CAROLVS PATIN,
DOCTOR MEDICVS PARISIENSIS,
RESTITVIT, RECOGNOVIT, AVXIT.
PARISIIS
,
Apud IOANNEM DV BRAY, via Iacobaea, sub Spicís maturis, & Rosario.
PETRVM VARIQVET, via Iacobaea, sub signo Craticulae, prope S. Benedictum.
Et ROBERTVM DE NINVILLE, in via dicta
de la Vieille Bouclerie,
sub signo Scuti Franciae & Nauarrae.
M. DC. LXIII.
CVM PRIVILEGIO REGIS.
E
cce,
REX POTENTISSIME,
Opus in alienis terris prouectum, in tua ditione tuisque auspiciis excultum, & quoad eius fieri potuit, perfectum, in lucem iterum non prius exit, quam splendorem Tuae Majestatis quaerat, qua fiat illustrius. Instru-
á ij
menta priscae vetustatis, meliorisque aeui, nisi Tuum prohiberet, reliquias in vnum contraxerat Vrsinus ille, cuius vestigia relego. Ingenti felicitate styli & ingenij, magnum negotium susceperat & promouerat. Hoc vno minus fortunatus, quod in Tuam aetatem non inciderit: Id si contigisset & temporibus vsus fuisset, quae semper aliquid accessionis melioribus disciplinis afferunt; & exemplum ex Te sumpsisset, quo nemo non ad magna incitatur, qui veram virtutis laudem agnoscit & amat. Ego vero,
REX POTENTISSIME,
cui singulari Dei munere datum est, vt & temporum beneficio fruerer, & Te praesentem praesens adspicerem; quod mihi reliquum fecerat, toto pectore sum ample-
xus. Fecerat ille ne primus forem; ne solus esset, feci quod superfuit. Vtinam non me vires magis defecissent quam voluntas: Atque vt scribenda quotidie facis, ita ego legenda scripsissem. Quanta alacritate & fiducia bocce quodcumque muneris est offerrem Tuae Maiestati. Negrauere tamen,
REX OPTIME,
illud Tibi donarium appendi. Exiguum certe, sed quantulumcumque, Tuum est; Nec semper magnos parua dedecent, Tuo nutu incoeptum, Tuo studio ad exitum perductum est. Tu vt omnibus viuendi exemplum, ita mihi insuper scribendi incitamentum fuisti. Tu mihi magnificentissima haec antiquitatis adyta patere iussisti, vt tandem oculis manibusque vsurpare liceret, quae mortalium nemini alibi
a iij
adspicere datum est. Id nisi mihi singulari ea benignitate, qua subditos omnes amplecteris, concessum fuisset, potissima & maxima laude hoc Opus careret, quod hac accessione, mirum quantum inclarescit. Vale,
REX OPTIME,
tanto maior, quanto melior, & votis omnium gentium sis superstes.
NVmismata breuiaria sunt Antiquitatis, fax historiae, supplementa priscae fidei vacillantis, latebrosae lectionis condimentum: sed splendor illorum, & vtilitas praesertim inter admiranda aeternae gentis se exerit, quia Vrbis rerum dominae aequatur maiestati. Non solum corpus, sed cadauer etiam nos sui admiratione percellit: ex ruderibus & parietinis, ex ipso nomine inani afflatur veneratio: iniuria temporis deturpata sui cultum & horrorem spirant religiosum. Thermae, aquaeductus, amphitheatrales moles, triumphales arcus testantur, viuere exstinctis autoribus mori nescia monumenta. Quotusquisque taedia longae viae perfert, & emetitur immensa spatia itinerum, cui licuit in aprico ista perlustrare! Quam suaue inter Musaei amaenitates attrectare elapsi aeui pignora, & cernere Romam
D. August.
triumphantem: Non aliud fuit votum Antistitis celeberrimi. Papyraceum aequor fluxus suos habet & refluxus,
non omnia perrumpunt, nec eunt chartae in saecula: Solum Numisma mortalitatem contemnit metalli perennitate. Quidquid pagina multiplex, anxia, sollicita refert, hoc docta manus sculptoris exhibet; & iuuat Pompeij & Bruti ora intueri. Quanta lux illorum actis ex illa inspectione! ita feriunt oculos simulacra vt menti aeternum insideant, quos referunt, species. Hic sileat grex imperitus in iudicia praeceps, & parcat ea flocci facere, ad quae caligat. Artificum est gratias agere prisco aeuo, nostri & venturi
PATINO
, qui natalibus Gallus, Romam ipsam supra indigenas anxia sedulitate decorauit. In partem gloriae venit Brunotius Abbas, cum grandi accessione locupletauerit hoc Opus, vel solo animo antiquas inter nos amicitias excolendi. Grata posteritas debiti gratiam mecum partietur, & praesens aetas passim exactum Regis iudicium fausta prosequetur aestimatione, cum sine pretio mire pretiosam gazam Brunotij fidei commisit; qui, quod sibi solus seponere potuit, toti mundo non inuidiosus impendit. Sub auspiciis Aureliani Ducis caelo recepti, prodiit foetus obstetricante Brunotio, qui Domini otium, quo certe nullum numen impiatum est, his lenibat auocamentis, & lethaeis succis ingratam praeteritorum memoriam aspergebat. Non fuit hic iners Seguini erudita cura; qui immensi sacri assertor, asserit quoque rei antiquariae hanc lucem, & ex cuius secessu plus foenerabitur genus humanum quam ex aliorum negotiosis nugis; Interim victura feretur
PATINO
gloria, qui Vrsini labores suis demersit, non aliter quam bicornis Rhenus post innumera terrarum spatia perlustrata, immoritur auxiliaribus aquis.
Quantum
QVantum debeat Antiquitas
CAROLO PATINO,
is solus ignorabit, qui nesciet quantum excellentiae in
VRSINO
, quantum laboris & meriti in eo restaurando. Iam deficiebant codices Autoris Clarissimi, quem eruditi omnes frequenti manu terunt. Ecce
PATINVS
vix adolescentiam egressus, inopiae publicae occurrit, & spretis juuentutis illecebris, totus in studia & labores effusus, Antiquitatis Genio
VRSINO
mutuum reddit; quod ab eo didicit, ipsi foenore ditissimo rependit, & literatos omnes arctissime sibi deuincit. Faueat illi continuo Deus ἐπίκουρος, & auertat, ne velut alter Picus Mirandulanus, sat sibi & famae vixisse videatur, antequam aetatem impleuerit, & publicae rei fecerit satis. Gratulans adprecatur amicissimus
PETRVS SEGVINVS
ET meum esse puto,
CAROLE FILI
, tua haec studiorum laborumque oblectamenta fausta precatione prosequi. Felices quorum gaudia crimine vacant: quanto feliciores, quorum voluptas fructum habet, atque in laboris vicissitudine positum otium est. Vale.
VETERES
Romanos laudauit ac mire semper extulit totus Orbis,
PATINE DOCTISSIME
, ob multa eaque praeclara, seu bello seu pace nomina: quibus ipsi perpulchre solenni gloriae, famaeque litarunt aeternitati. Quae enim, amabo, ad euentus felices & facinorum immortalitatem comparandum, militia vspiam Romanâ praestantior? quae Respublica maior aut prudentior? quae Viris illustribus clarior, bonisque exemplis foecundior aut magnificentior? Nulla prorsus. Vt quae restant haud exigua de illis etiamnum Monumenta diuersi generis, non loqui tantum; sed & perso-
ẽ
nare videntur: Ac praecipue
NVMISMATA.
In quibus, praeter id quod mirum in modum iuuarent publicam Conuersationem, vt verbis vtar Imperatorum: Domi etiam, militiaeque Gestorum profanorum, sacrorum, cuicui modi haec essent, ratio pareret: conflaturae tempus, ac vnâ Principis, vel rerum potiuntis Vrbis, Consulis, alteriusve Magistratûs gloriose triumphantis Nota quaedam, aut Imago designaretur. Vnde sane arcessenda est apprime Gentis illius Terrarum dominae, fides historiae: non autem ex vulgi fabulis atque commentationibus. Vt ita plurimum quidem debeamus studiosis Romanae Antiquitatis (quae magnam partem fert literaturae politioris) ac praesertim
FVLVIO VRSINO
Romano, qui ex veteribus Nummis
FAMILIAS ROMANAS,
Auorum aetate collegit publicauitque: Sed multo magis nunc Tibi,
PATINE ERVDITISSIME,
qui longe quam ante, meliorem illum splendidioremque, Panno purpuram velut assuendo, feliciter nobis exhibeas, conquisitissimis aureorum, argenteorum, aereorum
NVMISMATVM
(quae quasi pro gemmis habentur a Curiosis, & elegantioribus ingeniis) accessionibus: Quorum cuique subjecta est ἐξήγηοις plane conueniens, & tanquam ex Tripode profecta. Et hoc vnum scilicet optandum erat Guidoni nostro, Parenti tuo charissimo egregio illi Medico; sed & omnium Musarum Amico, καὶ ἀνδρὶ ἐν ἱστορίᾳ βιβλιακωτάτῳ, sicut de Varrone narrat Plutarchus: Vt tu Monetae Iunonis in Templo quasi prognatus, Symbolum istud conferres suae gloriae. O eximiam & vere nobilem indolem tuam! quae tibi iam merito conciliat eam gratiam, vt omnibus qui bonas artes nouerunt, praecharus sis; maximeque Magnatibus non obesae naris: Ac sic
Te quoque Principibus permistum agnoscis Achiuis.
Quam laudem certe singularem, & Tibi cum paucis, iisque magnam partem Medicis, communem: Occone, Lazio, Fabro, Pisone, Sauotio & aliis; nouis vsque nouisque extendas meritis, oro atque obtestor,
PATINE AMANTISSIME, MENTELIVMQVE
tuo addictum honori perpetuò fore, velim intelligas. Vale. Parisiis XI. Kalend. Sext. M. DC. LXII.
ET Tibi de Tuo libro, & mihi de Te gratulor. Magna laus est dum ad senectutem perueneris vnam Artem didicisse, Quanta! etiam iuuentute florentem duas omnium difficillimas ita tenere, vt docere possis. Historiam quasi ioco subcisiuis horis amplexus es, hanc ludentisimilis, diligenter tamen & accurate tractasti; Ecce ea maturos iam fructus adfert. Medicinae perpetuam & seriam operam dedisti: cerno iam animo quantos prouentus acceperis. Nec miror, effecit Historiae iucunditas, vt asperitatem artis laboriosissimae subires libentius, fecit Medicinae studium vt
alacrius in Historia conquiesceres. Ita laboris hilaritatisque vicissitudine factum est, ne aut opera voluptate: aut voluptas vtilitate careret. Atque hoc est, vt meum gustum aperiam, hoc est quod Te mihi fecit Amicum. Nec enim Te mihiadiunxit calliditas haec pensitandi Numismatis, aut iudicandae picturae, aût gemmarum, concharum, omnisque elegantioris supellectilis dispositissimus ille delectus. In aliis haec magna sint. Tibi non beatum illud otiosorum negotium, sed in Ciuium nostrorum discriminibus occupata vita proposita est. Praeclarum tamen ornamentum & eximia disciplinae grauioris accessio. Quanto nobilius quod haec omnia Tibi seruiunt, Tu vni medendi operae seruias. Illa huic amaenitatem quamdam, haec illis dignitatem vicissim conciliat. Qui vtrumque complexus est, nonne ille mihi cum admiratione quadam est amplectendus? Te vero, Amice, etiam laetus amplector, non enim tantum mihi cogitandum arbitror qualem Amicum habeam, fed etiam quamdiu sim habiturus. Rarum est prosperae valetudinis & ingenij consortium, fereque praematurae mortis omen est praecox Sapientia. Tibi sana mens non tantum in sano, sed robusto & decenti corpore data est. Vale ergo Amice, Tibi, Ciuibus tuis, posteris etiam diu viue. Hanc tibi mutuam operam reddet Ars illa quam Tu ita diligenter colis: Tevero quam commendasti Historiam, ea Te immortali hominum memoriae commendabit. Ecce iam officium praestant litterae, superuiuis gloriae tuae, legis scripta de Te carmina, & posteritati tuae interes. Horum omnium perillustre specimen
LOMENIVS
ille Briennae Comes edidit, Vir in paterna gloria iisque honoribus quibus domestica virtus Orbe toto inclaruit, propria commendatione longe clarior. Omnia verbo complectar, maximum inter alia momentum esse videtur ad Tui nominis aeternitatem, huic Viro placuisse. Hoc vnum si mihi hanc scriptionem animo designanti venisset in mentem, caeteris laudibus supersedissem. Me tamen delectat, & quod verae sint, & quod eas subinuitus audias quasi ab Amico nimiae sint, cum Te parce laudare ne inimico quidem liceat.
TAndem famosum Romae veteris splendorem noscemus, VIR CLARISSIME, cuius tam accurate expressa vestigia designas, vt iisdem non modo superba ciuitatis Orbis terrarum gubernacula moderantis Monumenta, sed & summa tua erga litterarum studiosos merita ad immortalitatem consecrari videantur. Quod si ab immensis laboribus quibus Tibi necesse fuit, vt haec tanta exequereris incumbere, Te nunc ad nonnulla vitae tranquillioris otia conuerteres. Quis Te excipiendis eorum quos erudiisses gratibus satis occupatum non putaret? sed non quiesces. Nec te remorari poterit vllius otij
é ij
quantumvis placida dignitas, quominus Romae seruientis erga suos Principes blanditias in lucem emittas. Quaequidem quam citissime prodeant, idcirco gestio vt aduersus malignos inuidiae conatus non tantum viridi Consulum triumphantium lauro, Fuluiive Vrsini exemplo, sed & praestantiore Imperatorum apparatu, & Illustrissimi Briennae Comitis autoritate muniaris. Verum de Tuis quos omnes expectant Libris nihil addam, ne Tibi molestus hortator videar, & me quis praeposterae curiositatis incuset. Quin & de his silebo. Quid enim aut ea verbis ampliora facere aggrediar quae sunt amplissima? aut posteritati quid Tibi sit debitura denunciem? Venturis ille saeculis satis commendabitur qui excellit in suo.
Vale.
VRSINO
meritas e quercu necte coronas,
Restituit Ciues hic tibi, Roma, tuos.
Debuerat plures seruare ac reddere, verum
Nomina lethaeo gurgite mersa latent
Sollerti ignotos detexit mente
PATINVS,
Ad superos Medica quos reuocauit ope.
Quin etiam
VRSINVM
multa iam nocte sepultum,
In clarum eduxit asseruitque diem.
Multa quidem
VRSINO
debes, sed plura
PATINO,
VRSINVM
& Ciues reddidit iste tibi.
FRANCISCVS OGERIVS.
ODE.
O Patre docto, Paeonij & senis
Leni arte pridem tollere tristium
Acerba morborum perito,
Nil minor o soboles,
PATINE.
Quem praeter omnes, de tenero prope
Miramur vngui, scribere & inclytas
Stirpes, & ingentem superbae
Luxum, & opes, populumque Romae.
Testis secunda quae superas aui
Se fert in auras pagina, fortium
Inscripta tot claros labores
Romulidum, propriasque veris
Impressa signis effigies, quibus
Redire viuae sanguinem imagini
Spirare credas bellicosos
Mille Duces Latij potentis.
Quibus, vetusto Rex & ab Ilio
Claram Parentum discat originem, &
Regnare magnorum docentes
Calleat historias Quiritum.
CAROLVS DV PERIER.
ODE.
QVo non sagacis promptus ingenij vigor,
Peruadit & laeta indoles,
Nutrita faustis rite sub Penatibus,
Dulci Camaenarum in sinu?
Magni Parentis en sequens vestigia
Magno
PATINVS
pectore,
é iij
Alta sepultas nocte Romulidum domos,
Ignota pridem nomina,
Longis latebris publicam in lucem eruit.
O cura mentis perspicax!
Quae
FVLVIVS
non vidit, audaci rate
Qui primus haec vada impulit,
Profunda scrutans altius vidit, nouum
Sacri Medentium chori
Lumen
PATINVS
, cui recessus vltimae
Omnes vetustatis patent.
Agnosce, Roma, Gallicae hoc gentis iubar,
Agnosce. monstrat en Tibi
Tuos Quirites Gallus, atriis tuis
Nouas refertque imagines.
Ergo perenni vindicem hunc plausu ferant
Septena montium iuga;
Tybris liquorem quaque diffundit vagum,
Nomen
PATINI
personet
At tu per orbem Fama quem recentibus
Secunda nunc pennis vebit,
Nouis,
PATINE,
perge quo genius vocat
Coeptis ad aeternum decus:
Dum vota feruent omnium, & (quod maximum)
Dum testis aspirat Parens.
P. PETITVS Med. Paris.
ODE.
MOrtua quod dudum iam viuis Roma figuris
Spirat, & aeternum viuet in aere decus,
PATINI
labor est: Medica num polleat arte
Quaeritis? ecce Homines suscitat atque Deos.
P. DV QVESNOY I. C. Aduoc. Paris.
IN Morinis etiam
PATINVM
numen adorat
Ingenium quisquis Pallada sanus amat:
Iamque stupet natura duos, Natumque Patremque,
Et dubium, primam cui ferat illa facem.
Phaenices ambo, ac famae melioris amantes,
Et rarum ingenij par grauitate sui.
Hoc vnum inuentis
GVIDONIS, CAROLVS
addit.
Vt veterum excutiat scrinia sacra Ducum:
Et sese in mediae mittat penetralia Vestae,
Mireturque illic Coelipotentis opus.
Ad quae Rex illi vestigia regia signat,
Et vult Atlante hoc munia tanta geri.
Plus auro, plus aere nites, plus vellere Phryxi,
CAROLE,
dum magni rem facis ipse Iouis.
REINERVS NEVHVSIVS, I.C.
Alcmariae, CIƆIƆCLXII. Kal. Iul.
PATINE
, gentis lucidum sidus tuae,
Semonis heres digne litterarij,
Cui Doctiorum cunctus assurgit chorus,
Applaudo chartis publicare quas paras:
Lectoribusque tam coaevis gratulor,
Quam postfuturis, tale visuris Opus:
In quo obsoleta magna tot Quiritium
Felice graphio lucem in almam nomina
Phoenicis instar vindicantur a rogis,
Vita fruantur, vt perenni in posterum,
Sic aemularis optime Aesculapium
Quem Fama tradit suscitasse mortuos:
Tibi ergo, vt illi, fata post nouissima,
Sublimia inter astra debetur locus.
CAROLVS SPONIVS,
Doct. Med. Lugdun.
ORa virum cernis, vidit quos inclyta Roma
Nunc causas orare graues, & iura togatis
Dicere, nunc totum gerere aspera bella per Orbem.
Non vnum studium, non vna gloria forma
Implebat grandes animas: idem omnia obibat
Officia; & postquam castris adoleuerat, Vrbi
Redditus, ad summum gradibus tendebat honorem.
Exinde imperium & legiones rite solebat
Accipere, & magnas iam victis addere gentes.
Donec militia fractus, fessusque triumphis,
Otia pulchra senex coleret, prudensque iuuaret
Patres consiliis, ciuili iure clientes:
Nulla adeo Romae viuebat inutilis aetas.
Horum fortia facta pij post fata Nepotes
(Ille negatus honos viuis) vultusqne virorum
Coelarant
Coelarant breuibus nummis: sed barbara postquam
Colluuies late Romanum merserat orbem,
Cognatas inter statuas iacuere sepulti.
At nunc placatis superis, felicius aeuum
Illuxit; latebrisque erepta Numismata, honore
Multiplici, longae reparant dispendia noctis.
MEDAILLES
dicimus quasi Metalleas.
Namque nouum e variis nomen traxere * metallis,
Argentique supra pondus, supraque monetam
Dilecta, in proprijs tribuuntur singula cellas,
Gemmarum ritu, & capsis conduntur eburnis.
Quin & Nummorum gaudemus imagine picta;
Iamque virum ornati doctorum laudibus, implent
Ingentes libros: sic
FVLVIVS
edidit olim
Multa in Romanas diuisa Numismata gentes
Viderat haec artis patriae, patriaeque
PATINVS
Heres virtutis viuo patre: diues & ipse
Non vulgo notis opibus; sed symbola prisca
Cautus semesique notas exponere nummi,
Et doctas Italûm artificum cognoscere fraudes.
Viderat, & multa
VRSINVM
fugisse notarat
Quae lucem poterant Romanis addere rebus.
Ergo manum admouit Medicam, nec vulnera tantum
Sanauit, magno quae corpore multa latebant:
Sed totum renouauit opus. Sic Aesonis olim
Docta nurus, turpes non solum corpore rugas
Expulit, aut canos tinxit medicamine crines:
Sed penitus viridem fertur reuocasse juuentam.
CAR. FLORVS, Aduoc. Paris.
ī
POPVLVM
Romanum ab Vrbe condita ad Seruium Tullium regem, rudi (vt apud Plinium Timaeus tradit) vsum aere, huius primum regis permissu, nota pecudum Nummos aereos signasse, a qua pecuniam appellatam fuisse, scribit cum Plinio & Plutarcho, M. Varro, qui in libro II. de re rustica, aes antiquissimum pecore notatum dicit. Quod autem in nonnullis Numismatibus, in vna parte Iani bifrontis imago, in altera prora nauis, aut puppis impressa reperiretur, occasionem puto dedisse quibusdam opinandi, Ianum, siue vt alij malunt, Saturnum aereos Nummos primum percussisse: quarum quidem opinionum alterius testis est Athenaeus lib. xv. in quo ita scribit: Ιάνον δὲ λόγος ἔχει δι πρόσωπον γεγονέιαι, τὸ μὲν ὀπίσω, τὸ δὲ ἐμπροσθὲν ἔχοντα πρόσωπον. ἀπὸ τούτου τὸν ιἄνον ποταμὸν, καὶ τὸ ὄρος ιἄνον ὀνομὰσθαι, κατοικήσοντος?? ἀυτοῦ ὀροις. πρῶτον δὲ καὶ ςτέφανον εὐρεῖν, καὶ σχεδίας, καὶ πλοῖα. καὶ νὸμισμα χαλκοῦν πρῶτων χαρὰξαι. διὸ καὶ κατὰ τὴν ἑλλὰδα πολλὰς πὸλεις, καὶ των κατὰ τὴν Σικελίαν καὶ Ιταλίαν ἐπὶ τοῦ νομὶσματος ἐγχαραττειν πρὸσωπον δικέφαλον, καὶ ἐκ τοῦ θατὲρου μὲρο??ς ἢ σχεδὶαν, ἢ ςτέφανον, ὴ πλοΐον. Hoc est,
Ianum ferunt fuisse bifrontem, duas enim facies ante & retro habuisse; ab eoque Ianum fluuium, & montem Ianum, quem incoluit, nomen accepisse. primum etiam coronam, pontes, & naues inuenisse dicunt: primumque aereum Numisma signasse. itaque complures ex Graeciae, Siciliae, Italiaeque ciuitatibus in altera Numismatis parte, faciem bicipitem, in altera pontem, vel coronam, vel nauim consueuisse. Macrobius lib. I. Satur. Ianus, inquit, primus aes signauit, & ex vna parte suam effigiem, ex altera nauem impressit. Alterius autem opinionis autor est Eutropius lib. I. cum inquit, Saturnus Nummos aereos primus instituit. opinor autem in Iani Saturnique memoriam, sed posterioribus temporibus, hac nota aes signatum fuisse, cuius cum alij meminerunt, tum Ouid. in libro I. Fast. cum cecinit,
Multa quidem didici, sed cur naualis in aere
Altera signata est, altera forma biceps, etc.
At bona posteritas puppim signauit in aere,
Hospitis aduentum testificata Dei.
Lactantius, libro I. Ianus Saturnum errantem suscepit, cuius rei argumenta sunt Nummi veteres, in quibus est cum duplici fronte Ianus, in altera parte nauis. Plinius libro XXXIII. cap. III. Nota aeris ex altera parte fuit Ianus geminus, ex altera rostrum nauis. Plutarchus in Poplicola: Καὶ των νομιτμὰτων τοῖς παλαιοτάτοις βοῦν ἐπεχὰραττον, ἢ πρόβατον, ἢ σῦν. Hoc est, Et vetustissimi Nummi boue, vel oue, vel sue fuerunt signati. Idem in problematibus.
διὰ
τὶ τὸ παλαιὸν νόμισμα πῆ μὲν εἶχεν Ιὰνου διπρόσωπον εἰκόνα: πῆ δὲ πλοίου πρὺμναν ἢ πρῶραν ἐγκεχαραγμἐνην &c.
ἐτὲρῳ δ᾿ ἐχρήσαντο νομὶσματι βοῦν ἒχοντι καὶ προβατον, κὶ ὗν παράδημον. Hoc est, Quid est, quod veteris Nummi altera pars Ianum bifrontem impressum habuit, altera proram nauis, aut puppim &c. alio vsi sunt Numismate, cui bos erat insculptus, vel ouis, vel sus. Sed haec quidem antiquiora: posteriores vero ex aere Numismatum notae eaedem fere sunt cum iis, quae in argenteis & aureis nummis impressae reperiuntur. Nummos autem huiusmodi aereos librae pondus habuisse, satis constat ex Dionysij Halicarnassei verbis in lib. I. & Plinio, qui lib XXXIII. cap. III. ita scribit,
Populus Romanus ne argento quidem signato ante Pyrrhum regem deuictum vsus est. Libralis, vnde etiam nunc libella dicitur, & dipondius, appendebatur assis.
Itaque Liuius lib. IV. aes graue appellat, & plaustris in AErarium conuehi à quibusdam solutum fuisse scribit.
Indicibus, inquit, x. millia aeris grauis, quae tunc diuitiae habebantur &c. Et quia nondum argentum signatum erat, aes graue plaustris quidam in AErarium conuehentes. lib. v. denis millibus aeris grauis nos condemnat. Plinius ibidem. Quare aeris grauis poena dicta. Sed bello Punico primo, vt tradit Plinius, vt autem Festus, secundo, pop. Rom. pressus aere alieno, librae pondus imminuit, & vt asses sextantario pondere ferirentur, instituit.
Librae autem pondus (inquit Plinius) aeris imminutum bello Punico primo, cum impensis Resp. non sufficeret; constitutumque vt asses sextantario pondere ferirentur.
Verba Festi sunt haec.
Sextantarij asses in vsu esse coeperunt ex eo tempore quo propter bellum Punicum secundum, quod cum Hannibale gestum est, decreuerunt patres, vt ex assibus, qui tum erant librarij, fierent Sextantarij &c. Graue aes dictum a pondere, quia deni asses singuli pondo librae efficiebant denarium ab hoc ipso numero dictum. Sed bello Punico populus Romanus pressus aere alieno, ex singulis assibus libralibus senos fecit, qui tantumdem valerent &c.
Postea Hannibale vrgente (vt idem Plinius scribit) Q. Fabio Maximo Dictatore asses vnciales facti: & mox lege Papiria semunciales.
Ex iis autem qui supersunt aereis Nummis constat, non solum Sextantes, Quadrantes, & Trientes, qui vulgo reperiuntur, in vsu tunc fuisse, vt cuderentur, sed reliquas etiam librae partes: quarum quidem pondus punctis quibusdam in altera Nummorum parte notatis, animaduertimus indicari. De Sextante meminit Liuius libro II.
Plebs, inquit, extulit Agrippam Sextantibus collatis.
de Quadrante libro III. cum inquit,
Quadrantes in funere Poplicolae collati,
& Varro lib. IV. de Lingua Lat.
Hinc vecturae, quas soluebant hi, qui ratibus transibant, Quadrans:
ab eo Lucilius scripsit,
Quadrantis ratiti.
Plinius lib. XXXIII. cap. III.
Quadrans Triuncis antea vocatus a tribus vnciis.
Festus Pompeius;
Ratitum quadrantem dictum putant, quod in eo & triente, ratis fuerit effigies, vt nauis in asse.
Atque haec quidem satis de Nummis aereis, qui sunt in hoc libro impressi. Dicendum nunc de argenteis, hoc est, de Denariis, Quinariis, siue Victoriatis, & Sestertiis, quos constat anno CDXXCIV. C. Fabio Pictore Q. Ogulnio Gallo Coss. primum signatos fuisse. Plinius lib. XXXIII. cap. III.
Argentum, inquit, signatum est anno Vrbis CDXXCIV
ī ij
Q. Ogulnio C. Fabio Coss. quinque annis ante primum bellum Punicum; & placuit Denarius pro x. libris aeris, Quinarius pro quinque, Sestertius pro dipondio & semisse.
Florus libro xv.
Ante primum bellum Punicum populus Romanus argento vti coepit.
Eutropius libro. II.
M. AEmilio Paullo. Ser. Fuluio Nobiliore Coss. primo bello Punico argenteus Nummus percussus est.
Argenti quidem notae antiquiores fuerunt, Romae galeatae imago ex vna parte, & Castorum signa equitantium ex altera, cum Victoriati haberent victoriae signum, à qua nomen acceperunt; postea vero retento Romae capite, vel aliqua tutelaris Dei imagine, in altera parte bigae & quadrigae notari coeptae sunt, a quibus Nummi bigati & quadrigati nominati fuerunt. Liu. lib. XXII. & XXIII. Et Plinius lib. XXXIII. cap. III.
Nota, inquit, argenti, bigae & quadrigae, & inde bigati quadrigatique dicti.
Festus,
Item Nummi quadrigati & bigati a figura caelaturae dicti.
De Victoriato meminit Varro, Cicero pro Fonteio,
Liuius lib. XLI. & Plinius lib. XXXIII. cap. III.
