII
. coronatus est. Hungaros ad fidem Christianam pertraxit, & Stephano Hungarorum Regi sororem in matrimonium tradidit. Multos Episcopatus, qui Barbarorum incursione fuerant deuastati, auxit, & locupletauit, reditibúsque suis denuò ditauit. Babembergae Episcopatum fundauit, & diuitiis dotauit. Cúmque regnasset
XXII
. annos Conradóque Franco legitimo suffragio electorũ, in Caesarem electo, in humanis esse desiit, ac Babembergae sepultus est, superstite coniuge Chunegunde, cum qua coelibem perpetuò vitam duxit, eámque iam morti proximus parentibus, cognatis & affinibus conuocatis illibatam, castam & intactam reddidit, & commendauit.
Numi huius alterum latus continet Imperatorem loricatum & paludatum trophęis insidentem, & mulierem solatamante eum stantem, sinistra labarum tenentem, dextra globum, cui insistit Victoriola, Imperatori offerẽtem: A tergo illius, alteram Victoriam coronam ei imponentem, cum inscriptione:
CONSERVATORI PANNONIAE
.
CHVNEGVNDIS
Sigifredi Palatini Rheni filia, vxor Henrici
M 3 Imper
Imperatoris, cum qua in coelibatu semper vixit, mortíque proximus, eam cognatis suis intactam & castam virginem reddidit.
ARDOVINVS
Italici sanguinis, in Gallia Transpadana natus, Marchio Iure, ob egregias virtutes, & res strenuè fortitérque gestas, Mediolani ab Episcopis & nobilibus Imperator declaratus est. Contra quem Henricus
II
. cum magno exercitu Italiam ingressus, praelio vicit. Sed reparato exercitu Ardouinus secundò cum Henrico congressus, exercitu amisso victus & caesus est. In autores deinde huius defectionis Mediolani grauiter ab Imperatore animaduersum.
In Numi aurei huius parte posteriore adparet statua muliebris, vestitu longiore induta, globo, in quo zodiacus signorum caelestium sculptus est, insidens, sinistra Cornucopiae ferens, dextram Imperatori ante se stanti, vestéq; Pontisicali ornato porrigens, addita tali inscriptione:
ITALIA ORBIS REGINA
. Infrà verò subscriptum:
FIDES PERPET
.
CONRADVS
Hermanni Ducis Francorum, & Lo-
thar
tharingiae Adalheidis filius,
SALIQVVS
cognominatus, post duorum annorum interregnum, eò quòd electores principes inter se de eligendo rege dissidebant, legitimo suffragio Imperator creatus est, virtute & militari disciplina, ad tantum fastigium euectus. Dissensiones vndiq; in Imperii initio ortas summa prudentia sedauit. Italiam ingressus est, vt odia principum in se castigaret, qui partim libertatem asserere conabantur, partim declaratum Caesarem armis ab ingressu repellere adnitebantur, in Mediolanum mouit, atq; obsedit, & cùm supremum exitium vrbi minaretur, deterritus oraculo, ab omni grauiore iniuria abstinuit: Romámq; profectus, coronam Imperii à Pon tifice Ioanne accepit. Inde Sclauos rebelles ad vnionem & pacem redegit. Hungaros deficientes adeò est bello prosequutus, vt coëgerit Stephanum regem, missis legatis pacem petere, caeterósque omnes Bohemos & Polonos tributarios priùs factos, ad parendum compulit. Contra Pannonas, quirebellantem Italiam socialibus armis adiuuerant, feliciter pugnauit, rodolphum Burgundiae regem suis con ciliauit. Leopoldum etiam pacis & otii turbatorem, bello petitum compescuit. Caeterùm cùm in Germaniam rediret, circa Traiectum, Phrysiae vrbem, subita morte sublatus est, corpore Spiram delato, & in templo à se constructo honorisicè sepulto, Imperii anno
XIIII
. relicto filio Henrico superstite & successore, ac vxore Gisela, quae anno
IIII
. post eius obitum mortua, Spirae’que sepulta est.
Alterum Numismatis huius latus repręsentat mulierem stolatam, dextra ramum oliuae, sinistra hastam ferentem cum inscriptione eiusmodi:
PAX PERPETVA
.
GISELA
Lotharii Regis Franciae V. & Mechtildis filia, de antiquissimo Caroli Magni stemmate, tres habuisse maritos fertur: Primum Brunonem, Marchionem Saxoniae, ex quo Luitolphum peperit. Secundum Ernestum, Ducem Sueuiae, ex quo gemellos Ernestum, & Hermannum sustulit. Tertium Conradum Imperatorem, cui peperit Henricum
III
. ac post obitum mariti, anno
IIII
. mortua, cum eo Spirae sepulta.
M 4
ROM
ROMANVS ARGYRVS
à Constantino, vt omnium nobilissimus qui Imperii haeres esset, Caesar electus est, tradita ei filia Zoë. Vir literis Graecis excellenter doctus, legum publicarum non indoctus, multam habens rerum cognitionem, & in primis princeps bonus, cùm multa in melius mutarit, summa etiam liberalitate in omnes vsus. Verùm cùm Sarracenica Asiae expeditio pa rum ex sententia illi cessisset, repentè in deterius mutatus, carnifex pro Rege est factus, acerbus exactor, multa indigna Imperatore agens. Nec multò pòst Zoae vxoris foeminae salacissimae, & Michaëlis Paphlagonis adulteri insidiis, intra balneas aquas immersus obiit, postquàm imperasset annos V. & menses senos, nulla relicta sobole.
In hoc Numismate adparet imago Christi insidentis solio, dextráque globum, cui Cruximposita, sinistra librum tenentis, cum tali inscriptione
ΧΚΕRΟ ΟΗΘΕΙ
Vtrinque characteres hi videntur
IC XC
HELENA
Romani Argyri vxor.
MICHAEL PAPHLAGO
, qui viuente Ro-
mano
mano, cum Regina commercium habuit, post mortem Imperatoris à Regina Zoe illicò Imperator institutus est: ea tamen conditione, vt penes Zoën tota administratio maneret. Verùm haec obseruantia non diu durauit. Michaël enim Imperator publicorum negotiorum gubernaculum acceptauit, & regni administrationem vsurpauit, necmalum principem egit: vtpote quifacilis & beneficus in suos, hostibus formidabilis, nisi eum morbus corripuisset in dies validius. Cum Aegyptio Rege tricennales inducias percussit, & Aedessam ab Arabibus obsidione liberauit. Ac cùm intercutis morbo grauissimè laboraret, Michaëlem Calaphatem exsorore nepotem, haeredem instituit, ipse in Monasterium ex palatio transmigrauit, vbi breui superuiuens Christianissimè mortuus est, cùm Imperio praefuisset annos
VII
.
In parte posteriore huius Numisinatis continetur effigies Saluatoris, dextra globum, sinistra librum tenentis, solióque insidentis, addita inscriptione:
CHRISTVS PAX VERA
.
MICHAEL CALAPHATES
indignissimus, & ignobilissimus homo, cuius parentes apud Paphlagonas pice naues oblinirent, vnde & cognomen adeptus, consiliis dolosus, lingua inconstans, inuidus, iracundus, & ad quamlibet auram mobilis. A priore Imperatore & Zoe in filium adoptatus, pedibus reginae prouolutus, sanctè iurauit, titulotenus se imperaturum, potestatem totam penes eam mansuram. Sed paulò pòst auarè & crudeliter rem susceptam administrauit. Ingratissimus enim in omnes, patruum tan tae maiestatis autorem, primùm eiecit, reliquos deinde consanguineos maritos, & puerorum parentes & iam adolescentes genitalibus
N memb
membris priuauit. Zoën matrem fingens sibi ab ea paratas insidias, & venenum positum palatio inauditam exegit, eámque detonsam indutámque Monastico habitu in insulam relegauit. Quod cùm indignissimè omnes ferrent, vniuersaque plebe in seditionem versa, Zoën restituere coactus est. Ipse fugiens cum Constantino fratre, à turba captus & oculorum vsu, familiari Graecis poena, priuatus est, atque in exilio periit, Mensibus
IIII
. dies v. rerum potitus.
Moneta haec ex altero latere continet imaginem Saluatoris manibus librum ferentis, vtrinque his characteribus additis:
IC MC
ZOE
filia Constantini Imperatoris, & Romani Argyri vxor, foemina salacissima, viuente marito cum Michaële consuetudinem habuit, ac maritum Romanum dolo in balneis suffocauit, Michaëlem ad Imperium prouexit, sibíque matrimonio copulauit, & Michaëlem Calaphatem Imperio adoptauit, à quo posteà, detonsa, & Monastico vestitu induta, in exilium relegata est. Sed paulò pòst populi conspiratione restituta, cum sorore Theodora Imperium administrauit. Caeterùm, vt varium & mutabile genus semper est foemina, Zoë adhuc ardens libidine, persuasa vt virum ascisceret, multis anteà fastiditis Constantinum Monomachum ab exilio reuocatum, virum sibi adiunxie, & Imperatorem pronuntiauit. Cúmque annum ageret
LXX
. decessit, quam Constantinus effoeminatè planxit.
Corona aurea in cuius medio est imago Crucis in huius Numismatis parte posteriore conspicitur, sine inscriptione vlla.
CONST
CONSTANTINVS MONOMACHVS
, vir Imperatii stemmatis à Zoë in Imperium adscitus, princeps ignauus & adeò libidine perditus, vt concubinam Sclerenam Habram exilii sui sociam, egregia aliôqui forma, vxoris legitimae loco habuerit, quam efflictim deperibat. Facillimis praeditus moribus, & admodum effoeminatis, literas minimè curauit, qui studia vix summis labris degustauit, magis luxuriae intentus. Duo sustinuit grauissima bella: Primùm cum Georgio Maniace viro animo prompto, manu strenuo, gerendóque bello aptissimo: qui à duabus Rcginis sororibus Zoë & Theodora in Italiam missus, bello exacturus, qui eam ingressi erant, & à Sclero fratre amatae Caesaris concubinae multa incommoda passus, tanto dolore concitatus, ab imperio defecit, magna exercitus parte, tanquàm excellentissimo duci adhaerente. Sed hic motus, qui ex Italia in Epirum transierat, vna pugna secunda, & Ducis Maniacis morte facilè compressus est. Alterum cum Tornitio Leone gessit: cuius virtus suspecta Regi, & quod vaticinium, ipsum aliquando imperaturum audierat, in exilium à Rege missus est. Qui ab exercitu comparato Imperator salutatus adiunctis orientalibus copiis Monomacho infestis, ad vrbem venit, crebrísque commissis praeliis captus, & oculorum vsu priuatus est. Aliud quoq; bellum gessit, in quo Roxolanos, & Patzinatas, Scythicum hominum genus, deuicit. Cúmque ob incontinentiam factus esset podagricus, morbúsque paulatim auctus, vt pedibus ampliùs consistere non posset, manúsq; vsum suum amisissent, pleuritide etiam correptus, obiit, post
XII
. Imperii annos, & menses
VIII
.
Facies altera Numi huius habet imaginem Saluatoris solio insidentis, dextra globum, cui Crux imposita, sinistra librum tenentis,
N 2 addita
addita inscriptione:
IESVS CHRISTVS REX REGVM
.
THEODORA
Zoës soror, à Senatu populóque Constantinopolitano Augusta & Imperatrix salutata est, ac simul cum sorore Zoë Imperii gubernacula tenuit, & post Monomachi mortem, sola imperio potita est auxilio amicorum Eunuchorum paternorum. Accepto itaq; Imperio Imperatorem negotiis praeponere noluit, quoad vixit, penes se retinens rerum omnium gubernationem. Ac huius Imperio tanta domi forísq; quies, & otium fuit, tãta rerum omnium vbertas, vt foeminaei Imperii neminem poeniteret. Verùm ingrauescente cum aetate morbo, & Michaële seniore diademate Imperiali ornato, fatis naturae’que concessit, cùm annis ferè
II
. regnasset.
Aliud latus huius Numismatis refert imaginem Zoës supra positam.
HENRICVS III
. Conradi Imperatoris ex Gesila nobilissima foemina filius, viuo patre consors Imperii adscitus, ac Romanorum Rex ab electoribus designatus est. Princeps humanus, natura
facet
facetus, hilaris & largus. In Bohemos rebelles, nec annuum censum persoluentes copias ductauit, gentem eam attriuit, Ducémque Vratislaum cepit, ac annuũ sibi pendere tributum coëgit. Petrum Regem ab Hungaris eiectum, restituit Aba Rege interfecto, Hungariamq; variis agitatam motibus sedauit ac quietam reddidit. Lotharingiae quoque Ducem, vt imperio parêret, subegit. Romae tres Pontifices de papatu simul concertantes reiecit, Pontificiae sedi Suidegero
II
. Bambergensi Antistite, qui posteà Clemens secundus appellatus, praefecto. Et vt caueret in posterum summorum pontificum securitati, Romanos iureiurando adegit, nullum sine eius permissu creandum Pontificem. Inde apud Capuam Sarracenos vicit, eáque nouo praesidio firmata in Germaniam reuersus, Moguntiae Synodum, Leone Papa praesente, celebrauit. Cunonem Bauariae Ducem, Hungarorum conspiratione fretum, regníque possessionem ad se transferre conantem, vicit, suóque Ducatu priuauit, qui totam aetatem suam exul in Hungaria transegit. Cúmque
XVIII
. annis imperium tenuisset, Henrico filio annos v. nato Caesare electo, & Aquisgrani coronato, aegritudine correptus, decessit, Aetatis anno
XXXIX
. Salutis
M. LVI. III
. nonas Octobris.
CHVNEGVNDIM
Regis Anglorum Cynitonis filiam, in vxorem habuit Henricus, quam ob adulterii suspicionem, repudiauit, & in coenobio Monialium adegit.
AGNES
Gulielmi Pictauiae Principis, & Aquitaniae Ducis filia, secundi Henrici vxor, foemina longè prudentissima. Haec peperit tres filios, Iuditham, Mathildim & Itam, ac duos filios, Henricum Imperatorem, & Conradũ Bauariae Ducem. Post mariti obitum cum filio Henrico Imperium administrauit. Sed à gubernatione reiecta, Romam se contulit, ac religiosissimè vsque ad obitum x x. annis vixit.
N 3
HEN
HENRICVS IIII
. Henrici
III
. Imperatoris & Agnetis filius, puer penè patre viuente Rex creatus. Post patris obitum sub tutela matris educatus, quae prudenter Imperium filii quinquennio adminiscrauit. Ea autem suasu quorundam indignè ferentium a muliere regem gubernari, ab Imperio amota, Henricus adolescentiae libertate vsus, Saxoniam incolere cepit, venationi luxuíque operam dare, principes alios contemnere, & licentiùs omnia agere. Vnde multis inuisus, omnium ferè in se odia traxit. Saxoniae ob rebellionem grauissima intulit bella. A Gregorio autẽ Pontifice Anathemate notatus, omnésque regnicolae à iuramento regi praestito, & ab obediẽtia eius absoluti, Rudolphus Sueuorum Dux, contra Henricum rex creatus est. Quod magnum in Imperio peperit dissidium: Nam exercitus vndique conscripti, pugnae multae vndique commissae sunt. Nouissimè verò pugnatum apud Martis Burgum, in quo conflictu Rodulphus dextera amissa, periit. Post eam victoriam Henricus Italiam ingressus, vrbéque Roma per vim capta, Hiltebrandum papam cepit, eúmque ab officio deiecit, qui non multò pòst in exilio mortuus est, suffecto in eius locum Rauennate Episcopo Clemẽte, à quo etiam coronatus est. Variis deinde iactatus procellis, & à filio Imperio priuatus, Leodium profugit, ibíque eodem anno è viuis excessit, cùm regnasset annos L. Princeps facundus, liberalis, acer ingenio, bellicosus, & re bellica fortunatus. M. Marcello, & C. Iulio haud inferior, vtpote qui sexagies & bis acie collate pugnauit.
BERTHA
Othonis Marchionis Italiae filia, vxor prima Henrici, ex qua Conradum, Henricum v. Caesarem, filias Agnetem, Limpergim & Sophiam genuit.
Alteram vxorem habuit Henricus Vthonis Marchionis viduam
Rusc
Ruscorum regis filiam, cum qua nuptias Coloniae celebrauit.
RODVLPHVS
Comes Rheinfeldt post obitũ Othonis Ducis Sueuiae, Dux factus Sueuorum, quòd Henrici sororem imperante Agnete vxorem duxerat, cùm Ducatus ille vacaret. Dehinc cùm aliquandiu sub Henrico, cui omnia debebat, militaret, à principibus contra Henricum Rex factus est, suffragante etiam pontifice Romano, qui principes Henrico contrarios, à fidelitate & periurio absoluerat, illíq; coronam Imperialem miserat, cum tali inscriptione:
PETRA DEDIT PETRO, PETRVS DIADEMA RODOLPHO
.
Ac aduersus Henricum exercitum ducens, multis commissis pugnis, multis vtrinque cadentibus, dextram amisit, fertùrq; in lecto decumbens, circunstantibus Episcopis, truncum manus abscissae intuitus, grauiter suspirando dixisse:
RECTE MECVM ESSE INGENVE FATEOR. HAEC ENIM EST DEXTRA, QVA DOMINO MEO HENRICO FIDEM CONFIRMAVI. IPSI VOS NVNC EXPENDITE, QVAM PIE CONSVLVERITIS MIHI, VT AB EO DEFICEREM, ET NVNC CONDIGNAM PERIVRII ACCIPIO MERCEDEM. ECCE IN QVOD ME SEQVENTEM VESTRA MONITA COLLOCASTIS SOLIVM: SATIVS FVISSET, FIDEM SEMEL DATAM, SERVARE INTEGRAM AC ILLAESAM
. Atque haud multò pòst animam efflauit.
N 4
MICH
MICHAEL
vir senex à Theodora Imperatrice, suis suadentibus, in Imperatorem electus est. qua mortua ad Imperium leuatus, & Diademate insignitus, populo ac Senatui omnem liberalitatem exhibut, plerisque amplissimos dignitatum gradus, & honorum, largitus, Nihil autem munificentię veris militibus ostendens, nec verbis benignis eos accipiẽs, sibi infestos omnes reddidit. Qui sibi alium Imperatorem Isacium Comuenum elegerunt. Ad quem opprimendum Theodorus missus à Michaële, commisso praelio fusus fugatúsq; est. Conditionibus pacis autem inter Michaëlem & Isacium constitutis, Michaël Imperio deiectus est, póstque hoc non diu superstes vitam cum morte commutauit, cúm non amplius vno anno imperasset. Vir genere & opibus clarus, caetera minus ad imperãdum idoneus, aetate etiam praegrauante.
ISACIVS COMVENVS
adiuuante Patriarcha factus est Imperator, quem deinde in magna veneratione habuit, eiúsque nepotes ex fratre propter illum, & dignitatibus honestauit amplissimis, & magistratibus pręfecit illustribus. Sed nec diuturna illa fuit amicitia. Infensus enim Patriarchae, tanquàm haereseos autorem,
cum
cum suis in exilium relegauit, vbi breui agens mortuus est. Cuius mor tem Imperator audiens, poenitentia ductus, illacrymans eiulauit, ac funus magno apparatu ab exilio reducens, in propriam mansionem reposuit, nepotésq; pristinis dignitatibus restituit. Bellum gessit cum Hungaris & Patzinatis: quibus tamen pacem petentibus, inducias dedit. Cùm verò biennio & mensibus
III
. Imperio praefuisset, inter venandum lateris subito morbo oppressus, cùm de salute desperasset, cucullam monasticam indutus, regno se abdicauit, nec multò pòst obiit. Vir strenuus, & moribus arrogantibus, bello pacéque infractus. In negotiis celer & expeditus, in rebus bellicis praestantissimus, literis non perinde deditus, affectus tamen erga eas & studiosos. Tantae continentiae, vt nec vxorem cognoscere vellet post prolem semel ex ea susceptam, cùm tamen pro seruanda sanitate, vt frequentiore vteretur coitu, à Medicis edoceretur.
Ex altero latere habet Victoriam insidentem globo, & dextra tenentem Crucem, cum inscriptione:
VICTORIA AVG
.
Augustam vitę sociam sibi ãdsciuit Isacius, ex qua prolem sustulit.
CONSTANTINVS DVCAS
Andronici Ducę filius, citra negotium rerum potitus, Isacio Imperatori successit. Vir eximia in Deum pietate, moribus mitis, verae pietatis cultor, & aequi obseruantissimus, consilio & sententia tardior & hebetior, delectatus in primis vitae munditia & sanctimonia. Literarum ignarus: eas tamen amabat, studiosósque earum venerabatur, solebátque dicere:
MALLE SE LITERARVM GLORIA, QVAM IMPERIO ILLVSTREM ESSE
. Pecuniae immoderatè studio-
O sus
sus, vias, quibus thesauros cumularet, quaerens. Vnde inuisus suis, hostibus etiam Imperii, res vndique vexantibus, ludibrio fuit. Conspirationem in se factam diuina prouidentia euitauit, autoribus nulla alia poena, quàm bonorum publicatione, affectis. Caeterùm Imperator diutino morbo correptus, cùm penè consumptus diu laboraret, Imperio tribus filiis Michaële, Andronico & Constantino ex Eudocia relictis, iísque Cęsaribus declaratis, defecit annis
VII
. mensibus
VI
. Imperio functus.
In hoc Numismate continetur imago Saluatoris insidentis solio, librum manibus gerentis, cum inscriptione:
IESVS CHRISTVS, REX REGVM
.
EVDOCIA
cum tribus liberis marito in Imperio successit, accepítque Imperatrix communem liberorum curam, & educationem, vnáque cum illis imperium administrauit. Et potuissent res domesticae fortasse muliebri prudentia non incommodè administrari, si à bellis externis pax fuisset. Sed imminentibus vndiq; Barbaris Orientem & Romanorum terras quotidie vexantibus, mulier sagax, ne vnà cum pueris regno excideret, Rep. ob Imperatorem periclitante, quendam virum idoneum ad res bellicas praeficiendum rebus esse iudicauit. Ac iurisiurandi oblita, quo marito morienti sese obstrinxerat, non superinducturam se maritum alium Imperii rebus, Romanum Diogenem sibi maritum coniunxit, communicato negotio ma iore filiorum Cęsaris, quem in regiam, vt nuptiis interesset, accersiuerat, cùm imperium tenuisset cum liberis menses
VII
. & dies aliquot.
Alterum Numi huius latus continet victoriam alatam, Crucem
feren
ferentem cum inscriptione;
VICTORIA AVG
.
ROMANVS DIOGENES
, vir nobili familia & celebri fortitudine, cuius pater domi militiae’q; clarus tyrannidis affectarae reus seipsum praecipitauerat, paternae aemulus laudis, ma ximas res gessit. Ac cùm victoriam egregiam ex hoste reportasset Barbaro ab Eudocia tanquàm dignus in torum coniugalem, & imperium acceptus est. Potitus ergo imperio cúm aduersus Barbaros felici successu rem administraret, hostes vbique fundens, & magnam contra eos virtutem exercens, insolentior factus, rem totam neglecta Eudocia, ad se trahere coepit. Alteráque suscepta contra Barbaros expeditione, rem incautiùs gerens, Romano milite partim fugato, partim interfecto, ipse à Sultano captus, & velut mancipium, abductus est. Factis tamen cum Sultano pacis conditionibus, & affinitate inter pueros contracta, in summis honoribus habitus, amplísque donatus muneribus dimisfus est. Omnibus interim rebus Bizantii mutatis, Eudocia in exilium missa, Romano Imperio erepto, & Michaëli maximo Constantini Ducae filio tradito, à quo Romanus captus, praetérque iurisiurandi fidem, crudelissimè oculis priuatus est. Nullam autem sortitus necessariam curam, vulneribúsque pu trescentibus, adeò vt vermes prodirent, caput intumuit, nec multò pòst decessit, ac ab vxore Eudocia sepultus post annos
III
. Imperii, & menses
VIII
.
Alterum Numismatis latus cum inscriptione suprà adparet.
O 2
MICH
MICHAEL
Constantini Ducae filius, à fame, quae sub eo inualuit,
PARAPINACEVS
dictus, Romano vitrico in Imperio successit. Homo ignauus, & ad Imperium administrandum minùs idoneus, studiis tantùm literarum deditus, sub Psello summo ho
??
noratissimóque ea tempestate Philosopho, versibus componendis intentus, de rebus Imperii minùs solicitus, quae à Turcis & Sultano circunquaque saeuitia vexabantur, potissimùm orientales Imperii partes ab hoste inuadebantur, adeò vt in socordis principis inuidiam, alius Nicephorus
BOTONIATVS
dictus à praefectis & ciuibus Imperator creatus sit, qui hosti saeuienti resistere posset. A quo Michaël cum vxore & filio Constantino iam dudum coronato, regno exutus, & habitu monastico indutus, in monasterium inclusus est, post
VI
. Imperii annum, & menses
VI
.
MARIA ALANA
Michaëlis Parapinacei vxor, ex quo Constantinum suscepit, vnà cum marito Imperio deiecta & in monasterium detrusa.
NICEPHORVS BOLONIATES
cognomento, haud dubiè nobilissimus, à Nicephoro Phoca Imperato-
re stem
re stemma ducens, in principis socordis inuidiam, Michaële reiecto, Imperium sibi asseruit, ac à Patriarcha Imperiali diademate coronatus est. Bryennium Tyrannidis in occidẽte inuasorem & Basilacium cepit, luminibúsque priuauit. Constantinum quoq; rebellantem compescuit. Mox verò à fratribus Comueni deficientibus, Byzantiúmque inuadentibus ac totam diripientibus, nullo non iniuriarum genere in ciues edito, Imperio deturbatus est, ac in Coenobium abire coactus, vbi aliquandiu superstes manens vitam finiuit, anno Imperii sui
III
.
CONSTANTINVS
prioris Constantini Augusti Ducae, & Eudociae Augustae filius, à Nicephoro dux exercitus constitutus, ac cum iusto exercitu contra Turcas Orientem deuastantes missus, ab exercitu Imperator salutatus est. Sed corruptis per Nicephorum militibus partim donis, partim Magistratuum dignitatibus, à militibus ipsis, à quibus Imperator creatus fuerat captus, Nicephoróque traditus est, à quo tonsus, & in sacerdotem inunctus in insulam relegatus est.
In altera parte huius Numi cõspicitur Saluatoris imago, tenentis librum cum inscriptione:
IESVS CHRISTVS REX REGVM
.
O 3
ALEX
ALEXIVS
Comuenus filius Isacii Imperatoris, Diadema impositum recepit. Multa bella infeliciter gessit. Contra Robertum Francum, exercitum ducens fugatus & caesus, magnáque clade affectus est. Cretam & Cyprum defectionem molientes, sub iugum Romanum redegit. Modos insolitos ad extorquendam pecuniam inuenit. Numismata aerea pro argenteis excudit. Vnde multae & variae insidiae ei locatae, quae ??emper detectae, autorésque, publicatis corum bonis, in exilium missi. Temporis autem successu multa correxit, multásque in diuersas orbis partes expeditiones fecit. Ac conuersus ad pacisartes, subinde se clementiorem erga subditos praebuit. Orphanis & senibus multùm afficiebatur, quibus etiam Orphanotrophion extruxit, & Musaeon, in altero pueros puellásque parentibus orbosalendos, in altero erudiendos curauit, sumptúfque his ex regio vectigali dedit. In misericordiam pronus, ad supplicia non preęceps, moribus moderatus, virtutibus praeditis maximè fauens, illísq; honores effusè largiens, vir nec arrogans, nec fastuosus. Morbo autem diutino atque grauissimo fatigatus post annum
XXXVII
. menses
IIII
. cum dimidio Imperii, Ioannifilio, reluctante in primis matre, Imperio relicto, defecit.