Qui nunc Victoriatus, inquit, appellatur, lege Clodia percussus est:
antea enim hic Nummus ex Illurico aduectus, mercis loco habebatur: est autem signatus Victoria, & inde nomen. Sed Magistratuum, quibus cudendae monetae munus commissum erat, paulatim crescente ambitione, vltimis Reip. temporibus, priuati etiam familiarum honores ex sacerdotiis, magistratibus, triumphis, aliisque actionibus (
ipsae enim familiae, vt inquit Cicero, sua quasi ornamenta ac monumenta seruabunt, & ad memoriam laudum domesticarum, & illustrandam nobilitatem suam
) in Nummis vt signarentur, permissum fuit, praeter ipsas viuentium imagines, quod vni tantum Caesari concesserunt: nam Bruti caput, eius qui Caesarem interfecit, in ipsa bellorum ciuilium licentia percussum in iis denariis reperitur, qui in transmarinis, vt opinor, prouinciis, non Romae signati fuerunt. Denariis igitur quod decem assium inesset pondus, Quinariis quinque, & Sestertij dicti sunt, scribunt praeter Festum, Vitruuium, & Plutarchum, Varro, lib. v. de Lingua Latina & Plinius, libro XXXIII. cap. III. Varronis verba sunt;
Denarij quod denos aeris valebant, Quinarij quod quinos, Sestertius quod semis tertius.
Plinij;
Argentum signatum &c. placuitque denarius pro decem libris aeris, Quinarius pro quinque, Sestertius pro dipondio & semisse.
Vitruuij;
In Denario denos aereos asses constituerunt, etiamque quartam eius partem ex duobus assibus & tertio semisse, Sestertium vocauerunt.
Sed bello Punico secundo argenti etiam pondus, quemadmodum aeris supra diximus, imminutum fuisse scribit idem Plinius lib. XXXIII. cap. III.
Q. Fabio Maximo Dictatore, inquit, asses vnciales facti: placuit Denarium sexdecim assibus permutari, Quinarium octonis, Sestertium quaternis &c.
Itaque XVI. notam in Denariis: VIII. in Quinariis appositam tunc fuisse, in ipsis Numismatibus obseruauimus. Denarij autem & Quinarij, qui antiquiores sunt, praestant pondere iis, qui posterius cusi fuerunt, vt recte Plautus in Casina dixerit,
Nam nouae quae nunc prodeunt coemediae,
Multo sunt nequiores, quam nummi noui.
Quin etiam denario Antonium Triumvirum Reip. constituendae ferrum immiscuisse, alios e pondere subtraxisse, tradit Plinius libro XXXIII. cap. IX. quamvis lege Cornelia cautum fuisset, vt qui in aurum vitij quid addidisset, quive argenteos nummos adulterinos conflasset, falsi crimine teneretur. Victoriati pondus colligitur ex his Varronis verbis in libro IX. Nam quam rationem duo ad vnum habent, eamdem habent viginti ad decem: in Nummis in similibus, sic est ad vnum Victoriatum Denarius, sicut ad alterum Victoriatum alter Denarius.
Exempla hic apposuimus argenteorum Numismatum quae passim occurrunt absque alicuius Familiae nota, cum tamen omnia Romana sint, & ipsius Romae, vel Iani, vel Iouis, vel Victoriae imaginibus signentur: Idcirco ad
INCERTA
referri possunt.
Reliquum est vt de aureo Nummo aliquid dicamus, quem constat ex Plinij libro XXXIII. cap. III. post annum sexagesimum secundum percussum fuisse C. Claudio Nerone, M. Liuio Salinatore II. Coss. quam argenteus signatus fuit; atque iisdem fere impressum notis, quibus ex argento Numismata. Valuisse autem Denarios viginti quinque, cum ex ipsis aureis Numismatibus colligere possumus, tum ex Dione, qui libro LV. ita scribit, Χρυσοῦν γὰρ δὴ καὶ ἐγὼ τὸ νόμισμα τὸ τὰς πέντε καὶ εἴκοσι δραχμὰς δυνὰμενον, κατὰ τὸ ἐπιχώριον ὀνομὰζω. Hoc est, Aureum vero voco id Numisma, quod viginti quinque drachmas continet, sic enim nostrates aurum accipiunt. Conuenit autem inter Scriptores drachmam Atticam Denarij Romani pondus
ī iij
habuisse. Dionis testimonio accedit Suetonij, Cornelij Taciti, & Plutarchi autoritas; Nam Suetonius in Othone cap. IV. scribit, Othonem quoties caena principem acciperet, Aureos excubanti cohorti diuidere solitum fuisse: quam rem, in Galba narrans Plutarchus χρυσοῖς dixit, pro aureis; & Tacitus centenos Nummos, cum inquit, Quoties Otho apud Galbam epularetur, cohorti excubias agenti, centenos Nummos viritim diuidebat.
Sed aurum primis temporibus decuplum argenti fuisse cum apud Graecos tum apud Romanos,
ex Liuij verbis intelligere possumus, quae sunt in libro XXXVIII. vbi de Semiaureo loquitur, qui argenti portione decima tunc aestimabatur, non vt postea, duodecima & dimidia, quando nequiores, vt Plautino verbo vtar, monetae cudebantur.
Pro argento, inquit Liuius, si aurum dare mallent: dare conuenit: dum pro argenteis decem, aureus vnus valeret.
His igitur ex aere, argento, auro cudendis Numismatibus, quantum ex ipsis Nummorum inscriptionibus coniicere licet, praefuerunt primum populi Romani Magistratus, qui Curatores denariorum flandorum dicebantur, nec enim alicui permittebatur priuatam pecuniam facere, vt scribit Asconius Paedianus in libro III. in Verrem, sed aes, argentum, aurum, inquit Cicero in III. de legibus, publice vt signaretur, lege cautum erat. Deinde Triumviri instituti fuerunt, qui monetales aeris, argenti, auri Flatores sunt appellati: quosque descripsit Cicero in epistola ad Trebatium cum dixit,
Treuiros vites censeo; audio capitales esse: mallem auro, aere, argento fuissent.
Caesare autem Dictatore rerum potito, & minorum Magistratuum Romae aucto numero, ex Triumviris Quattuorviri facti, ad secundum vsque Triumviratus Reip. constituendae quinquennium signandae monetae praefuerunt, vt intelligimus ex aureis, & argenteis Numismatibus, quae sunt in hoc libro suis locis impressa. Postremo Augustus superato ad Actium M. Antonio, ciuilibusque compositis bellis, ex Quattuorviris rursus ad Triumviros redegit, vt ex Dione colligimus, & ex titulis Nummorum, qui sunt Augusto iam imperium adepto signati. Dio tamen in eo errasse videtur, Quod Triumviros institutos primum ab Augusto scripserit, cum redactos ex Quattuorviris dicere debuisset; arguentibus eius erratum ipsis primum Numismatibus, deinde Ciceronis verbis, quae supra adduximus ex epistola ad Trebatium, quam constat multo ante Augusti tempora, scriptam fuisse.
F
Ascibus hic dignus, Fasces qui reddidit orbi,
Consulibus suas, ingentia nomina, gentes:
Principus vitam multis, populisque salutem
Historiâ seruat: sed pluribus Arte medendi.
P. LEGIER, M. P.
ALIVD.
P
Er quem Clarorum tot cernimus ora virorum,
Os non debuit hic dißimulare suum.
CAR. FLEVRY
, Aduoc. Paris.
IN EFFIGIEM CAROLI PATIN.
OPERIBVS FVLVII VRSINI A SE EDITIS ET AVCTIS PRAEFIXAM.
VRSINI et faciem, Lector, si forte requiris,
Desine Pictoris sollicitare manum.
Persimilem VRSINO se praestitit ecce PATINVS,
Vtrumuis uideas, semper utrumque uides.
FRANC. OGERIVS.
D
VOBVS viuendi ratio continetur, praeceptis & exemplis, quorumquidem alterum regit, alterum inuitat: inde disciplina morum & Historia, quarum altera diligentius & seuerius instituit animos ad virtutem, altera paulo laxius & hilarius, quasi aliud agens quid faciendum fugiendumve demonstrat. Quapropter ea non tantum
VETVSTATIS NVNTIA
, sed
VITAE MAGISTRA,
cui tanto melius moderatur, quanto iucundius & breuius & efficacius. Quid enim dulcius enarratione rerum gestarum, qua quidem sic duci nos voluit Natura, vt ab ortu huius amorem nobis inscuerit. Mirum est quantum Fabulis gestiant non pueri tantum, sed aetate prouectiores, quibus non fuit satis res ex veritatis fide permultas describere, nisi immensam hanc rerum copiam adjecta figmentorum multitudine quasi congeminarent. Inde Poëtarum inuenta, inde Historiae quasi lasciuientis, & in suo fundo luxuriantis lenocinia quaedam, cum ita Veritas ornatur, vt iam neque se agnoscere, nec ab caeteris dignosci queat. Quid vero minus fastidiosum, quid ad institutionem vitae breuius & expeditius quam cum, praecisa omni verborum inanitate, ingentium facinorum exitus perstringitur. Quis est, qui quidem vitam paulo rimetur diligentius, quin absconditas quasdam sub exemplo praeceptorum quasi venas effodiat: quin sub aliena persona suos vultus agnoscat: quin se clanculum & post siparium morderi vel collaudari sentiat. Quibus omnibus vt nulla directior ad virtutem via, sic nihil ad deducendos aut abducendos vnde velis animos potentius excogitari potest: Atque morum quidem doctrina quid faciendum sit indicat, quod multi ab hac, aut durius praescribi criminantur, aut audacius. Quapropter non defuerunt etiam boni, qui Virtutem in sermonibus hominum magnificam agnoscerent, reipsa cum ventum ad verum est, futilitatis & inanitatis & arrogantiae accusarent.
HISTORIA
vero non tantum quid agendum sit edocet, sed quid fieri possit nec vanis ducit pollicitationibus, sed euentus ipsos rerum praestat, quibus probatur, quid ferat, quid renuat humana conditio. Atque mihi quidem in omnia haec inspicienti, praeclarum inuentum visum est eorum qui potius rerum gestarum enarratione, quam Sophistarum declamationibus Principes informant. Exemplis maxime ducuntur homines & inflammantur ad virtutem, cuius quidem species mirum quantum nos commoueat: cum vero hanc veluti viuentem, & agentem videmus, abripimur
pene inuiti, vt hominem ex homine exuere saepe videamur. Quam multi cum efferam & immanem indolem a natura haberent, quae non doctorum emendatione, non adbortatione, non minis & increpatione, non poenis, ad bonam frugem adduci potuerant, vno conuictu & colloquio honorum, meliores facti sunt. Pudet esse tam paucos, vnde sumere possis exemplum, tanto magis est vigilandum vt ex anteactis aetatibus, eos reuoces in memoriam, atque in apertam lucem educas, qui vni ommium optimi visi sunt. Hos enitendum est vt in manibus habeas, vt tractes, vt compellare & quasi alloqui possis. Alterum Historia praestat, alterum
NVMISMATVM
tractatio, quae non tantum ad fidem faciendam pervtilis, sed ad oculorum oblectationem perjucunda, ab his omnibus habetur, quos non piguit occupatione tam liberali res serias distinguere. Me certe non pudebit confiteri vnum hoc mihi vel praecipuum laxamentum Medicine siue discendae siue faciendae fuisse. Nec vllum esse puto litteratum, quin huius operae jucunditatem & doctam voluptatem in officij parte collocet. Nam caeterarum elegantiarum lautitiarumque genera, partim contemnenda & omittenda: si quarum autem rerum amor laudabilis est, harum nulla est cui vel non anteponi, vel non anteferri nostrae mereantur. Equos amant multi, pauci possunt alere; Principes vnos decet haec cupiditas; in qua vt nobilitatis a maioribus partae, a se conseruandae instrumenta diligunt; ita belli subsidia & ornamenta pacis, in qua ne belli quidem meditationem debent omittere: his impositi per venationes pugnarum imitamenta sibi fabricantur, eo quod praedicamus studio tanto inferiora, quanto praestat exercitationi corporum mentes alere & sustentare, quod omnis pene fortunae & omnium horarum est: itaque latius patet & prodest vberius Pictis alij tabulis tenentur, in quibus & naturam vigere, & egregia facinora quasi peragi videntur: Occurrit tamen haec inter se ponderanti, quod cum id commune habeant, vt lineas rerum extremas, & quid ab hominibus magni patrari potest exhibeant, id Numismatum sit proprium, quod quae repraesentant, probent, eorumque testimonio constet ea voluptas quae ex picturis capitur, quarum in vna veritate positae potissima gratia est, quim reddere & ornare possunt, probare nequeunt. Tertium restat genus eorum qui primas Libris deferunt, quibuscum nulla mihi contentio futurae est, si mihi lectionis vtilitatem, imo necessitatem vltro consitenti, id vnum dant quod eripere nemo potest: suos etiam vsus, suas habere veneres, hanc Artem quas opinor extollere licet, litterarum magnitudinem & grauitati nihil detrahentem. Et certe ne nos quidem ex toto sumus earum ignari; juuerunt me saepe, nec id tantum quod mihi praecipuum est, medendi rationem & praecepta, sed ea ipsa quae nunc obiter tracto, docuere. Nec Libros tantum vt beneficos amo, sed vt familiares, & longa mihi consuetudine coniunctos: Inseuit istud mihi Pater Optimus,
GVIDO PATIN
, Doctor Medicus Parisiensis, & Professor Regius, & in eorum quasi contubernio voluit adolescere, quos non modo toto pectore, sed & mente complectitur, quos in hac mediocritate fortunae, tam multos, tam delectos habet, vt praeter Nobilem
IACOBVM. MENTELIVM
, Cl. Collegam, vix quemquam hac supellectile tam bene instructum habeas. Id tamen in tanta mihi cum Libris necessitudine & coniunctione audacter pronuntio, quod cum in his iucundissimum & ad recipiendos a grauiori lectione neruos aptissimum sit Historiarum genus, eorumque gratiam mirum in modum augeat Numismatum aspectus, tristiorum disciplinarum & seueriorum laudes & gloriam sibi bona ex parte vindicat, quae ipso studio iugi & assiduo nascuntur, huic autem susten-
tando
dando nulla gratior, nulla liberalior voluptas fingi aut excogitari potest. Hanc inter liberales delicias venatur Vir ille librorum, imaginum, & antiquitatum studiosissimus
MICHAEL DE MAROLLES,
Abbas
DE VILLELOIN,
quorum omnium scientiam, sanctitate & facilitate morum longe superat. Nulli tam praestituta est materia in qua se exerceat, quin liceat ad alia nonnunquam excurrere. Vnicuique opus vnum propositum est, παρέργα plurima esse possunt, que quidem in transitu quasi delibare licet; his vero adhaerescere non licet. Damnatur Nero quod multis artibus dederit operam, vt cum magistris coram plebe contenderet, ignarus sibi & aliis dominandi, cum stupris tantum & adulteriis & crudelitate Principem ageret: itaque
MAGNVS
licet
ARTIFEX
periit. Commendatur Hadrianus quod cum imperio terrarum Orbem coërceret, cum terras, maria, pedestribus naualibusque copiis operta teneret, cum ipse gentes omnes peragraßet, tantum majestatis vni Deorum numini secundus, terrorem humaniorum artium studiis condiuerit, in quibus ita excelluit vt magistros vinceret: Tantus est in recta & egregia indole horarum bene collocatarum fructus! Ego vero tametsi non ita bene ad disciplinas a natura comparatus, qui industria parum, ingenio minimum valeo; tamen enixus sum vt si quid ab studio vel vsu medendi, vel amicorum temporibus & vrbanioris vitae officiis superesset, id totum in hoc impenderem, vt in Historiis & Numismatis quae ad illustrandam Historiam aliquid conferre possunt, si non mediocrem, saltem aliquam facultatem mihi compararem; quod an effecerim, peritorum & intelligentium esto iudicium: Me certe nec operae vel diligentiae poenitet, quam non licuit adhibere maiorem, nec pudet euentus, si modo dum aliquantulum huius rei prouehere studia meditor, nec omnino hebes videor, nec officij mei negligens, quod ab vllo vnquam frustra expetitum, nemo est hominum qui mihi iure possit exprobrare. Longum esset eos enumerare qui mihi in eadem arte & instituto principes & autores exstiterunt. Plena vita est Medicorum, qui eodem simul antiquitatis studio flagrant. Nam quid eos commemorem qui de Re Nummaria scripserunt, quos quidem omnes peculiari scriptione complectar, ne huius orationis cursus nimium interpelletur. Nunc quoniam de me vel ad confutandos inuidos vituperatores, vel ad placandos beneuolos obiurgatores dictum satis esse puto: Tertium genus aggredior eorum, quod non mihi magis infensum est quam caeteris qui, qualescumque fuerint, in his rebus elaborarunt. Scilicet homine imperito nusquam quidquam iniustius; atque ea quidem quae ab iis iactari solent, eo redeunt omnia.
Turpem esse nugarum difficultatem, & stultum laborem ineptiarum:
quorsum enim inscrutis & quisquiliis aetatem conterere, in apicibus & litterulis inuestigandis, animo & oculis contendere. Suspensum esse & anceps antiquitatis iudicium; quoties enim etiam peritorum illusum esse diligentiae, cum nouum pro antiquo Nummo submittens artifex, apud se ridet insanam curiosi solertiam, industria & iudicio suo pereuntis: quae quidem cum ingenti volubilitate verborum, & imperiosa quadam imperitia ab his effutiuntur, non facile est coërcere, cum vero resedit impetus, vno risu dissoluuntur. Nam quem aiunt esse laborem lusus est: quas vero vocant nugas, ea seria sunt. Vt enim superiora mittam, nulla alia ratione Consulum, Imperatorum, & Regum gloria gentibus exteris innotuit, quippe tam breuibus formis tanta per hominum oculos circumferebantur, vt nihil esset magnum quod non hoc quasi praeconio celebraretur. His Profectiones, Expeditiones, Victoriae, Triumphi, Connubia, Liberi,
ũ
Foedera, Consecrationes, templorum Dedicationes, Cerimoniae Deorum, Decursiones, Amphitheatra, Deductiones aquarum, Congiaria, Donatiua, omnia denique domi, foris, pace, bello peracta continentur, vt rei huius gratia quam illi tam fastidiose dedignantur, Senatus saepe numero conuocatus sit, vt his litteris S. C. apparet, quae toties in veteribus Nummis occurrunt. Magnam habent ostentationem Statuae, quarum ius, quod imaginum vocabatur, vnis primariis viris concedebatur. Vultus autem suos excudendi potestas vnis Regibus est concessa: nec quisquam unquam hoc ius tulit nisi praerogatiua quadam ad summum autoritatis & gratiae culmen a Principe esteuectus, quod de Belisario legisse memini: inde sacra Moneta, quod eorum haberet effigies, qui unis Diis secundi, sacrosancti habebantur. Atque etiam posterioribus temporibus, cum religionis amore flagrarent Christiani, quippe nunquam grandior quam natalibus suis fuit religio, cum hocce honore indignos se agnoscerent Imperatores, Christi ipsius faciem non dimidiam, vt solet, sed integram pecuniae insculpserunt, quod ab Isaaco Comneno omißum, illi postea ab historicis exprobratum fuiße, Zonaras prodidit. Quibus patet quanta horum monumentorum dignitas fuerit; quantus autem sit vsus, non tantum ad inculcandam historiam, quod supra me docuiße memini, sed etiam ad veteres vel emendandos vel intelligendos legenti satis apparet, vt in his bonam artis suae partem litteratores positam esse confiteantur. Nec minora inde etiam oriuntur plastices & picturae documenta, quae artes vix dici potest, quantum Antiquitate gaudeant, quantum illi seruiant imitando, quam non ab his exemplaribus recedant in nostris etiam exhibendis rebus, quod cum his vitio iure verti possit, ita laudi dandum est, dum in Romanis & Graecis formis ea sequuntur, a quibus discedere decet neminem. Quod autem difficile iudicium Antiquitatis arbitrantur eße, recte aiunt mea quidem sententia; sed non ea omnia, vel despicienda vel desperanda sunt quae difficultatem aliquam habent, quod si eßet, quidnam eßet magnum. Dum vero quorumdam errores in contemptum artis trahunt, dupliciter falluntur: nam & oculis exercitatis raro imponitur, & si quando id sit, humanae conditioni dandum potius, quam homini exprobrandum eße iudico. Quod si artes eas quarum vsus aliquando non respondet, eas nullas eße putaremus, quid Gubernatoribus, quid Medicis, quid ipsis artis artium magistrae, hoc est Politices Professoribus fieret, qui quidem non certa rerum scientia nituntur, sed iis ducuntur coniecturis quae nonnunquam, sed raro decipiant. Quid, quod ipsa veritatis norma numerorum, magnitudinum, motusque scientia, quam disciplinam ideo veteres μαθηματικήν nuncuparunt, quod omnium maxime hoc nomine dignam arbitrentur. Quid inquam, ea ipsa, cum ventum est ad vsum, saepe fallitur; an ideo vel repudianda est, vel operarij despiciendi: mihi vero non tam contemnendi videntur, quod aliquando, quam laudandi quod non saepe, decipiantur. Hic locus esset tradendi notas quibus verum a falso Numismate distinguitur, nec pigeret, cum praesertim & occasio & tempus id ferat & flagitet nostrorum hominum vtilitas; sed ea res est quae sermone declarari non potest, vsu atque ipsa tractatione facile distinguitur. Neque enim rubigo, nec attritio, neque ea quae plebi sunt in promptu, certa possunt esse Antiquitatis argumenta cum nitidissimi & integerrimi Nummi saepe sint apud rei huiusce peritos, Antiquitatis indubitatae. Aliis & reconditioribus notis res agnoscitur; scilicet quemadmodum arti Medicae, sic cuilibet, suae sunt ἰδιότητες ἄῤῥητοι, quae quidem dum ambage verborum describuntur, nihil in animis auditorum relinquunt, praeter inanem sonum & opinionem
eius scientiae quam falso sibi persuadet ex oratione praeceptoris hausisse. Nunc quoniam docuimus nec inutilem nec vanam esse Numismatum scientiam, superest vt de huius Operis instituto dicamus. Ea est natura hominum vt ad difficilia nitatur, obuia relinquat : in quo quidem iure culpatur cum sola difficultas quaeritur: quamquam enim quod pulcherrimum & optimum est, id solet esse laboriosum, tamen non continuo quidquid aerumnosum, illud egregium est: dum vero laboris molestia fructum habet vtilitatis, quid est quod diligentiam accusemus eorum quos potius vel imitari, vel ad hunc gloriae cursum incitare deberemus. Itaque magna mihi videtur deberi laus iis, qui cum rem Antiquariam tradere susceperint, non tantum propinquos nobis riuos e quibus procliue est haurire sectati sunt, sed ad scaturigines vsque penetrare sustinuerunt. Quanto vetustior est Antiquitas tanto reconditior, tanto illustrior. Magnum est initia rerum nosse, maius dedisse: procliuis est ad incrementum via, nusquam maior quam in ortu labor & difficultas est. Quae iam prouecta sunt, ea per se stant: pusilla vix etiam multis adnitentibus adminiculis sustentantur. Rem Romanam quod opimam sibi traditam diu seruauerint Augusti successores, non tam est admirandum, quam pudendum quod aliquando perdiderint. Illud vero mirificum, quod a pastoribus inceptum tumultuarium imperium, ad Augustum vsque septingentis annis in tantum sese dilatauerit, vt vnicum fuerit Diuini senis, Imperatoris Optimi votum & praeceptum, ne studerent posteri tantam ditionem ampliare, quibus unica haec gloria reliqua esset parta conseruandi. Hanc sexcentorum annorum clausulam complectitur hoc Opus; heroïca, vt ita dicam, Imperij omnium maximi tempora. Quidquid enim prudenter domi forisque designatum & deliberatum, quidquid astute aut fortiter perpetratum est, victorias, clades; triumphos, luctum; virtutem, vitium, omnia summa hac aetate continentur. Praeclarum incoeptum, sed meis viribus maius, nisi
VRSINVS
& audaciam incipiendi & viam persiciendi monstrasset. Nec illi satis fuit inchoasse, quamquam & hoc magnum est, tantum in rudi & inculta ac ignota disciplina profecit, vt posteris nihil pene reliqui fecerit. Quam culte autem & urbane scripserit, nemo nescit qui quidem vel paululum degustauerit humanitatis. Ita dico, si ipsi res suas Romani meliorum saeculorum quae describit, explicare essent aggressi, non puto vel diligentius vel clarius vel urbanius tradituros fuisse. Quanta ille ingenij alacritate & perspicientia res obscuras inuestigat & detegit: quanta pudicitia, vt ita dicam, & maiestate stili persequitur: quam diligenter omnia ad consilium & institutum suum ex illo infinitae pene scientiae thesauro reuocat. Tanti fuit olim inuenisse quod prodesset humano generi, vt ipsa artium rudimenta primasque quasi lineas consecrarent Veteres, atque ipsos artium autores in Deorum immortalium numerum referrent: quantum Vrsino debemus qui primus incipiendo rem confecit. Tanti Scriptoris opus plenius & cumulatius quod facere studuerim mirum non est, nec ea mea gloria est quod perfecerim: temporum esto beneficium, quae quidens omnibus artibus allaborant, nouique semper aliquid in lucem proferunt, quod vetustioribus addatur. Hoc subsidio quod fuerim vsus in restituendo Scriptore eximio, nemo est hominum qui grauiter ferat, quin viuis inuideat & mortuis. Nec enim mihi tantum prodest, aut ceteris qui sunt & futuri sunt illud quod feci (quamquam primus in quolibet artificio fructus esset solet opificis artem exercentis quam nouit) Vrsino etiam prodest, cuius votum illud fuisse suspicor, non vt solus, sed vt Princeps
ũ ij
in hoc genere iuuaret mortales. Cuius enim esset proteruitatis & vesaniae, optare vt si quid occurrat in posterum, quod nostris addi possit, illud tectum teneatur, nec quisquam audeat res nostras, tanquam sacrae sint, attingere, etiam si ampliores inde maioresque futurae sint. Mihi certe non tam religio & pietas in maiores illud videri solet, quam inuidentia quaedam & odium in posteros. Contra vero humanitatis plenum expetere vt si quid nostrae (vt sunt humana) diligentiae elapsum est, illud restituatur. Quisquis enim sibi tantum, non aliis scribit, ille negligendus vt suus nimium; qui aliis studet ille amplectendus est. Hac ego mente, hoc animo Vrsino incubui, non vt industriam ostentarem, atque ex alienis vitiis mihi gloriam ambitiose quaererem, quae mihi quouis opprobrio pejor videretur; sed vt Autori iam prae Exemplarium penuria pereunti, lux cum aliquo foenore restitueretur, quod huic tanquam optimo duci αὐτιπελαργίας?? δίκην debere me existimaui, & in perpetuum profiteor. Hoc unum me in animo habuisse facile perspiciet quisquis nostra supplementa leget: nec enim fastum sibi plaudentis & aliis insultantis reperiet, nec gloriosam hanc & inanem diligentiam congerendis minutiis, que Vrsino oneri & impedimento potius quam ornamento futurae fuerant. Quod autem illud mihi cordi fuit, vt cum nullius contumelia vel opprobrio meam, si qua tamen est, gloriam communicandam putarem, si quando lapsus est Vrsinus, quod etiam Hippocrati nostro & Galeno, viris Doctorum propemodum diuinis Principibus, non semel vt ipsimet fatentur contigisse memini, peperci quantum potui Scriptoris eximij laudibus, atque huius orationem cum mea ita coniunxi, vt unum corpus efficerent. Ita vbique vel ego ex Fuluij persona, vel Fuluius ipse per se loquitur. Ne autem aliquam tanto Viro maculam aspergerem; neque quod Horatius culpat,
----purpureus vnus aut alter
assuitur pannus, ------
mihi in contrarium vitio verteretur, si pannosam, vt ita dicam, orationem cum Vrsini purpura miscere atque confundere studuissem: curaui vt alio typorum genere ea cuderentur quae a me veluti subministrata sunt. Ita & mihi prospectum est, ne nihil egisse viderer, & huic ne alieni erroris inuidiam sustineret. Ac vereor etiam quod illius pace dictum est, quem Scriptorum potissimum & maximum iudico; vereor, inquam, ne nimis huic aliquando pepercisse videar, dum ea reliqui quae si sustulissem, nec Operi nocuissem, quod hic tam carere facile potest vt melius inde futurus fuerit, & compendium lectoribus, operae suae temporisque fecissem. Velut in gente Arria, dum de clathris loquitur, hanc vocem ita excutit, vt suam Historici personam exuisse, litteratoris induisse videatur, quod profecto fine huius dispendio induci potuerat: sed eo modo quam contrario in illum peccare malui. Ita quod Galenus ille, Hippocrati nostro praestitisse gloriatur, vt ambigua dissolueret, obscura declararet, manca suppleret; illud an effecerim nescio; conatus sum quidem certe: quod vero effecit ille vt superuacua rescinderet, illud ne conatus sum quidem: tanta mihi fuit religio ne violarem hominem, de me & omnibus Antiquitatis studiosis optime meritum. Quaequidem omnia non mihi tantum accepta ferenda sunt, sed ijs etiam quorum aliqua in eo pars laboris vel subsidij fuit. Quamquam enim ea habeo in manibus, siue ad Consulares, vt aiunt, Nummos omnis generis, siue ad Imperatores pertinet, vel maioris vel minoris aeris quae vix quisquam (praesiscine dixerim) huius aetatis aut sortis vnquam habuit; non fuit tamen huius aut aetatis,
aut conditionis omnia habere. Itaque quamquam nec diligentiae in quaerendo, nec in emendo pecuniae peperci, fuit nihilominus & saepe quod alio excurrerem. Praecipuum mihi perfugium fuit
SEGVINVS
ille, Vir vt compositissimis moribus, ita instructissimis, & optime dispositis, Antiquitatum omnium & praesertim Consularium scriniis; doctrina vero tanta, vt puderet eo viuente tale Opus animo designasse, si satis illi temporis fecissent residuum ea munera quibus magna cum laude fungitur. Nec ille tantum suppeditandis & commodandis Numismatis annixus est, quod quam liberaliter fecerit perpetuo meminero, sed saepe etiam explicandis. Id autem quam acute soleat, specimen esto Epistola haec quam scripsit ad Ill. Virum Gothifredum, qua nihil ornatius aut doctius aut ingeniosius excogitari potest. Atque ille etiam mearum elucubrationum arbiter esse tulit, quod officium illi erga me cum Illustrissimo
LOMENIO
Briennae Comite commune est. Hic ille est Vir acri ingenio, expedito sermone, iudicio sagaci, animo prompto, eleganti doctrina, senili prudentia, vigore iuuenili: Qui quidem vnus fortasse inter aequales ita partiri nouit tempora, vt dum amplissimo Munere abunde fungitur, quod maxima totius Orbis cum potentissimo regno negotia complectitur, seponat aliquid pretiosissimae mercis, hoc est temporis, quod suis & amicorum studijs impendat. Vtinam tali commendando Viro mihi praesto sit, qualem se mihi commodare dignatus est, dum Operi praefatus,
SEGVINO
&
BRVNOTIO
pro me persoluit gratias, sed profecto qui hos tam magnifice laudauit, is etiam inuitus effecit ne sua laus vnquam intercideret. Nolim tamen his Arbitris obijci, si quid demissum aut minus grande ac plebeij saporis in his meis scriptionibus occurrit. Neque enim fuit beati huius otioli omnibus adhaerescere, nec liberalitatis & humanitatis qua abundant, seuere ad superbum hoc, vt ait Tullius, aurium iudicium omnia reuocare. Fecit hoc aliquando
DODARTVS
ille Collega meus, & subinuitus fecit. Atque ecce ille mihi manum inijcit ad suae industriae commendationem tota mente festinanti. Non tamen prohibebit quin & politissimum ingenium & orationis vrbanitatem atque elegantiam & acumen conijciendi commemorem. Vtinam induci posset, vt de his scribere vellet: quamquam enim talia non diu tractauit, satis apparet, hunc in illis quemadmodum & his artibus libero dignis quas oblectamenti causa pene etiam puer didicit, non desiderare indocilem vsus disciplinam; atque illud omne nihil est praequam quod in rebus Medicis est assequutus, quibus iam diu se totum addixit. His adiutoribus & consultoribus ad exitum perductus est ille Liber, qui vt nitidior in manus nostrorum hominum perueniret, omni cura, labore, meditatione prouisum est: primo enim non ea tantum quae suppleuimus, ad normam vetustorum Nummorum exacta sunt, sed etiam quae Fuluius tradiderat: quod quantum profuerit, vnus fortasse noui: facile autem agnoscet quisquis haec diligenter inter se comparabit. Deinde notas apposui quibus metallum & magnitudo designaretur, vt AV de auro sit intelligendum AR de argento, AE de, aere, P de plumbo, quod vnum in gente Pedania reperitur, quamquam ex Plauto & Martiali, suspicio sit olim e plumbo cusum fuisse monetae genus. Modum indicant numeri, vt nota I minimum nummum, 2 mediocrem, 3 maximum denotet; denique additi Nummi habent Asteriscum. Quamquam autem omnes neruos contendimus vt castigatissimus Liber e manibus nostris prodiret in publicum; quaedam tamen nostram diligentiam effugerunt: nam & omissa quaedam, & quod est grauius, nonnulla perperam addita, quae tamen perpauca sunt: nam si duos Nummos excipias qui sub finem gentis Antoniae sunt additi, vix vsquam
ũ iij
quidquam vitij reperies. Nec nos noster error, sed aliena fides in fraudem induxit, quippe cum hos Scriptor nostrorum doctißimus esset interpretatus, excerpsimus ex eo
Tristanus a Sancto Amante.