IRENA
Alexii Comueni Imperatoris vxor, ex qua Caloìoannem, & Isacium filios, filiásque progenuit.
HENR
HENRICVS V
. Henrici
IIII
. & Berthae Marchionissae filius, vir bellicosissimus & audax, breui totum Imperium sibi subiecit, ac iugum omnibus imposuit. Patrem suum optimum principem bello insectatus est. Ab vniuersis regni principibus in Regem Moguntiae electus est, atque Romam profectus, vt coronam Imperialem acciperet, maximis in Vrbe tumultibus motis, periisset, nili sua ips??us manu vitam defendisset. Sedato autem tumultu, multísque Romanis trucidatis, Pontificem cepit, & extra vrbem abduxit. Et cùm de coronatione & iure electiuo in creandis Pontifice, &
??
Episcopis, cumeo ageret Henricus, consensit vltrò Paschalis, vt hanc sibi praerogatiuam vsurparent Cęsares, ne quis vel Pontifex, vel Episcopus citra eorum suffragationem designaretur. Inde Romam reuersi à Paschali diadema Imperiale, cum aliis multis priuilegiis accepit: quae tamen Papapaulò pòst reuocauit, & Imperatorem excommunicauit. Ad quem rumorem Imperator iterum Romam reuersus, Pontificem fugauit, aliúmque in eius locum suffecit. Vnde multę dissensiones, schismata, incendia, homicidia, deportationes, & tumultus in Germania sunt excitati. Firmata autem pace cum principibus omnibus & Pontifice, in Traiecto inferiore morbo correptus, periit, Spirae’que in maiorum sepulcro illatus est, anno Imperii
XV
.
MECHTILDIS
Henrici Anglorum Regis filia, vxor Henrici v. ex qua nullam suscepit prolem. Quae vidua facta nupsit pòst Gau fredo Comiti Andegauensi, ex quà Henricum Ducem Normanniae, & Regem Angliae genuit.
O 4
LOTH
LOTHARIVS
Saxoniae Dux, Gebhardo Comite in Suepplemburg, & Heiduuige Burggrauia Noribergensinatus, post Henrici Imperatoris obitum, ab electoribus Caesar creatus est. Vir industrius & prudens, religiosus, diuitiis & victoriis potens, strenuus belli ductor, in armis & consilio prouidus, hostibus terribilis, iustitiae tenax, & mirus amator. In initio Imperii motus contra se excitatos repressit. Nam Fredericus & Conradus Duces ex sorore Henrici Imperatoris nepotes, rebelles factiregi, ad se iure imperium pertinere contendebant. Sed tandem per Diuum Bernhardum pacis conditionibus
Di??s Bernar ??
constitutis, Lothario reconciliati sunt. Inde in Italiam profectus ad compescendos motus contra Innocentem, alio Pontifice electo, coortos Romae, vbi Pontificem in Galliis penè exulem reduxit, & sedi Barionae restituit, & in Germaniam ad componendos tumultus mox profectus, breui in Pontificis gratiam Italiam repetiit, eúmque pulso ex Italia Rogerio Pseudopontifice, qui Campaniam & Apuliam inuaserat, ita confirmauit, vt nihil inde Pontificis aduersarii mouere possent. Tantáque in Italia fecisse fertur, vt à Carolo Magno nullus ex Francorum Regibus ei conferri possit. Rediens verò per Tridentinam Vallem, Veronae morbo correptus, anno
XIII
. Imperii mortem obiit. Corpus in Saxoniam delatum, in Monasterio suo nomine dicto sepultum est.
RICHISA
Henrici Pinguis Comitis in Northeim de Saxonia, & Gertrudis Marchionissae Saxoniae filia, ex qua Lotharium filium & Gertrudim filiam genuit, ac post mariti obitum, Henrico primo Austriae Duci nupsit.
CONR
CONRADVS III
. filius Ducis Sueuiae & Agnetis filiae Henrici
IIII
. ab Henrico V. Princeps Francorum factus, mortuo Lothario legitimè Caesar creatus est. Contra Henricum Bauariae & Saxoniae Ducem, qui regnum summis affectabat viribus, quòd gener esset Lotharii, & regalia insignia secum haberet, bella gessit, & conuentu principum facto, Imperator proscripsit, & ducatibus suis priuauit. Ex consilio Diui Bernhardi cum multis principibus, & maximo exercitu Hierosolymam est profectus, contra Sarracenos Christi hostes. Sed Bosphorum Thracium immaturè à Graeco Imperatore Manuele traiicere coactus, cùm deesset commeatus, &
panis mfe?his ??
qui à Graecis comportabatur gypso, & calce infectus esset, per summum scelus plurimi milites interierunt. Quarto autem anno post expeditionem, primùm reuersus in Germaniam in Lorchensi oppido apud Gemum inglorius mortuus, ibíque sepultus est, anno
XV
. Imperii.
GERTRVDIS
Bauaria Comitis de Sultzpach, vxor Conradi, ex qua duos suscepit filios, Henricum, & Fridericum Sueuiae Ducem, qui in obsidione cuiusdam vrbis ex aëris infectione cum aliis principibus mortuus est.
CALOIOANNES
Alexii Imperatoris filius, patri
P in
in Imperio successit. Quo adepto suos omnes honoribus & dignitatibus ornauit, in fratrem Isacium propensissimus, quem incredibili amore prosequutus est. Vir opolentus & victoriosus, nec omnino contemnendus princeps. Varias expeditiones in Asiam habuit. Turcas Persásque aliquot praeliis vicit, vrbésque illorum plurimas cepit. Gallis & Venetis, qui socia arma coniunxerant, nimiùm infestus. Legato Lothario gratulaturos de victoria misit, confoederationem more maiorum petens. Cum Conrado Rege Romanorum post obitum Lotharii foedus amicitiae iniit. Tandem memorabili exitu, dum in venatione arcum vehementiùs tendit, telo venenato à seipso, quod in aprum dirigebatur, per manum sinistram traiecto, nullis remediis opem ferentibus, vitam finiuit, post annos
XXV
. Imperii, & menses
VIII
.
Imaginem Saluatoris insidentis solio librúmque tenentis, cum inscriptione:
IESVS CHRISTVS REX REGVM
. posterior buius Numismatis pars continet.
MANVEL
humili loco natus, Tryphon à pueris vocatus, consilio vxoris Alexii principis, cum qua consuetudinem habuerat, primoribus ciuitatis interfectis, Imperium assequutus est. Multa contra Venetos bella gessit. Legatum eorum contra ius gentium violauit, negotiatores, quos simulata pace euocauerat, comprehendit, ex quo Venetis armis pressus, promissa bonorum restitutione, pacem impetrauit. Ad Conradum foedus amicitiae petẽs legatos misit: quem tamen in expeditione Hierosolymitana variis insidiis fatigauit. Per Bosphorum enim bellatorum numerum traducendum Conrado autor fuit, commeatúsq; pollicitus sufficientes, gypsum contusum in fa-
rinae
rinae speciem, triticeis immiscuit commeatibus, quo cibo breui magna consumpta est militum multitudo. Vnde Manuelis nomẽ Francis odiosissimum erat. Ac ob eam perfidiam à Rogerio Siciliae Rege, bello petitus, vastata omni ora Graeciae, ac in Byzantium impetu facto, eius quoq; suburbiis flamma consumptis, tam atroci iniuria affectus, vt penè de eius Imperio actum esset. Post
XXXVIII
. autem principatus annos, Monasticam vitam secutus, morbo periit, cùm vixisset annos
LX
. relicto Alexio filio paruulo. Vir in omni vitae suae cursu fuit malitiosus, rectae fidei dogmata perturbare per insaniam adortus, non priùs destitit ab incoepto quàm omnes sibi aduersantes videret.
GERMANA
Conradi Imperatoris fuit vxor, ac deinde Manueli Constantinorpolitano Imperatori desponsatá.
Alteram vxorem habuit Constantiam Manuel, quae priùs Boëmundo nupserat.
ALEXIVS
Manuelis ex sorore Raymundi Principis Antiochiae filius, patri puer penè in Imperio successit: commissa tamen Imperii administratione, ob aetatem minorem Andronico, à quo Imperium per aliquot annos est administratum. Cùm verò Imperii habenas per se Alexius administraret, multorum insidiis fatigatus est, praecipuè Andronici. Qui cùm primùm tutorem egisset, dehinc participem Imperii, cupidus regnandi, pręter Iu??fiurandi fidem, eum
XV
. tantùm annos natum, clàm interfecit, saccóque insutum in mare abiecit, cùm
III
. annos à patris morte, rerum potitus esset.
In hoc videtur Numismate Victoria alata & stolata, dextra coro-
P 2 nam
nam Lauream, sinistra ramum Palmae tenens, cum inscriptione eiusmodi:
PRINCIPI IVVENTVTIS
.
AGNETEM
Francorum Regis filiam, Manuel vxorem habuit, propter quam graues sibi inimicitias conflauit.
ANDRONICVS
Comuenus Manuëlis Imperatoris consanguineus, ideóque Alexio tutor datus. Vir callidissimus & saeuus, cùm regnandi libidine Alexium sustulisset, imperio potitus, omnem crudelitatem in Alexii amicos exercuit, multósq; ex illis occîdit, multos in exilium misit, omnibus hominibus infestum se reddens. Agnete, Imperatoris Alexii coniuge, in vxorem ducta, incestas celebrauit nuptias. Cúmque ob insitam saeuitiam, omnibus esset inuisus, à Gulielmo Siciliae Rege, necem Alexii vindicaturo, bello petitus est. Et quia sciebat, ob nefanda scelera, nullum se habere amicum, cùm vndique premeretur, praelio victus, ab Isacio Angelo praeter suam omniúmque opinionem Imperio deiectus est, captúsq; ac per vrbem asinae praeposterè impositus, altero oculo effosso, manúq; abscissa, circumuectus, vulgi turbae’que tumultu vncis & harpagonibus frustulatim conceptus, ac dilaniatus, periit, cùm biennio rebus praefuisset.
ISATIVS ANGELVS
ab amicis è Peloponneso ad Impe-
rium
rium vocatus, Andronico abdicatum Imperium, sibìque magno consensu delatum, assumpsit. Vir iustissimus, & aequi obseruantissimus, Christiani nominis amantissimus, sub initia Imperii satis prudenter se gessit. Cum Guiliesmo Siciliae Rege pacem composuit. Bellum cum Mysis infeliciter confecit, varias multorum tyrannides oppressit. Fridericum Barbarossam in Syriam properantem, cùm apud Con stantinopolim desedisset, magnificè excepit, adiutúmque commeatu, & aliarum rerum necessariarum copia, datis etiam obsidibus, Bosphorum traiicere iussit. Caeterùm cùm fratrem Alexium minorem natu à Turcis captum, maximo redemisset aere, dolo ab coipso circunuentus, per summum scelus oculis priuatus, in carcerem traditus est. Vnde per filium eductus, morbo ex aëris insolentia contracto, non diu vixit.
ALEXIVS ANGELVS
Isatii Imperatoris minor frater, per summam ingratitudinem, & parricidium, Imperium adeptus, Vir impiissimus & sceleratissimus, non eo contentus, quòd maiorifratri Imperium per scelus ademerat, verùm etiam nepotem Alexium iuniorem Isatii filium annos agentem duodecim, pari cruciatu perdere, aut capere, nisi fuga salutem quaesiuisset, summo studio conatus est. Puer autem Francorum procerum auxilio solicitato, con foederatis etiam Venetis, Constantinopoli ferro flammáque expugnata, Alexióque fugato, Imperio restitutus est, ac post patris subitam mortem Francorum Venetorúmque armis praeualentibus Imperator salutatus est.
Numismatis huius pars posterior repraesentat Victoriam alatam, Crucem ferentem, tali inscriptione addita:
VICTORIA AVG
.
P 3
ALEX
ALEXIVS IVNIOR
post fugatum Alexium fratricidam, & patrem carcere liberatum, Imperium assecutus est. Cúmque promiffa, quae pater rata fecerat, adimp??ere cuperet, seditione orta, puer Imperatorpenè obrutus est: sed promptissimo consilio facilè tumultum sedauit. Et vix mensepost restitutionem exacto à Murzyphlo ignobili quodam, quem ad summum dignitatis gradum euexerat pater, gutture eliso necatus est. Tyrannus hostibus frustra se opponens amissa vrbe Constantinopoli, nocte media cum vxore, & thesauris, clam aufugit, ac non multò pòst in Peloponneso captus, & Constant??nopolim retractus excaecatus & de eminentissimo loco praecipitatus, pérque vrbem tractus frustatim discerptus est. Summa autem Imperii ad Francos translata, Balduinus primus Grecorum Imperator creatus est.
Mulierem stolatam in sella sedentem, vtraque manu signa militaria tenentem, cum inscriptione:
PRINCEPS IVVENTVTIS
ostendit facies altera huius Numi.
FRIDERICVS
, cognomento
BARBAROSSA
, Friderici Ducis Sueuorum fratris Conradi Regis & Iudithae filius,
princeps
princeps manu ingenióque strenuus, armis exercitatus, memoria praestans, validus consilio, periculorum contemptor, affabilis & mansuetus, liberalitatis egregiae, multarúmque rerum peritia nemini secundus, statura procera, facie eleganti, capillo & barba??ruffa. Conrado Rege defuncto, ab vnìuersis Germanię principibus Rex Francofordiae electus est. In initio imperii Bauariam & Austriam multo admirandóque labore in concordiam redegit. Henrico Lotharii filio Bauariam restituit. Henricum cognatum suum Austriacum Comitem creauit, & vtriusq; Ducatus terminos discriminales posuit. Henrico autem in Italia à se deficienti, & nouas in Germania factiones concitanti, Ducatum abstulit, & Othoni Vuitelspach donauit. Italiam ingressus, vt discordias tolleret, Derthonam portas sibi claudere ausam, obsessam cepit, Romámq; ad Adrianum Pontificem profectus
IIII
. Imperii anno coronae Imperialis signa accepit. Relicta autem vrbe multas per Italiam passus insidias, in Germaniam redüt. Ducem Polonię ad tributum soluendum coëgit, Ducémq; Bohemiae regio Diademate insigniuit. In Italiam reuersus, Mediolanensem vrbem saepius rebellantem, sub iugumredactam, tandem funditus euertit, solóque aequauit, autoribus rebellionis securipercussis, bo nísque eorum publicatis. Mox in Germaniam abiens, iterum Italiam maximis copiis inuasit, Anconem expugnauit, Alexandrum pontificem, quicunctos Principes per Franciam, Angliam, & Hispaniam in se incitauerat, ex vrbe fugere compulit. Postquàm verò iterum Germanos inuiserat, Italiam repetiit, cum Mediolanensibus ad pristinam perfidiam redeuntibus, praelio congressus, multos ex suis amisit, ipse fuga elapsus, Papiam venit. Caeterum cùm Alexander
III
. Venetias profugisset, & Otho Imperatoris filius nauali praelio victus, captus esset, pacis conditiones sancitae sunt, Imperatórque & Pontifex amicissimi facti sunt. Pacata tota Italia, expeditionem Hierosolymitanam suscepit. In Cilicia multas potentissimas vrbes, Sarracenos, & Turcas prostrauit. Atcùm in Armenia ob aestum mitigandum sudorísque abluendi causa, amnem ingressus esset, in vndis strenuissimus heros periit, Imperiianno
XXXVII
. Salutis
MCXC
.
ADILA
Marchionis de Vobburg in Bauaria filia, vxor prima Friderici Barbarossae, cum qua iudicio Constantiensis ecclesiae ob sanguinitatis propinquitatem, diuortium facere coactus est.
P 4
BEAT
BEATRICEM
degenere Burgundionum nobilissimam filiam Reginaldi Comitis Bizantini vnicam, vxorem secundam cum amplissima dote accepit Fridericus. Ex qua quinque filios, Henricum, Fridericum, Othonem, Conradum, & Philippum, filias verò duas, So phiam & Beatricem genuit.
HENRICVS VI
. Friderici Barbarossae Imperatoris & Beatricis filius, patre viuente Romanorum Rex designatus, ac consensu Germanorum principum, Aquisgrani corona insignitus est. Facundus princeps & sapiens, mediocri statura, decora facie, corpore tenui, animo autem imperterrito & hostibus formidando. Diademate Imperiali Romae insignitus, acceptáque in vxorem Constan tia Guilielmi Siciliae Regis filia, quae in Monasterium Panormi inclusa erat, iussu Pontificis Apuliam ingressus, Tancreto Regi Siciliae, Rogerii ex concubina filio, bellum intulit, Neapolímque munitissimam vrbem frustra obsedit, peste in exercitum grassante. Sed tamen paulò pòst paruo negotio Neapoli capta, totam Apuliam, Calabriam & Siciliam subegit. In Germania tumultús coortos facilè compressit, Leodiensi enim Episcopo ferro confosso, rebellio quieuit. Insignes copias Hierosolymam contra Sarracenos misit, ipse cum vxore & filio Siciliam ingressus, cùm venationi indulgeret, ac in quodam nemore, vbi erant frigidissimi fontes, calorem lenire volens, in terram noctu stratus, ex frigore coepit aegrotare, Messanámque translatus, paulò pòst obiit, superstite filio vnico Friderico, quem Philippo fratri, cum regni Siciliae administratione ac insignibus Imperialibus commendauit, anno Imperii sui
VIII
.
CONSTANTIA
Gulielmi secundi Regis Siciliae, & Apuliae fi-
lia.
lia. Haec, ne filium regni destructorem, vt in fatis erat, progigneret, in Monasterium Diuae Clarae Panormi detrusa est. Sed à Caelestino Pontifice soluta, Imperatori penè anus desponsata est, eíque filium Fridericum in tentoriis palàm in pratis Panormi peperit, ac dehinc Mariam filiam.
PHILIPPVS
, Sueuiae Dux, Friderici Barbarossae filius, Henrici regis frater, princeps mansuetus, mitis, facundus, & liberalis, insignia Imperialia habens, à quibusdam principibus in Mulhausen in Regem Romanorum electus est. Pars autem electorum Othonem Ducem Saxoniae elegit, ídque Innocentio
III
. approbante. Vnde maximae discordiae ortae sunt, & ab illis ad arma ventum. Stabant pro Othone Anglus Rex, Philippo Gallorum Rex fauebat. Philippus Alsatiam populatus, vrbes & oppida euertit funditus. Argentoratum cepit, & Episcopum ad deditionem coëgit, ac ad Rhenum progressus, vbi aestuabant bella, cum Othone congressus, eum fudit & fugauit: omnésque vrbes Rheni partim armis, partim promissionibus subegit. Tandem vbi principes, assiduis attriti bellis, languerent, nullúsque rebellaret, Pontificem solum repugnantem per nuptias filiam suam nepti Pontificis ex fratre, in matrimonium collocans, reconciliauit, Othoni etiam filia sua Beatrice in vxorem tradita. Porrò sancita vndiquepace, cùm Philippus Bambergae ageret, & quodam die ve nam incidisset, nihil mali suspicans, solus in conclauipaucos secum habens, ab Othone de Vuitilspach, qui tanquàm amicus Caesaris cubiculum ingressus, nemine id prohibente, interfectus est, ac Bambergae sepultus. Sed posteà à Friderico
II
. humatum corpus, Spiram translatum est, anno imperii sui
IX
. Nec multò pòst parricida Otho trucidatus periit.
Q
IREN
IRENE
Alexii Imperatoris Constantinopolitani soror, Philippi vxor, ex qua nullum filium, sed filias Kunegundam, Ethisam, & tertiam filio fratris Pontificis desponsatam, Quartam Beatricem sustulit.
OTHO IIII
. filius Henrici iunioris superbi, Ducis Bauariae, & Saxoniae, Philippo mortuo facilè imperium adeptus est: qui anteà quoque in odium Philippi Caesar creatus fuerat. Hic magno ex Alemaniae oppidis coacto exercitu, Romam ad suscipiendam coronam Imperialem profectus est. Qua suscepta Romae iniuriis affectus, quaedam oppida Pontificiae ditionis occupauit, & vndique terras latrociniis infestauit. Proinde Anathemate à Pontifice notatus, etiam cum praesens adhuc in Italia esset, principibúsque sacramenti religione, qua illi obligati erant, absolutis, Imperii titulis priuatus est. Friderico
II
. Sicihae rege, adnitente etiam Pontifice, in huius locum creato. Quo nuntio accepto Otho, qui tum Thuringiae Landegrauium tanquàm rebellem frustra persequebatur, Friderico occurrere statuit. Verùm destitutus omni suorum praesidio, in Saxoniam profugere coactus est: atque reparato exercitu, & Angliae Regis ope adiutus, in inferiorem Germaniam contra Gallorum Regem contendit, à quo victus est. Ac posteà moerore confectus, ab excommunicatione priùs absolutus, diem clausit vltimum, annis
IIII
. rerum potitus.
MARIAM
filiam Ducis Brabantiae vxorem primam Otho habuit, quam ob consanguinitatem repudiauit.
BEATRICEM
filiam Philippi Caesaris ex Irene, ideo in vxorem
duxit
duxit Otho, vt haereditario quasi iure Imperium possideret, quae sine liberis decessit.
BALDVINVS FLANDRENSIS
Comes, qui cum aliis principibus Alexium in Imperio restituerant, capta vrbe post fugam Murziphli
XV
. virorum suffragio Imperator electus est. Iis tamen conditionibus haec electio facta est, vt si Imperator Gallus crearetur, ne penes gentem vnam vtraeque dignitates essent, Veneti Antistitem darent. Venetorum igitur consensu Thomas Maurocenus Patriarcha designatus est, qui statim ad Rom. Pon tificem profectus, quòd Constantinopolitana Ecclesia Rom. Pontifici subiiciebatur, cum dignitatis suae autorem fecit. Móxque reuersus, celerrimo conuentu, Balduinum Imperii corona insigniuit, & inunxit. Imperator verò vix anno circũacto, cùm cuncta praeter Adrianopolim recepisset, mortuus est, fratre Henrico successore relicto.
HENRICVS
Flandrensis Comes, Balduini Imperatoris frater, princeps Christianae religìonis obseruantissimus, omnium consensu successor fratri in Imperio declaratus est. Hic Adrianopolis obsidionem continuauit. Sed Bulgaris magnis copiis illi in auxilium
Q 2 venient
venientibus, obsidionem soluit, & cum Bulgaris pacem firmauit, accepta in vxorem ducìs eorum filia. Cúmque domi forísque prudenter se gereret, vrbebene munita, & firmo praesidio in ea collocato, in Thessaliam profectus, Gulielmum Bonifacii filium Thessaliae regem constituit. Inde ad Imperii administrationem reuersus, cunctis ordinatis & dispositis, intempestiua morte decessit, Tholanta filia Petro Antisiodorensi nupta, haerede relicta post annum Imperii
XI
.
PETRVS
Antisiodorensis Comes, Henrici Flandrensis gener vxorio iure, cùm nulla mascula adesset proles, Imperator Con stantinopolitanus creatus est. Post electionem cum coniuge Romam profectus, à Pontifice Honorio extra vrbem ad Laurentii templum insignia Imperialia accepit. Inde vxore Constantinopolim praemissa, ipse Dyrrachium, quod Theodorus Lascaris, qui se Imperatorẽ gerebat, occupauerat, obsidione cinxit. Sed expugnatione frustra saepius tentata, vtpote quę copioso milite, firmóq; praesidio defensabatur, soluta obsidione, acceptáq; à Theodore fidei publicae securitate, Macedoniae vrbes mediterraneas inuisere constituit. Ad nemorosa igitur Thessaliae loca delatus, cùm ad saltus ascendisset, in paratas à Theodoro insidias incidit, ac contra iurisiurandi fidem abductus, & in teterrimum carcerem coniectus, tandem obtruncatus est. Imperium interim vxore eius administrante, donec Robertus filius ex Galliis accerseretur.
ROB
ROBERTVS
Antisiodorensis Petri Imperatoris filius, ad paternae captiuitatis nuntium, Constantinopolim venit, ac confestim Imperator salutatus est. Veneti nominis obseruantissimus fuit, adeò vt Ducem eorum Marinum Michaëlem Praetorem Constantinopolitanum, Imperii consortem appellaret. Insignis formae puellam quandam, priùs tamen vni purpuratorum, Ductori videlicet Latinorum ordinum, nuptam, sibi vxorem despondit. Vnde in maximum famae & nominis periculum incidit. Prior enim sponsus animi impotens amicis, domesticísque commilitonibus coactis, in regiam irrupit, ingressúsque puellae cubiculum, eam naribus dehonestatam occîdit, matrémque noui connubii conciliatricem, vi domo abstractam, in mare praecipitauit. Eam vlturus iniuriam Robertus, dum Roma reuertitur, in Achaia decessit, Balduino filio admodum puero superstite.
BALDVINVS II
. Roberti ex alia coniuge, quàm quae naribus truncis dehonestata erat, filius, patri in Imperio successit, & Ioannis Brennii Regis Hierosolymitani filiam Martham in vxorem duxit, socero Imperium administrante. Quo defuncto, solus rerum potitus, multo bellorum onere grauatus est. Cúmque pecu-
Q 3 niam
niam ad bellum gerendum necessariam, alio modo à mercatoribus consequi nequiret, plumbum aedibus publìcìs detractum vendidit, ac ob accepti aeris mutuum, filium Philippum Venetis, vt opem solam, quam possent, ferrent, oppignorauit. A quibus
XXV
. triremum classis missa, ob??idione vrbem liberauit. Bello autem durante, donariis templorum omnium ablatis, ingentem ad Bosphori fauces exercitum obiecit, omnia Theodoro mortuo recuperare sperans. Sed dum externam vim formidat, à domestica opprimitur. Nam Michaëli Palaeologo vrbe per proditionem tradita, ipse nocturna trepidatione excitus, rapta supellectile ad Euripum se proripuit, profugúsque naui in Euboëam est delatus, cùm Imperio, cum Ioanne socero suo annis penè
XX
. praefuisset. Acsic Graeci pristinum Imperii recuperarunt statum, quem Franci circiter annos
LX
. tenuerant.
IOANNES BRENNIVS
, Rex Hierosolymitanus, suadente Gregorio Pontifice Constantinopolim est accersitus, ac tradita Balduino Imperatori filia sua Martha in vxorem, propter aetatem puerilem imperiũ administrauit, Imperatórq; est dictus. Eo verò mortuo, ex decreto imperium ad Balduinum reuolutum est.