quae in rem nostram conueniebant. Cum autem archetypos nobis Illustrißimus
LOMENIVS
commodasset, mendum ex rei veritate correximus, sed sublatis Typis, oratio relicta est. Quae vero a nobis omissa sunt bonam partem nullo meo peccato, sed casu quodam exciderunt: nam cum iamdiu ad Regis Potentißimi scrinia flagitassem adeundi licentiam: meque ille, vt est omnium in tanta sua potentia gentium omnium obsequio benignißimus, perquam liberaliter excepisset,
BRVNOTIVS
autem Abbas Musaei Praefectus obsecundaret Principis Optimi mandatis: tamen nescio quo fato tam infeliciter omnia ceciderunt, vt nonnisi progresso multum Opere, & pene ad vmbilicos perducto eorum copia nobis fieri potuerit. Ita omnia pene in finem reiecta sunt quae suo quaeque loco reddentur si quando nobis hunc Librum iterum incudi reddendi dabitur occasio. Interea si cui quid in mentem venerit quod vel addi vel detrabi vel emendari denique debeat, id si mecum conferre voluerit, erit mihi maiorem in modum gratum, nec eum debito gloriae fructu priuabo. Ne quis autem ideo nos reprehendat, quod quaedam secus ac ab Fuluio fuerant disposita a nobis alio conuersa sunt: inuitis nobis illud contigit, quod eam seriem interturbaret conuersio, cui diu iam ita assuefacti erant Antiquarij, vt non Typo vel inscriptione, sed numeris Nummos designarent, nec tamen ideo res infeliciter omnino cecidit, nam cum neceßitate quadam adductus, quaedam interposuissem quod quidem sine rationum & numerorum perturbatione fieri non poterat, nec tamen aliter affines, vt ita dicam, & cognati Nummi disponi possent, vsus sum foro, ac neglecto ordine hoc fictitio qui stare non poterat; verum ordinem suppleui ex ratione temporum & Familiarum, quibus saepe permultis vna gens constat, vt vnusquisque Nummus aetati suae & Laribus propriis restitueretur. Vltima nostra cura fuit caelaturae. Quamquidem quid collaudem & doctam artificis manum, res maximas opificio tam minuto diligenter complectentis! Nec enim meum tale iudicium eße puto, vt eius gloriam augere poßit, quae iam ad summum in hoc genere peruenit, nec tantam cuiusquam inuidentiam vt opus elaboratum arte politißima audeat perstringere: quod si quis aggrediatur, facile quidem illud nobis etiam silentibus se defendet. Quis enim est qui quidquam in his reprehendat, seu extremas lineas seu dispositionem consideret. Exempla vero cum exemplaribus si conferas, praesertim quod spectat ad Illustrium imagines, non aqua aquae magis respondet. Sed haec ad Sculptoris laudem dicta sunto, quem quidem debito diligentiae testimonio priuare nolui, cum praesertim nostra sit pars aliqua commendationis, quod ad hunc omißis aliis nos nostrum iudicium deduxerit: quae quoniam ad temporum meorum rationem reddendam atque ad huius operae consilium enarrandum dicta satis arbitror, reliquum est vt iudicio posteritatis, qualecumque futurum erit, acquiescam.
ILLE
ipse Rex noster Optimus, cuius ad exemplum componimur, Dux nobis & autor tam doctae Curiositatis est. Non amore tantum Musas, sed & contubernio complectitur: vult assidere sibi, vult accumbere. Nec his contentus est tam superbis aedificiorum molibus, quibus caeteras omnes regias sua supereminet; magnificentius adhuc habitare vult Musarum asseclas, venustulos, politulosque Diuos; quibus per peritißimos Architectos iam tabernacula designauit: documento nobis posterisque futura, non magis illum Belli coluisse Numina quam Pacis: facilemque & aequum se tranquillis hisce studiis praebuisse, quem inter tubarum clangores & tormentorum bombos bellica virtus terribilem fecerat. Nec de nihilo est, quod his operam dat Princeps Augustißimus, nihil inuenies eo cimeliarchio superbius, quod tanto honore dignatus est. Nihil ad hoc commendandum opus est laudibus, nuda simplicique descriptione satis commendatur, in quo minimum est quod auro & argento refertum est: alibi fortasse reperies quo pondus pondere poßis rependere; at eos typos, inscriptiones, vbi tot Consulum, tot Imperatorum, ex auro & argento Numisimata, moduli maioris inuenias, non habes. Tot ex aere & marmore statuae, seu noui, seu antiqui operis, tot picturae, tot rudimenta, & ipsam etiam concharum supellectilem, denique quantum eximiarum rerum in vnum cogere potuit
GASTONIS
Ducis Aurelianensis profusa & sedula triginta annorum inquisitio & felix curiositas. Haec cum videas, Principis opus, Regium munus agnoscas: plura sciens volensque taceo; satis iam fama docet quid de hoc cogitandum, quid credendum sit, de quo nec nimis cogitari, nec nimis credi potest. Veniet tandem in publicum, omnium quae hoc continentur enumeratio: hanc Sibi, hanc Regi, totique adeo Galliae operam debet, atque praestabit, cui earum rerum cura imposita est.
Sequitur Aula praeeuntem Regem; sequuntur Ingeniosi Illustresque Viri. Quae diu meditatus est euoluendis Historicis Serenissimus Princeps
HENRICVS BORBONIVS
Dux Vernolij, haec ad maturam sed viridem senectutem prouectus, quia Numismatis probari nouit, apud se quantum fieri potuit, omnia contrahere monumentorum genera studet. Imitatus egregium hoc Solonis, senem se multa quotidie discere gloriantis, quamvis docenda & ad virtutem instituenda gente aeternam sibi laudem parauisset.
LVD. HENRICVS LOMENIVS,
Briennae Comes, Regi a Sanctioribus Actis, tum transmarinis neceßitudinibus, tum diligenti conquisitione, aeris mediocris moduli seriem sibi parauit, cuius pulchritudinem nulla vnquam assequuta est maiorum in hoc genere sedulitas. Colonias ab Imperatoribus ideo missas diceres, vt esset quo seponeretur, & quod in eius ornamentum tandem emergeret. Nec de his tantum contrahendis fuit sollicitus, ipse haec eadem voluit penitius introspicere, tantumque profecit, vt nemini, ne haec quidem vna tractanti, de dubiis & antiquis plus credam.
Illustrissimus
ACHILLES HARLAEVS
,
Procurator Generalis, praeter Bibliothecam quam habet instructissimam, exquisitissima generis omnis Numismata possidet,
quae omnia animo melius quam Musaeo complectitur. Magnum hoc esse putas & vere: quanto maius quod amplissimo Munere ita fungitur vt nobilitatem, doctrinam, intelligentiam, integritate superet.
Quin &
PETRVS SEGVINVS
ille, Abbas Fidemiensis, & Canonicorum Sancti Germani Decanus; Ille inquam tam doctus, quae sciebat expressa habere voluit & signata, & fecit profecto tam feliciter, vt in incredibili illa vi Numismatum, plus ducentis Consularibus ex vltima Antiquitatis memoria eruerit nobis incognita, nisi monstrasset & collegisset prior: aurum in auarorum loculis & arcis occurrit; haec apud eum vnum inuenies, quae Europa miratur vniuersa, quae harum rerum intelligentes inuideant, si apud minus Liberalem & facilem virum essent.
Nihilo secius in his laborauit
CAROLVS TRONSSO
,
in Senatu Parisiensi Consiliarius. Nemo tot maioris generis, tot Tyrannorum inferioris aetatis Numismata argentea possidet.
Nec minus in hoc studuere
CLAPISSONES
ambo, machinamentorum bellicorum alter Cognitor, alter in vectigalium Curia Consiliarius Regis: sequuti in hoc Patris exemplum, a quo tam multa, tam praeclara huius generis ad eos peruenere, vt silentio me haec praeterire cogat huius Scriptionis praefinitus ambitus.
Eodem modo paternam indolem imitatus
IO. BAPT. ALTINVS
in vrbano Praetorio Regis Consiliarius, cum Illustribus in hoc studio viris conferri meruit. Ex eodem Iudicum Ordine
IACOBVS REGNARD
plurima cumulauit & digessit.
GENTIANVS CHARRO
Auditor rationum, Numismata, quibus sic instructus est vt nemo alius, Regiis horum saeculorum Imperatorum Rom. monetas adiunxit.
Vtrumque etiam luculenter praestitit
CLAVDIVS DE THEROVANNE;
Graeca Romanis omnis generis, vetustas nouis addidit, non tam harum rerum quamquam praeclarae sunt, quam vera scientiae prudentiaeque fama inter Illustres habitus.
Quid hic enumerem Collegia quibus & haec fuit rerum Antiquarum cura: instar omnium erunt mihi Patres Soc. Iesu, apud quos praeter instructissimam & magnificentissimam Bibliothecam, plenas Numismatum exquisitißimorum arculas quotidie studiosis lustrandas exhibet vir ille immensae diligentissimaeque doctrinae
COSSARTIVS.
Non tamen omittam Canonicos Regulares, Sanctae Genouefae dictos, vt neque Patrem
DV MOVLINET,
qui apud eos & Numismata & lectissimam curat Bibliothecam.
Longum esset caeteros memorare in hac peritia claros, illos attingere consilium fuit, quos noui, quos vidi, qui mecum quae habent praeclara communicauere: attamen non poßum pati, quin Lutetiae nostrae quae totius Orbis est exemplar, caeteras prouincias accenseam, ex quibus prudentissima Normanorum natio, vt ne hac existimatione videatur indigna, quam ingenio & vrbanitatis studio sibi comparauit, harum rerum omnino expertem se noluit.
BIGOTII
fratres, Viri Clarissimi & Nobilissimi,
GALEMANVS & BARO,
ambo Medici Rothomagenses, tantum Librorum, tantum habent Numismatum, vt ad eos cuncta Prouincia quidquid exquisitum habet, contulisse videatur.
Suum
BOVHIERIVM
Senatorem Diuionensem, suum
THOMAM, & P. FRANC. CHIFLETIVM,
Soc. Iesu, Virum Eruditissimum iactat Burgundia.
Nec
Nec ea gloria caret Campania Remensis, habet Catalaunensem Praefectum
DV MOVLINET,
Canonicum
BONHOMME & MARGVENATVM
Iesuitam, quos caeteris opponat. Mirum nisi hanc etiam laudem ambiat Prouincia Massiliensis, per quam ad nos peruenit quidquid apud nos est doctae huius & pretiosae mercis; Aquenses illa Canonicos
BONFILIVM & BVRILIVM
aluit, quorum diligentia factum est, ne horum esset expers.
CL. MALLIER DV HOVSSAY,
Tarbensem Episcopum,
GAILLARDVM GVIRANVM,
Senatorem Nemausensem habet Narbonensis Prouincia, Ille olim Venetiis Legatus dum Christianissimi Regis ingenti solertia res agebat, picturae Numismatumque delicias ita est assequutus, vt nemini postea concesserit. Hic quantum in Numismatis intelligat, satis apparet iis libris quos edidit, quibus aliorum spem nobis iniicit: profecto qui tam docte pollicetur, doctiora & meliora praestabit.
Nec nostris tantum hominibus haec placuere; venatae sunt eadem exterae gentes, & sedulo inuestigarunt. Maiorum suorum Effigies & Monumenta, Imperiique reliquias quotcunque a vastationibus supererant, nouis accessionibus diligenter adauxerunt
SVMMI PONTIFICES.
Harum indicium est Bibliotheca Vaticana, tot Antiquitatis Monumentis locuples, cui nulla toto orbe comparari potest.
Quid consummatius & superbius Imperatorum
CAROLI V. & RODOLPHI
scriniis, siue aurea Numismata atque alia, siue tabulas pictas, siue infinitam prope marmoreorum signorum multitudinem Operis antiqui consideres.
CAROLVS
ille Magnae Britanniae Rex caeteros Europae Principes omnes hoc possessionum genere vincebat. Hunc sequitur Filius tanto Patre dignus, & in regnum opimum eas reduxit artes quibus non minus eminet quam ingenio & virtute bellica, quarum a maioribus ita hausit exemplum, vt maius posteritati sit traditurus.
Illa ipsa Suecorum Regina
CHRISTINA,
quam nuper virtute caeterisque laudibus quam regno splendidiorem suspeximus, nihil pensi habuit, dum e profanis manibus redimeret, quae suis vnis tractari debuerant: quantis sumptibus Italiam, Germaniamque vestigare iussit his colligendis, ex quibus cumulatior fieret ille quem mente designauerat rerum earum Thesaurus.
FRIDERICVS III.
Daniae Rex, Numismatum sibi parauit thesaurum, eique quod residuum temporis faciunt bellicosissimi regni negotia, iucundam dat operam, Danis omnibus & Ingeniosis exemplum futurum.
Nobiles curas his reficit & sustentat deliciis Serenißimus
CAR. LVDOVICVS
Princeps Elector Palatinus: nec contentus his quae vndique contraxit, quasi de integro Virum eruditißimum, & horum omnium peritißimum
SPANHEMIVM
misit in Italiam, qui omnia inuestiget, ne quidquam quod parari pretio poßit, in tam perfecto Thesauro desideretur: specimen huius rei sunto mille Numismata aurea quibus eius Cimeliarchium refertum est.
Graues quae Imperium comitantur sollicitudines Archidux
LEOPOLDVS,
Belgij olim Rector, Numismatum loculis oblectat.
Serenißmus Parmensium Dux
RANVCCIVS FARNESIVS
,
ea habet omnia quibus huius Operis, quod quidem ad Vrsinum spectat, fides constat. Per manus haec ad eum ab
ALEX.
Cardinale
FARNESIO
peruenerunt, cui tantum Opus autor noster dicauit.
ã ã
Aureum Imperatorum ordinem, omnium quos continet orbis pulcherrimum habet
LEOPOLDVS,
Princeps Florentinus.
Longis Numismatum ordinibus eminet
BARBERINORVM
Cardinalium Bibliotheca: Illos
VRBANVS
Papa VIII. magna cura, magnis sumptibus in vnum coëgerat.
Archiepiscopi Bononiensis
BVONCOMPAGNO
Numismata quantum habent nominis, ignorat nemo qui haec amat.
Insculptas gemmas pereximias & omnis generis Numismata plurima habet Nobilißima
RONDANINA
Romana, Inscriptionum inuestigandarum omnisque Antiquitatis peritißima, quam aliis etiam nominibus Incomparabilem Heroïnam vocauit Vir inter doctos magni nominis
IO. IAC. CHIFLETIVS,
Eques & Regis Catholici Archiater, eorumdem studiorum aemulus.
FRANCISCVS GOTTIFREDVS,
Nobilis, & Patria sua dignus Romanus, iis fruitur quibus nemo, ne Princeps quidem, sicque fruitur vt melius animo haec quam armario complectatur, adeo diligenter tenet: has illi res virtus, nobilitas, liberalitasque peperere; quas nec minus doctus amare & optare, nec minus sumptuosus comparare potuit, nec minus Illustris eo splendore retinere & conseruare.
BRACCESIVS
Abbas, illius popularis eodem studio tenetur: huic mirum quantum fama tribuit, quantum nominis pollicetur.
Quam Horum sit peritus
LEONARDVS AGOSTINI
satis docet Bibliothecae Vaticanae fama, Antiquitatum omni genere refertißimae, cui a Pontifice Maximo AEdituus est datus.
Nobilißimi
ROZINI
Veneti cumulatißimus Antiquitatum omnium Thesaurus Venetiis ab heredibus etiamnum seruatur.
Neque has omisit delicias grauißimis alioqui negotiis distentus
SCHINKELIVS DE VALCOVR,
Gandauus; his insuper insculptas gemmas adiunxit & Nobilium artificum imagines aere incisas.
NICOLAVS HEINSIVS
,
Belgij Foederati ad Suecos Orator, doctus
DANIELIS
filius, immensam scientiam his autoritatibus confirmat & perficit.
GRONOVIVS
Leydensis in Historia Professor, huius instrumentis vix minus abundat, quam illius scientia, in qua non modo suos Ciues, sed & totum Orbem demeruit.
Infinitae paternaeque doctrinae heres
VOSSIVS,
harum etiam rerum scientia, clarus, eas permultas & egregias sibi comparauit. Haec vtilia ornamenta quoad potuerunt in suum Orbem ex vltimis terris elicuerunt Optimates Angli. Sed infinitum esset omnes recensere.
NVMISMATA
omnis generis in vnum coëgit
HVBERTVS GOLTZIVS,
& ita digeßit, vt nihil melius. Scripsit de Imperatoribus, ad C. Caligulae tempora: atque de Graecis vrbibus & Regibus, quae exstabant Numismata, contraxit, quae doctissime
L. NONNIVS
est interpretatus. Quod vero rem nostram propius attingit, Fastos Magistratuum & Triumphorum Romanorum magna cum laude persequutus est.
Vtinam ea monumenta comparerent, quorum fide tantum Opus nititur, sed nulla cuiusquam vnquam diligentia fieri potuit, vt vel dimidia pars tantae congeriei emergeret.
LEVINVS HVLSTIVS
duodecim Caesarum imagines ex Numismatis expreßit, atque eorum familias, affinitates, & vxores. Pauca quidem sed egregia.
IACOBVS STRADA
Antiquarius Mantuanus, Historiam Imperatorum Romanorum cum eorum effigiebus coniunxit; multo elegantiores Goltzius.
ONVPHRIVS PANVINIVS
Veronensis, F. Augustinianus: Fastos scripsit, qui a vulgaribus non admodum differant, vtiles tamen.
ANTONIVS LE POIS,
Lotharingorum Ducis Medicus, de Numismatis aliqua Gallice scripsit, recte vt his temporibus.
LVDOVICVS SAVOT
,
Burg. Medicus Parisiensis, de Re Veterum Monetaria tam docte scripsit, vt nihil supra. Omnia complexus est, metalla, pondera, pretium, typos, Argumenta veritatis, praenominum & nominum Indicem.
PAVLVS PETAVIVS,
in Senatu Parisiensi Senator, Numismata vetera atque noua, statuas, lucernas, signa atque alia tradidit.
GVILLELMVS DV CHOVL,
inter primores sui saeculi, multa Numismata quae ad Religionem Romanorum facerent, e buxo elegantissime cudi curauit, atque in hanc rem, statuas, inscriptiones, antiqua monumenta congessit: item de eorum Re Militari. Gallice, Latine, Italice, Hispanice, & Germanice Typis excusus liber inuenitur.
IOANNES HEMMELARIVS
,
Canonicus Ecclesiae Antuerpiensis,
CAROLI CROYI
Ducis Arschotani Numismata aurea tradidit & interpretatus est.
ANTONIVS AVGVSTINVS,
Episcopus primum Ilerdensis, tum Tarraconensis Archiepiscopus, Vir praestantissimus, Antiquitatum scientiam Commentariis illustrauit; meliora traditurum fuisse satis indicat doctissimus ille liber de Familiis Romanorum, quo etiam vsi sumus.
Italice de Numismatis plerumque rarissimis scripsit
SEBASTIANVS ERIZZO,
idque elegantissime.
AENEAS VICVS,
Parmensis, Imperatorum & Augustarum Numismata coeperat interpretari, sed hunc mors praematura post inchoatum Opus rapuit.
PARVTA
de Numismatis Hispanicis egit, cui titulum adscripsit
TESORO DE LAS MEDALAS ESPAÑOLAS.
OCCO
Medicus Augustanus omnium metallorum Numismata in indicis formam cum paucis quaedam, sed elegantissimis Commentariis laboriosissime coëgit.
Augustarum imagines cum Commentariis Gallicis in publicum prodiere opera
IO. LE MENESTRIER
.
Doctissimus
TRISTANVS A SANCTO AMANTE
Commentarios Historicos tradidit de Romanorum Imperatoribus. Obscura plurima tanta solertia declarauit, vt eorum eruisse Manes videatur, qui ipsi rerum earum quas tractat autores exstiterunt. Vtinam aut minus acer, aut verbis expolitior fuisset. Quartum volumen designabat, eorum quae nemo vnquam attigerat. Commentarios reliquit. His vt prouideant heredes enixe cupio.
LOVIS PAR LA GRACE DE DIEV ROY DE FRANCE ET DE NAVARRE.
A nos amez & feaux Conseillers les Gens tenans nos Cours de Parlement, Maistres des Requestes ordinaites de nostre Hostel, Bailliss, Seneschaux, Preuosts, leurs Lieutenans, & à tous autres de nos Iusticiers & Officiers qu'il appartiendra, Salut. Le Sieur
CHARLES PATIN,
Docteur Regent en la Faculté de Medecine de Paris, Nous a fait remontrer qu'il souhaittoit donner au Public, vn Liure intitulé
FAMILIAE ROMANAE QVAE EXSTANT IN NVMISMATIBVS ANTIQVIS,
&c. reueu, corrigé & augmenté, lequel il desireroit faire imprimer, & en faire grauer les Medailles, s'il en auoit sur ce nos Lettres de permission, qu'il nous a supplié luy vouloir accorder. Nous desirans fauorablement traiter ledit Sieur
CHARLES PATIN,
& sur le rapport qui nous a esté fait de la grande intelligence qu'il s'est acquise en sa Profession; & de la connoissance qu'il a des Langues Estrangeres, de l'Histoire, & des Sciences concernantes l'Antiquité, luy donner des marques de l'estime particuliere que Nous faisons de sa Personne; & d'ailleurs, voulans pouruoir à ce que le Public ne soit point priué d'vn si beau, si sçauant, & si vtile Ouurage. A ces causes, de nostre grace speciale, pleine puissance, & authorité Royale, Nous luy auons permis, octroyé, & accordé, permettons, octroyons & accordons par ces presentes signées de nostre main, de faire imprimer en telles Langues, marges & carachteres que bon luy semblera, ledit Liure, par tel Imprimeur & Libraire, & grauer lesdites Medailles par tel Graueur qu'il voudra choisir, & les faire vendre & distribuer en tous les lieux de nostre obeïssance durant vingt ans, à compter du iour qu'il sera acheué d'imprimer; faisant tres-expresses defenses à toutes personnes de quelque qualité & condition qu'elles soient, d'imprimer ou faire imprimer, vendre ny distribuer en aucun lieu de nostre obeïssance, ledit Liure, sous pretexte d'augmentation, correction, changement de titre, fausses marques, ou autrement, en quelque maniere que ce soit, sans la permission dudit Sieur
PATIN,
ou de ceux ayans charge de luy, à peine de confiscation des Exemplaires, de trois mil liures d'amende, & de tous despens, dommages & interests, à condition d'en mettre deux Exemplaires en nostre Bibliotheque publique, & vn autre Exemplaire és mains de nostre tres-cher & feal le sieur Seguier, Cheualier, Chancelier de France, auant que de les exposer en vente, à peine d'estre décheu du present Priuilege: Si voulons & vous mandons que du contenu en ces presentes vous faciez, souffriez & laissiez ioüir ledit Sieur
PATIN,
pleinement & paisiblement, comme aussi ceux qui auront droict de luy. Voulons aussi qu'en mettant à la sin ou au commencement de chaque Exemplaire desdits Liures, ces presentes, ou vn bref Extraict d'icelles, ils soient tenus pour deuëment signifiées, & que foy y soit adioustée, & aux copies collationnées par vn de nos amez & feaux Conseillers & Secretaires, comme à l'Original. Mandons au premier nostre Huissier ou Sergent sur ce requis, de faire pour l'execution d'icelles, tous exploits necessaires sans demander autre permission, Visa, ny Pareatis: Car tel est nostre plaisir, nonobstant Clameur de Haro, Chartre Normande, prise à partie, Edicts, Declarations, Arrests, Reglements, Statuts, confirmation d'iceux, opposition quelconque, sans preiudice d'icelles, pour lesquelles nous n'entendons estre differé, & dont nous nous retenons la connoissance & à nostre Conseil, qui ne pourront nuire audit Sieur
PATIN,
en faueur duquel nous derogeons à tout ce que dessus pour ce regard seulement. Donné à Paris le septiesme iour de Fevrier, l'an de grace mil six cens soixante-deux, & de nostre Regne le dix-neufiesme. Signé
LOVIS.
Par le Roy
PHELIPPEAVX,
& seellé en cire jaune.
Collationné à l'Original par moy Conseiller Secretaire du Roy, & de ses Finances.
MORLON.
Registré sur le Liure de la Communauté des Libraires & Imprimeurs de cette Ville le vingtsixiesme May, mil six cens soixante-deux.
I. DV BRAY,
Sindic.
Acheué d'imprimer pour la premiere fois le septiesme iour de September, 1662.
Les Exemplaires ont esté fournis.
ABVRIAE
gentis vnus quod sciam Liuius facit mentionem lib. XXXIX. nullo tamen adiecto cognomine, siue
GEMINVS,
illud sit, siue
GEMELLVS,
aut aliud quod tribus litteris
GEM.
in nummis
1..
expressum est.
Commemoratur ab eo
M. ABVRIVS
Trib. pl. M. AEmilio tum Cos
2..
hoc est anno vrbis Conditae
DLXVI.
commodaturus petitioni M. Fuluij Pro-Cos. ex AEtolia reducis intercessit; scilicet ita sibi mandatum ab Cos. ne Fuluio triumphus absente Cos. decerneretur. Erat autem Fuluij inimicus AEmilius, tandem exoratus & castigatus, ab hac intercessione destitit.
Haec pluribus verbis Liuius. Lib. autem XXXXI.
Inde, inquit, Coss. Praetoresque prouincias sortiti. Pisae Cn. Cornelio, Ligures Petillio obuenerunt. Praetores Papirius Maso vrbanam: M.
ABVRIVS
inter Ciues & Peregrinos sortiti sunt.
Fuit autem Praetor M. hic
ABVRIVS
anno V. C. DLXXVII.
Vnde duplex videtur fuisse gens
ABVRIA,
alia plebeia, ex qua fuit primus ille Trib. pl. alia patritia, ex qua fuit ille
ABVRIVS
Lib. 7. Dec. 1.