FRIDERICVS II
. Henrici
VI
. Imperatoris, &
Const
Constantiae Reginae Monialis filius, vtriusque Siciliae & Hierosolymae Rex, Sueuiae Dux, princeps strenuus, fortis, magnificus, liberalis, multarum linguarum peritus, acsimul eruditus, Latinam, Graecam, Sarracenicam, & Germanicam linguam exactè calluit. Ptolomaei Almagestum ex Sarracenico idiomate in Latinam linguam transferri curauit. Deiecto Othone, Caesar est electus. Coronam Imperii cum Augusti nomine Romae ab Honorio
III
. accepit, multa praedia cum donis plurimis Ecclesiae conferens, vt Pontificis sibi fauorem conciliaret. Ignominiam autem à Beronensibus sibi in itinere illatam vlturus, vrbem eorum igne iniecto vastauit, studiúmque illinc generale in Patauium transtulit. Deinde in Sicilia, Calabria, Apulia rebelles subiugauit, & ditioni suae adiecit, Sarracenos deuicit & expulit. Filium suum Henricum, principum consilio Rom. Regem creatum, Diademate insigniri curauit. A Pontifice Gregorio
IX
. iniquè, quòd votum Hierosolymitanae peregrinationis non soluisset, Anathemate percussus est. Vt autem Pontificem deliniret, & votum exolueret, expeditionem iam diu meditatam maturauit, traiectóque mari, Cyprum, dehinc Accon peruenit, & negotium ita perfecit, quòd à Sultano non solum Hierosolymam, sed multas alias vrbes in vicinia sitas receperit, ac Hierosolymis coronatus, anno Salutis
MCCXXIX
. Hierosolymã & loppen vrbes munitionibus aduersus vim hostium firmari curauit, pacisque foedera cum Sultano decennii spatio sanciuit, Pontifice interim Apuliam ingenti exercitu inuadente, & sub ditionem suam redigente. Necessitate igitur compulsuss Imperator ingentibus copiis in Siciliam rediit, & haereditarium regnum ex periculi metu eripuit, ac posteà adnitentibus principibus, Anathematis diris absolutus, cum Pontifice in gratiam rediit. Dehinc in Germaniam abiit. Contra Hungaros bellum gessit. Vrbem Viennam cepit vt’que Imperialis ciuitas esset, literis confirmauit. Filium suum Conradum Viennae Caesarem elegit. Inde in Italiam reuersus, Mediolanenses aliásque vrbes, quae defecerant irritante Pontifice, grauissima clade affecit. Ob id tertiò à Papa excommunicatus est. Iterum tamen supplex absolutionem à Pontifice petiit, qua non impretrata, vt se tueretur, necessitas impulit, nec caruit factione Gibellinorum in Italia potentissima, quae sibi adhaerebat, alter Guelphorum partes Papae sequente, Romámque obsedit. Sed re infesta Rauennam cepit, Parmámque obsidione cinxit. Quam funditus delere & eo loco castro-
Q 4 rum
rum nouam vrbem Victoriam condere statuit. Et res primò prosperè cessit: sed eruptione ciuium facta, ciuitas noua Victoria capta & direpta est. Creato Innocentio Pontifice, Lugduni concilium celebratum est, ad quod Fridericus non veniens, Anathemate notatus, Imperiali dignitate priuatus est, Henrico Landegrauio Thuringiae suffecto. Cùm autem in Apuliam rediisset, & ex accepto veneno grauiter laboraret, ac medicorum diligentissima cura, & opera ex longa aegritudine conualuisset, Manfredi filii Nothi dolo necatus est, cùm
XXXII
. annos rebus praefuisset.
CONSTANTIA
Regina Aragoniae, prima Friderici
II
. vxor, ex qua genuit Henricum, Ducem Sueuiae, & Rom. Regem, & Iordanem, qui puer obiit.
Iola Ioannis Comitis Bronae, & Regis Hierosolymitani filia, quam pater Friderico in Europam cum caeteris Christianis principibus reuersus, in matrimonium despondit. Quae Friderico Conradum Rom. Regem peperit, qui matri, quae breui vixit, superstes fuit.
AGNES
filia Othonis Morauiae Ducis, tertia Friderici vxor, quae repudiata, Vdalrico Duci Carinthiae nupsit.
Quartam vxorem habuit Fridericus
RVTINAM
filiam Othonis Comitis de Vuolffertzhausen in Bauaria.
Mortua Rutina
ISABELLAM
Ludouici Ducis Bauariae, qui in Khelheym oppido caesus est, filiam, quintam vxorem duxit Fridericus.
MECHTILDIM
Ioannis Regis Angliae filiam, Fridericus Pontificis dispensatione, quandoquidem affinitatis gradus aliôqui obstabat, sextam vxorem accepit.
HENR
HENRICVS
filius friderici
II
. Imperatoris ex Constantia vxore, patre viuente puer penè decennis, consensu principum Rom. Rex electus est, & Aquisgrani coronatus. Qui cùm parum ado leuisset, Austriae Ducis filiam in matrimonium accepit. Sed cùm Pon tificis diris pater Fridericus execraretur, à Pontifice corruptus, aduer sus patrem cum Longobardis conspirauit, & exercitum in Bauariam contra Othonem, patre inuito, duxit. Ob id à patre in Apuliam vocatus, custodiae datus, in vinculis maceratus, mortuus est miserabiliter
VIII
. annis regno potitus, quem pater dehinc flebiliter luxit, relictis duobus filiis gemellis, qui à Manfredo Friderici filio ne Siciliae regnum sibi auferrent, veneno necati sunt.
MARGARITA
Leopoldi Austriae Ducis filia, Henrici vxor: ex qua gemellos Fridericum & Henricum procreauit. Haec post mariti obitum Ottacaro filio Regis Bohemiae nupsit, quam cùm nullam ex ea sobolem tolleret, repudiauit, ac dehinc veneno necauit.
CONRADVS
Friderici II. Imperatoris filius, ex Iola Regina Hierosolymitana, Dux Sueuiae, patre viuente in Romanum regem designatus est. Princeps clementissimus, & morum elegantia
R & facil
& facilitate insignis. Ab Henrico Landgrauio Thuringiae ad Francofordiam fugatus, in Bauariam concessit, ac Ratisbonae in insidias delapsus, vix euasit. Audita verò patris morte in Siciliam est profectus, ac Apulia tota recepta, Neapolíque euersa, Capua quoque expu gnata, & solo aequata, annis
II
. post patris obitum Imperio potitus est, à Manfredo fratre spurio, qui principatum Apuliae vi inuaserat, veneno extinctus est, atque honorificè Neapoli sepultus, anno Salutis
MCCLIIII
. superstite filio conradino, qui cum matre paruulus in Bauaria degens, cùm adoleuisset, forma egregia, in Italiam accersitus est ab illis, qui contra Guelphos assiduum bellum gerebant, ac à plerisque ciuitatibus benignè exceptus, Romam ingressus est, indéque contra Carolum Gallorum Regis fratrem à Pontifice incitatum, quíque Manfredum debellauerat, profectus, apud Beneuentum victus, & deinde per insidias cum Frederico Austriae Duce captus, ac sordidiùs, quàmdecebat tractatus, contumeliísque affectus, ac posteà Pontificis consilio cum Duce Austriae securi percussus est.
ELIZABETH
Othonis Ducis Bauariae filia Conradi Imperatoris vxor, ex qua filium Conradium sustulit. Quae defuncto marito, Meinhardo Comiti Goritiae nupsit.
HENRICVS
Thuringiae & Hessiae Landgrauius, frater Ludouici Landgrauii mariti S. Elizabethae in odium Friderici
II
. suggestu Pontificis ab electoribus. Rex declaratus est. Conradum Frederici filium Francofurtum ad Comitia indicta cum exercitu armato, vt interciperet conuentum, venientem fudit, fugauítque. Vlmam, quae Conradi sequebatur partes, obsedit. Sed ob defectum commeatus, & ingens frigus, cùm obsidionem solueret, tormento
bellic
bellico ictus, eodem anno, quo Rex electus est, periit: licet alii affirment dysenteria in Thuringia eum periisse.
ELIZABETHA
Ducissa de Braunschveig vxor Henrici, sterilis suit, ac cum marito in Isennacho oppido Thuringiae sepulta.
GVLIELMVS
filius Florentii
IIII
. eius nominis, & Mechtildis filiae Henrici Ducis Brabantiae amitae Diuae Elizabethae, iuuenis imberbis, VIX
XX
. annos natus, defuncto Henrico contra Fridericum & Conradum filium ab electoribus Rex electus est. Princeps ad arma natus, qui Holandiam, Zelandiam & Frisiam paternas Prouincias feliciter administrauit. Aquisgrani in praesentia electorum & Antistitum coronatus est, ac tam feliciter imperium admi nistrauit, vt summa pax eo regnante in vniuersa Germania esset. Contra Flandrenses multa bella gessit, Frisiam debellauit, & subegit. Et cùm victor terram egressus esset, delatus in glaciem, cecidit, ac a quibusdam fugitiuis secus viam in arundineto latitantibus, cuspidibus transfixus est, cùm
IX
. ferè annos imperasset.
ELIZABETHA
filia Othonis Ducis in Braunschveig & Luenburg vxor Gulielmi, ex qua filium Florentium & filiam Beatricem progenuit.
R 2
RICH
RICHARDVS
Cornubiae Comes, Ioannis Regis Anglorum, & Elizabethae filius, Principibus inter se de eligendo rege variantibus, qui ingenti pecuniarum aceruo Imperium emisse dicebatur, à quibusdam principibus electus est, Alphonso quoque ab aliis creato. Et in die Ascensionis Domini, Aquisgranum ex Anglia perductus, in solium collocatus inunctus, & coronatus est, insigniáq, regalia à Philippo de Falckensteyn accepit. Vnde insolentior factus Richardus, plerasque regni vrbes, deiecta pace, quae sub Gulielmo Re ge facta fuerat, in suam ditionem coëgit. Prouincias Episcopi Treuerensis, cùm se flectere non posset, igne & ferro vastauit. Poppardiam obsedit, & expugnauit, pace ciuibus promissa, aliásque rebelleis ciuitates coërcuit. Cúmque in Angliam esset reuersus, & Londinum incautiùs obsedisset, mense Iunio captus est, ac liberatus iterum in obsidione alterius ciuitatis occisus est anno Imperii
VI
.
SAVCYA
Raymundi Comitis Prouinciae filia, Richardi vxor, ex qua duos genuit filios, Henricum & Edmundum Comites Cornubiae.
ALPHONSVS
Castellae & Legionis Rex, Ferdi-
nand
nandi
III
. & Beatricis filius, Princeps excelsi, & magni ingenii, ad grandia natus, Astrologicae sciẽtiae peritissimus, cuius nomine adhuc tabulae Astrologicae studiosis admodum gratae, circunferuntur, condendis legibus deditissimus, liberalis & munisicus. Ab electoribus absens Rex Romanorũ eodem anno, quo Richardus, electus est. Cùm autem vndique in Germania & Italia aestuare bella videret, persuasus à Pontifice, moderationem Imperii spontè abdicauit. Ac in Hispaniam abiens, Hispalim venit, ibíque ex animi moerore propter mortem primogeniti filii contabescens, flebiliter decessit.
VIOLANTAM
Iacobi Regis Aragonum filiam Alphonsus vxorem habuit, quam plurimùm dilexit. Sed cùm nullam ex ea prolem susciperet, repudiare eam cogitans, Christianam puellam, forma conspicuam, Daciae Regis filiam in matrimonium per Oratores postulauit. Quae cùm adduceretur, praeter omnium spem, repentè Regina Violanta grauida adparuit, ac filiam Berenguelam, dehinc Ferdinandum, Sanctium & Ioannem filios peperit.
RODOLPHVS
Comes de Habsburg, Princeps non minùs manu strenuus, quàm ingenio sagax, ac prudens, famáq; conspicuus, vnanimi consensu Electorum principum, Francofordiae, in Romanum regem electus, & per Burgrauium ex obsidione Basiliensi Aquisgranum ductus solitis ceremoniis coronatus est. Ante electionem multa praeclara gessit, ac sub Imperatore Friderico
II
. tam strenuè res sibi commissas perfecit, vt ei tota nobilitas Caesaris, cùm ipsum adiret, assurgeret. Brysgaiam, Ergayam, Turgayam, magnámq; partem Sabaudiae, minorísque Burgundiae subiugauit. In Alsatia seditiosas vrbes, quae conspirauerant in eum, vi cepit, & dignas de illis
R 3 poen
poenas sumpsit. Ottacarum Bohemiae Regem contumacem praelio vicit, atque occîdit. Totam Austriam sub suam ditionem redegit, ac in ea Albertum filium suum Ducem creauit, à quo Austriaci principes originem trahunt. Bohemiam potenti manu ingressus, omnia igne & ferro deuastauit. Venceslao Ottacari filio Bohemiae regnum restituit, eíque filiam Gutam mirae pulchritudinis in matrimonium dedit, filióque suo rodolpho Sueuiae Duci Agnetam Ottacari filiam despondit. Talibus nuptiis pace firmata, in Heluetios, qui Comiti Sabaudiae. subdebantur mouit, quos nullo negotio subegit. Pseudofredericum, qui se pro Frederico iuniore Sueuis ostentauerat, multásque vrbes ad se pellexerat, captum Nouesii combussit. Comitem Vuirtembergensem Eberhardum inuasit, Stutegardium obsedit, tandem causa per Episcopum Moguntinensem transacta est Italiam pro adipiscẽda corona Imperiali nunquàm ingressus est. A Bononiensibus, Florentinis, Genuensibus, Lucensibúsq;, licet in grauem Rom. Imperii iacturam, grandem congessit pecuniam. Auaritiae itaq; notatus studio à plerisque reprehensus est, in caeteris laudatissimus: Senio confectus, vires corporis sui imminui sentiens, Principibus Imperii Francofordiae conuocatis, filium suum Albertum regem designari voluit. Illis autem recusantibus, Argentinam concessit, inde Erfordiam, vbi lethaliter aegrotare coepit. Festinabũdus igitur Spiram tanquàm ad sepulcrum maturauit. Sed antequàm vrbem attingeret, in Germershaym diem suum obiit, Spirae’que honestissimè regno funere, Imperialibúsq; ceremoniis sepultus, anno aetatis suae
LXXIII
. Imperii
XVIII
. Salutis
MCCXCI
.