Praetor; nemo enim Praetor nisi ex nobilitate: ita enim Liuius sub annum, vt notant marmora Capitolina
CCCLXXVII.
Annus hic erit insignis noui hominis consulatu, insignis nouis duobus magistratibus, Praetura & Curuli AEdilitate: hos sibi
3..
Patricij quaesiuere honores pro concesso plebi altero consulatu.
C. ABVRII
in
4..
tribus posterioribus nummis signati qui P. Licinio Crasso, C. Cassio Longion
5..
Coss. anno
DXXCII.
Legatus ad Massanissam & Carthaginienses
Lib. 42
missus est, meminit idem Liuius his verbis; In eam rem Legati ad Massanissam Carthaginiensesque missi, L. Posthumius Albinus, P. Terentius Culeo,
C. ABVRIVS
&c. Huius fortasse libertus fuit
C. ABVRIVS
Pamphilus, qui in antiqua hac Inscriptione quae Caere exstat, descriptus est.
A
C. ABVRIO C. L. PAMPHILO
ABVRIAE C. L. HILARAE
V. ABVRIAE C. ET Ɔ. FELICVLAE
SIBI ET SVIS.
Nummus ex aere tribus notis signatus, quod quarta esset assis pars, quadrans Ratitus dictus est. Eius meminit Pomp. Festus.
Ratitum, inquit, quadrantem dictum putant, quod in eo & triente ratis fuerit effigies, vt nauis in asse:
sed M. Varro, lib. IV. de lingua Latina, quadrantem, quod pro vectura solueretur ab iis qui ratibus ex Vrbe in Auentinum paludibus tunc disclusum veherentur, Ratitum a Lucillio dictum scribit. Huiusmodi
Lib. 3.
quadrantes in funere Valerij Poplicolae collatos fuisse tradunt Liuius, & Plutarchus, in vita Poplicolae.
ACCOLEIAE
gentis, vt arbitror, plebeiae, nulla extat mentio nisi in duabus antiquis Inscriptionibus; vna in qua
ORDO CORPORAT.
descriptus est,
QVI PECVNIAM AD AMPLIAND. TEMPLVM CONTVLER. IMP. CAESARE T. AELIO HADRIANO ANTONINO AVG. PIO P.P. III. M. AELIO. AVRELIO CAESARE
Coss. in quo quidem ordine nominatur
P. ACCVLEIVS
quidam
EVHEMER,
qui
P. ACCOLEII,
huius qui in denario notatus est, pronepotis libertus fuisse credi potest. Altera in qua nomina eorum incisa sunt, qui ad ponendam statuam Vespasiano Imp. pecuniam contulerunt.
L. ANNIO BASSO C. CAECINA PAETO COSS.
inter eos enim numeratur
L. ACVLEIVS
quidam
ABASCANTVS. ACCVLEIVS
autem in veteribus monumentis, pro
ACCOLEIVS,
eadem ratione scriptum est, qua Agricula, Poblicula, pro Agricola, & Poblicola. P. igitur
ACCOLEIVS,
is qui huius tabellae denarium cusit, vt maiores suos ex aliquo prope Padum fluuium loco oriundos indicaret, tres illas mulieres, quae in arbores, vt apparet, vertuntur, in altera denarij parte signauit: quas & Phaëthontis sorores, & in larices arbores, non autem alnos, conuersas esse, significare
LARISCOLVS
voluit: in quo veteris alicuius Autoris commentum sequutus videtur; vt
Lib. 12. C 15.
ex iis quae Palladius de larice scribit, coniicere possumus. Resina, inquit, illa liquida est, lacrymae similis, non recipit flammam, quasi odio prosequatur
Lib. 2. c. 9. Lib. 16. c. 11,
ob combustum Phaëthontem. Apud Vitruuium etiam & Plinium,
larices pino simillimas esse, nec alibi notas, quam in Padi ripa: praeterea flammam non recipere, & resinam habere liquidam, mellis Attici colore, scriptum legimus.
ACILIAM
gentem plebeiam fuisse, satis constat ex veterum Scriptorum autoritate, apud quos corrupte multis locis,
ATILIA
pro
ACILIA,
scriptum reperitur.
Etenim anno
V. C. IƆLII.
M'. ACILIVS GLABRIO
Trib. pl. a Liuio narratur de sortitione prouinciarum cum Senatu contendisse: ex ea
BALBI, GLABRIONES, PISONES, IVSTINI,
vt apparet ex Sexto Aurelio Victore, apud quem
ACILII
cuiusdam
PISONIS
Historici sit mentio, & ex veteri titulo in lib. de Epigrammatis antiquae Vrbis
.
M'. ACILIAE. M'. F. IVSTINAE &c.
Opinor autem
ACILIOS
a Graeco verbo ἀχείομαι, quemadmodum AEmilij, ἀπὸ τῆς αἰμυλίας,
a festiuitate
, vt Plutarchus inquit, gentis nomen
1..
traxisse; ad eamque indicandam nominis originem in primo aereo nummo, AEsculapij caput, & serpentem Epidaurium bacillo implicitum, in tertio
3..
argenteo Salutis ac Valetudinis simulacra, ab
ACILIO
Trium-viro, quicumque is fuerit, siue
GLABRIO
, siue
BALBVS
, expressa fuisse. De AEsculapij baculo, & serpente, siue Epidaurius ille sit, siue alius, ita scribit Iulius Hyginus in Ophiucho.
Cum AEsculapius Glaucum cogeretur sanare, inclusus quodam loco secreto, bacillum tenens manu, cum quid ageret cogitaret, dicitur anguis ad bacillum eius arrepsisse: quem AEsculapius mente commotus interfecit, bacillo fugientem feriens saepius. Postea fertur alter anguis eodem venisse, ore ferens herbam, & in caput eius imposuisse, quo facto, loco fugisse. Quare AEsculapium vsum esse herba eadem, Glaucum reuixisse: itaque anguis in tutela AEsculapij esse dicitur.
A ij
Huiusmodi symbolo vsi sunt in suis Numismatibus Coi, quod apud eos natus esset Hippocrates, alter Medicinae Deus, cuius etiam effigiem, in altera Numismatum parte impresserunt. Valetudinis Deae, quae AEsculapij, vt arbitror, filia fuit, facit Martianus mentionem. Salutis, & eius aedis
Lib 9.
in Quirinali, meminerunt Liuius, & P. Victor in regione VI. Harum altera ab Aristophane, ὑγὶεια, altera ἰὰσω, appellatur in Pluto.
Posset etiam ad magistratum quemdam referri, de quo quam-vis apud Scriptores Antiquitatum non legatur, tamen possumus coniicere: vt legendum sit
III.
VIR VALETVDINARIVS
,
cui scilicet Valetudinariorum cura commissa sit. Vix enim est credibile, Vrbem tam potentem & pesti obnoxiam, vt ipse Galenus ait, locis caruisse in quos per pestilentiam secessio fieret. Si enim fuißet haec nota non alicuius
4..
sed gentis propria, quidni esset perpetua?
Quartus tabellae denarius ad
M'. ACILIVM BALBVM
pertinet, qui Consul fuit, cum M. Porcio Catone, anno DCXXXIX. filius Balbi Consulis anno DCIII. cuius ouationem aliquam designat fortasse myrtea corona, quae in altera denarij parte signata est, quod ea donarentur ij, qui Vrbem ouantes inibant.
5..
Quinto denario mihi quidem obscurum est, quis ex
ACILIIS
significetur. Nec enim Marci praenomine ex
ACILIA
gente quemquam apud Capitolinos, aut alios Scriptores vsum esse inuenio;
Nec alio praeter Manium, quamquam apud T. Liuium corrupte vbique
M.
sine apice scribatur
: in quo si erratum ab eo fuisset qui monetam cusit, vt plerumque fit, posset denarius huiusmodi ad
M. ACILIVM GLABRIONEM
, referri, qui anno DLXIII. de AEtolis triumphauit, &
Rege Syriae Antiocho, in quo vicimus
6..
Xerxem
,inquit Florus.
Sed sextus denarius hanc coniecturam eleuat, eandem scripturam iterando, in quo difficilius est bis quam semel peccasse. Certe quintus & sextus typus varios indicant; est enim in denario
M. F.
ex ea gente coniicio fuisse hunc
ACILIVM
apud Plutarchum & Suetonium, qui ad Massiliam cum pro Caesare pugnans in hostilem nauim irrupißet, truncata dextera, clypeo quem laeua gestabat hostium faciem verberans, omnes in fugam conuertit, & naue potitus est
.
GENTIS AEBVTIAE
inter patricias clarißimae frequens mentio apud T. Liuium. Ex ea
T. AEBVTIVS ELVA
Cos. anno
V. C. CCLIIII
.
quem Dionysius Publium vocat, contra omnium Scriptorum ac marmorum Capitolinorum fidem. Idem narratur à Liuio Magister Equitum sub Posthumio Dictatore, in illustri ad Regillum lacum pugna, contra Mamilium Latinorum ducem fortißimum duello conflixisse, anno
V. C. CCLVII.
Post hunc Posthumius
AEBVTIVS ELVA CORNICEN
consulatum geßit anno
V. C. CCCXI.
quos omnes patricios fuisse nemo dubitauerit, qui meminerit anno tantum
V. C. CCCXXCVII.
e plebe Coss. creari cepisse. Eodem anno
CCCXI. M. AEBVTIVS ELVA III.
vir deducendae coloniae lectus, ob celebrem hanc disceptationem inter Ardeates & Aricinos, de agro quem Scaptius, vir e plebe in concione deblaterauerat esse Coriolanorum, cum hunc Senatus Ardeatibus addixißet, censuißetque ad exhaustam bello reficiendam regionem, Coloniam deducendam esse: priusque Rutulis quam vlli Romano agrum litigiosum esse diuidendum. Hoc ministerio insigni fide functi
III.
Viri tantam sibi inuidiam apud plebem Rom. conflauere, vt iidem apud Coloniam quam deduxerant exulare coacti fuerint. A. Seruilius a Virginio Cos. (collega permittente) Dictator dictus, Magistrum Equitum Posthumium Eluam dicit anno
V. C. CCCXVII.
Anno
DLXVII.
per indicem
P. AEBVTIVM
detectae nocturnae & promiscuae Baccharum libidines, cui & amicae Hispalae Feceniae Senatus consulto, referente Sp. Posthumio, singulis
CCCIƆƆƆ
aeris ex aerario decreta sunt. Anno
DLXX. T. AEBVTIVS
Carus
III.
Vir Coloniae deducendae lectus est. Haec de gente sparsim apud Liuium, qui quidem vnus quod sciam, huius meminit. De eo qui hunc nummum sub Augusto cusit, apud Historicos, quos quidem legi, nullum exstat vestigium. Sub Commodo
AEBVTIANVS
quidam Praefectus Praet. interemptus est a Cleandro: vt ait Ael. Lamprid. Vnum restat vt moneam apud T. Liuium male pro
AEBVTIO
scribi
EBVTIVM,
&
HELVAM
pro
ELVA,
sic enim Fasti Capitolini.
A iij
AELIAM
gentem aut
AILIAM,
eandem esse cum
ALLIA,
ex Capitolinis monumentis aperte satis intelligimus. Fuit autem plebeia, sed antiqua, maximisque gestis magistratibus nobilis.
Q. AELIVS LAMIA,
2.
ad quem secundus in hac tabella expressus denarius pertinet, Frater fortasse fuit
L. AELII
Lamiae Cos. cum M. Seruilio Gemino anno
DCCLV.
Od. 17. lib. 3
incertum tamen ad vtrum horum scripserit Horatius,
AELI
vetusto nobilis ab Lamo,
Quando & priores hinc Lamias ferunt
Denominatos, & nepotum
Per memores genus omne fastos
Autore ab illo ducis originem,
Qui Formiarum moenia dicitur
Princeps, & innantem Maricae
Littoribus tenuisse Lyrim
Late tyrannus.
5..
P. PAETVS,
qui in quinto tabellae denario notatus est, designatur, opinor, is qui Praetor fuit anno
D L.
Deinde Consul cum Cn. Cornelio
Lib. 41.
Lentulo anno sequenti: Praetor iterum anno
DLXXVII.
cuius Praeturae
Lib. 3.
meminit Liuius, & Varro de vita populi Romani apud Nonium his verbis.
P. AElius Paetus (male enim in vulgatis libris Pedius Paetus scriptum est) cum esset Praetor Vrbanus, & sedens in sella curuli ius diceret populo, Picus
Lib. 5. cap. 6
Marius aduolauit, atque in capite eius adsedit. Valerius Maximus. AElio, inquit, Praetori ius dicenti cum in capite Picus consedisset, aruspicesque affirmassent consecrato eo fore domus ipsius statum felicissimum, Reip. miserrimum: occiso in contrarium vtrumque cessurum, e vestigio morsu suo in conspectu Senatus necauit. Decem & septem milites suae familiae eximiae fortitudinis viros Cannensi praelio amisit. Respublica procedente
6..
tempore ad summum imperij fastigium excessit. Sextus denarius incertum ad quem spectet: nec enim ad C. Ailium referendum arbitror, qui anno
CDLVII.
Consul fuit cum M. Valerio Potito Maximo, quique primus Paeti cognomine affectus est: nondum enim argento signato populus Romanus eo tempore vti coeperat, quo Ailius is Consul fuit.
AELII,
7.. siue vt in septimo denario notatum est,
ALLII BALAE,
nulla quod sciam apud veteres Scriptores mentio reperitur; in eius autem denarij altera parte ad Dianae currum, vt est apud Sophoclem in Thrachiniis, ἐγαφηβὸλου, ἀμφϊπὺρου: ex Poëtarum commento cerui iuncti sunt.
AEMILIAE
gentis patriciae,
SCAVRI
tantum,
PAVLLI, LEPIDI, & BVCAE
in nummis, quos ipsi vidimus, reperiuntur, cum
Mamertini quoque, Barbulae, Papi, & Regilli in veteribus & Scriptorum & lapidum monumentis inueniantur. De
M. AEMILII SCAVRI
AEdilitate,
Lib. 4. Lib. 8 c 17. & 26. Lib. 35. c. II. Lib. 6 c 15. Lib. 36. c. 5.
1..
quae in primo huius tabellae denario notata est, meminerunt Cicero pro Sextio, & ad Attic. Plinius, & Asconius, in Commentario Orationis pro M. Scauro,
Hic, inquit Plinius, fecit in AEdilitate opus maximum omnium quae unquam fuere humana mans facta, non temporaria mora, verum etiam aeternitatis destinatione. Caetera videbis ibidem lectu dignißima. Nihil mirabilius. Nec enim ille est
M. AEMILIVS SCAVRVS,
de quo apud Aurel. Vict. de Viris Illust. qui pauper erat, paupere & carbonario patre natus, tametsi patritius esset. Is M. Scaurus geßit AEdilitatem quidem, sed ab AEdilitate filij multum discrepantem. Nam iuri reddendo magis quam muneri exhibendo studuit. Is ergo cum Mario studuisset, vt ait Plinius, diues admodum factus, locupletem filium reliquit, eum cuius hoc monumentum habemus:
in quo quidem honore athletas forte in
Lib. 2. cap. 1. Cap. 35. & 37.
theatrum primus induxit, vt ex verbis Valerij Maximi, quae leguntur colligi potest. Athletarum, inquit, certamen a M. Scauri tractum est munificentia. Solinus quoque, Hippopotamos & Crocodilos & ossa monstri illius cui Andromeda fuit exposita in AEdilitate, Scaurum publicasse scribit. Atque hic idem M. Scaurus Pompeij in Asia Proquaestore, ad occupandam Damascum missus, cum eam ab aliis prius occupatam inuenisset, in Iudaeam flexit, acceptisque ab Aristobulo quadringentis talentis, Hierosolymam ab Rege Areta, Arabisque obsessam liberauit: Aretamque ipsum insequutus,
Lib. 14. c. 4. & 9. Lib. I. cap. 5. & 6.
Petram vsque Syriae a Pompeio praeficitur. Iosephus Antiquit. & de bello Iudaico in huius rei memoriam camelum & Regem ipsum Aretam in denario signatum esse credendum est. Appianus quoque in Mithridatico facit Aretae regis mentionem, cum inquit, ἐπολέμησε δ᾿ ὁ Πομπήιος καὶ Αραψι, τοῖς Ναυαταίοις, Αρέτα βασιλεύοντος ἀυτῶν, hoc est Pompeius bellum cum Arabibus, Nabathaeis, & eorum Rege Areta gessit.
M'. AEMILI LEPIDI
2..
Consulis cum L. Volcatio Tullo anno
DCXXVII.
qui in secundo denario descriptus est, facit mentionem Salustius in Catilina, & Asconius in Corneliana. Sed incertum denarij Inscriptio ad hunc-ne pertineat, an ad alium huius familiae eodem affectum praenomine; illud certe constat, Lepidi pontem, qui antea Sublicius dictus est, a Lepido Quaestore, cuius meminit in Numa Plutarchus, lapideum factum, hoc in denario impressum esse; statuamque Equestrem illi hac de causa, vel Lepido alicui ob rem bene gestam a Senatu decretam, impositam esse. Nec enim crediderim Equestrem statuam indicari quae cum trophaeo in duobus qui sequuntur
3..
denariis impressa est: Eam enim ad
M. LEPIDVM
qui Pont. Max.
Lib. 3. cap. 1.
4..
fuit, ac bis Consul referendam arbitror, cuius meminit Val. Max. iisdem fere verbis, quibus denarij Inscriptio exarata est, nisi quod pro, interemit, habet denarius litteram, o, quam interpretor occidit.
M. Lepidus (inquit Valer.) Annorum Quindecim Praetextatus Hostem Interemit, Ciuem Seruauit: cuius tam memorabilis operis index est in Capitolio statua bullata, & incincta praetexta S. C. posita; simpulum, corona, & crater, pertinent ad Lepidi
5..
huius Pontificatum. Quintus denarius nihil habet quod sit notatu magnopere
dignum
dignum, praeter ipsum Scribonij Puteal, quod in altera parte expressum est,
6..
de quo in Scribonia familia dicemus. Sextus tabellae denarius cusus est, vt arbitror, a
PAVLO LEPIDO
Trium-viri fratre, atque in eo ad fraternam indicandam concordiam, Deae signum velato capite adiectum est. Pro adoptionis enim symbolo concordiam & pietatem in antiquis denariis positas esse saepe animaduertimus. Paullus autem Lepidus adoptatus a patre M. Lepidi Trium-viri fuit, & ex AEmilio Paullo, Paullus AEmilius Lepidus dictus est. Habet autem expressum sextus hic denarius
L. AEMILII
de Perseo Macedoniae Rege trophaeum, cuius cum alij multi meminerunt,
Lib. 2.
tum Velleius: eius autem verba quia denarij inscriptionem mirifice illustrant, eo libentius adscribam.
Tum Senatus, inquit, Populusque Romanus L. AEmilium Paullum, qui & Praetor & Consul triumphauerat, Virum in tantum laudandum, in quantum intelligi virtus potest, Consulem creauit, filium eius Paulli, qui ad Cannas quam tergiuersanter perniciosam Reip. pugnam inierat, tam fortiter in ea mortem obierat. Is Perseum ingenti proelio apud vrbem nomine Pydnam in Macedonia fusum fugatumque castris exuit. Deletisque eius copiis destitutum omni spe coegit e Macedonia profugere; quam ille linquens in insulam Samothraciam profugit, templique se religioni supplicem credidit. Ad eum Cn. Octauius Pr. qui classi praeerat, peruenit, & ratione magis quam vi persuasit, vt se Romanorum fidei quam vi committeret. Ita Paullus maximum nobilissimumque Regem in triumpho duxit. De Perseo & eius quoque filiis in triumpho ductis videndus Plutarchus in vita Paulli,
quo loco nihil est illustrius.
AEmilius igitur qui vt est in tabulis Capitolinis, Propraetore, ex Hispania, & Proconsule & Liguribus bis iam triumphauerat, tertium de Perseo pro Consulari item potestate triumphum egit, ideoque adscriptum in denario est
TER,
quemadmodum & in antiqua quoque Inscriptione superioribus annis in via Sacra effossa, & in Capitolium translata, notatum ipsi vidimus,
L. AEMILIVS L. F. PAVLLVS COS. II. CENS. AVGVR. TRIVMPHAVIT TER.
Illud autem praetereundum hoc loco non est, reperiri denarium huic similem, in quo Paulli nomen vnico, l, scriptum sit, vt inde intelligi facile possit, non ita semper duplici, ll,
7..
huiusmodi nomen antiquos scripsisse. Septimus huius tabellae denarius pertinet ad
L. AEMILIVM PAVLLVM,
qui C. Marcelli in Consulatu Collega anno
DCCIII
. in medio foro, vt scribit Cicero ad Attic. duas
Lib. 4. Lib. 36. Cap. 15. Lib. 2. Lib. 49.
basilicas, veterem restituit, nouam magnificentissimam, vel (vt Plinius inquit) columnis e Phrygibus mirabilem extruxit. Eius meminit Appianus, Plutarchus in Caesare, & Dio his verbis, καὶ τὴν στόαν Παὶλου, καλουμένην, Αἰμὶλιος Λέπιδος Παῦλος ἰδίοις τέλεσιν ἐξῳκοδὸμησε κᾂν τὴ ὑπατεία καθιέρωσιν.
Hoc est porticum quae Paulli dicitur, AEmilius Lepidus Paullus sua impensa perfecit, & in Consulatu dedicauit.
Plutarchus ex aere Caesaris extructam fuisse ait
, Παύλῳ δὲ ὑπὰτῳ ὄντι χίλια καὶ πεντακόσια ταλάντα δὸντος, ἀφ᾿ ὧν καὶ τὴν βασιλικὴν ἐκεῖνος ὀνὸμαστον ἀνάθημα, τῇ ἀγορᾷ προσεκὸμισεν ἄντι τῆς Φουλβίας οἰκοδομηθεῖσαν.
Hoc est Paulo Consuli mille quingenta talenta (hoc est ex ratione Budaei 1575000. libellas) dedit ex quibus basilicam multi nominis in foro aedificauit & dicauit in area quae
B
Fuluiae primum fuerat.
Huiusmodi basilicam incendio postea consumptam
Lib. 54.
M. Lepidus restituit, vt scribit idem Dio,
ἥτε στοὰ ἡ Παὸλειος, ἐκαὺθη, καὶ τὸ πῦρ ἀπ᾿ αὐτῆς πρὸς τὸ ἐστιαῖον ἀφὶκετο. Hoc est Paulli porticus incendio absumpta est, ignisque ab ea ad Vestae vsque grassatus, & paulo post, ἡ μὲν οὖν στοὰ μετὰ τοῦτο ὀνόματι μὲν ὑπὸ Αἰμιλίου, ἐς ὃν τὸ τοῦ ποιήσαντος αὐτὴν γὲνος ἐληλύθει, τῳ̑ δὲ ἔργῳ ὑπ᾿ Αὐγοὺστου, καὶ ὑπὸ τῶν τοῦ Παύλου φίλων ὠκοδομήθη, hoc est, haec postea porticus verbo quidem ab AEmilio, qui ab eo, qui primus hanc fecerat, genus suum trahebat, re autem ab Augusto, & Paulli amicis refecta est.
Ex Taciti autem verbis, quae infra subiiciam, imperante iam Tiberio, eandem hanc basilicam, iterum ab alio Lepido Triumviri consanguineo, refectam fuisse intelligimus, eisdem inquit, diebus Lepidus ab Senatu petiuit, vt basilicam Paulli AEmilia monumenta, propria pecunia firmaret, ornaretque; erat enim tum in more publica munificentia, nec Augustus arguerat Taurum, Philippum, Balbum, hostiles exuuias, aut exundantes opes, ornatum ad vrbis, & posterum gloriam conferre: quo tunc exemplo Lepidus, quanquam pecuniae modicus, auitum decus recoluit. Quod vero Tacitus dicit petiisse Lepidum a Senatu, vt sibi Paulli basilicam reficere liceret, facit ad denarij inscriptionem, ex qua M. quoque Lepidum ex S. C. basilicam eandem prius refecisse cognoscimus. De Clypeis autem in vetere basilica AEmilia, a M. AEmilio Q. Lutatij in Consulatu Collega dedicatis, in quibus essent maiorum imagines expressae, cuiusmodi in noua quoque basilica fuisse, ex iis qui in argenteo denario incisi sunt,
Lib. 75. Cap. 3.
intelligere possumus, meminit Plinius: sed de clypeorum huiusmodi dedicatione, cum in aliis veteribus monumentis mentio exstat, tum in Inscriptione hac Nepesina, cuius exemplum descripsimus.
NESTORI
Gruter. P. 441.
AVG. NEPETE HIC LVDOS FECIT ET DEDICATIONE STATVAE PATRONI QVAM IPSE POSVIT ET CLVPEI SVI ITERVM MVNICIPIBVS NEPESINIS EPVLVM DEDIT.
8..
Octauus tabellae denarius honorem indicat habitum a Senatu M. Lepido Pont. Max. & bis Consuli, de quo supra meminimus. Eius honoris memoria
Lib. 4. c. 4.
exstat, cum apud alios, tum apud Valerium Max. cuius verba sunt haec.
Cum Ptolomaeus Rex tutorem Populum Romanum filio reliquisset, Senatus M. AEmilium Lepidum Pont. Max. bis Cos. ad pueri tutelam gerendam, Alexandriam misit, amplissimique & integerrimi viri sanctitatem, Reip. vsibus & sacris comparatam, externae procurationi vacare voluit, ne fides ciuitatis nostrae frustra petita existimaretur: cuius beneficio regia incunabula conseruata pariter ac decorata, incertum Ptolomaeum reddiderunt, patris-ne fortuna magis, an tutoris maiestate gloriari deberet. Cornelius
Lib. 2.
Tacitus de eadem re ita narrat.
Iisque nondum adultis Trebellenus Rufus Praetura functus datur, qui regnum interim tractaret, exemplo, quo maiores
Lib. 30.
M. Lepidum Ptolemaeiliberis tutorem in AEgyptum miserunt
:
mittitur, inquit Iustinus, & M. Lepidus in AEgyptum, qui tutorio nomine regnum pupilli administraret.
Satis igitur horum Scriptorum verbis explicatur cum ipse denarij titulus
TVTOR REG.
tum ea quae in altera eius parte
ALEXANDREAE
vel vt est in alio
ALEXSANDREAE
hoc est, AEgypti
Lib. 40. 43. in Epit. Lib. 46. & 47. Lib. 13.
imago impressa est. De Lepidi autem huius Pontificatu Maximo meminit Liuius, opinorque M. Lepidum Triumvirum, quia pronepos eius fuerit, vt tradit Cicero in Philippic. in proaui memoriam denarium huiusmodi signasse.
HVIVS
tabellae denarij, non est dubium, quin ad
M. LEPIDVM
Pont. Max. Triumvirum Reipublicae constituendae pertineant, de
Lib. 44.
cuius quidem Pontificatu praeter ea quae ab aliis traduntur, haec scribit Dio,
Επειδὴ ὁ Λέπιδος ἱσχύν τε μεγάλην εἶχεν καὶ φὸβον αὐτῳ̑ πολύν ἐπήρτα τὴν τε θυγατέρα τῳ̑ εἱει αὐτου̑ Αντώνιος συνῳκισε, καὶ ἀρχιερέα αὐτὸν ἀποδειχθεῖναι παρεσκευάσεν. ἵνα μηδὲν ὧν ἔπραπτε πολυπραγμονοίη. ὅπως γαρ δὴ ῤᾳδίως αὐτὸ ποίησῃ ἔστε τοὶς ἱερέας αὖτις ἀπὸ τοῦ δὶμου τὴν αἵρεσιν τοῦ ἀρχιερέως ἐπανήγαγα. κᾂν τούτοις αὐτὸν οὐδὲν ἢ ὀλίγα τω̑ν νενομισμένων πράξας, ἐτέλεσε, δυνητεὶς ἂν αὐτὸς ἱερώσασθαι. Hoc est, Cumque
B ij
Lepidus multum potentia valeret, cumque Antonius magnopere metueret filiam suam Lepidi filio nuptum dedit, ipsumque patrem Lepidum Pontificem Maximum, ne in ipsius actiones inquireret, constituit. Quod vt facilius efficeret, Pontificis Maximi electionem a populo ad Pontifices iterum transtulit, per eosque Lepidum, omnibus fere maiorum institutis neglectis, initiauit, cum ipse id Sacerdotium obtinere potuisset.
Καὶ ὁ Λέπιδος, inquit
Lib. 2.
Appianus, ἡροδτο ἐπὶ τὴν τοῦ Καίσαρος ἱερωσὺνην
,hoc est, & Lepidus in Caesaris
4..
mortui locum Pontifex Maximus factus est.
Quartus nummus in honorem Lepidi III. Viri cusus est a Diophante quodam quem praefuisse insulae Co credibile est, cui admodum conuenit caput Herculis: hunc huius insulae Deum tutelarem fuisse scribit
5..
Plinius.
De auguratu autem Lepidi qui indicatur litui signo in quinto tabellae denario, in quo est Lepidi ipsius caput Pontificali habitu velatum, non
Lib. 2.
memini me apud Scriptores quidquam legisse,
Nisi forsan ille indicatur de quo Velleius, prosequamur, inquit, notam seueritatem Censorum Cassij Longini Caepionisque, qui abhinc annos
CLVII
. (
scribebat autem sub annum
V. C. DCCLXV.
imperante Tiberio) Lepidum Aemilium Augurem, quod sex millibus aedes conduxisset, adesse iusserunt. Nec enim abhorret assentantem Lepido Sepullium non tantum eius honores & magistratus, sed & auorum etiam dignitates congessiße, quae enim hic cernitur facies M. Lepido III. Viro R. P. C. non nimis conuenit.