ANNA
Comitissa de Hohenberg in Sueuia Rodolphi vxor, ex qua septem filias, Rodolphum, Hartmannum, Fridericum, Rodolphum,
II
. Albertum, Hartmannum
II
. & Carolum, totidémque filias Euphemiam, Gutam, Mechtildim, Agnetem, Catharinam, Annam & Clementiam progenuit.
AGNETEM
iuuenculam filiam Ducis Burgundiae, & neptem Regis Franciae, in senectute in vxorem recepit Rodolphus, quae cùm nullam ex eo sustulisset prolem, post mortem eius in Burgundiam rediit.
ADOLP
ADOLPHVS
Comes de Nassav vnanimi principum consensu, sed miro astu Francofordiae Caesar electus, Aquisgrani coronatus est. In Columbarienses in odium Alberti Austriae Ducis, qui filiam suam, filio Adolpho vxorem dare recusauerat, exercitum duxit. Albertúmque Ducatu eiicere voluit. Dehinc Alsatiae vrbes auxilio Coloniensis praesulis, sibi rebelles compescuit. Et vt generis sui nobilitatem illustriorem redderet, in Thuringiam & Misniam profectus, eos magna clade affecit. Marchionem Misniae in deditionem recepit, pacémque petere coëgit. Contraregem etiam Franciae, propter regnum Arelatense, bellum molitus est. Cùm autem ob varias & multas in Imperio perturbationes compescendas, potentiori quodam capite in Germania opus esset, & electores principes Adolphi sordes, & ambitionem pertaesi, conuentu habito, eo reiecto, Albertum Austriae Ducem Regem elegerunt. Adolphus verò vi Imperium retinere volens, auxilio fretus Othonis Bauariae Ducis, Rodolphi Comitis Palatini, & quorundam Imperialium ciuitatum, armatis copiis imprudenter Alberto occurrit, & prope Vormatiam, praelio commisso, insestis armis, sex horis pugnatum est. In quo conflictu, captis multis nobilibus, multísque calore suffocatis, Adolphus ipse ab Alberto caesus est annis
VIII
. rerum potitus.
IMAGINA
nobilissimi viri de Limpurg filia, Adolphi vxor, ex qua tres filios, Adolphum primogenitum, & duos alios filios, filiámq; Mechtildim, quam copulauit Rodolpho Rheni Palatino procreauit.
R 4
ALB
ALBERTVS
Rodolphi Caesaris & Annae Comitissae in Hohenberg post occisum Adolphum, iterùm ab Imperii electoribus Francofordiae Caesar electus est, Bonifacii Pontificis assensu, cùmid obseruantissimè anteà negasset, & Aquisgrani coronatus. Princeps prudentia, sagacitate & clementia nulli secundus, in benemeritos munificus, patiens erga inimicos, non praeceps in vindictam, iniurias obliuioni facilè tradens. Filio suo Rodolpho Austriae Ducatum administrandum commisit, eíque Blancam Philippi Francorum Regis sororem, in vxorem dedit. Aduersus Episcopum Salisburgensem ratione fabricarum salis, bellum gessit. Moguntiam hostilia foedera contra se ineuntem ita domuit, vt Imperio parêret. In Bohemiam expeditionem ornans, contra Ducem Carinthiae, qui se Regem Bohemiae gerebat, miseranda morte, à fratris filio loanne & comitibus quibusdam Austrię trucidatus est, cùm annis x. regnasset. Sed & parricidae omnes dignis affecti sunt suppliciis.
ELIZABETHA
Meinhardi Comitis Tyrolis & Goritiae filia Alberti Imperatoris vxor, foemina illustrissima, magni & acuti ingenii: quae salis mineram & vsum faciendi inuenit in Hallis prope Gmunden in superiori Austria, omnibúsque Monasteriis cum sale in Austria prouidit. Monasterium in loco occisionis regis mariti sui extruxit, atq;
XXI
. liberos peperit, quorum vndecim iustam assecuti sunt digni tatem, Caeteri in pueritia mortui, ipsáque mortua in sua fundatione Komgsfeldt sepulta est.
HENR
HENRICVS VII
. Comes Luitzelbergensis Henrici Comitis, & Beatricis Comitissae Hannoniae filius, paternis opibus haud potens, sed iustitia prudentiáque, tum rerum gestarum gloria, singularíque integritate illustrior, armis strenuus, & religione praecipuus. Alberto occiso, Francofordiae Rex Romanorum à principibus Germaniae electus est, electum statim confirmauit Pontifex. Ac Primùm Comitem Virtembergensem omnibus fortunis, quòd rebellis erat Imperio, spoliauit, Ioanni filio suo Regis Bohemici filiam Elizabetham vxorem dedit. Adolphum & Albertum in loco occisionis sepultos, effodi, Spirámq; deferri, & regia pompa sepeliri curauit, Posteà cum ingentibus copiis per Turrinos saltus, in Italiam descendit, ac tantam formidinem Italiae incussit, quantam multo tempore anteà Imperator nullus alius. Mediolani Turrianam factionem detectis insidiis oppressit. Vicecomiti summa rerum demandata, vrbes quasdam, Cremonam videlicet, & Brixam, sese dedere nolentes, vi cepit, reliquas vltrò parentes recepit. Inde Romam profectus, coronam Imperii accepit, ac ab Vrsinis breui expulsus, adiuuante etiam Roberto Rege Hetruriam regredi statuit, Aretiíque agens Robertum hostem Imperii, ac laesae maiestatis reum denuntiauit, ac tanquàm rebellem Campano, at Apulo regno priuauit. Cúmque Florentinos grauissima obsidione premeret, Monachus quidam praedicatorii ordinis, à Florentinis subornatus, Henricum veneno, quod Eucharistiae illitum dederat ei, perdidit, Imperii anno v.
MARGARITA
Ducis Brabantiae filia, Henrici Imperatoris vxor, ex quo suscepit Ioannem, Bohemiae Regem, & tres filias. Nobilissima matrona, reíque diuinę apprimè studiosa. Sacerdotes liberalitate & munificentia fouit, egenos & mendicos datis alimentis su-
S stent
stentauit, támque humilem se submisit, vt cùm Mediolani esset, die, quo coena nostri Saluatoris celebratur, ipsa pauperibus pedes manu sua lauit, vestimentáque liberaliter distribuit. Virum Roman secuta est. Sed Genuam veniens, mortua in aede fratrum minorum sepulta est.
FRIDERICVS
Dux Austriae, cognomine
PVLCHER
, Alberti primi Ducis Austriae Regis Romanorum, ac Elizabethae filius, vir elegans, & statura procerus, largus & liberalis, omnibúsque pergratus, aliquorum principum suffragiis Rex Rom. electus ac Bohemiae diademate insignitus est, Ludouico Bauarię Duce consobrino suo ab aliis electoribus Imperatore creato. Filiam Regis Arragoniae Elizabetham in vxorem duxit, ac cum maxima celebritate Basileae nuptias celebrauit. Poste à cum magnis copiis Sueuiam ingressus, Ludouicum ad arma prouocauit, ac pugna facta, dubio Marte vtrinque magna strages edita est. Post aliquot annos in Bauariam veniens, eam totam igne & ferro deuastauit, ac tandem à Ludouico suis opem ferente, cum fratre Henrico praelio victus, & captus est. Cúmque triennio in custodiis maceratus esset, tandem praemissis quibusdam conditionibus iureiurando & literis corroboratis, liberatus, ac in Austriam reductus, cum magna laetitia ab vniuerso populo susceptus est. Nec multò pòst cùm ob perpessas aduer sitates paulatim tabesceret, dysenteria resolutus, animam exhalauit, anno Salutis
MCCCXXX
.
ISABELLA
Reinoldi Comitis Geldriae filia, Friderico quidem desponsata, sed ob patris proditionem, eam traducere noluit.
ELIZABETHAM
Iacobi Aragonum Regis filiam nobilissi-
mam
mam coniugem habuit Fridericus, quae eum vnicè amauit, tantúmq; in amore viri flagrauit, vt nihil intermitteret, quod ad salutem viri spectabat, peregrinationibus, ieiuniis, abstinentiis adeò se castigauit, vt oculos penè visúmque amitteret, flens diu noctúque ob captum maritum, donec liberaretur. Ex quo genuit Fridericum filium, & filias, Annam & Elizabetham.
LVDOVICVS
filius Ludouici senioris, & Mechtildis filiae Rodolphi de Habsburg Comitis, Rom. Regis, princeps humanissimus, omnibúsque amabilis, prouidus & sagax, in periculis animo infracto, à Primatibus Germaniae electus, Fridericum Austriae Ducem aduersarium habuit, quo cum per
VIII
. annos bellum varia fortuna gessit. Friderico tandem capto, nomen & titulum Imperatorium inuito Pontifice solus occupauit. Italiam autem ingressus, ingentibus copiis primò Tridentum, deinde Mediolanum petiit, Italiae ciuitatibus singulis Imperatorio nomine vicarios imponens. Inde Romam acceptis
XXIIII
. nobilioribus Mediolanensibus ciuibus, tanquàm obsidibus contendit, ab vniuerso populo honorificè susceptus, à Stephano Columnio in aede S. Petri cum coniuge coronatus est, omni nobilitate adstante, & acclamante, Patricium & Augustum Romanum. Petrum Corbariensem virum ad res gerendas aptissimum, & haud imprudentem Nicolaum v. postea dictum summum Pontificem creauit, Ioanne dignitate papali deciecto, qui Imperatorem regno priuans, excommunicatione crudelissima, tanquàm haeresiarcham percussit. Metuens autem Imperator proditionem ac venenum, non arma, Italiam relinquere decreuit, Germaniámque summa cum animi hilaritate repetiit. Francofordiae comitia celebrauit, in quibus antiquas leges confirmauit. Cùm autem Pa-
S 2 pae
pae odium magis magísque cresceret, indefessis conatibus suis tantum effecit, vt in Luceburgo conuentu alius Imperator designaretur. Sed Ludouicus in venatione cùm motu & labore corpus calefaceret, vrsúmque ingentem cum impetu quodam viriliter peteret, de equo praecipitatus, corpus graui collisione laesit. Destitutus igitur omnibus viribus, & sensibus, mortuus est anno Christi
MCCCXLVII
. Imperii sui
XXXIII
. minùs
VIII
. diebus, in Monaco Imperiali pompa sepultus.
BEATRIX
filia Ducis Poloniae, prima Ludouici vxor, ex qua Ludouicum ac Stephanum filios genuit.
MARGARITA
filia Vuilhelmi
III
. Comitis Holandiae, & Selandiae filia, Ludouici altera vxor. Haec cum marito Romam profecta, in Imperatricem coronata est, filiúmque Romae peperit Ludouicum cognomento Romanum. Deinde & Othonem Bauariae Ducem, ante quos etiam in Vuilhelmum Seniorem & Adelbertum Duces inferioris Bauariae & dominos in Straubing peperit.
CAROLVS IIII
. Bauariae Rex, Ioannis Bohemiae Regis ex altera vxore eius Elizabetha filius, Henrici
VII
. ex filio nepos, princeps religiosus, literis & linguarum cognitione instructus, Ludouico regnante à quibusdam principibus electus Bunnae coronatus est, Clemente Pontifice eam electionem probante: Licet alii Principes, quòd neque in loco debito, nec apertè, sed latenter, nec tempore conuenienti electus esset, improbarent, & Guntherum de Suartzemburg strenuissimum militem in campis Francofordiae crearent. Quo paulò pòst veneno necato, conciliatis sibi passim principum animis, Carolus solus Imperio potitus est, Italiámq; ingressus,
Rom
Romae Imperialem coronam turpissima pactione ab Innocentio accepit. Paucos autem ibi moratus dies, quasi venaturus ex Vrbe elapsus, Mediolanum peruenit, vbi Vicecomitibus perpetuum imperii vicariatum aurea bulla confirmauit. Dehinc iussu Pontificis, perniciosam & superstitiosam flagellatorum sectam, quae totam penè Alemaniam penetrauerat, armata manu eiecit. Ebrardum Virtenbergensem Comitem ingenti exercitu oppressit. Bohemicarum rerum in primis studiosus fuit. Pragam Metropolim longè ampliorem reddidit, & propugnaculis muniuit: Pragensem Ecclesiam erexit, publicum Gymnasium instituit, Multa collegia Canonicorum & Monasteria fundauit, Regnum paternum maximè dilatare conatus est. Ob id Marchionatum Brandenburgensem, Lusatiae, item Ducatum Slesiae, Bauariae, cum multis aliis Dominiis partim emptione, partim bello, & aliis artibus pro regno Bohemico obtinuit. Filium suum Venceslaum Regem Rom. assensu principum designauit. Altero deinde anno valetudine aduersa correptus, obiit, ac Pragis à filio honorificè sepultus, cùm annis
XXXIII
. Imperio praefuisset, Princeps quidem clarus, nisi maiorem regni sui Bohemici, quàm Imperii rationem & curam habuisset.
ELIZABETH
Ducissa Stetinensis, prima Caroli vxor, quę prolem habuisse fertur.
AGNES
filia Rodolphi iunioris Rheni Palatini, filia Rodolphi senioris, secunda Caroli vxor, sterilis & infoecunda fuit.
BLANCA
Comitissa Valesii in Francia filia Caroli Comitis Valesii, & soror Philippi de Valesio, pòst Regis Franciae Caroli vxor tertia.
ANNA
, quae ab aliis Ioanna appellatur, quarta fuit vxor Caroli, eíque Venceslaum & Sigismundum filios peperit.