Desultorius certe Eques in altera eius parte impressus, quin ad Lepidi AEdilitatem spectet, dubitari non potest, in qua ludos in Circo exhibuerit. Potest etiam ad vrbanam eius Praeturam pertinere, in qua ludos Apollinares in Circo fecerit, de quibus infra in Calpurnia gente & Iunia dicemus. Triumvir autem Lepidus R. P. C. cum M. Antonio & C. Caesare Octauiano anno
DCCX.
factus, ex ante diem quintum kal. Ian. sextas, hoc est in quinquennium creatus, anno secundo a C. Caesare Collega abdicare coactus est, qui Vrbis annus erat
DCCXVII.
vixitque vsque ad annum
DCCXL.
Pontifex
6..
Maximus. Sextus tabellae denarius habet Lepidi Pontificatus insignia, albogalerum, seu tutulum, secespitam, aspersorium, & simpulum. Ea vero instrumenta sunt, quibus in sacris vtebantur Pontifices, cuiusmodi in C. Iulij Caesaris, cui in Pontificatu successit Lepidus, & in Cn. Domitij Caluini
7..
denario, qui & ipse Pontifex Maximus fuit, expressa sunt. Septimus denarius Cabae, vt opinor, cusus fuit, quae ciuitas est Africae Prouinciae, cuius administratio, diuiso in Triumviratu Imperio, M. Lepido obtigerat: in altera autem eius parte, corona Lepido decreta, & copiae cornu ad indicandam
8..
loci vbertatem impressum est:
hancque Coloniam fuisse facit vt credam octauus nummus litteris
COL
,
adscriptis
.
AEMILIA
1..
IN
primo denario & secundo, praeter Mussidij & Vibij Quartumvirorum
2..
nomina, de quibus suo loco dicetur, nihil est notatu dignum. Asconius
3..
Paedianus in Commentario Orationis pro M. Scauro, inter eos qui Scauro reo adfuerunt, nominat
L. AEMILIVM BVCAM,
his verbis.
Ad genua Iudicum cum sententiae ferrentur, bifariam se diuiserunt, qui pro eo rogabant: ab vno latere Scaurus ipse & M'. Glabrio, sororis filius, & Paullus, & P. Lentulus, Lentuli Nigri Flaminis filius, & L. Aemilius Buca filius, & C. Memmius Fausto natus, supplicauerunt: Ex altera parte Sulla, Faustus frater Scauri, & C. Apronius Limo; cui Fausta ante paucos menses nupserat, dimissa a Memmio, & T. Peducaeus, & C. Cato, & M. Olenas Curtianus.
Lib. 1.
Caesar de bello Gallico:
Ea res, inquit, per fugitiuos L. Aemilij Decurionis, Equitum Gallorum hostibus nunciatur.
Hunc ego Aemilium opinor esse qui
7..
postea Caesare rerum potito Quartumvir, vt ex septimi denarij Inscriptione apparet, huius tabellae nummos quatuor posteriores cum Caesaris effigie signauit. De IIII. Viris vero argento vel auro publice signando a Caesare primum institutis, in familia Iulia dicetur, quemadmodum & de tertij denarij Figuris, & Typis 4. 5. 6.
B iij
AFRANIA
AFRANIAE
gentis frequens est mentio apud Scriptores. Ex eis autem, Patricia ne an plebeia fuerit, colligi non potest: plebeiam tamen fuisse suspicari possumus, ex eo quod Q. Cecilius Metellus Celer, qui Consulatum anno
DCXCIII.
gessit, Patricius cum fuerit, eius Collegam
L. AFRANIVM
plebeium fuisse
probabile sit: quamquam enim alter tantum e Consulibus, pacto cum plebeis inito, plebeius esse deberet, tamen anno
V. C. DXXCI.
C. Popillius Laenas, P. Aelius Laenas, ambo primi de plebe facti sunt, vt est in
1..
Fastis Capitolinis.
SP. AFRANII
a quo sunt cusi tres primi huius tabellae
2..
nummi, nulla quod sciam exstat mentio, in veteribus monumentis, &
3..
nummi ipsi nihil habent notatu magnopere dignum, nisi quod Spurij praenomen, S, tantum littera notatum in eis est, vt in Posthumiorum quoque denariis obseruauimus, cum debeat scribi
SP.
vt innotescat ratio nominis, quod iis tantum conuenit qui S. P. hoc est sine Patre, seu incerto
4..
patre nati sunt, vt ait Plutarchus. Quartum denarium, vt ad
L. AFRANIVM,
Cn. Pompeij in Hispania Legatum referendum credam, multis argumentis adducor: primum quod graece Afranij in eo nomen quatuor litteris,
AΦPA,
vt in latino superiore argenteo,
AFRA,
expressum est, Hispaniamque Prouinciam in qua cusus denarius fuit, a Graecis habitatam olim fuisse ex
Lib. 4. c. 20.
Plinij constat. Deinde quod nummus is Romani argentei pondus habet, & in eo Hispanae monetae symbolum, Eques signatus est, cuiusmodi cum in aliis multis, tum in vno aereo, in quo Equiti huiusmodi
HISPANORVM
titulus subiectus est, notatum animaduertimus. Postremo quod Varronis quoque denarium, qui & ipse Pompeij Legatus in Hispania fuit, iisdem fere litteris inscriptum vidimus, quibus notari nonnulli circumferuntur, qui cum Petreij vel Afranij sint, falso Hannibali & Magoni, aliisve Carthaginiensium Ducibus ab imperitis tribuuntur. Eadem autem in eis Equestris
Lib. de bel. ciuil.
Statua & Hispani Dei imago expressa est. L. Afranij, M. Petreij, & M.
Lib. 1. c. 34. Lib. 2.
Varronis Cn. Pompeij in Hispania Legatorum, meminerunt cum alij, tum
Lib. 41. 43.
Caesar, Suetonius, Appianus, & Dio.
ALLIENA
ALLIENAE
gentis nomen ab
ALLIA
deductum esse, vt a
NASIDIA, CLVVIA, SATRIA, NASIDIENAM, CLVVIENAM, SATRIENAM
credendum est; inter plebeias vero numeratam fuisse, vel ex eo constat, quod Allienus is, qui legem de terminis tulit, plebeius fuit. Mentio Allienae gentis exstat in veteri Inscriptione cuius exemplum subiecimus.
ALLIENAE T. F.
Cruter. Lipl. Manut.
BERENICAE
C. VETTIVS POLVS
VXORI
SANCTISSIM. ET
C. VETTIVS POLVS
MATRI
PIISSIMAE PATR.
COL. FABR. ET CENT.
L. D. D. D.
A. autem
ALLIENVS
hic, qui denarium huiusmodi cusit, Praetor
Lib. 5.
primum Siciliam Prouinciam obtinuit, vt scribit Hirtius.
Deinde, inquit, Allieno Praetori qui Siciliam obtinebat, de omnibus rebus praecipit, & de reliquo exercitu celeriter imponendo. Eandem postea, vt ex denarij Inscriptione apparet, Caesare iterum Consule, pro-Consulari potestate administrauit: quem honorem vt indicaret, Siciliae symbolum, tria crura in denario signauit, Neptuni addita imagine rostro nauis innixa, ad declarandum maris Imperium, quod tunc in eadem Insula obtinebat. Hirtius in eodem libro.
Allienus, inquit, interim, pro Consule, e Lilybeo in naues onerarias imponit legiones
11. & 12. lib. 12. & Philip. l. II. Lib. 16. Lib. 4. Lib: 42.
XII. & XIV.
sed
A. ALLIENI
huius classis Praefecti, meminerunt Cicero in Epist. ad Cassium, Strabo, Appianus & Dio.
Veneris caput in altera denarij parte impressum, ad Caesarem ob Iuliae gentis originem referendum est.
ANNIA
ANNIAE
gentis plebeiae ita multi ex antiquis Scriptoribus meminerunt vt eorum indicandis locis supersedendum mihi sit. Quod autem ad huius tabellae argenteos denarios pertinet, id non praetermittam, opinari nonnullos
C. ANNIVM
in eis designari, qui pro-Consulari potestate, vt est apud Plutarchum contra Sertorium in Hispaniam missus est, atque in altero caduceum & lances, ad pacem & iustitiam significandam expressas esse. L. certe Fabius Hispaniensis & C. Tarquitius, si quid hoc ad eam confirmandam opinionem facit, in Sertorianis partibus fuerunt, cum C. Annius illud bellum conficiendum suscepit, vt ex Salustij Historiarum fragmento, quod in Tarquitia gente adduximus suo loco notauimus. De Annio qui III. Vir aereos nummos sub Augusto (vt opinor) signauit, nihil me apud veteres Scriptores legisse memini.
Ad C. Annij Patrem fortasse pertinet vetus haec inscriptio Ateste circa Patauium recondita.
Gruterus p. 354.
T. ANNIVS P. F.
FAB. SECVNDVS
TRIB. MIL. PRAEF.
I. D. CVR. AER.
T. F. I.
ANTESTIAM
ANTESTIA
Lib. 6. Dec. 1.
ANTESTIAM
gentem,
quam plebeiam fuisse testatur Liuius,
eandem esse cum Antistia, ex veteribus Inscriptionibus manifeste intelligere possumus, quarum vnius exemplum extat Romae huiusmodi.
L. ANTESTIVS CN. F. HOR.
SARCVLO SALIVS ALBANVS
ANTISTIA L. L...... PLVTIA
FVFIA P. F. TERTIA SOROR
L. ANTESTIVS L. L. QVINCTIO
L. ANTISTIVS L. L. RVFVS L. ANTISTIVS L. Ɔ. L. THAMYRVS L. ANTISTIVS L. Ɔ. L. ANTHVS L. ANTISTIVS L. L. EROS CAPPADOXS.
1..
L. ANTESTII
qui in primo tabellae denario notatus est, dimidiatum cognomen
GRAG.
quale sit reperire adhuc non potui,
quemadmodum nec quis fuerit ille a quo cusus est, quanquam in fastis Cap.
L. ANTESTIVM
Trib. mil. inuenio, anno
V. C. CCCLXXIV.
sed nondum argento signato vti Romani coeperant. Potest tamen in eius honorem a quodam e posteris fuisse percussus hic denarius.
C. autem
ANTESTIVS
qui in duobus sequentibus denariis sine
2..
cognomine descriptus est, potest is esse, qui Consul ex Kal. Iul. anno
Lib. 47.
3..
DCCXXIII.
M. Licinio suffectus fuit, cuiusque contra Caecilium Bassum acta narrat Dio.
C
ANTIA
ANTIAE
genis plebeiae mentionem faciunt Cicero, Liuius, & alij.
1..
Ex ea fuit
C. ANTIVS RESTIO,
cuius imago in primo denario impressa est: qui per eadem fere tempora vixit, quibus M. Cicero floruit;
Lib: 2. Cap. 24.
Legemque sumptuariam tulit, cuius meminit Agellius & Macrobius his
Lib. 3.
verbis:
Sulla mortuo Lepidus Consul Legem tulit & ipse cibariam (Cato enim sumptuarias leges cibarias appellat) dehinc paucis interiectis annis, alia Lex peruenit ad populum ferente Antio Restione quam Legem quamvis esset optima, obstinatio tamen luxuriae, & vitiorum firma concordia, nullo abrogante irritam fecit. Illud tamen memorabile de Restione latore ipsius Legis fertur, eum quoad vixit, foris postea non recoenasse, ne testis
Lib. 4.
fieret contemptae Legis, quam ipse bono publico pertulisset.
Appianus
Lib. 1.
& idem Macrobius
C. ANTIVM RESTIONEM
a Trium-viris proscriptum, serui incredibili quadam pietate seruatum scribunt. Deorum
2..
autem Penatium imagines in altera secundi denarij parte expressae fortasse sunt, vel quod Antia Restionum Familia Laniuio, vbi Penatium simulacra seruabantur, vt ex Varrone & Paediano in Sulpicia gente scripsimus, oriunda fuerit; vel quod Legem Restio tulerit, quae ad augendam religionem
3..
Penatium Deorum pertinuerit. Tertius denarius in quo bouis caput infula redimitum expressum est, dubitari non potest, quin ad saeculares ludos, quibus id animal sacrificabatur, quibusque ex Restionum Familia, Quindecim- Vir aliquis interfuerit, referendus sit.
ANTISTIA
ANTISTIAE
gentis plebeiae,
REGINORVM & VETERVM
Familiae fuere, de quibus frequens est mentio, cum apud Latinos,
Lib. 6.
tum apud Graecos rerum Romanarum Scriptores. Caesar de bello Gallico nominat C. quendam Antistium Reginum, patrem fortasse Antistij huius qui Triumvir sub Augusto denarium cusit: nisi malimus Antistium hunc
1..
de quo facit Caesar mentionem, a Triumviro Reipublicae Constituendae, vt
Lib. 4.
Appianus scribit proscriptum, & mox desperatis Sex. Pompeij, ad quem confugerat, rebus, Antonij partes secutum, ad Augustum transiisse, & sub eo denarium argenteum signasse. Ego, etsi in re tam dubia nihil audeam affirmare, labor tamen vt
ANTISTIVM
hunc, qui monetam cusit, filium eius Antistij credam, quem nominatum a Caesare supra dixi, quemque Pontificem
Lib. 6.
fuisse, ex instrumentis quae in altera denarij parte expressa sunt, intelligere possumus. Caesaris verba de Antistio patre sunt haec.
Multis de causis Caesar maiorem Galliae motum expectans, per M. Silanum, C. Antistium
Lib. 7.
Reginum, T. Sextium Legatos delectum habere instituit: & C. Antistius Reginus, & L. Caninius Regulus Legati, cum duabus legionibus
2..
obtinebant.
ANTISTIVS VETVS
cuius est alter tabellae denarius, Consul fuit cum D. Laelio Balbo anno
DCCXLVII.
De eo extat,
apud Ciceronem in Epistolis ad Brutum perhonorificum testimonium,
tum Epigramma Laureae
Lib. 31. Cap. 1.
Tullij, quod recitat Plinius.
Quo tua Romanae vindex clarissime linguae
Sylua loco melius surgere iussa viret:
Atque Academiae celebratam nomine villam
Nunc reparat cultu sub potiore
VETVS:
Hic etiam apparent Lymphae non ante repertae,
Languida quae infuso lumine rore leuant.
Nimirum locus ipse sui Ciceronis honori
Hoc dedit, hac fontes cum patefecit ope.
Vt, quoniam totum legitur sine fine per orbem,
Sint plures oculis quae medeantur aquae.
Instrumenta Pontificalia, quae in altera denarij parte impressa sunt, Antistij Pontificatum indicant, de quo meminit his verbis Velleius.
Cum Caesar
C ij
Quaestor esset sub
VETERE ANTISTIO
auo huius Veteris, Consularis
Lib. 2.
atque Pontificis, duorum Consularium & Sacerdotum patris; viri in tantum boni, in quantum humana simplicitas intelligi potest.
Cum hoc Velleij loco de Antistij filiis, conuenit vetus haec Inscriptio, quam Praeneste vidimus.
L. ANTISTIVS
C. F. AEMILIA VETVS
AVGVR
FORTVNAE PRIMIG.
EX VOTO SVSCEPTO
.
3..
Caeterum tertius nummus quo spectet perspicuum est: victoriae nimium Actiae attestatur, in quam inter alia permulta Virgilius,
v. AEneid.
Actius haec cernens arcum tendebat Apollo,
Desuper omnis eo terrore Aegyptus & Indi
Omnis Arabs, omnes vertebant terga Sabaei.
Huic vt gratiam referret Augustus in loco in quo castra-metatus fuerat, ἕδος τὶ του̑ Aπόλλωνος ὑπαίθριον ἵδρυσεν, hoc est, aram sub Dio exaedificauit & consecrauit
In Augusto.
Apollini: vt ait Dio, in cuius rei memoriam
C. ANTISTIVS VETVS
III Vir mox (hoc est, anno
V. C. DCCXXIII.
) Consul cum Caesare Kal. Iuliis Crasso suffectus, vt testantur veteres Inscriptiones, hunc denarium cusit.
ANTONIA
ANTONIAE
gentis
(quam ab Anteone Herculis filio oriundam tenet
In Antonio.
vetus opinio vt refert Plutarchus)
duae familiae fuerunt. Patricia
1..
vna Merendarum, altera plebeia, quae cognomine caruit, ex qua ortus
2..
est
L. ANTONIVS
Triumviri frater, ad quem pertinent,
primi quatuor
3..
huius tabellae denarij. Consul is fuit anno
DCCXI.
cum P. Seruilio Vatia
4..
Isaurico II. & ob Pietatem erga M. Antonium fratrem Pietas cognominatus est; ad quod indicandum cognomen, Pietatis symbolum Ciconia
Lib. 48.
in tertio & quarto denario signata est. Dio huius cognominis originem hanc tradit, quod L. Antonius Consul vna cum Fuluia M. Fratris vxore Rempublicam eo animo tractauit, quasi cum M. Fratre Triumviro laboraret. Eius verba sunt haec. Αλλ' ὅτε Λεύκιος μετὰ τῆς Φουλβίας τω̑ν τε πραγμάτων, ὡς καὶ ὓπερ τοῦ Μάρκου τοῦτο δρω̑ν, ἀντελαμβάνετο, καὶ οὐδενός ἀντω̑ν ὑφίετο. διά γάρ τὴν πρὸς τὸν ἀδελφὸν εὐδέβειαν, καὶ ἐπωνυμίαν ἑαυτῳ̑ πίεταν ἐπέθετο.
Quintus ad
C. ANTONIVM
pertinet qui cum M. Tullio Cicerone anno
V. C. DCXC.
Consulatum iniit. Antonio Gallia, Ciceroni Macedonia obuenere; hanc Collegae Cicero concessit vrbanis rebus contentus, quas tam faeliciter moderatus est vt togatus armatos coniuratos e factione Catilinae vrbe concedere coegerit, reliquam belli molem suscepit C. Antonius & Catilinam in agro Pistoriensi pro-Cos. fudit fugauitque anno
V. C. DCXCI.
ad quem referendus videtur hic denarius: inde in Thraciam cum fascibus laureatis Praefectus rebus improspere gestis accusatur per M. Coelium, cum illi misero praeclari in Rempublicam beneficij memoria nihil profuisset, nocuisset opinio maleficij cogitati (vt ait
pro Coelio.
Cicero) damnatus est. Denique anno
DCCXI.
C. Antonius post Praeturam qua cum Bruto functus erat in Macedoniam abiit, Apolloniae captus a Bruti militibus in vincula coniectus, cum per vim e custodia raperetur a custode C. Clodio fuit interemptus. Quod adiectum est M. F. idem in fastis Capitolinis inueni. Quod autem M. & L. Antonios attinet ideo additum est M. N. quod auus eorum fuerit vt Plutarchus ait M. ille Antonius Oratorum suae aetatis Princeps e cuius persona
Ep. 3. ad M. Brutum.
Cicero tam multa in libris de Orat. hos tres fratres vocat. Quid indicet facies iuuenilis
6..
nescio nisi Mercurium: de huius ce Pontificatu, nihil memini me legisse: Quod
7..
ad M. pertinet & effigiem eius in sequentibus nummis impressam pulchre facere
8..
mihi videtur locus ille Plutarchi,
προςὴν δὲ καὶ μορφῆς ἐλευθέριον ἀξίωμα καὶ πὼγων τὶς ούκ ἀγενὴς καὶ πλάτος τὶ μετιὸπου καὶ γρυπὸτης μυκτῆρος ἐδόκε τοῖς γραφομένοις, καὶ πλαττομένοις Ηρακλέους προσωποις ἔμφερες ἔχιιν τὸ ἀῤῥενωπόν.
Hoc est huc accedebat dignitas oris libero digna, & barba non indecora, & frontis amplitudo, & nasi aduncitas, quibus referre videbatur vigorem hunc & masculum robur quod a pictoribus & statuariis Herculi tribui solet. Ad eiusdem indicandum auguratum
Lib. 2. Phil.
in sexto denario ipsius imago augurali habitu expressa est. Cicero, Plutarchus
Lib. 8.
in Ant. & Hirtius de bello Gal.
Hunc, inquit, etsi Augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat: tamen non minus iustam sibi causam municipia & colonias adeundi existimauit, vt iis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent.
C iij
ANTONIA
AD
huius tabellae denarios pertinent ea quae de M. Antonio scribit
Lib. 2.
Velleius. Crescente, inquit, deinde & amoris in Cleopatram incendio, & vitiorum, quae semper facultatibus, licentiaque & assentationibus aluntur magnitudine, bellum Patriae inferre constituit, cum ante nouum se Liberum Patrem appellari iussisset, cum redimitus hederis, coronaque velatus aurea, thyrsum tenens, cothurnisque succinctus, curru velut Liber Pater
Lib. 48.
vectus esset Alexandriae. Dio sic scribit, Ο Αντώνιος αὐτὸς μὲν ἐς τὴν Ελλάδα ἀπὸ τῆς Ιταλίας ἐπανελθὼν, ἐνταῦθα ἐπὶ πλει̑στον ἐχρόνισε τάς τε ἐπιθυμίας ἅμα ἐμπιμπλὰς, καὶ τὰς πὸλεις κακῶν, ἵνα ὅτὶ ἀσθενέστατα τῳ̑ Σέξτῳ πωραδοθῶσι, καὶ ἄλλἀ τε ἐο τούτῳ πολλὰ ἔξω τω̑ν πατρίων ἐξεδιητήθη, καὶ Διονύσιον ἐαυτὸν νέον αὐτός τε ἐκάλει, καὶ ὑπὸ πολλω̑ν ὀνομάζεσθαι ἠξίου. Dionis autem locus hic & qui supra adductus
1..
est Velleij primum tabellae monumentum mirifice illustrant,
quemadmodum
2..
& quod ait Plutarchus,
, Εἰς γοῦν Εφεσον εἰσίοντος ἀυτου̑, αἱ μὲν γυναῖκες εἰς βάκχας ἄνδρες δὲ καὶ παῖδες εἰς σατύροις καὶ πάνας ἡγοῦντο διεσκευασμένοι, κιττω̑ν δὲ καὶ θύρσων καὶ ψαλτηρὶων καὶ αὐλω̑ν ἡ πόλις ἦν πλέα Διονύσιον αὐτὸν ἀποκαλούντων χαριδότην καὶ μειλίχιον.
Hoc est, cum in Ephesum intraret, mulieres quidem in baccharum formam, viri autem & pueri in satyrorum & paniscorum speciem adornati praeibant: hederarum autem & thyrsorum & psalteriorum, & fistularum, & tibiarum vrbs plena erat. Cunctis hunc Liberum Patrem gratiae largitorem
et mellitum indigetantibus.
Ad tres vltimos prioris tabellae denarios &
Lib. 50.
sequentes spectant illa ex Dionys. Αὐτὸς μὲν Οσιρις καὶ Διονὺσιος ἐκείνη δὲ Σεληνή τε καὶ Ισις λέγοντες ἐ̃ιναι. Paulo post, τὴν δὲ αὒθρωπον ἐκείνην καθάπερ τίνα Ισιν, ἢ Σελήνην προσκυνοῦσα, καὶ τοίς τε παῖδας ἀυτῆς ἣλιον καὶ Σελὴνην ὀνομάζοντα, καὶ τὸ τελευταῖον καὶ ἑαυτὸν Οσιριν καὶ Διονύσιον ἐπικεκληκότα. Solem enim eundem esse cum
3..
Osiride scribunt Herodotus, Diodorus & alij.
Tertius nummus maioris moduli eadem pene iterat, hoc est hederam, Asiae typum, & illam qua nihil foedius fuit victoriam, seu potius, vt cum Velleio loquar, fugam cum e Parthis aegre viuus lacero exercitu se recepit, id enim velle videtur pharetra. Est tamen potior coniectura ab Cretensibus fuisse cusum in honorem Antonij cuius libidinibus certatim omnes assentabantur. Multi enim occurrunt nummi hoc Typo signati cum hac Inscriptione
KPHTAIΩN;
Id autem aperte, vt soleo, fatebor non esse vsquequaque indubitatae antiquitatis hunc nummum, tametsi vix aliud noui cur reiiciatur, nisi quod & admodum est integer & sic affabre factus vt nihil addi possit. Est
5..
autem suspicio male Antonio tributum fuisse quintum hunc nummum cum potius ad Claudium Imperatorem pertineat quem refert Typus faciei, qui ab Antonij vultu differt admodum. Porro quod ad Antonium relatus sit duplici de causa factum puto, & quod non leuiter inuitauerit egregia haec conuenientia loci e Plutarcho citati cum re explicanda, & quod pene obliteratum caput facultatem dabat cuilibet tribuendi.
Ad
quinti superioris tabellae denarij
Inscriptionem facit eiusdem Dionis locus ex eodem lib. τὶς δ᾿ οὐκ ἂν θρηνήσειε, καὶ ἀκούων καὶ ὁρω̑ν ἀυτὸν τὸν Αντώνιον, τὸν δὶς ὕπατον, τὸν πολλάκις ἀυτοκράτορα. Cleopatram, cuius effigies in primo, secundo, quarto, & sexto huius tabellae denario expressa est,
6..
Reginam Regum vt in sexto denario inscriptum est, a M. Antonio appellatam
Lib. 48.
fuisse scribit Plutarchus in Antonio & Dio his verbis,
μετὰ δὲ τοῦτο ὁ Αντώνιος τοὶς Αλεξανδρέας εἰστίασε, καὶ Κλεοπάτραν, τοὶς δὲ παῖδας ἀυτῆς ἐν ἐκκλησίᾳ πωρεκαθίσατο, δημηγορήσας τέ τίνα, ἐκεἰνην τε βασιλίδα βασιλέων καὶ τὸν Πτωλεμαῖων ὃν Καισαρίωνα ἐπωνὸμαζον βασιλέα βασιλέων καλει̑σθαι ἐκέλευσεν.
Hoc est, deinde Antonius Alexandrinis epulum praebuit, ac in concilio Populi, Cleopatrae, eiusque Liberis propter se sedem dedit, habitaque ad Populum quadam oratione, Cleopatram Reginam Regum, & Ptolemaeum quem Caesarionem cognominabant, Regem Regum appellari iussit. Antonius vero vt per
Lib. 49.
fraudem Armeniae Regem ceperit, vtque tractauerit, videndus idem Dio,
Ος δε, inquit, οὔτε οἱ χρυσοφύλακες προσεῖχον ἀυτῳ̑, καὶ οἱ τὰ ὅπλα ἔχοντες, Αρτάξην τὸν πρεσβύτατον τῶν παίδων ἀυτου̑, βασιλέα αἰθείλοντο, ἔδησεν ἀυτὸν ἀργυραῖς ἀλύσεσιν αἰσχρὸν γάρ, ὡς ἔοικεν, ἦν βασιλέα ἀυτὸν γεγονότα σιδηραῖς δεθῆναι. κἀκτούτου τοὶς μὲν ἐθελοντῇ, τοὶς δὲ καὶ βία λαβὼν, πάσαν τὴν Αρμενίαν κατέσχεν.
Hoc est, postquam autem custodes gazae ei non obtemperarunt & qui in armis erant, Artaxam maximum natu inter Filios eius, Regem eius loco constituerunt, argenteis Arthabazum cathenis vinxit, quia nimirum turpe erat Regem ferreis in cathenis haberi. Post haec vniuersam Armeniam partim vi, partim
Lib. 2.
deditione in deditionem accepit. His similia scribit Velleius, his verbis.
Tertia aetate reuersus in Armeniam Regem eius Artauasdem, fraude deceptum, cathenis, sed ne quid honoris deesset, aureis deuinxit: &
Lib. 131.
Florus, Antonius, inquit, Artiniridem Armeniae Regem fide data productum in vincula coniici iussit, Regnumque Armeniae Filio suo ex Cleopatra nato dedit.
Eadem de Armenia deuicta, & eius Rege capto, scribit Appianus in Parthico; quo pertinet, κὶταρις, seu tiara,
vt vocat Plutarchus,
pone Antonij caput in denario impressa, Armeniae Prouinciae symbolum, quod in Augusti quoque denariis reperitur, cum Inscriptione
ARMENIA CAPTA.
Variant autem Graeci, Latinique inter se Scriptores in eius Regis nomine scribendo, vt non facile quod retinendum sit videre liceat. Ad
2..
secundi autem denarij alteram partem, in qua Mineruae signum impressum
Lib. 48.
est facit fortasse quod de Antonio scribit Dio, Επειδήτε, inquit, οἱ Aθηναῖον πρός τε τοῦτο καὶ πρὸς τὰ ἄλλα τὴν Αθὴνᾶν ἀυτῳ̑ κατεγγύησαν, δέχεσθαί τε τὸν γάμον ἔφη, καὶ προΐκα μυριάδας ἐκατὸν παρ᾿ αὐτω̑ν ἐξέπραξεν. Hoc est cumque Athenienses inter reliquos honores etiam Mineruam ei despondissent, probare se id matrimonium dixit, dotisque nomine quadragies sextertium exegit.
Vt non mirum sit
Φιλαθηναίου
nomen tulisse, quod testatur Plutarchus.
PRIMVM
Consulatum gessit Antonius cum Caesare anno DCCIX. quo a Coniuratis occiso, suffecit sibi P. Dolabellam: deinde Trium-Vir factus cum Lepido & C. Caesare in quinquennium, idem Imperium in alterum quinquennium accepit: atque Consul II. factus cum L. Libone
anno
anno
DCCXIX.
abdicauit, suffecto L. Atratino: designatus tertio in annum
DCCXXII.
hostis iudicatus non iniit. De Antonio Imp. appellato,
Lib. 5. be ciuil.
1..
videndus Appianus.
Has dignitates indicant vltimi duo superioris tabellae denarij
2..
& huiusce primi quatuor,
in quibus nihil est aliud notatu magnopere
3..
dignum praeter
GELLII & BARBATI
nomina, Antonij Prouincialium
4..
Quaestorum, de quibus in Gellia gente & Valeria suo loco dicetur.
5..
De
CN. DOMITIO AHENOBARBO
Neronis Imperatoris proauo, quem Praefectum Antonianae classis fuisse ex iis quae in quinto denario impressa sunt intelligimus, quamuis in gente Domitia scribendum nobis
Lib. 6. Cap. 3.
sit, non erit tamen ab hoc loco alienum Suetonij verba recitare, quae de eo scripsit:
Reliquit, inquit, filium omnibus gentis suae procul dubio praeferendum. Is inter conscios Caesarianae necis, quamquam insons, damnatus lege Pedia, ad Cassium Brutumque se, propinqua sibi cognatione coniunctos, contulisset, post vtriusque interitum, classem olim commissam retinuit, auxit etiam, nec nisi partibus vbique profligatis, M. Antonio sponte, & ingentis meriti loco tradidit, solusque omnium ex iis qui pari lege damnati erant, restitutus in patriam amplissimos honores percucurrit: ac subinde redintegrata ciuili dissensione, eidem Antonio Legatus delatam sibi summam Imperij ab iis, quos Cleopatrae pudebat, neque suscipere, neque recusare fidenter, propter subitam valetudinem ausus; transiit ad Augustum, & in diebus paucis obiit, nonnulla & ipse infamia aspersus. Nam Antonius eum desiderio amicae Seruiliae Naidis transfugisse iactauit.
Hunc tamen benignè tractauit, etenim omnem supellectilem, & seruitia, & amicos, ad eum inuita nonnihil Cleopatra remisit.
Εὐγνομώνως δὲ καὶ τῳ̑ Δομιτίῳ προσηνέχθη πωρὰ τὴν Κλεόπατρας γνώμην. καὶ πᾶσαν ἀυτῳ̑ τὴν ἀποσκευὴν μετὰ τῶν φίλων καὶ
6..
τῶν θεραπόντων ἀπέπεμψε.
Inquit Plutarchus in Antonio.
De
M. IVNIO SILANO
Lib. 46.
qui & ipse Antonij partes secutus est, vt ex Dione constat, in Iunia Silanorum
7..
Familia paulo post dicetur. De
MVNATIO
vero
PLANCO,
qui
Lib. 2.
Antonianarum (vt Vellei verbis vtar) adiutor partium fuit &
PINARIO
8..
SCARPO
qui sub eodem Antonio Africam Prouinciam administrandam obtinuit, in Munatia gente & Pinaria infra scribetur, vbi & de Ioue Ammone qui apud Afros κριοπρόσωπος, hoc est arietino vultu, colebatur, abunde
7..
a nobis tractabitur.
Nunc quod ad Auguratus insignia spectat, quibus ex aduerso vas opponitur inter fulgur & caduceum, non possum quin vehementer amplectar Illustris antiquarij Viri Litteratissimi Tristani coniecturam. Is putat in apparatu belli Parthici fuisse cusum hunc nummum, cum inuidens Antonius Legato Ventidio nouo homini qui Pacorum deuicerat, infaelicem illam in Parthos expeditionem designabat, atque eam in rem apposite refert Plutarchi verba,
Καὶ κατὰ τὶ λόγιον
inquit,
ἀπὸ τῆς Κλεψύδρας ὕδατος ἐμπλήσας ἀγγεῖον ἐκόμιζεν (
Clepsydram autem scaturiginem in arce Athenarum fuisse tradit Hesychius) hoc est, oraculo cuidam obtemperans ex Clepsydrae aqua vas impleuit & secum exportauit. Ita quod vas prosperum belli euentum pollicebatur, id inter belliminas & Pacis ostentationem poni iussit, vt indicaret se certum eße Deorum fide aut ferro & igni ad suas conditiones adducturum Parthorum gentem, aut eorum voluntate in deditionem accepturum: cui etiam opinioni non parum contu-
D
liße Plancum credibile est, tum quod belli partem administrauerit, tum quod inter Antonij aßentatores vnus fuerit profligatissimus vt in explicatione Munatiae Gentis infra docebitur.
1..
PRIMVS
huius tabellae denarius pertinet vt arbitror ad M. Antonij victoriam Parthicam, quam narrant. Dio & Plutarchus in Antonio.
Has notas
D. TVR.
post victoriam appositas ad Decimum Turdum reuocant.
3..
Aliae interdum apparent, alia significantes: nonnunquam etiam Victoria absque
4..
Inscriptione cernitur.
De
BIBVLO, FONTEIO, & ATRATINO,
qui &
5..
ipsi Antonianarum partium fuerunt, non est hic locus scribendi: sed in
6..
Calpurnia, Fonteia & Sempronia Gente, quae ad huius tabellae denariorum
7..
intelligentiam pertinebunt, diligenter a nobis indicabuntur.
1..
PRIMVS
huius tabellae denarius vt & superiores duo ad Semproniam gentem
2..
pertinent, de quibus suo loco dicetur. Secundus idem fere est quam septimus
3..
primae huius-ce gentis tabellae. Quatuor qui sequuntur nummi quinarij sunt:
Ex iis quae in vna tertij parte signata sunt, Antonij auguratus; ex iis vero
4..
quae in altera, Lepidi Pontificatus indicatur. Quartus signatus (vt opinor) est a Lugdunensi Colonia, quam a Silano, Lepido & Planco, qui cum
Lib. 46.
Antonio conspirauerant, deductam fuisse scribit Dio, Καὶ ὄντος, inquit, ἐκεῖνος ὑπομείναντες τὸ Λουγούδουνον μὲν ὀνομασθὲν, ναῦ δὲ Λούγδουνον καλούμενον ἔκτισαν.
Hoc est, itaque illi subsistentes Lugudunum, quod nunc Lugdunum vocetur, aedificauerunt. Leonis autem signum quod in altera quinarij parte & vltimi superioris tabellae expressum est, magis placet, vt ad Coloniae vetus insigne a quo fortasse nomen id, quo nunc vocatur traxit, referatur;
Lib. 8.
quam ad Historiam illam quam narrat Plinius. M. scilicet Antonium dum triumpharet, primum Leones currui iunxisse: notis vero
A. XLI.
annos significari arbitror a Lugduno condito ad Coloniam deductam: cuiusquidem
5..
Coloniae mentio quoque est in veteri Inscriptione, cuius exemplum in
6..
Munatia gente proferemus. Quintus & sextus denarius, septimus item &
7..
octauus denarius sine dubio ad Antonij victoriam spectant, siue Parthicam,
8..
siue Armeniacam. Vt & primus sequentis tabellae.
D ij
IN
huius tabellae quinque denariis, Caduceus Pacis Symbolum signatus est, ad indicandam (vt arbitror) Pacem quam
M. ANTONIVS
cum C. Caesare fecit anno
DCCXIII.
ex qua ambo ouantes vrbem ingressi
Lib. 48.
sunt. Eius meminit Dio, Ως δ᾿, οὖν, inquit, ὁ τῆς Φουλβίας θάνατος ἠγγέλθη, τά τε ὅπλα ἀμφότεροι κατέθεντο, εἵτ᾿ οὖν?? εὕτως?? ἐκπολεμούμενοι πρότερον ὑπὸ τῆς Φουλβίας, εἴτε καὶ προφὰσιν τὸν θάνατον αὐτῆς πρὸς τὸ πὠρ ἀλλήλων δέως, ὥστε καὶ ἀντιπάλοις, καὶ τὰς δυνάμεις, καὶ τὰς ἐλπίδας ἔχοντες, ποιγσάμενη??. κᾂν τούτῳ Καῖσαρ μὲν Σαρδώτε καὶ Δελματίαν τὴν τε Ιβήριαν, καὶ τὴν Γαλαθίαν, Αντώνιος δὲ τἄλλα πάντα τά ὕπερ τὸ Ιόνιον, τὰ τε ἐν τὴ Ασίᾳ τοῖς Ρωμαίοις ὄντα ἀπέλαχε, τά τε γάρ ἐν τῇ Λιβύῃ ἔθνη ὁ Λέπιδος, καὶ τὴν Σικελίαν ὁ Σέξσος εἶχεν.
Hoc est, enim-vero Fuluia mortua, statim vterque armis positis in gratiam redierunt, siue quod reuera, ad bellum ipsos Fuluia incitasset, siue hac praescriptione vtentes, cum alter alterum metueret, & vterque aequis viribus & spe vteretur. Tum Caesari Sardinia, & Delmatia, Hispaniaque & Gallia, Antonio reliquae omnes trans Ionium mare Regiones adscriptae sunt, nam Africae Prouincias Lepidus habebat, Siciliam Sextus.
6..
Huiusmodi Pacis in Capitolinis quoque tabulis mentio reperitur. De sexto denario in gente Claudia dicetur.
Lib. 55. Lib. 5. bellorum ciuilium. Lib. 10.
LEGIONES
Antonij (siue XXV. illae fuerint, vt scribit Dio siue XXVIII. vt Appianus, siue vt ex Epistola Galbae ad Ciceronem colligitur XXXV. in argenteis denariis ad
XXV.
vsque continuato numero, eodemque interrupto ad
XXXIII.
tantum videre licuit. Quod vero Romanae
Lib. 38.
Legiones ex ordine delectuum prima, secunda, & tertia deinceps vocarentur, scribit Dio, his verbis. Εξαίρετον δὲ δὴ τὸ δέκατον στράτεμα ἐποιήσατο, ὅτὶ εὔνοιάν πως ἀεὶ αὐτου̑ εἶχεν. οἵτω δὲ δὴ τὰ πὰ πολιτικὰ στρατόπεδα πρὸς τὴν τῶν καταλόγων τάξιν ὠνομάζετο. ὅθεν περ καὶ νῦν ἱμοίως τὰ νυν ὄντα τὰς ἐπικλήσεις ἔχει.
Hoc est, Decimam autem Legionem (sic enim secundum ordinem delectuum Romanae Legiones nominabantur: hodieque eadem ratione cognomenta sua sortiuntur) Caesar cohortem Praetoriam sibi delegit, quod eorum beneuolentiam peculiarem quandam semper senserat. Antonij Praetoriae nauis
Lib. 3.
facit mentionem Appianus, τῆ στρατηγίδη δε, inquit, Αντωνίου τὴν Καίσαρος στρατηγίδα ἀντέταξαν. Quid autem sit Praetoria cohors, declarat Sex. Pompeius his verbis. Praetoria cohors est dicta, quod a Praetore non discedebat. Scipio enim Africanus primus fortissimum quemque delegit, qui ab eo in bello non discederet, & caetero munere militiae vacaret, & sesquiduplex stipendium acciperet. Sextam Legionem ab Antonino & Vero Augustis restitutam
8..
fuisse, ex nullo Scriptorum, praeterquam ex octaui denarij Inscriptione
D iij
cognoscimus. Quintam quoque Legionem a Vespasiano Imperatore restitutam esse constat, ex alterius denarij titulo, quem ipsi vidimus cum litteris
VESP. IMP.
LEGIONIS XII. ANTIQVAE,
quae in huius tabellae denario notata est, nullus quod sciam veterum Scriptorum facit mentionem.
LEGIO XVII. CLASSICA
in quinto huius tabellae denario signata, nisi antiquus hic denarius extaret, fuisset nobis prorsus ignota, vt & Legio
XVIII. LIBYCA
in septimo denario expressa, quam sic appellatam opinor a regione, quemadmodum Cyrenaïcam, Scythicam, &
Lib. 55.
Macedonicam, quarum meminit Dio.
Lib. 86.
Q. ANTONII BALBI
meminit Florus in Epitoma, cum inquit, L. Philippus Legatus Sullae, Sardiniam Q. Antonio Praetore occiso occupauit. Ex quibus verbis intelligere possumus, Q. Antonium Praetorem ex S. C. Sardiniam Prouinciam obtinuisse.
Qui supersunt nummi omnes exquisitissimae
7..
elegantiae et raritatis, horum primus Trium-Virorum facies exponit coniugatas, et celebris illius societatis seu potius latrocinij notam. Graecus nummus ab Ephesiis cusus est apud quos, κομικῷ προσώπῳ, vt loquitur Plutarchus, hoc est comice debacchatus fuerat; in quam rem Plutarchi verba supra attulimus, εἶς γοῦν Εφεσον, etc. horum Typum vides, Effigiem Dianae quae Ephesi colitur, cui hinc inde adstant primum
Anguis
Anguis e basi altaris in spirae modum repens. Quod faelicitatis in bello fuit omen Cornélio Sullae dum Romae infesto exercitu imminebat nihilo Trium-Viris placabilior; deinde Aquila, quae duo simul coniuncta, fortunatam in bello fortitudinem inculcant.
8..
Secundus Antonij caput habet capiti Coniugis suae impositum, ita enim ipse Cleopatram vocat, apud Suetonium. Quemadmodum autem primus crudelitatem, ita ille amatoriam eius leuitatem arguit.
Ducentas Cleopatra naues in exercitum naualem contulerat, quem quingentarum fecerat Antonius. Quum potior esset eius pars, tamen Cleopatrae concessit omnia, reique totius honorem in hanc transtulit. Itaque vt tota amicae suae classis esset ex operis & mercenariis & messoribus collectitium & tumultuarium exercitum conscripsit, & nauibus grauißimis imposuit, cum ipse pedestribus copiis optimis & firmißimis abundaret. Haec Plutarchus. Quis scit autem an illud
PRAEF. CLASS.
potius Cleopatrae vesanus amator tribuerit quam sibi ipsi, vt legendum sit
PRAEFECTA CLASSIS.
Audax coniectura, sed Plutarchi locum attente legenti, ratione non caret, cum praesertim aliis maioribusque titulis non careret Antonius. Quoniam autem nominis inuidiam metuebat, non perfecit; sed ex dimidio scriptum reliquit, vt & assentatoribus libera Reginae adulandi copia, & nulla contumacioribus obtrectatoribus criminandi sui facultas esset. An ideo se
PRAEFECTVM CLASSIS
dici voluit, quasi a Regina Claßi suae Praefectum.
10.
Nihil enim incredibile de tam profligato amatore fingi atque excogitari potest. Decimus nummus hanc diuinationem de integro confirmat, in quo aduersa capita
M. ANT. & CLEOPATRAE.
Huic autem retro addita est nauis prora, vt ad Cleopatram potius auersa nauis pertineat quam ad Antonium. In his autem duo mutauit Tristanus: nam pro Diana Hermathenam fingit, pro
PRAEFECTO CLASSIS, CLASSEM ALEXANDRINAM
vtrumque sane parum ad Numismatum fidem; sed forsitan in obliteratis Numismatis facile sibi visus est videre quod optabat.
9..
Nonus virtutem bellicam significat, militis figura stante cum hasta pura & leone pugione armato. Stella quidem, vt communis fert opinio, Orientem Solem indicat, ad quem multa patrauit Antonius, cum longe plura se facturum esse minitaretur.
CAEterum si ex ordine temporum, quemadmodum sane fieri ab Vrsino debuerat digeri debent haec honestissimae Familiae monumenta, non primus collocandus est M. Antonius qui cum A. Gabinio Pro-Cos. in Syriam cum eo Praefectus Equitum, iππῶι ἄρχων, vt ait Plutarchus in Antonio, profectus sit, anno
V. C. DCIVC.
cum anno
DCLXXXX
.
M. Tullio Cicerone Collega Cos. C. Antonius fuisset. Anno
DCCIV.
Lentulo & Marcello Coss. Tribunus plebis fuit tunc cum ad Caesarem Rauennam fugit. Anno autem
DCCIX.
primum Consulatum iniit M. Antonius: maiorne fuerit Lucius, ignoro. Quod autem ad M. Antonium spectat, cuius vita pene tota in his quasi depicta recognoscitur; primi collocandi sunt hi denarij qui vna cum eo Caesarem Dictatorem repraesentant, ex cuius amicitia honores, opes, omnia denique consequutus est. Postea ij qui Lepidi Pontificalia ornamenta, & Auguralem Antonij supellectilem exhibent, cum quo victus a Caesare Iuniori ad Mutinam foedus iniit. Postmodum ij qui Paci attestantur inter Octauium, Lepidum & hunc pactae ad Bononiam, cum sub specie Reipublicae Constituendae vniuerso generi humano bellum indixerunt. Quarto loco recensendi sunt qui Graecas lasciuias, atque
E
adeo Asianum luxum, et amores Cleopatrae commemorant; ita tamen vt priores disponantur ij qui ad Parthicam expeditionem spectare creduntur, cum Armeniam non vicerit nisi postquam Parthis elapsus est. Reliqua taceo quae ipsis numerorum notis satis apparent: quidni enim denarius quo designatur Imperator III. praeeat huic cui Imperator IIII. inscriptus est. Haec profecto a me emendata oportuit, cum praesertim rara faelicitate in hac gente contigerit vt superstites nummi tanquam fasti sigillatim omnia pene reponant quae tam Illustri Viro contigere; sed vix fieri poterat salua Vrsini Oratione, quam integram seruari admodum velim: vix autem fieri poterat sine totius contextus inuersione: si tamen vnquam occasio dabitur, nec Vrsini nec meo labori parcam.
HVNC
nummum vt
APPVLEIAE
Genti tribuam facit Antiquariorum coniectura. Quamquam ab ea multum me reuocat inusitatum scribendi genus quo praenominis nota vna cum nomine iungitur cum sic scribi debuisset L. AP. vnum certe scio nisi ad hanc gentem pertineat ignorare me cui sit addicendus nisi fortasse Appiae: in ea nullum Lucium inuenio, in Appuleia multos: L. imprimis Appuleium Tr. Pl. qui anno
V. C. CCC. LXII.
M. Camillo diem dixit ob praedam Veientanam inique diuisam. Postea L. illum Saturninum Tr. Pl. pessimum seditionis autorem anno DCL. est etiam apud Ciceronem pro Plancio de
L. APPVLEIO
Praetore anno
V. C. DCIXC.
cuius Quaestor Cn. Plancium exulantem Ciceronem est amplexus. Vtri horum animum adiiciam nescio. Ex his enim quae attuli id vnum constas vnam familiam fuisse Appuleiam plebeiam, alteram patritiam. Ad aliquem horum fortasse pertinet vetus inscriptio Tiburi in arae basi.
Gruter, inscript.
DIANAI OPIFER.
NEMORENSI
L. APVLEIVS L. L.
ANTIO.
APRONIAE
Gentis, vt arbitror, plebeiae mentio est apud Valerium
Lib. 7. Cap 8.
Max. & Paedianum in Miloniana, in qua meminit L. Apronij qui Sex. Clodium accusauit, quod eo autore corpus Clodij in Curiam illatum fuerat. Item Cn. Apronij Cn. F. qui M. Saufeium M. F. accusauit, quem defendit Cicero.
APRONIVS
autem hic
GALVS
sub Augusto Trium-Vir A. A. A. F. F. fortasse is est qui Consul ex Kal. Iul. M. Camillo
Lib. 58.
sufficitur in tabulis Capitolinis anno
DCCLX.
eius meminit Dio, τριάκοντα δὲ δὴ, inquit, ἡμέρας ἦρξε, καί τοι Λουκίῳ Απρωνίῳ τῳ̑ συνάρχοντι ἒχ μῆνας
Lib. 2.
ἐπιστρέψας. Velleius item,
At Posthumi operum
L. APRONIVS
particeps illa quoque militia hos quos mox consequutus est honores excellenti virtute meruit
, &
Lib. 3
Tacitus. Quae (inquit) postquam
L. APRONIO
(nam Camillo successerat) comperta &c. Eidem ornamenta triumphalia decreta fuisse, ob res cum Germanico bene gestas scribit idem Tacitus lib. I. qui in lib. 4. Africam eum obtinuisse tradit, & in lib. 5. Germaniae Propraetore nominat:
Quemquidem
3..
tertius nummus exhibet quanquam iniuria vetustatis vni nomini pepercerit, praenomen & cognomen si quod fuit, deleuerit. Haec fortasse casus restituet si integriorem nummum aliquando in lucem est editurus. Commemoratur a Cassiodoro Cos.
APRONIVS
cum C. Capitone, reiiciturque in annum
DCCCXI.
Sed vix fieri potest vt qui sub Tiberio summos honores consequutus est, inclinata iam aetate vt credibile est ab anno
DCCLII.
quo apud Delmatas pugnabatur ad vsque annum
DCCCXI.
vitam traxerit etiam tum gerendo Consulatui parem. Quod ad cognomen pertinet suspicor in prioribus nummis
GALVS
hunc locum obtinere. Alioqui IIII-Viri non III-Viri
A. A. A. F. F.
fuisset inscribendum. De Messala apud Gentem Valeriam, de Sisenna in Gente Statilia inquirendum.
In veteribus autem Fratrum Arualium monumentis, Neronis Imp. temporibus, nominatur C. quidam
VIPSTANVS APRONIANVS
filius fortasse huius
APRONII
qui a C. Vipstano adoptatus Apronianus dictus est; sed male a Tacito, Plinio, Solino, & Cassiodoro in consulatu anni
DCCCXI.
Vipsanus pro Vipstanus appellatur.
GALVS
Sulpiciae quoque Familiae cognomen est; & in quodam lapide
L. NONIVS GALVS
reperitur.
E ij
AQVILLIA
Gens Familias habuit patricias & plebeias, sed cognominibus non semper vsas, vt ex veteribus monumentis intelligi
1.
potest. Athaeneus scribit
M'. AQVILLIVM
Consularem ad quem pertinet primus tabellae denarius ex Sicilia triumphasse,
quod contigit anno
V.C. DCLIV.
vt in Fastis Capitolinis reperio, in quibus quemadmodum in hoc
M'. F. M'. N.
inscribitur, vt non dubitandum sit, quin ad hunc referendus sit hic denarius cum praesertim in eadem sententia sit Car. Sigonius Vir Antiquitatis intelligentissimus. Is autem idem ille est qui postmodum ad Mithridatem Legatus ab eodem
Lib. 2.
crudeliter excruciatus est.
Cicero autem de Oratore vbi ouantem Vrbem iniisse dicit, his verbis Antonium loquentem in eo libro inducit.
Quare nolite existimare, cum mihi
M'. AQVILLIVS
in ciuitate retinendus esset, quae in illa causa peroranda fecerim, sine magno dolore fecisse: quem enim ego Consulem fuisse Imperatorem ornatum a Senatu, ouantem in Capitolium ascendisse meminissem &c.
Eiusdem meminit in Verrem;
Post bellum, inquit, quod
M'. AQVILLIVS
confecit, nullum fugitiuorum in Sicilia bellum fuit, & in Oratione pro Flacco:
M'. AQVILLIVM
Patres nostri multis auaritiae criminibus testimoniisque conuictum, quia cum fugitiuis
Lib. 69.
bellum gesserat, iudicio liberauerunt.
Florus in Epitome
M'. AQVILLIVS
Pro-Cos. in Sicilia bellum seruile concitatum confecit.
Fuit autem M'. hic
AQVILLIVS
Filius M'. Aquillij Consulis cum C. Sempronio Tuditano anno
DCXXIIII
. Consul ipse anno
DCLII
. Pro-Cos. vero de seruis fugitiuis ex Sicilia ouans Vrbem iniit anno
DCLIII
. in cuius rei memoriam denarium ab eius filio vel nepote, seu aliquo consanguineo signatum esse opinor.
Inter quos
L. AQVILLIVM FL.
fuisse facit vt credam Typus primi
3..
nummi in tertio iteratus nisi referatur ad ouationem Augusti Caesaris anno
DCCXVII.
ex classe Sexti Pompei ad Mylas apud. Siciliam deuicta: ita enim in enim in marmoribus Capitolinis.
IMP. CAESAR DIVI F. C. N. III-VIR. R. P. C. II.
OVANS EX SICILIA
A. DCCXVII. IDIB. NOVEMBR.
4..
In primi & quarti altera parte Virtutis caput impressum est, quale in denario Cordi & Kaleni reperitur. Ad eundem
AQVILLIVM
secundus
2..
denarius vt arbitror spectat. L. autem
AQVILLIVS FLORVS
qui in reliquis tabellae denariis descriptus est, Trium-Vir fuit sub Augusto, oriundus vt videtur a C. Aquillio Floro, qui Consul fuit cum P. Cornelio Scipione, & Pro-Cos. de Poenis triumphauit, anno
CDXCV. IV.
Non. Octobr. quia vero Flori cognomen a flore quodam ea Familia duxerat, florem ipsum cuiusmodi fuerit, in altera denarij parte indicauit. De Aquilliis
Lib. 51
quibusdam Floris, Patre & Filio Augusti iussu necatis, meminit Dio, reliqua
6..
quae in quarto & sexto denario notata sunt, ad Augusti triumphum aliquem, vel vt ex Inscriptionibus intelligimus, ad Armeniacam eius victoriam referenda sunt.
ARRIAM
Gentem plebeiam fuisse suspicari possumus ex iis, quae de
in Bruto.
Q. Arrio scripta sunt a Cicerone, sunt autem haec.
Quod idem faciebat
Q. ARRIVS
qui fuit M. Crassi quasi secundarius; is omnibus exemplo debet esse quantum in hac vrbe polleat multorum obedire tempori, multorumque vel honori vel periculo seruire: his enim rebus infimo loco natus, & honores & pecuniam & gratiam consecutus, etiam in patronorum, siue doctrina, siue ingenio aliquem numerum peruenerat.
M. autem
ARRIVS SECVNDVS
incertum mihi, fuerit ne is, cuius Praeturae meminit Paedianus in argumento Diuinationis (quem tamen Quintum praenominatum fuisse
Lib. 4. in Verrem.
ex Cicerone colligo) an is, qui Suriae Praefectus fuit, in quem extat nobile hoc Catulli Epigramma.
E iij
Chommoda dicebat, si quando commoda vellet
Dicere, & hinsidias Arrius, insidias.
Et tum mirifice sperabat se esse locutum
Cum quantum poterat dixerat hinsidias,
Credo sic mater, sic liber auunculus eius
Sic maternus auus dixerat, atque auia.
Hoc misso in Suriam, requierant omnibus aures,
Audibant eadem haec laeniter, & leuiter.
Nec sibi postilla metuebant talia verba,
Cum subito affertur nuntius horribilis.
Ionios fluctus postquam illuc Arrius isset
Iam non Ionios esse, sed Hionios.
M. ARRIVS M. F. SEXTIVS M. F.
DVO VIRI DE S. VIAM FACIVND. ET
REFICIVND. COERAV.
Imperatorum quoque temporibus Arriam Secundorum Familiam floruisse, ex alia Inscriptione intelligimus, quae extat huiusmodi
Gruter.
L. ARRIO
PRIMO
L. ARRIVS
SECVNDVS
PROC. AVG.
FRATR. PIISSIM.
Epist. 7. Lib. 2. ad Attic.
De Arrio quodam Consulatus Candidato, facit mentionem Cicero. Iam vero, inquit, Arrius Consulatum sibi ereptum fremit. Ac de eo fortasse in Epistola 14. & 15. eiusdem libri dixit.
C. Arrius proximus est vicinus, immo ille quidem iam contubernalis; qui etiam se idcirco Romam ire negat, vt hic mecum totos dies philosophetur. Sed nihil haec ad eum quem in denario habemus
ARRIVM SECVNDVM,
cuius vel maiorum suorum alicuius insigne factum aliquod indicant ea quae in altera denarij parte impressa sunt, clathrus, hasta pura, & corona quibus donatum fuisse
ARRIVM
credendum est, quod castrorum portam ab hostium irruptione fortiter fuerit tutatus. Clathri enim (siue clathra ea appellanda sint) quae Graeci κλείθρα dicunt, ligna erant quibus transuersis castrorum portae muniebantur. Horatius in Arte Poëtica vsus est ea voce hoc versu.
Obiectos caueae voluit si frangere clathros.
Lib. 8. Cap. 3.
Et columella, Fenestrae, inquit, clathris muniantur, ne possint noxia irrepere animalia.
Hastis autem puris & coronis donari solitos fuisse eos, qui in expugnatione castrorum, vel oppugnatione, egregiam operam nauassent.
Illustre est testimonium apud Suetonium in Augusto. Dona, inquit, militaria aliquanto facilius phaleras, & torques quidquid auro argentoque constaret, quam Vallares Muralesque Coronas quae honore praecellerent dabat. Alter nummus
2..
alteram Familiam indicare videtur eiusdem Gentis, quae quidem distinctio ex cognomine
patet. Porro cum multae sint Duum Virorum species, labor vt credam hunc fuisse Duum Virum naualem, id enim videtur insinuare Corinthi vrbis maritimae, & stationis olim commodissimae nomen. Huius Collegae nomen, vt opinor, reddebat aduersa pars nummi sed hoc obliterauit temporis longinquitas. Quid templum sibi velit, quem referat facies ignoro. Est apud Iulium Capitolinum in Antonino Pio mentio Arriae Fadillae & Arrij Antonini Principis Viri, quibus intelligi potest quantum haec gens caput extulerit, vt hanc taceam quae a nemine taceri meruit Arriam Paeti vxorem: sed haec ad gentis enodationem non ad nummorum explicationem obiter dicta sunto.
ASINIAE
Gentis, vt puto, plebeiae, Scriptores multi meminerunt. Ex ea fuit
C. ASINIVS GALLVS
Orator & Poëta, qui huius tabellae nummos aereos signauit, Filius Asinij Pollionis, qui Consul fuit cum C. Marcio Censorino, anno
DCCXIX
. quem laudant Seneca in Declamationibus, Plinius in Epistolis, & Suetonius in libro de Claris Grammaticis: Gallus hic edidit librum in quo Pollionem Patrem Ciceroni comparauit: sed contra eum pro Cicerone scripsit postea Claudius Imp.