S 3
GVNT
GVNTHERVS
de Suartzemburg Thuringiae Comes, vir robustus & strenuus, annos
XLV
. natus, à principibus electoribus Carolo contrariis, diu multúmque ad assumendum Imperium solicitatus, crebrò tamen recusauit. Tandem iis conditionibus annuit, si maior Principum electorum pars Francofordiae conuenirent, Imperiúmque vacare decernerent. Congregatis igitur principibus in Campis Francofordiae vnanimi censensu Guntherus Rex Rom. declaratus est, praestitis iuramentis, & debito exhibito officio. Electus igitur Francofordiam vrbem, tanquàm Rex Romanus ingressurus, à ciuibus prohibitus est. Mos enim ciuibus est, vt nullum Regem in vrbem intromittant, qui habet Imperii aemulum, nisi prius vrbs obsessa aliquam vim patiatur, aduersariúsque interim aut manum eũ eo conserat, aut diuisioni viam inueniat: ita vt vnus fortiter regnet, alter inglorius ac timidus abeat. Ingenti itaq; coacto exercitu, Guntherus potẽtissimè Vrbẽ duobus penè mensibus obsedit, dehinc in Vrbẽ Regio more receptus est. Concordia verò per Marchionem Brandemburgensem constituta inter Guntherum & Carolum,
VI
. mense Imperii, veneno à Medico suo necatus, periit, ac Francofordic à ciuibus regio apparatu, regióq; monumento est sepultus.
VENCESLAVS
Caroli
IIII
. filius annos natus
XV
.
patre
patre solicitante, in Regem Romanum Francofordiae electus est, & Aquisgrani pręsente patre Carolo, coronatus. Patri & auo per quàm dissimilis: tam corpore, quàm animo deformis, atque ineptus, desidia corruptus, luxui tantùm deditus, administrationem Imperii prorsus neglexit. Ob id à Baronibus regni captus, quatuor mensibus custodiae est traditus, donec per fratrem Ioannem Marchionem liberaretur, vnde tamen non melior factus est. Nihil quod memoratu dignum esset, in Imperio gessit. Illud certum est, nisi à fratre Sigismundo captus, & Viennae in carcere seruatus esset, Imperióq; Germanorum procerum consensu deturbatus, res Imperii diutius afflixisset. Rerum autem potitus est annis
XXII
. & anno aetatis
LVII
. ex ira in Apoplexiam incidens, ac paralysi diebus
XVIII
. laborans, veluti porcus in volutabro, animam exhalauit.
IOANNA
Alberti senioris Ducis Bauariae, & Hollandiae Comitis filia, prima Venceslai vxor, ex qua nihil generare potuit.
SOPHIA
filia Ioannis Ducis Bauariae soror, altera Venceslai vxor, Mulier forma insigni, ac corpore valde eleganti, sterilis tamen, & anno Salutis
MCCCCXXVIII
. mortua in Posonio Hungariae oppido, in aede S. Martini sepulta est.
IODOCVS
filius Ioannis Henrici Marchionis Morauiae fratris Caroli quarti,
BARBATVS
dictus, homo inutilis, & qui veritatem non praestabat. Hic, vt alii tradunt, ante Rupertum, deiecto Venceslao in Regem Romanum creatus est. Alii verò post mortem Ruperti, à principibus electoribus Francofordiae regem designatum asserunt. Non autem coronatus est, quoniam prouectioris aetatis, an-
S 4 num
num enim
LXXXIX
. excesserat, vix
VI
. menses in Imperio transegit. Brumiae oppido Morauiae mortuus, & in Monasterio S.Thomae, cum patre suo, qui id construxerat, sepultus.
IODOCYS
Imperator vxorem habuit Reginam Hungariae ex qua nullam prolem genuit.
RVPERTVS
Dux Bauariae & Comes Palatinus Rheni, filius Ruperti Adolphi & Beatricis, vir armis exercitatissimus, ingeniíq; acerrimi, ac insignis iustitiae cultor. Post Fridericum Ducem Brunsuicensem Caesarem quidem electum, sed à Moguntino Antistite impiè occisum, ac propter illius mortem diu multúmque in Germania tumultuatum, Imperator à Principibus declaratus est, Bonifacio
IX
. approbante, & Coloniae ab Archiepiscopo Coloniensi Regio diademate insignitus. A Florentinis ad comprimendam Galeaciorum potentiam, in Italiam descendit: Praesidio autem Ducis Austriaci, & Episcopi Coloniensis destitutus, congressus cũ Vicecomite succubuit, fugáque saluti consuluit. Vnde ad Tridentinos & Venetos delatus, quàm honorificentissimè acceptus est. Ac cùm Pontifici, Venetis & Florentinis enarrata clade sua, surdis fabulam caneret, re infecta in Germaniam per Alpes cum equitatu reuersus, res Imperii cum diligentia tractauit, de Italia nihil ampliùs solicitus, quam permisit suis se vulneribus conficere. Post pleraque autem in Imperio honorificè gesta, insperatò in Oppenhein diem suum obiit, ac Heydelbergae sepultus anno Imperii X.
Vxorem habuit Rupertus, cuius nomen, genus & familia incognita est, ex qua genuit Rupertum cognomine Pipam Palatinum,
qui
qui cum Ioanne Duce Burgundiae à Turca captus, post liberationem sine vxore & liberis Ambergae moritur, atque ibi sepelitur.
ELIZABETHA
filia Burgrauii Noribergensis, vxor altera Ruperti, ex qua quinque filios sustulit, Fridericum, Ludouicum, Stephanum, Ioannem, & Othonem, ac tres filias.
SIGISMVNDVS
Caroli
IIII
. Imperatoris ex Ioanna filius, princeps sapientia, eruditione, probitate, & multarum linguarum cognitione clarissimus, statura talis, qualis tantum principem decebat. Hic adhuc puer Mariam filiã Ludouici Regis Hungariae vxorem duxit, ac Rex Hungariae, deinde Romanorum factus est. Ingentia bella contra Hungaros gessit, & ab illis captus est. Aduersus Turcas maximum parauit exercitum, eúmque ad Adrianopolim vsque perduxit. Verùm perturbatis ordinibus à Gallis, primum locum in acie deberi sibi contendentibus, ab Amurathe graui praelio victus, castrísque exutus est, caesis magna ex parte ducibus, & Burgundionum Rege capto. Triennio magnam Europae partem publici concilii cogendi causa, quò Schisma tolleretur, peragrauit. Concilio autem Constantiae congregato, tres adulterinos Pontifices Ioannem
XXIII
. Gregorium & Benedictum Pontificia dignitate deposuit, & in Pontificatu Othonem de Columna, Martinum quintum posteà dictum, suffecit, ac pernicioso schismate inter Pontifices sublato, concordiam & tranquillitatem Ecclesiae restituit. In eo etiam concilio Friderico Burgrauio Noribergensi ob excellentes eius virtutes, ius electiuum Imperii donauit. Deinde in Italiam profectus, Mediolanum venit, acceptáque de more Imperatorio, ferrea corona, Parmam, Senas, Romámque profectus à Pontifice, Cardinalibus, po
T pul
pulóque Rom. perbenignè susceptus est, & Corona Caesarea donatus. Italiam verò relinquens, Basileam vbi concilium erat, peruenit. Eugenium Pontificem concilium Basiliense à se prius confirmatum, reuocantem, Ferrariámq; traducere conantem, tanquàm contumacem summo sacerdotio deiecit. Relicto autem Concilio Bohemiam ingressus est, omniáque dissidia componere instituit. Sed praeuentus morbo, & senectute, diem clausit vltimũ, cùm attigisset annum
LXX
. anno Imperii
XXVII
. anno Christi
MCCCCXXXVII
. Corpus eius in Albam translatum Regalem Hungariae ibidem sepultum est.
MARIA
Ludouici Regis Hungarię & Poloniaefilia, vxor Sigifmundi prima, ex qua nullam quidem prolem, sed regnum consecutus est.
BARBARA
Hermanni Comitis Ciliae filia, altera Sigismundi vxor, ex qua vnicam filiam Elizabeth genuit. Foemina illa fuit immen sae libidinis, & procacitatis inuerecundae, quae saepius viros peteret, quàm peteretur. Vitam omnem censuit inanem, quae non coitu, luxu ac libidine contereretur. Nihil omisit procacissima mulier, quo voluptatem explere intelligebat. Animam cum corpore interituram iudicabat, paruifaciens religionem Christianam. Cùm ergo in luxu dies penè ac noctes transegisset, peste infecta, in Graecia mortua est, ac Pragam delata, regio funere in monumento regum sepulta est.
ALBERTVS
eius nominis v. &
II
. Rom. Rex, Alberti
IIII
. & Ioannae filius, annum agens
XII
. patrem amisit. Agens deinde sub tutoribus patruis inter se digladiantibus, grauia quaeque perpessus est. Pubertatem verò egressus, tutelam abiecit, Au-
striámq
striámque pacauit. Elizabetham Sigismundi Imperatoris filiam in vxorem duxit,dotísque nomine insigniores Morauiae vrbes accepit. Defuncto autem Sigismundo, persuasione soceri vnanimi consensu à proceribus Hungariae & Bohemiae Rex salutatus atque coronatus est.Polonos,qui regnum Bohemicum ad se transferre conabantur,è regno deturbauit, intráque suos fines quiescere compulit. Vacante quoque propter Sigismundi interitum, Imperio Rom. omnium con cordi voto,nemine discrepante,Imperator designatus est. In Hunga riam contra Turcam Amurathem,qui Hungariam per incursionem inuaserat, vocatus, maximis copiis profectus est. Sed cùm ad eius aduẽtum Amurathes oppugnata priùs Sinderouiae Vrbe retrofugisset, ac Albertus copiis dissolutis Budam rediret, calore feruentis Augusti vexatus, peponibus sitim sedare volens, in solutionem ventris incidit, dysenteriáque fatigatus prope Strigonium, princeps religiosissimus & liberalissimus mortuus est, cùm annum 1. menses x. imperasset.
ELIZABETHA
Sigismundi Imperatoris ex Barbara filia, Alberti coniux, ex qua duas filias superstites Annam & Elizabetham minorem natu reliquit.grauida tamen vidua relicta, posthumum Ladislaum filium peperit.
FRIDERICVS III
. eius nominis,Eruesti & Cimburgae Ducissae Massouiae filius, post Alberti obitum ab Imperii electoribus concorditer Francofordiae Rex Rom.declaratus est,dehinc Aquisgrani coronatus. Ducta in vxorem Leonora Eduardi Regis Portugaliae filia,in Italiam transcendit, Romámque ingressus à Nicolao Pontifice nullo nõ honoris genere exceptus, & cum Leonora
T 2 Imper
Imperatrice maxima cum solennitate, Regali diademate ornatus, Imperator Augustúsque acclamatus est. Inde Venetias delatus:Summi honores ei a Senatu populóque Veneto exhibiti sunt, liberalitérq; & munificè cum toto exercitu exceptus, per Alpes in Austriam reuersus est. Vbi omnia plena tumultuum atq; seditionum inueniẽs, ingentésque labores & seditiones partim ob tutelam Regis, partim ob paternae haereditatis cum fratre diuisionem, perpessus, facilè eas compescuit. Defunctis autem Alberto fratre & Ladislao, Archidux Austriae solus factus, & Rex Hungariae à multis designatus est,sicut & Mathias Humiades factione quorundam Rex electus est. Vnde bellum Pannonicum ortum, quod tamen breui composuit. Filium Maximilianum à Frandrensibus captum, Flandria vndique vastata, ex custodia liberauit,eúmque consortem Imperii fecit.Ex aetate & la bore in stomachi morbum incidens, aluóque resoluta in Lyntzio obiit,anno Imperii
III
. Salutis
MCCCCXCII
.
LEONORA
Edouardi Regis Portugaliae & Ioannae filia, VXOr Friderici,ex qua tres sustulit filios,Christophorum, Maximilianum Imperatorem & Ioannem, filiásque duas Helenam & Chungundim, quam astu, patre ignorante, Albertus Bauariae dux sibi VXOrem copulauit.
MICHAEL PALAEOLOGVS
vir ingentis spiritus & copiarum Dux sub Theodoro Lascari Graecorum Imperatore, cuius filios testamento tutelae sibi traditos trucidauit, Imperiúmque per summum nefas arripuit: Gulielmum Achaiae & Bythiniae principem regno deturbauit, captiuúmque Adrianopolim perduxit, atque in vincula coniecit. Qua elatus victoria, Balduinum Constantinopolitanum Imperatorem aggressus, Vrbéque Byzantio
per
per proditionem potita Imperium sibi vẽdicauit.Byzantio capto cum Venetis diu acre bellum gessit,à quibus Imperio facilè deturbari potuisset, nisi Genuenses obstitissent.Dehinc,initis induciis, Lugdunum ad concilium, quod Gregorius indixerat, profectus est, faciléque ei cum Pontifice conuenit,ex quo tantam in se Graecanicae gentis inuidiam contraxit,vt nec mortuo iusta persoluerint, & locum sepulturae negarint. Mortuus est autem cùm imperasset annis X L. & amplius rebus praefuisset.
ANDRONICVS PALAEOLOGVS
senior, Michaëlis ex tribus maribus natu maximus filius, post patris mortem Imperium administrandum suscepit. Michaëlem ex matre Hungarica fratrem õcsortem sibi Imperii fecit. Quo mox defuncto, Constãtinum iuniorẽ Despotem ad Imperii fastigium euexit. Quod Michaëlis filius Andronicus iunior iniquo ferens animo, Genuentium fretus auxilio in auum insurrexit,omnéque ius ad se traxit. Eo autem per Venetos restituto,tandem praegrauantibus Bulgaricis auxiliis & Genuensium, auus coactus Venetos destituit, partésque ligusticas à nepote coactus amplexus est,ac septuagenario maior, tandem mortuus est,cùm
XV
. annos regnasset.