Lib. 1.
vt idem testatur Suetonius, in eius vita. Cornelius Tacitus scribit, cum de honoribus in funere Augusti Senatus deliberaret, Asinium Gallum censuisse vt Legum latarum tituli, & victarum ab eo gentium vocabula anteferrentur. Sed malam pro eo gratiam a Tiberio iniuit, a quo diris suppliciis, vt Eusebius inquit, necatur anno ante T. Liuij mortem.
ATIAE
Gentis plebeiae, duae Familiae in nummis occurrunt,
BALBORVM & LABIENORVM.
Atque
BALBORVM
quidem Gens affinitate Gentem Octauiam contingebat, e qua tandem ortus est Augustus, cui vt subpalparet Virgilius.
Atis, inquit, vnde genus
ATII
duxere Latini.
Is
M. ATII
Nepos ex Atia, & Octauio natus est. M. autem ille Atius Iuliam C. Caesaris Sororem duxerat, ita in duas Familias Imperatorias inserta est.
BALBVS
paterna stirpe Aricinus, inquit Suetonius, multis in Familia Senatoriis imaginibus a Matre Magnum Pompeium arctissimo contingebat gradu. Functusque honore Praeturae (quod indicant in hoc nummo litterae
PR.
)
inter
XX.
Viros agrum Campanum plebi Lege Iulia diuisit. His, nisi fallor, satis de huius nummi altera facie constat. Ad aliam quod attinet, Atim videtur exhibere qui quod caput Gentis esset Pater dicitur, & certe non abhorret ab rei vetustate cultus ille rusticus & antiquatus qui in hac facie cernitur. Particula
SAR.
videtur alio rem detorquere, quasi legendum esset
SARDVS PATER.
Sardus autem Herculis Filius erat cui Templum, teste Ptolemaeo, dicatum fuerat sub hoc titulo
Σαρδοπάτορος ἱερὸν,
SARDI PATRIS TEMPLVM,
id autem quo modo eo pertineat non facile dixerim. Cur autem
LABIENVM PARTHICVM
in hanc Gentem coniecerim ea ratio est. Primo constat
LABIENVM
nomen Familiae non esse sed cognomen potius. Nam omnia
Cap. 4. lib. de nom. Roman.
Familiarum nomina in
IVS
desinere locuples autor in primis est Carolus Sigonius, qui etiam huius rei rationes attulit, quas illustribus exemplis confirmauit.
Vide Hotoman.
Certa res est. Deinde ad Atios referendum esse eiusmodi cognomen ea ratio est. Constat Legem
ATIAM
de Sacerdotiis a Tribuno quodam plebis latam esse:
In Ep. 14. lib. 14. & ep. 14. lib. 8. ad Fam. in ep. II. l. 16. & ep. 7. l. 3. ad Quint. Cicer. pro Rab. Oros. lib. 5. cap. 17. Dio lib. 37. Caes. l. t. 2. & 3. de bell. Gall.
Ea autem augures qui antea e Collegio creabantur e plebe legebantur. Hanc Legem Labieno Tribuno plebis veteres tribuunt. Qua fortasse de causa Paulus Manutius nunquam
LABIENI
mentionem facit, quin nomen
ATII
addat. Fortassis etiam hoc a quodam Veterum Historicorum habet, sed mihi legenti aut nusquam occurrit aut praeteruolauit.
Ex ea fuit
T. LABIENVS
Tribunus pl. qui C. Rabirium, a Caesare subornatus, perduellionis accusauit, quod eius patruus
Q. LABIENVS
cum Saturnino occisus fuerat. Hic primum Caesaris partes secutus, Legatus etiam ipsius in Gallia fuit. Pompeianus deinde factus, Cingulum oppidum exaedificauit. Postremo contra Caesarem
dimicans,
Id. de bell. ciuili. Hirt. lib. 5. de bello Africano.
dimicans, vincitur. Huius Filius fuit
Q. LABIENVS,
qui secundum
2..
huius tabellae denarium cusit, cuius quidem praenomen, nisi antiquus hic nummus exstaret, penitus ignoraretur: eius autem ignoratio errandi quibusdam causam dedit, qui T. Patrem cum Q. Filio confundentes, eundem existimarunt esse
LABIENVM,
qui Caesaris partium primo, deinde Pompeianarum fuit, cum eo qui Parthorum Dux exstitit, quique
PARTHICVS
cognominatus est. De quo quidem cognomine, quia ab vsitata illa Romana
Lib. 48
formula nimium abhorrere videbatur, ita scripsit Dio. Καὶ οἳ Παρθοὶ πρὶνκινούμενοι, τὸ τε δὴ καὶ μᾶλλον τοῖς Ρωμαίοις ἐπέθεντο. ἦγον δὲ ἀυτοὶς ΛΑΒΙΗΝΟΣ καὶ Πάκορος. οὗτος μὲν Ορὠδου τοῦ βασιλέως ἐκει̑νος δὲ τοῦ Λαβιηνοῦ τοῦ Τὶτου παῖς ὤν. ἦλθε δὲ ὦδε ἐς τοὶς Πάρθοις, καὶ τά δε σὺν τῳ̑ Πακόρῳ ἔπραξεν. ἐτύγχανε μὴν τῳ̑ τε Κασσίῳ καὶ τῳ̑ Βρούτῳ σνμμαχῶν, πεμφθεὶς δὲ πρὸς τὸν Ορώδην πρὸ τῆς μάχης ὅπως τινὰ βοήθειαν λάβῃ συχνὸν ὑπ᾿ αὐτου̑ χρόνον διετρίβη περιορώμενος, κατοκνοῦντος μὲν συνθέσθαι οἱ, δεδιότος δὲ ἀπωρνήσασθαι. καὶ μετὰ τοῦτο ὡς ἥτε ἀγγελία τῆς ἥττης ἀφίκετο, καὶ οἱ κρατήσαντις ἐδόκουν μηδνὸς τῶν ἀντιπολεμησάντων φείσασθαι, κατέμεινε παρὰ τοῖς βαρβάροις, τὸν μετ᾿ αὐτω̑ν βίον πρὸ τοῦ οἲκοι ὀλέθρου προτιμήσας. Paulo post, Καὶ ὁ μὲν σχρήματά τε ἑπὶ τούτοις ἐπράττετο, καὶ τὰ ἱερὰ ἐσύλα, ἀυτοκράτορά τε αὐτὸν καὶ Παρθικὸν ἐκ τοῦ ἐναντιωτάτου τοῖς Ρωμαίοις ἔθοις ὠνομαζεν. οὓς γαρ κατ' αὐτῶν ἐπήγεν, ἀπὸ τoύτων ἑαυτὸν, ὡς καὶ ἑκείνους ἀλλ' οὐ πολίτας νικῶν, ἐκάλει.
Hoc est, & Parthi cum iam ante se commouissent, tum magis adhuc contra Romanos insurrexerunt, ducibus
LABIENO
& Pacoro: quorum hic Orodis Regis Parthorum filius erat, ille T. Labieni: qui qua ratione ad Parthos venerit, ac cum Pacoro rem istam gesserit, iam explicabo. Cassij & Bruti commilito fuerat
LABIENVS
hic, de quo nobis sermo est: missusque ad petendum auxilium ad Orodem ante pugnam Philippensem, aliquandiu apud eum commoratus est: cum nulla sui haberetur ratio, quod & adiuuare eos Regi in animo non erat, & negare auxilium verebatur. Post clade annunciata Labienus, cum aduersariorum nemini veniam daturos victores putaret, potius sibicum barbaris viuendum ratus, quam in patria pereundum, apud Parthos remansit &c. Paulo post: Proinde pecunia confecta, ac spoliatis fanis
PARTHICVM
sese Imperatorem nominauit, ratione a more Romano diuersissima: quos enim aduersum Romanos ducebat, ab iis nomen sumebat, quasi vero eos, ac non ciues suos vicisset.
Appianus autem in Parthico à Regis praefectis
Q. LABIENVM
hunc
PARTHICVM
appellatum fuisse scribit, Αἰωρουμὴνης δὲ, inquit, Παρθικῆς στρατιᾶς περὶ τὴν Μεσοποταμίαν, Λαβιηνὸν οἱ βασιλέως στρατηγοὶ Παρθικὸν ἀναγορεύσαντες αὐτοκράτορα Συρίας ἐπιβατεύειν ἔμελλον. Eundem Labieni filium dicit, Αναστέλλειν Παρθυαίους τε καὶ Λαβιηνὸν τὸν Λαβιηνοῦ μετὰ Παρθυαίων. Sed quae ex libro de rebus Parthicis adduximus verba, ad denarij inscriptionem maxime faciunt.
T. LABIENI
meminit vetus inscriptio Claromonte Aluernorum in Capitolio marmor. asseruata,
Gruter. inscript.
.....
VL. PAVLINI T. F.
ALLIA T. LABIENI VXOR
BELENO D. D.
F
ATILIAM
Gentem patricias habuisse Familias & plebeias inter veteres Scriptores satis constat:
SERANORVM
autem Familia cuius in denariis exstat memoria, fuit plebeia, a serendo id cognominis sortita
Lib. 18. Cap. 3.
vt scribit Plinius, his verbis, serentem inuenerunt, dati honores, Seranum vnde cognomen. Eodem respiciens Virgilius dixit,
Lib. 6. AEneid.
.... & te sulco Serane serentem,
In argenteis tamen denariis, & in antiqua Inscriptione, cuius exemplum infra descripsimus, item in Obsequentis libro de prodigiis, Saranus scriptum pro Serano reperitur; quod fortasse ea Familia Serani cognominis aliam haberet originem, non autem eam quae a secundo ducta fuisset.
M. ATILII
Serani Trium-Viri Coloniae deducendae anno
DLXVIII.
mentio est apud Historicos, itemque
C. ATILII,
qui Consul cum Quinto Seruilio Caepione fuit anno
DCXLVII
. quibus Consulibus natus est Cicero. Sed cum plures fuerint in hac Gente qui Marci & Caij praenominibus vsi sunt, difficile est, qui praecipue his denariis designentur, affirmare.
SEX. ATILIVS M. F.
SARANVS PRO-COS.
EX SENATI-CONSVLTO
INTER
ATESTINOS
ET
VEICETINOS
FINES TERMINOS Q.
POSVIT.
Anno
V. C. CCCIX. ATILIVS
Longus Tr. Mil. fuit Consulari potestate anno autem
CCCLIV. L. ATILIVS
eodem munere functus est quorum neuter in vltimo denario signatus est, nondum enim argento signato vsi fuerant Romani, quapropter ad quem referam nescio. Caeterum Atilios ab Atiis, deriuari coniectura est.
AVRELIA
EX AVRELIA
Gente plebeia,
quam sic dictam fuiße ait Festus, quod iis locus publice datus sit, vbi Soli sacrificium facerent,
fuerunt
1..
COTTAE & SCAVRI
quorum in hac tabella denarij expressi sunt. Eorum
2..
autem primus & secundus ad
M. AVRELIVM COTTAM
pertinent, qui Consul fuit cum L. Licinio Lucullo anno
DCLXXIX.
Frater C. Aurelij eius, quia Cicerone laudatur in Bruto vt disertus: sed quae in altera denarij parte Centaurorum bigae signatae sunt, mihi quidem obscurum est, quo pertineant. Vulcani vero caput, quod in
L. COTTAE
denariis impressum
3..
est, barbatum illud quidem & pileatum, ex Virgilij quoque carmine
4..
ad Battarum antiquos finxisse didicimus, in quo est,
Nam certe Vulcanus opus faciebat, & illi
Tristi, turpabatque mala fuligine barbam.
F ij
Lib. 6.
Et ex Arnobio, cum pileo (inquit) Vulcanus & malleo. L. autem
COTTAM
arbitror designari eum, qui anno
DCLXXXVIII.
Consul fuit cum L. Manlio Torquato, damnatis competitoribus iam designatis,
5..
Publio Cornelio Sulla, quem defendit Cicero, & P. Autronio Paeto.
M. AVRELIVS SCAVRVS
qui in quinto denario notatus est, indicatur fortasse is, qui Consul suffectus fuit anno
DCXLV
. L. Hortensio, Patri, vt quidam credunt Lucij Hortensij Oratoris, vnicus in ea Familia Consularis.
AXSIA
Lib 3. de re rustic. Cap. 2. l. 1. ad At. ep. 9.
AXSIAE
Gentis, facit mentionem M. Varro, Cicero quoque nominat Axium quemdam qui erat, vt opinor, foenerator, meminit etiam Aulus Gellius. Sed
AXSIVM
hunc Nasonem (nisi forte is sit, cuius
Lib. 7. not. Att. cap. 3. Lib. 3. Phil. Lib. 4. bel. ciuil.
meminit Cicero quem inter proscriptos a Trium-Viris numerat Appianus) in tanta praesertim huius Familiae ignoratione, reperire nondum potui,
Appianus certe de hoc sic loquitur,
NASO
a liberto quem in deliciis habuerat proditus cuidam militi extorsit gladium, & solo proditore occiso, percussori iugulum praebuit.
Hanc autem Gentem plebeiam fuisse inde colligitur quod quidam
AXSIVS NASO
Tr. pl. legitur in fragmento lapidis Tiburtini quod est apud Me ita inscriptum:
...........
SPRENAS
....
SIVS NASO TR. PL.
....
CILIVS CORNVTVS
....
TIVS CATVLVS
......
NIVS STOLO
.....
TORES LOCORVM PVBLICORVM
.....
DICANDORVM EX S. C. EX PRIVATO
IN PVBLICVM RESTITVERVNT.
Lib. 3.
De Dianae Curru a ceruis tracto videndus Apollonius Rhodius, & Callimachus
Lib. 3.
in Hymno ipsius Dianae: Claudianus etiam de laudibus Stiliconis.
AXSIVS
autem pro
AXIVS
, vt
MAXSVMVS
pro
MAXVMVS, ALEXSANDREA
pro
ALEXANDREA
, antiqua fuit scribendi ratio, cuius veteres Grammatici meminerunt.
BAEBIA
BAEBIAE
Gentis plebeiae frequens est mentio, cum apud antiquos rerum Romanarum Scriptores, tum in veteribus lapidum monumentis, quae exstant huiusmodi.
L. BAEBIO L. F.
GAL. AVITO
PRAEF. FABR. TRIB.
MIL. LEG. X. GEM. PROC.
IMP. CAESARIS VESPASIANI
AVG. PROVINCIAE LVSITANIAE
ADLECT. INTER PRAETORIOS.
L. BAEBIVS L. F.
GAL. IVNCINVS
PRAEF. FABR. PRAEF.
COH. IIII. RAETORVM
TRIB. MILIT. LEG. XXII.
DEIOTARIANAE
PRAEF. ALAE ASTYRVM
PRAEF. VEHICVLORVM.
IVRIDICVS AEGYPTI.
M. autem
BAEBIVM TAMPILVM,
qui in prioribus huius tabellae nummis descriptus est, opinor designari eum qui Consul fuit anno
DLXXII.
1..
cum P. Cornelio Cethego, quique Pro-Cos. anno
DLXXIII.
triumphauit de Liguribus, qui fortasse triumphus in altera primi denarij parte expressus est: eum autem in Capitolinis tabulis & vulgatis omnibus libris, Tampili cognomen cum aspirationis nota scriptum reperiatur, in argenteo denario, sine aspiratione, vt in aliis
GRACCVS, PILIPVS, & TRIVMPVS
, notatum est.
F iij
BELLIA
DE
Gente
BELLIA
apud Autores Rerum Romanarum nihil quod quidem ad me peruenerit, memoratur, vt ne nomen quidem compareat. Est tamen coniectura Dellium hunc Historicum qui apud Plutarchum in Antonio legitur eo pertinere quod apud eundem multa nomina occurrant ita corrupta vt nunquam nisi ab attento Lectore internosci queant vt Προκλήιος Proculeius, Βὺβλος Bibulus, Ορτήσιος Hortensius, Ατέλλιος Attilius, Μὰλλιος Manlius, Λέντλος Lentulus, Μώμιος Memmius &c. Ita substituto B. agnoscetur ad quem pertineat illud perrarum & speciosum monumentum. Fuit ille Legatus ad Cleopatram, ad quam cum aspera mandata ferret Antonij III-Viri, iubentis vt illa sibi in Parthos proficiscenti apud Ciliciam occurreret rationem redditura cur Cassij partibus auxiliata fuerit, cum eius mulieris illecebras inspexisset futurum coniiciens, vt ad eius aspectum libidinosus Imperator amore potius quam ira inflammaretur, mirum in modum molliuit Legationis duritiem, & rogantis potius quam imperantis vices functus est; ita delinito & conciliato muliebri ingenio multum apud eam gratia & authoritate valuit; sed versis cum fortuna moribus, voluptatibus, ambitione, assentationibus obcoecata, hunc cum optimatibus Romanis ita lusit & contempsit vt ad Augustum fugeret, a quo deditionis pretium II. Viratum naualem apud Corinthum accepisse credibile est.
HVIVS
Gentis vel nulla vel perobscura fit mentio apud Romanos Autores, vt totum illud nummo inscriptum,
BETILIENVS BASSVS
nusquam occurrat. Apud Senecam de Ira, modo C. Caesar Sext. Papirium cui Pater erat Consularis Belienum Bassum Quaestorem suum Procuratoris sui Filium aliosque &
Equites Romanos & Senatores vno die flagellis cecidit, torsit, non quaestionis, sed animi causa. Vna syllaba si adesset, rem nostram haberemus. Hanc fortassis ex Dione Cassio supplere licet, si modo qui flagellis caesus est, idem est cum eo, quem ait Dio securi percussum fuisse aut huic cognatus. Βετιλλὶνον δ' Κάσσιον ὰποσφαγῆναι κελεῦσας καὶ τὸν πατέρα αὐτου̑ Καπὶτωνα παρει̑ναι φονευομὴνω αὐτῳ̑ κατυνάγκασε καί τοι μηδὲν ἀδικοῦντα μὴτ᾿ ἐσηγγελμένον.
Hoc est, cum autem Betillinum Cassium iugulari iussisset Patrem eius Capitonem, coëgit adeße neci, quanquam nullius flagitij compertum nè accusatum quidem, quo interrogante an conniuere liceret, C. Caesar hunc etiam iugulari voluit. Si meam coniecturam audias, nulla religio est, praesertim in tanta Graecorum nominum corruptione paululum detorquere Βετιλλῖνον vt Betilienum interpretemur, quasi Βετιλιῆνον scripsisset Dio, Κάσσιον autem facile adducor vt credam pro Basso errore Librariorum scriptum esse, quae si vera sunt, vna & nomen & Historiam viri tenes. Auersus nummus incudem exhibet. Diserte nomen continet vetus haec inscriptio Alatrina, quae asseruatur in tabula lapidea, littera vetusta atque obsoleta incorrecte scripta, in porticu Templi S. Mariae.
Gruter. inscript.
L. BETILIENVS L. F. VAARVS
HAEC QVAE INFRA SCIPTA
SONT DE SENATV SENTENTIA
FACIENDA COIRAVIT SEMITAS
IN OPIDO OMNIS PORTICVM QVA
ARCEM EITVR CAMPVM VBEI
LVDVNT HOROLOGIVM MACELVM
BASILICAM CALECANDAM SEEDES
CIRCVM BALINEARIVM LACVM AD
PORTAM AQVAM IN OPIDVM ADOVXIT
ARDVOM PEDES CCCXCB. FORNICESQVE
FECIT FISTVLAS SOLEDAS FECIT.
OB HASCE RES CENSOREM FECERE BIS
SENATVS FILIO STIPENDIA MERETA
ESE IOVSIT POPVLVSQVE STATVAM
DONAVIT CENSORINO.
CAECILIORVM
nomen a Caecade comite Aeneae, seu vt alij volunt a Caeculo qui condidit Praeneste tractum est, vt ait Festus. Claritudo Gentis tametsi plebeiae, notanda ait Velleius, quippe intra
XII.
ferme annos huius temporis Coß. fuere Metelli aut Censores aut triumpharunt amplius
XII.
e multis autem
sola
METELLORVM & NIGRORVM
Familia in antiquis denariis reperitur. Opinor autem quatuor Macedonici filios Marcum, Caium, Quintum, & Lucium in huius & sequentis tabellae denariis descriptos esse.
Ille, inquit Velleius, quatuor filios sustulit, omnes adultae aetatis vidit, omnes reliquit superstites & honoratissimos, mortui eius lectum pro rostris sustulerunt quatuor filij, vnus Consularis & Censorius, alter Consularis, tertius Consul, quartus Candidatus Consulatus, quem honorem adeptus est, hoc est nimirum magis faeliciter de vita migrare, quam mori.
1..
Primus ergo & secundus
MARCVM
Cicero lib. de Finibus. Plin. lib. 7.
2..
denotant, qui Consul fuit cum M. AEmilio Scauro anno
DCXVIII.
3..
triumphauitque Pro-Consule ex Sardinia, anno
DCXL.
In tertio
CAIVM
qui Caprarius cognominatus est, Consulque fuit cum Cn. Papirio Carbone anno
DCXL.
de quo exstat fragmentum veteris inscriptionis.
C. CAECILIVS Q. F.
METELLVS IMP
....
Sexto
Sexto denario
QVINTVS
designaturis, qui Baliarici cognomen ex triumpho quem egit, consequutus est, & Consul cum T. Quintio Flaminius fuit anno
DCXXX.
ac triennio post Censor cum Q. Seruilio Caepione lustrum fecit
LXI.
quamuis denarius ad Q. etiam
METELLVM CRETICVM
referri possit, de quo exstat Inscriptio.
CAECILIAE
Q. CRETICI F.
METELLAE CRASSI
LVCIVS,
in sequentis tabellae secundo denario descriptus est: qui cum Diadematus antea, ob frontem vitta, vel diademate obligatam diceretur, Delmaticus postea ex triumpho cognominatus est, quem egit Pro-Cos. de Delmateis anno
DCXXXVII.
Elephanti autem qui in altera parte priorum quatuor denariorum notati sunt pertinent ad celebranda monumenta
L. METELLI
eius, qui Cos. cum L. Furio Pacilo fuit anno
DII.
& Pro-Cos. insignem de Poenis in Sicilia victoriam adeptus, triumphum egit, VII. Idib. Septemb. anno
DIII.
in quo primus Elephantos duxisse dicitur, vt
Lib. 8. Cap. 43.
scribit Plinius,
id etiam probat Inscriptio in libro antiquae Vrbis.
S. P. Q. R.
L. METEL. PONT. II. COS. DICT.
MAG. EQ. XV-VIR AG. DAND.
QVI PRIMVS ELEPHANTOS PRIMO PVNICO
BELLO DVXIT IN TRIVMPHO
PRIMARIVS BELLATOR,
OPTVMVS ORATOR,
FORTISSIMVS IMPERATOR &c.
G
CAECILIA.
HVIVS
tabellae quintus denarius ad
Q. CAECILIVM METELLVM
5..
Pium Numidici Filium videtur pertinere. Q. enim C. M. P. nulla dubitatio est quin Quintum Caecilium Metellum Pium denotent.
Quod autem sequitur I. quo Imperator designatur non abhorret ab eo qui Popedium Marsorum Ducem interfecit; Cos. in Hispania, Herculeios Fratres oppressit, Sertorium Hispania expulit, vt ait Aurelius Victor.
Posteriores tres denarij spectant ad
P. CORNELIVM SCIPIONEM NASICAM
Filium P. Scipionis, de quo
6..
nihil memorabile ab Historicis narratur, & Liciniae Crassi Oratoris Consularis
7..
& Censorij Filiae: Nepotem P. Scipionis Nasicae Viri Consularis, & Caeciliae
8..
Q. Macedonici Filiae, qui adoptatus a Q. Metello Pio Numidici Filio, Q. Caecilius Metellus Pius Scipio appellatus est. Eius adoptionis meminit Dio,
Lib. 41.
his verbis, Πομπήϊος δὲ Κυίντον Σκιπίωνα πενθερόντε οἱ ὄντα, καὶ δεκασμοῦ αἰτίαν ἔχοντα, προσείλετο. οὗτος γὰρ γόνῳ μὲν υἱὸς τοῦ Νασικοῦ ὤν, ἐκ δὲ κλήρου διαδοχῆς ἐς τὸ τοῦ Μετέλλου τοῦ εὐσεβοῖς γενος ποιηθεὶς καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὴν ἐπίκλησιν αὐτου̑ φέρων τὴν τε θυγατέρα τῳ̑ Πομπηὶῳ ἐξέδωκεν καὶ παρ᾿ αὐτου̑ τήν τε ὑπατείαν, καὶ τὸ μὴ κατηγορηθῆναι ἀντέλαβεν.
Hoc est, Pompeius Q. Scipionem Socerum suum, ambitusque tum reum Collegam sibi assumpsit; is Scipio cum Nasicae esset Filius, testamento in genus, hereditatemque Metelli Pij adoptatus, atque hinc cognomentum Metelli ferens, Filiam Pompeio in matrimonium dederat, ab eo
contra, consulatum, ac ne causam diceret acceperat. De Pij cognomine quod Metellus Numidici Filius, adoptiuus Pater huius Scipionis, pietate
Lib. 2.
sua adeptus fuit, ita scribit Velleius, Q. Metellus Numidici Filius, qui meritum cognomen Pij consequutus erat; quippe expulsum ciuitate L. Saturnino Tr. pl. quod solus in leges eius iurare noluerat, pietate sua, autoritate Senatus, consensu Reipublicae restituit patrem.
Appianus,
Lib. 1. bel. Ciuil. Valer. Max. lib. 5. cap. 2.
ἀλλ' ὁ μὲν παῖς, inquit, ἐκ τῆς ὄφεως Εὐσεβὴς ἐς τὸ ἔπειτα ἐκλὴθη. Metellus vero Pius, pertinaci erga exulem patrem amore, tam clarum lacrymis, quam aliis victoriis cognomen assequutus, non dubitauit Consul, pro Q. Calidio Praetore candidato supplicare populo, quod
TR. PL.
legem qua pater eius in ciuitatem restitueretur, tulerat. Ciconiam autem, quae in denario signata est, Pietatis symbolum apud antiquos fuisse, à qua Graecum etiam
Lib. 10. cap. 23.
prouerbium fluxit ἀντιπελαργεῖν, scribit Plinius, Q. igitur
CAECILIVS METELLVS PIVS SCIPIO,
quod Imperator (vt ex eius denariorum titulis apparet) in Africa fuerit appellatus, aperte demonstrant Caesaris
Lib. 3. de bel. Ciuil.
verba:
His temporibus, inquit, Scipio detrimentis quibusdam circa montem Amanum acceptis, sese Imperatorem appellauerat. Nec vero dubitandum
3..
est, quin denarij huiusmodi fuerint in Africa signati, nam in tertio &
Lib. 2. de laudibus Stiliconis.
4..
quarto Elephas, in sexti altera parte Africae ipsius caput cum spicis & aratro, quale à Claudiano describitur.
Tum spicis, & dente comas insignis eburno,
Et calido rubicunda die, sic Africa fatur.
In altera, Herculis simulacrum signatum est, quod in Africa colebatur,
Histor. lib. 2.
cuius facit mentionem Herodotus. Ad eiusdem autem Scipionis Pontificatum
7..
maximum indicandum, vas in septimo tabellae denario signatum est: de eo meminit Asconius in Corneliana, & Suetonius in Tiberio his verbis;
Pater
Cap. 4
vero Tiberij, Quaestor C. Caesaris Alexandrino bello classi Praepositus, plurimum ad victoriam contulit: quare & Pontifex in locum P. Scipionis constitutus &c.
Augurem etiam fuisse Scipionem, ex litui signo, quod
8..
in eodem denario notatum est intelligere possumus. De
EPPIO,
in Eppia gente suo loco dicetur.
G ij
CAECILIA
1..
AD
eundem
SCIPIONEM
pertinet primus huius tabellae denarius vt est postremi duo prioris. Sed Isidis & terminorum Praesidis Iouis in altera huius & illius denarij parte impressa simulacra quo spectent reperire adhuc non potui; cum tamen ex aliis quae in iis denariis signata sunt, satis constat eos a
P. CRASSO
Iuniano, Scipionis in Africa Legato Propr. cusos esse; de quo quidem Crasso dicemus in Licinia Gente, in quam ex Iunia, vt ex adoptionis formula apparet, translatus fuit. De Iside Dea quae κερασφὸρος, hoc est, Cornigera, (quod eadem cum Luna esset) appellatur à Plutarcho; videndus Diodorus Siculus & Plutarchus ipse in libro quem inscripsit περὶ Οσίριδος καὶ Ισιδος. Ad interpretationem autem litterarum G. T. A. quae Isidis capiti in denario superposita sunt, faciunt Seruij verba, in illum Virgilij versum
Lib. 8. AEneid.
-- -- patrio vocat agmina sistro,
Cleopatra, inquit, sibi tantum assumpserat, vt se Isin vellet videri. Isis autem est Genius AEgypti, qui per sistri motum quod gerit in dextra, Nili accessus & recessus signat; per situlam, quam sinistra retinet, ostendit fluentiam omnium lacunarum. Isis lingua AEgyptiorum est Terra, quam Isin volunt esse. Ex his enim Seruij verbis, litteras G. T. A. possumus interpretari
GENIVS TVTELARIS AEGYPTI.
De Iouis (quem Graeci ὅριον appellant) signo, quod in vltimo prioris tabellae denario cum aquilae
Lib. 2.
capite signatum est, meminit Dionysius Halicarn. dum scribit, Numam
Libro leg. 8. Lib. 9.