ANDRONICVS
iunior filius Michaelis Imperato-
T 3 ris
ris. Hic auum suum Andronicum seniorem collectis coniuratoribus Imperio deturbauit,ídque auxilio Genuensium,quibus in mercedem Tenedon insulam pollicebatur.Sed Veneti fortiores Andronicum auum in patriam reducunt. Ob id indignatus iunior Adronicus Bulgaros accersiuit, quorum auxilio auum coëgit cum Genuensibus foedus inire. Ac cùm VI. annis varium & anceps bellum cum auo gessisset: saepe tamen reconciliatis animis,amicorum interuentu,tandem Byzantium clàm ingressus, in auum nihil vltra molitus, illum quoad vixit secum imperare passus est. Eo mortuo cùm aduersus Romani nominis hostes res egregias gessisset, multìs iam victoriis clarus, febre, capitísque dolore intra quatriduum confectus, mortuus est anno aetatis
XLIX
. relictis filiis Caloioanne & Manuele.
IOANNES CANTACVZENVS
, Andronici iunioris magnus domesticus, tutelam filiorum Andronici sibi commissam, prudenter administrauit. Apocauci autem fraude viri obscurissimi, & Patriarchae autoritate in exilium trusus est. Qui iniuriae impatiens, bellum quinquẽnale aduersus Reginam & Ioannem Andronici filium gessit, ac prodito illi Byzantio,nulli molestus fuit. Sed Imperii principem egit, filiámque suam Ioanni in vxorem tradidit. Sed cùm socer & gener in vna viuerent domo,in discordiam inciderunt, quae in dies inualescens, tantũ eos incendit, vt domi forísq; alter alteri se hostem ostenderet. Caloioannes in Tenedon veniens auxilio classis Genuensium pulso armis Cantacuzeno,in patrium regnum restitutus est. Cúmque Byzantium ingrederetur Cantacuzenus Imperio se abdicans, Monasticam vitam secutus est.Sed Caloioannes cùm fortiter multa administrasset,moriens filio Manueli Imperium reliquit.
MAN
MANVEL
filius Ioannis Palaeologi, patri in Imperio successit. Septem filios mares incolumes reliquit, Primum Ioannem,qui morienti patri in Imperio successit. Secũdum Adronicum,qui Thessaloniam in partem hereditatis accepit, Tertium Manuelem, Quartum Theodorum, Quintum Demetrium excelso animo, & summa virtute principem.Qui Peloponnesi Regnum diu obtinuit. Sed quia Christianissimus vir erat,maximis à Turcis affectus est iniuriis. Sextum Thomam Peloponnesi Despotem,Septimum Constantinum, qui postremus omnium imperauit.Ita distributis regionibus & insulis filiis Manuel sine magnis & praeclaris gestis mortuus est, Ioanni natu maximo Imperium administrandum relinquens.
IOANNES
filius Manuelis primogenitus, post patris obitum, Imperium arripuit, pacis & concordiae, quàm belli auidior, quietis admodum studiosus, ideò cum omnibus principibus summè concors, neminem molestabat. Italiam ad concilium Florentinum, quod celebrabatur ab Eugenio Pontifice, penè totius Graeciae nobilitate stipatus, petiit. Vbi haeresis de processione Spiritus sancti,tam à Latinis,quàm à Graecis damnata & explosa est.Reuersus autẽ Constantinopolim, haud diu superuixit.
T 4
CONST
CONSTANTINVS VII
. Manuelis filius, Ioanne fratre atque liberis defuncto, in Imperium successit. Princeps ab initio animi ingentis, saepius cum Turcis congressus eos fudit, fugauítque,ac eis oppida vi abstulit, & expugnauit. Vnde ob militarem virtutem
DRACONIS
cognomentum accepit. Sed vbi ab Amurathe Turcorum Tyranno Heraclea oppidum munitissimum expugnatum est, murúsque qui Graecos in Peloponneso tutos seruaret, deiectus,adeò animo consternatus est, vt omnis virtutis suae immemor,tributum Turcis daret,illísque timore perculsus, cederet, cùm anteà Isthmum instaurandum curasset, tributúmq; reddere abnegasset. Mahomethes itaque id sentiens, vrbémque Constantinopolim in medio sui Imperiisitam, non suo parêre Imperio aegrè ferens,animum ad eam subigendam adiecit, castellóque iuxta littus ad ostium Bosphori mira celeritate extructo, bellum contra foedera & iusiurandum,ingenti coacto exercitu,indixit, simúlque gerere coepit. Terra igitur & mari regiam aggressus vrbem,cùm moenia conquassasset, quarto & quìnquagesimo obsidionis die, vrbem vi summa cepit, ac in ea ingentem caedem in omnem sexum indiscriminatim edidit. Constantinus verò ad portam trepìdus cùm se recepisset, fugientium trepidatione oppressus,in portae angustiis conculcatus cecidit, paludamentóque cadauer eius agnitum, eiúsque caput iussu Mahometis abscissum, palóque affixum per vrbem & castra ad ludibrium circumuectum ac gestatum est. Ac sic vetustissimum Graeciae Imperium, quod
MC. & XC
. ampliùs annis stetit, in quo tot principes Christiani floruerunt, tanta religio viguit, paucissimis diebus deiectum & crudelissimè subuersum est. Anno nostrae salutis
MCCCCIIII. IIII
. calendas Iunii.
MAXIM
MAXIMILIANVS
Friderici I I I. & Leonorae Reginae Portugalensis filius,optimae indolis puer, sed in pueritia à praeceptore suo indocto neglectus: studia bona fouit, literatos amauit, euexítque, praemiáq; digna elargitus est.Decimumoctauum agens annum, filiam Caroli Burgundi in vxorem duxit,atque in Flandriam nuptias celebraturus abiit.Sexto verò matrimonii anno, vxorem impręgnatam ex equo delapsam, & ex casu posteà grauissimè aegrotantem amisit. Anno deinde Salutis
MCCCCLXXXVI
. patre Friderico adhuc viuente Rex Romanorum ìnunctus est.Ac biennio pòst Brugis à suis captus in aromatarii cuiusdam domo custodiae per nouem menses traditus, decollatis plerisque in eius conspectu nobilioribus aulicis suis, non sine horrendo ac stupendo quodam timore per patrem Fridericum cum exercitu
XXXII
. milium venientem liberatus est. Mathia Rege Pannonum defuncto, eius ditionem sibi vendicauit. Multa grauissima & varia bella gessit, Italicum contra Carolum Francorum Regem, Helueticum non sine suorum iactura, Bauaricum contra Rupertum Palatinum Rheni, Hungaricum & deinde Venetum,quod vario euentu tractauit, habuítque Regem Franciae, & Pontificem Romanum in foedere contra Venetos. Caeterùm cùm se morti vicinum esse sentiret,sanxit,vt suarum prouinciarum rectores ac praesides cum omnibus officialibus in suo quisque statu, quoad alter nepotum in Germaniam commigraret, perseuerarent,ac postea profluuio ventris mortuus est,anno Salutis nostrę
MCCCCCXVIII
. Imperii anno
XXXIII
. Princeps magnus bello, pace tamen pręclarior, linguarum peritia non omnino ignarus,ore probo, statura quadrata, quae Imperatoriam prae se ferebat dignitatem.
MARIA
Caroli bellicosissimi Burgundionum Ducis filia, Maxi-
v mil
miliani vxor prima, forma elegantissima,cum qua vnanimis summa cum voluptate vixit,ex qua genuit Philippum primogenitum, Castiliae, Legionis, & Granatae Regem, & Margaretam filiam. Ipsa iterum impręgnata,cùm ex casu equi,immaturum ederet partum,mortua est.
ANNAM
filiam Francisci Ducis Britanniae alteram vxorem accepit Maximilianus, quam per Vuolphgangum de Polhaym Austriae Baronem, & deinceps Australium terrarum supremum Capitaneum, suum Oratorem condormiuit,sed non traduxit.Carolus enim V I I I. Rex Franciae violenter illam surripuit, remissa eius filia Margareta, quàm priùs sponsam aliquot annis habuit.
MARIA BLANCA
Galeacis Ducis Mediolanensis filia, tertia Maximiliani vxor, cum qua annis
XVI
. tranquillissimè vixit, sed sine sobole, & in Stanis Monasterio sepulta est.
PHILIPPVS
Archidux Austriae, Maximiliani & Mariae filius, Ioannam Ferdinandi senioris Aragonum Regis filiam vxorem duxit, Regnáque Castiliae,Legionis & Granatae in dotem accepit. Ex qua suscepit filios Carolum v. Imperatorem, & Ferdinandum Hispaniarum Principẽ,Austrię Ducem, filias verò quatuor Leonoram, Isabellam,Mariam, & Catharinam posthumam. Vigesimumoctauum autem aetatis annum cùm attigisset, mortuus est, parenti Maximiliano grauem post se luctum relinquens.
IOANNA
Aragonis Regis filia, Philippi vxor, ex qua Carolum v.Imperatorem, & Ferdinandum Austriae Archiducem,cum quatuor filiabus Leonora,Isabella,Maria & Catharina, progenuit.
CAR
CAROLVS
, eius nominis v. Hispaniae & Siciliae Rex, Archidux Austriae, & Dux Burgundiae, Philippi filius, Maximiliani nepos, ad Imperii fasces anno
MCCCCCXIX
. electus est, annóq; sequenti Aquisgrani magna solennitate coronatus, ac deinde anno
MCCCCCXXI
. cùm Comitia Vormatiae celebraret, à Leone Pontifice misso legato,in Imperio confirmatus.
FINIS
.
v 2 Le
HEnri
par la grace de Dieu Roy de Frãce, Anoz aymez & feaux Conseillers les gens tenans noz Courtz de Parlement à Paris, Thouloze, Rouen, Bourdeaux, Dijon, Daulphiné & Prouence, Preuost de Paris, Seneschal de Lyon, Bailly de Rouen, & à tous noz autres iusticiers & officiers, ou leurs Lieuxtenans, à chacun d'eux comme à luy appartiendra, Salut & dilection. Noz bien aymez Iaques de Strada Mantuan, & Thomas Guerin Marchand Libraire demourant à Lyon, nous ont fait dire & remontrer que à grans fraiz & despens ilz ont recouuert & dreßé vn liure ainsi intitulé:
Epitome Thesauri antiquitatũ. Hoc est, Imperatorum Romanorum Orientalium & Occidentalium Iconum, ex antiquis Numismatibus quàm fidelissimé deliniatarum. Ex Musaeo Iacobi de Strada Mantuani Antiquarii &c.
Lequel liure lesdits de Strada & Guerin imprimeroient voluntiers pour le bien communde nostre Republique, illustration & intelligence des antiquitez & bonnes lettres, & contentement des fauteurs & amateurs d'icelles, tant en Latin, Francois, Italien, Allemand que Espaignol: mais ilz doutent qu'apres qu'ilz auront fait les fraiz & employé grande somme de deniers pour la correction, papier & impreßion dudit liure, & pour la taille des figures qu'il conuiendra pour ce faire tailler & grauer, Autres Libraires & Imprimeurs de nostre Royaume ne vousissent semblablement imprimer ou faire imprimer, vendre & distribuer ledit liure contrefait souz leurs corrections, & par ce moyen les fruster de leurs labeurs, merites, fraiz & despenses, s'il ne leurs estoit par nous pourueu de noz grace & remede conuenable, humblement requerant icelui. Parquoy nous ces choses considerees desirans que ledit liure vienne en euidence, pour donner außi moyen ausdits de Strada & Guerin de recouurer le merite de leurs labeurs & impenses, A iceux auons permis & ottroyé, permettons &
ottroy
ottroyons par ces presentes imprimer, faire imprimer, & vendre ledit liure tant de fois & en tel nombre que bon leur semblera, durant le terme de douze ans ensuiuans & consecutifs à commencer au iour & date que ledit liure aura esté acheué d'imprimer par eux, sans ce que ce pendant & durant ledit temps & terme de douze ans ensuiuans aucuns Marchands, Libraires, Imprimeurs,ne autres quelconques, s'ilz ne sont commis & appellez par lesdits de Strada & Guerin, le puissent imprimer ou faire imprimer, grauer pourtraire ou contrefaire lesdites figures, pour le vendre ou distribuer en noz Royaume, païs, terres, & seigneuries, sans le vouloir & consentement d'iceux Strada & Guerin. Si vous mandons & commandons à chacun de vous endroit soy, & si comme à lui appartiendra que de noz presentes, grace, permißion & ottroy, vous suffrez & laissez lesdits de Strada & Guerin iouir & vser plainement & paisiblement. Et faites ou faites faire inhibition & defenses de par nous à tous Marchands, Libraires, Imprimeurs, & autres personnes quelconques,autres que ceux qui seront commis par lesdits supplians, sur peines grandes à nous à appliquer de perdition dudit liure & de tout ce qu'il y mettront, de imprimer, ne faire imprimer,ne exposer en vente ledit liure, sinon celui qui aura esté imprimé par lesdits supplians ou leursdits commis sans leursdit consentement,comme dit est,à ce qu'ilz puissent se rembourser des fraiz & mises qui leur conuiendra faire à ladite impreßion. Car tel est nostre plaisir, Non obstant oppositions & appellations quelconques, mandemens on defenses à ce contraires, lesdites inhibitions & deffenses tenans. Donné à saint Germain en Laye le
II
.
de Iuillet lan de grace Mil cinq cens cinquante trois, & de nostre regne le septieme.
Par le Roy, le Seigneur de Rossy Maistre des
Requestes ordinaire de L'hostel, present.
Signé Mathieu.
Ledit liure fut acheué d'imprimer le sixieme de Nouembre 1553.
LVGDVNI
,
Excudebat Ioannes
Tornaesius.