Pompilium Ioui Terminali terminos sacrasse. Plato quoque & Pollux, Iouis
2..
huius ὅριου & columnae ἐφορίας, hoc est terminalis, faciunt mentionem. Sella curulis Africanum fortasse Scipionis Imperium designat, cui aequitatis & vbertatis symbola, copiae cornu, & lances superpositae sunt; nam spicas
Prouinciae fertilitatem significare ex Claudiani versibus docuimus, qui sunt
3..
in superiore tabella a nobis prolati. Quam quidem Prouinciam Cybeles
4..
quoque turrita imagine quae in tertio denario expressa est, indicari arbitramur.
Postremus nummus incognitam
NIGRORVM
Familiam restituit, cuius nullum vestigium est apud veteres, simul inculcat magistratum ab Augusto primum institutum II.-Virorum ad frumentum emundum de quo plura in gente Calpurnia. Confirmat hanc opinionem quod vna
C. HEIVS
commemoratur vir in Sicilia e Mamertinis clarus, inquit Cicero in Verre. Sicilia autem horreum fuit populi Romani.
AD
A. ne
CAECINAM
Equitem Romanum, Volaterris in Etruria natum, ad quem Ciceronis exstant Epistolae aliquot, quique pro Pompeio contra Caesarem pugnauit, pertineat aereus hic nummus, an ad
A. CAECINAM
huius vt puto Filium, qui Consul Augusto suffectus fuit
Lib de bel. Afric.
in
XIII
. Consulatu, aeque mihi obscurum est.
CAECINAE
Patris meminit Hirtius qui scribit, ei Caesarem ignouisse, quod pro Pompeio contra
Lib. I.
ipsum stetisset.
CAECINAM
Filium Velleius appellat Consularem: sed quando Consul fuerit, quoniam praetermissum est ab iis qui Fastos ediderunt, quaerendum nobis est: credi autem potest Consulem suffectum fuisse Augusto Consuli
XIII.
anno
DCCLI.
in quo Consulatu Marcum Plautium Siluanum Collegam habuit: id vt credam, duobus argumentis adducor, primum quia Velleius Siluanum simul &
CAECINAM
ex trans-marinis Prouinciis auxilium Tiberio tulisse scribit, in quibus credendum est, qui superiore anno Consulatum simul gessissent, tunc Pro Consulibus simul fuisse: deinde quia cum Consularem
CAECINAM
Velleius appellet, & quo anno Consul fuerit ignoretur, verisimile est, Collegam Siluani superiore anno fuisse eum, qui cum eodem Siluano sequenti anno Pro-Consulari potestate, Prouincias sortitus est. Nec illud obstat quod Consulares non semper ij, qui Consulatum gesserint, sed qui eo honore digni habiti sunt, a Velleio aliisque scriptoribus aliquando appellentur, quoniam ex iis, quae supra ad stabiliendam nostram de Caecinae consulatu coniecturam adduximus, satis constat, Consularem Caecinam a Velleio dictum, quod Consulatum vere gessisset.
CAECINA
vero gentis nomen esse non videtur vt nec
PERPENNA
,
Sed ignoratione veri nominis id coacti sumus afferre de quo argumenta plura habes in Atia gente. Certe multi fuerunt qui cum cognominibus
G iij
suis delectarentur nomina sua interire passi sunt, vt Agrippa per quem non stetit vt nomen suum ignoraretur.
Eius in duabus inscriptionibus mentio exstat; vna in qua Neronis temporibus
C. CAECINA LARGVS
nominatur. Altera in qua Vespasiano imperante
C. CAECINA PAETVS
Consul, cum L. Annio Basso descriptus est.
CAESIAE
Gentis, incertum, Patriciae ne an plebeiae, frequens exstat mentio in veteribus cum lapidum, tum scriptorum monumentis; ex
Epist. 11. lib. 1. ad Q. Fratr.
quibus tamen nullus, quod sciam, facit
L. CAESII
mentionem, qui in huius tabellae denario notatus est, nisi forte is sit, cuius meminit Cicero, his verbis:
Nunc respondebo ad eas Epistolas quas mihi reddidit
L. CAESIVS
: cui, quoniam ita te velle intelligo, nullo loco deero.
M. Caesius Praetor
Lib. 3. in Verr & in epist. 11 & 12. lib. 13 ad Memmiũ.
anno
DCLXXVIII
. nominatur ab eodem Cicerone: sed nihil habet cum denarij Inscriptione commune cum hic Marci, ille Lucij praenomine affectus sit. De Ve-jouis simulachro, quod in altera huius denarij parte
Lib. 5. cap. 12.
expressum est, ita scribit Agellius.
Simulachrum igitur Ve-jouis, quod est in aede sita inter Arcem & Capitolium, sagittas tenet, quae sunt videlicet paratae ad nocendum, quippe eum Deum plerique Apollinem esse dixerunt, immolaturque illi ritu humano capra: eiusque animalis figmentum iuxta simulachrum stat.
LARIBVS
qui in altera parte signati sunt, Vulcani caput superpositum est, propterea quod in foco coluntur; eisque assistit canis ob eam causam, quam refert Plutarchus in Problematibus, his verbis, Διὰ τὶ τω̑ν Λαρητω̑ν, οἳς ἰδίως πραιστίτας καλου̑σι, τούτοις κύων παρέστηκεν, αὐτοὶ δὲ κυνω̑ν διφθέραις ἀμπούχονται; ἢ πραιστῖται μὴν οἱ προεστῶτὲς εἰσι, τοὶς προεστῶτας, οἴκου φυλακτικοὶς εἶναι προσὴκει, καὶ φοβεροὶς μὲν τοῖς ἀλλοτρὶοις, ὥσπερ ὁ πὺων ἐστὶν, ἡπὶοις δὲ καὶ πρᾴοις τοῖς συνοικου̑σιν.
Hoc est, Cur Laribus, quos proprie Praesides vocant, canis assistit: ipsi autem canum pellibus vestiuntur? An quod Praesides sunt qui praesunt, hos autem domus custodes esse oportet, & alienis formidolosos, sicut canes videmus: mites vero ac lenes mansuetosque domesticis &c. Eadem de laribus narrat Macrobius in Saturnalibus. Opinor autem L. hunc
CAESIVM
, quicunque is sit, ad Augustum hoc denario respexisse, qui ex stipe, quam ei populus Romanus anno nouo absente contulit,
LARIVM & VOLCANI
signa dedicauit; vt ex basium inscriptionibus coniicere possumus quarum altera superioribus annis in Foro
Romano, altera nuper in ipso fere Palatini montis in Forum descensu reperta, vtraque in Farnesianas Alexandri Cardinalis aedes translata est.
IMP. CAESAR DIVI F. AVGVSTVS
PONTIFEX MAXIMVS
IMP. XIII. COS. XI. TRIB. POTEST. XV.
EX STIPE QVAM POPVLVS ROMANVS
ANNO NOVO APSENTI CONTVLIT
NERONE CLAVDIO DRVSO
T. QVINCTIO CRISPINO COSS.
VOLCANO
LARIBVS PVBLICIS SACRVM
IMP. CAESAR AVGVSTVS
PONTIFEX MAXIMVS
TRIBVNIC. POTESTAT. XVIIII.
EX STIPE QVAM POPVLVS EI
CONTVLIT K. IANVAR. APSENTI
C. CALVISIO SABINO
L. PASSIENO RVFO COSS.
Lib I. bel. ciuil.
CALIDIAM
Gentem ex Scriptoribus, qui eius meminerunt, patriciam fuisse intelligimus. Opinor autem hoc denario designari
M. CALIDIVM
Senatorem, de quo meminit Caesar, his verbis.
Vt
M. CALIDIVS
qui censebat, vt Pompeius in suas prouincias proficisceretur, ne qua esset armorum causa.
M. hic
CALIDIVS
Q. F. (vt est apud Ciceronem in II. contra Verrem) Praetor fuit anno
DCXCVI.
P. Lentulo, Q. Metello Coss. eiusque Praeturae
in Bruto.
facit mentionem idem Cicero in Oratione post reditum in Senatu: quem
Lib. 8. Cap. 10. Lib. 10. Cap. 1.
vt Oratorem disertum laudat, his verbis, sed de
M. CALIDIO
dicamus aliquid, qui non fuit Orator vnus ex multis, potius inter multos prope singularis fuit. Eiusdem meminerunt Valerius Max. Asconius in Corneliana,
L. 12. c. 10. Lib. 2.
& Quintilianus qui ita scribit;
Nam pro domo Ciceronis dixisse Calidium, hinc, inquit, vim Caesaris, indolem Coelij subtilitatem
CALIDII
.
Velleius etiam facit huius Calidij mentionem, cum inquit:
Quis enim ignorat diremptos gradibus aetatis floruisse hoc tempore Ciceronem, Hortensium, saneque Crassum, Catonem, Sulpicium, moxque Brutum, Calidium, Coëlium, &c.
CALPVRNIAE
Gentis plebeiae,
PISONVM
tantum Familia &
BIBVLORVM
atque
PISONVM FRVGI
in antiquis denariis reperitur.
1..
L. PISO L. F. FRVGI
, cuius primus in tabella denarius expressus est, Consul fuit cum P. Mucio Scaeuola anno
DCXX
. Censorque cum L. Caecilio Metello Caluo anno
DCXXVII
. lustrum non fecit. Tribunus pl. Legem Calpurniam de repetundis tulit: primusque vt tradit Cicero pro Fonteio,
FRVGI
cognomen ob frugalitatem adeptus est. Simulachrum Victoriae, ad Calpurniae Pisonum Familiae victoriam aliquam, & fortasse ad
C. CALPVRNII
Pisonis triumphum pertinere potest, quem ex Hispania Pro-Praetore de Lusitaneis egit, & Celtibereis anno
DLXIX
. Desultorius vero Eques, quem in antiqua quoque gemma cum litteris
L. PISO L. F. FRVGI
incisum vidimus, ludos Apollinares, vt opinor, designat, quos fecit
C. CALPVRNIVS
Piso Praetor Vrbanus, anno
DXLII
. ad quos indicandos.
Lib. 26.
Apollinis etiam caput in altera denariorum parte expressum est.
Ludi, inquit Liuius, Apollinares & priore anno fuerant, & eo anno vt fierent, referente Calpurnio Praetore, Senatus decreuit, vt in perpetuum vouerentur. Ludi Apollinares in honorem Apollinis celebrabantur ante diem prid. Non. Iul. & septem diebus sequentibus, vt in Kalendario Romano notatum est; cui
Lib. 25.
suffragatur Liuius, & is qui Apollinis caput & Desultorium Equitem in
denariis
denariis cusit L. Piso. Liuij verba sunt haec.
Alterum S. C. factum est, vt X-Viri sacra Graeco ritu facerent, iisque hostiis; Apollini, boue aurato, & capris duabus albis auratis: Latonae, boue femina aurata. Ludos Praetor in Circo Maximo cum facturus esset, edixit vt populus per eos ludos stipem Apollini, quantum commodum esset conferret. Haec est origo ludorum Apollinarium, victoriae, non valetudinis ergo (vt plerique rentur) votorum. Ex his autem Liuij verbis, & iis quae supra ex lib. XXVI. adduximus, colligere possumus, Apollinares Ludos, cum votiui primum & incerti anno
DXLI
. instituti fuissent, annuos, solennesque, & in perpetuum referente C. Calpurnio Pisone Praetore Vrbano, statos esse. Ad cuius rei illustrandum monumentum denarios huiusmodi a L. &
C. PISONIBVS
in Familiae
5..
honorem percussos fuisse credendum est. Quintus denarius, nisi
PISONI FRVGI
, de quo supra, tribuatur, ad eius Filium
L. PISONEM FRVGI
qui Praetor in Hispania obiit, vel ad legem
PISONEM
eius nepotem, Praetorem item anno
DCLXXXIII
. referendus erit, cum horum alterum
6..
eo denario designari necesse omnino sit.
Sextus, septimus & octauus eumdem
7..
opinor
L. PISONEM
exhibent, quem classi praefuisse remus & anchora decußatim
8..
posita docere videntur.
1..
PRIMVS
tabellae denarius ad
C. PISONEM
L. Pisonis Frugi Filium, vel potius Nepotem, Ciceronis generum spectare potest, qui Consul
2..
fuit anno
DCXXCVI
. cum M'. Acilio Glabrione. Secundus & tertius
3..
denarius pertinent ad
M. PISONEM
M. F. Praetorem, de quo Romae in Capitolio exstat inscriptio huiusmodi.
H
M. CALPVRNIVS M. F. PISO FRVGI PR. EX S. C.
FACIVNDVM CVRAVIT EIDEMQVE PROBAVIT
IMP. CAESAR DIVI NERVAE F. NERVA
TRAIANVS AVGVSTVS GERMANICVS
DACICVS PONTIF. MAXIMVS TRIB. POT. XIII.
IMP. VI. COS. V. P. P. OPERIBVS AMPLIATIS RESTITVIT.
De M. hoc Pupio Pisone, ita scribit Paedianus in Piseniana. M. Pupius Piso fuit eisdem temporibus, quibus Cicero, sed tanto aetate maior, vt adolescentulum Ciceronem pater ad eum deduceret quod in eo, & antiquae vitae similitudo, & multae erant litterae: Orator quoque melior, quam frequentior habitus est. Et Cicero in Bruto. M. (inquit) Piso quidquid habuit, habuit ex disciplina maximeque ex omnibus qui ante eum fuerunt, Graecis doctrinis eruditus fuit. Hunc a M. Pupio adoptatum fuisse scribit idem Cicero in oratione pro domo sua; & M. Pupium M. F. Pisonem. Frugi Calpurnianum dictum. Termini vero signum & sacrorum instrumenta in duobus his denariis impressa, ad indicandam pertinent Familiae originem a Numa Pompilio Rege ductam, qui primus populum Romanum Deorum cultum docuit, & Termino Deo sacellum in colle Tarpeio erexit, vt scribit
Lib. 2.
Dionysius Halicar. Plutarchus in Problemat. & Sex. Pompeius Festus, cuius verba sunt haec,
Termino sacra faciebant, quod in eius tutela fines agrorum esse putabant. Denique Numa Pompilius statuit, eum qui Terminum exarasset, & ipsum & boues sacros esse. In secundo denario integrum Termini simulacrum, in altero caput tantum expressum est: in vtroque autem, ab vna simulachri, seu capitis parte simpulum; ab altera, corona signata est. Hanc ego esse arbitror, qua Terminus in agris coronabatur, de
Lib. 1. Eleg. 1.
qua Tibullus ita canit,
Nam veneror, seu stipes habet desertus in agris,
Seu vetus in triuio florida serta lapis.
Quin etiam Terminum Deum intellexerit Tibullus, non est dubitandum, de eo namque dixit Ouidius,
Termine, siue lapis, siue es defossus in agro,
Stipes ab antiquis, tu quoque numen habes.
Caetera instrumenta, simpulum scilicet, patera & culter ad Numam ipsum
5..
sacrorum autorem referenda sunt.
De quinto in sequentis tabellae descriptione
6..
dicetur.
L. autem
BIBVLVS
a quo cusus est vltimus huius, & primus sequentis tabellae denarius, Antonianae classis Praefectus fuit, vt ex iis quae
Lib 1. 4. & 5.
scribit Appianus intelligere possumus.
CALPVRNIAM
Gentem a Calpo Numae Pompilij Regis filio duxisse originem, scribit Plutarchus in Numa; indeque Horatius in Arte Poëtica Pisones Pompilium sanguinem dixit, & Ouidius ad Pisonem,
...... Nam quid memorare necesse est,
Vt domus a Calpo nomen Calpurnia ducat?
Vt igitur hanc Familiae originem indicaret
CN. PISO
in quinto argenteo
2..
prioris tabellae, & secundo huius nummo, caput Numae Regis diadematum expressit.
CN.
autem
PISONEM PROQ.
opinor designari eum, qui Cn. Pompeij Legatus in bello Piratico fuit, cuiusque meminit Appianus in Mithridatico; ad eumque honorem declarandum, nauis rostrum in altera denarij parte cum Cn. Pompeij nomine ab eo signatum esse. Nec enim ad Cn. Pisonem Cn. F. pertinere hos nummos arbitror, qui cum Catilina & P. Autronio coniurauit anno
DCLXXXVIII.
& in Hispania Quaestor
PRO-PR.
occisus est; eius enim exstat Romae inscriptio huiusmodi.
CN. CALPVRNIVS
CN. F. PISO
QVAESTOR PRO-PR. EX S.C.
PROVINCIAM HISPANIAM
CITERIOREM OPTINVIT.
2..
Qui vero in quatuor sequentibus denariis
CN. PISO CN. F.
descriptus est,
3..
Cn. Pisonis, quem Pompeij Legatum fuisse diximus, Filium existimamus,
4..
Augusti in
XI.
Consulatu Collegam, suffectum A. Terentio Varroni Murenae,
5..
qui antequam iniret, mortuus est, anno
DCCXXX.
atque iterum Consulem, cum T. Claudio Nerone II. anno DCCXLVI. quem etiam III-Virum, vt
6..
apparet, sub Augusto nummos huiusmodi cusisse credendum est. Sextus denarius ad quem Pisonem pertineat, obscurum est; ex Inscriptione certe,
H ij
& ex iis, quae in vtraque parte denarij expressa sunt, Praefectum eum fuisse frumento emundo perspicuum est: qui Magistratus ab Augusto, vt ex his
Lib. 54.
Dionis verbis intelligi potest, institutus fuit. Καὶ ἐχέλευσε, inquit, δίο ἄνδρας τῶν πρὸ πέντεπου ἀεὶ ἐτῶν ἐστρατηγηκότων, πρὸς τὴν τοῦ σὶτου διανομὴν κατ᾿ ἔτος αἱπει̑σθαι.
Hoc est, iussitque vt singulis annis, Duo-Viri, qui ante quinquennium Praeturam gessissent, frumento distribuendo vnoquoque anno constituerentur. Spicis autem, & Cereris, Saturnique imaginibus, Magistratus, qui annonam curabat, in denariis vti consueuit; propterea quod agriculturae repertor Saturnus creditus sit: & AEdiles, vt rei frumentariae praeessent, creabantur. Praeter hos, alios sex AEdiles, exque iis, duo qui Cereales vocarentur a Caesare creatos,
Lib. 43.
tradit idem Dio. Καὶ ἐς μὲν τὸ πρῶτον, inquit, ἔτος, πρὸτερον καὶ ἀγορανόμοι τὸτε πρᾶτον, δύο μὲν ἐξ εὐπατριδῶν, τὲσσαρες δὲ ἐκ τοῦ πλήθοις, ὦν οἱ δύο τὴν ἀπὸ τῆς δήμητρος ἐπίκλησιν φέρουσιν. Hoc est; eodem anno primum sex AEdiles sunt constituti, duo patricij qui Cereales AEdiles vocarentur: quatuor plebeij. Denarios autem huiusmodi pertinere arbitror ad eos AEdiles, quos ab Augusto institutos esse docuimus; propterea quod Piso Caepionis Collega, Familia ortus est plebeia, nec ei licuisset eum Magistratum gerere, quem solis patriciis Caesar capere permisisset.
CANINIA
, siue vt est in antiquis marmoribus
KANINIA
, quatuor habuit Familias, quarum in antiquis monumentis exstat memoria:
Lib. 42 Lib. 7. de bel. Gall.
REBILOS
, quorum meminit Liuius:
REGVLOS
, qui reperiuntur apud Caesarem:
GALLOS
qui habentur in huius tabellae denariis:
LABEONES
, qui in Arniensi Tribu censebantur, vt ex hac Inscriptione intelligimus, cuius exemplum subiecimus.
L. CANINIVS C. F.
ARN. LABEO PATER
OMNES HEI MEI SVNT FILIVS ILLVM MANV
ILLE ILLAM MERITO MISSIT ET VESTEM DEDIT
QVOAD VIXSI VIXSERE OMNES VNA INTER MEOS
EVNDEM MI AMOREM PRAESTAT PVERILEM SENEXS
MONVMENTVM INDICIO' ST SAXO SAEPTVM AC MARMORE
CIRCVM STIPATVM MOERVM MVLTEIS MILLIBVS.
Lib. 2.
L. Caninij Galli facit mentionem Cic. in ep. ad Coelium
VIII.
& Valerius Max.
Lib. 4. cap. 2
L. Caninius, inquit, reum pariter atque accusatorem admirabilem
egit, & C. Antonij, quem damnauerat, filiam in matrimonium ducendo, & M. Colonium, a quo damnatus fuerat, rerum suarum Procuratorem habendo.
Opinor autem
L. CANINIVM GALLVM
, qui Consul cum M. Agrippa anno DCCVI. fuit, & III-Vir postea sub Augusto denarios huiusmodi cusit, L. Caninij huius qui a Cicerone & Valerio nominatur filium fuisse, propterea quod, a Dione L. Caninius L. F. describitur: patrem vero C. Caninij Galli qui M. Plautio Siluano Consul sufficitur anno DCCLI. cuius
Lib. 2.
meminit Velleius, atque ita
C. CANINIVS
L. F. L. N. in Fastis describi poterit. Quae autem in altera parte primi denarij impressa sunt, ad signa pertinent de Parthis ab Augusto recuperata, de quibus infra dicemus. Praetorium vero tabernaculum, quod est in secundo denario signatum, oppidi alicuius oppugnationem sub eodem Augusto designat.
CARISIA
Gens a nullo veterum Scriptorum quod ego sciam, nominatur,
Lib. 4. Lib. 53. & 54.
praeterquam a Floro & Dione qui facit mentionem T. CARISII, qui in huius tabellae denariis descriptus est, fratris, vt opinor, P. CARISII, qui
1..
in sequenti tabella notatus est. Primo igitur denario, in quo Victoriae imago
2..
expressa est
cum bigis, & secundo cum quadrigis,
rem prospere a se gestam cum Cantabris & Asturibus indicare Carisius voluit.
Haec, inquit Florus, per Antistium, Furnium, Agrippam, Legatos hibernans in Tarraconis maritimis Caesar accepit. Ipse praesens hos deduxit montibus, hos obsidibus adstrinxit, hos sub corona
H iij
belli iure venundedit. Digna res lauro, digna curru Senatui visa est, sed iam
Lib. 53.
Caesar tantus erat vt posset triumphos contemnere.
De ea ita scribit Dio. Καὶ Τῖτος μετὰ Καρίσιος τὴν τε Λανγκίαν τὸ μέγιστον τω̑ν Αστὺρων πὸλισμα ἐκλειφθὲν εἷλε, καὶ ἀλλὰ πολλὰ παρεστὴσατο. παυσαμὲνοις δὲ τοῦ πολὲμου τοὺτου, ὁ Αὔγουστος τοὶς μὲν ἀφηλικεστέροις τω̑ν στρατιωτω̑ν ἀφῆκε, καὶ πὸλιν αὐτοῖς ἐκ Λισιτάνια τὴν Αὐγούσταν Ημερίταν κτῖσαι ἔδωκεν. Hoc est,
T. deinde Carisius Lanciam quae est maxima Asturiae, vrbs desertam occupauit, multaque alia in suam potestatem redegit, finitoque hoc bello, Augustus emeritos milites exauctorauit, vrbemque eos in Lusitania Augustam Emeritam condere iussit. Et lib. LIV. scribit
Asturas, qui a Carisio Augusti Legato desciuerant, C. Furnio Cantabriae praefecto auxilium ferente, a Carisio coërcitos, atque rursus in seruitutem redactos.
Florus autem sic ait,
praemonitus Carisius cum exercitu adueniens oppressit consilia. Sic tamen quoque non incruento certamine reliquias caesi exercitus validissimi ciuitas Lancia coepit, & paullo post, hic finis Augusto bellicorum certaminum fuit, idem rebellandi finis
3..
Hispaniae.
Tertius tabellae denarius cusus ab eodem
CARISIO
fuit cum monetalibus instrumentis, incude, malleo, & forcipe ad indicandum cudendae Monetę munus quo tunc fungebatur. Quod vero ad Iunonis Monetae effigiem in eius altera parte signatam attinet, scribit Suidas Grammaticus, Romanos cum aliquando in bello contra Pyrrhum & Tarentinos pecunia indigerent, Iunoni pro pecunia comparanda vota fecisse: illam vero eos monuisse, vt Iustitiae armis vterentur, ita enim pecuniam eis non defuturam: qui voti compotes facti, Monetam Iunonem adorarunt, atque in eius rei memoriam Numisma MONETA insculptum in Templo Iunonis asseruandum dedicarunt.
De Diuinatione.
Inde etiam
SALVTARIS
dicta est, quamquam aliam nominis originem tradit Cicero, post ingentem à Gallis Senonibus acceptam cladem, audita vox ex arce Iunonis fuit, ex quo Iuno illa appellata
MONETA
est, fortassis á monendo.
De Sphinge in
5..
altera quinti denarij parte, qualis a Poëtis describitur, impressa, meminit Ausonius in tertio numero, his versibus.
Terruit Aoniam volucris, Leo, Virgo, triformis
Sphinx, volucris pennis, pedibus fera, fronte puella.
Quod autem Augustus eo signo vteretur, non abs re Carisius qui cudendae Monetae sub eo praeerat, Sphingem huiusmodi in Augusti gratiam signauit.
Lib. 2. c. 5.
In Diplomatibus, inquit Suetonius, libellisque & epistolis signandis, initio Sphinge vsus est, mox imagine Magnj Alexandri, deinde sua &c.
Dio, διπλὴν γὰρ σφραγίδα ᾗ μὰλιστα τὸτε ἐχρῆτο, ἐπεποὶητο, σφὶγγα ἑκατέρα, ὁμοίαιν
Lib. 51.
ἐκτυπὼσας. Hoc est, sigillum quo tum maxime vtebatur duplex parauerat, Sphinge in vtroque eadem insculpta, nam serius cepit suam imaginem in eo
6..
incidere. Sextus tabellae denarius Imperium orbis terrarum Augusto delatum
7..
sine dubio indicat. Septimus denarius percussus, opinor, eo anno fuit, quo ab Augusto ludi saeculares facti sunt, qui in Apollonis & Dianae honorem celebrabantur, cui tribuitur canis in altera denarij parte impressus. De quibus susius in gente Posthumia. In octauo denario.
T. CARISII
indicatur AEdilitas tigri Baccho sacra, thyrso, aliisque Liberaliorum symbolis, quae in altera huius nummi parte impressa sunt.
HVIVS
tabellae denarij pertinent ad
P. CARISIVM
T. Carisij vt nos opinamur Fratrem, qui Augusti & ipse in Hispania Legatus Pro-Praetore, cum T. Carisio, & C. Antistio, Cantabris Asturibusque subactis, Augustam Emeritam oppidum in Lusitania, Augusti iussu Tarracone
3..
aegrotantis, militibus emeritis condidit, vt ex Dionis verbis intelligere
Lib. 53.
4..
possumus, quae supra adduximus, & ex iis quae in tertio & quarto denario
1..
impressa sunt. In primo praeter Iouis Axuri caput, nihil est aliud notatu
2..
dignum. Secundus autem denarius & sextus Cantabricam victoriam fortasse
6..
designant, quam Carisius Augusti Legatus in Hispania adeptus est. Quintum
5..
ad ludos saeculares pertinere arbitror, quos Augustus sextos fecit: nisi clypeus & gladius, aliaque bellica instrumenta in eis impressa, Hispaniae Prouinciae symbola sint, quod magis placet.
Accedit nummus aereus plena facie & exstante cum hoc titulo
PERMISSV CAESARIS AVGVSTI,
in cuius altera facie boues ad aratrum iuncti à Colono reguntur cum hoc vocabulo
EMERITA.
solemnis autem typus ille Coloniarum est.
HVIVS
tabellae nummi ad
P. CARISIVM
T. Carisij Fratrem vt superiores referuntur, & victoriam Cantabricam ludosque saeculares demonstrant: de quibus supra. Hic occasione data de eorum fere omnium Inscriptionibus quod Magistratus attinet sermo videtur instituendus.
De Legatis & Pro-Praetoribus,
Lib. 53.
quibus quidem honoribus Publium Carisium affectum fuisse denariorum Inscriptiones declarant, multa cum apud Dionem, tum apud alios veteres Scriptores scitu digna leguntur, sed singularem ab iis omnibus, qui antiquitatis studio tenentur, initurum me gratiam opinor, si Antonij Augustini Episcopi Ilerdensis, Viri doctissimi, super huiusmodi denariorum titulis Commentariolum ab eo nuper ad me missum protulero. A quo etsi dissentire mihi in aliquo pro eius viri autoritate paene nefas sit, quid tamen in eius scripto mihi minus probetur, in ipsis Inscriptionum explicationibus suo loco libere a nobis dicetur.
ANTONII AVGVSTINI EP. ILERDENSIS DE IIS QVI PRO-CONSVLIB. ET PRO-PRAETORIB. ET PRO-QVAESTORIB. DICEBANTVR.
Nota res est Magistratuum nomina fuisse Consulum, Praetorum & Quaestorum; quorum aliqui intra Vrbem, aliqui extra, Magistratus gerebant: cumque tempus Magistratus annuum esset, post annum desinebant nomen id Magistratus habere, quoad inuenta est haec appellatio, vt qui fungerentur munere Magistratuum, post illud annuum tempus Pro Consulibus, vel Pro-Praetoribus Prouincias obtinere aut exercitum, aut Imperium, aut Potestatem dicerentur. Initium huius rei coepit, cum Q. Poblilius Philo post Consulatum Prouinciam obtinuit, prorogata ei potestate, siue Imperio: itaque pro Consule, siue Pro-Consul appellatus est anno
V. C. CDXXVII.
eodem exemplo postea quotiens postannum aut Consules aut Praetores prouincias obtinebant; pro-Consulibus aut pro-Praetoribus eas obtinere dicebantur. Post haec paulatim factum est, vt ij, qui ex vrbe discederent in prouincias, cum Magistratus tempus iam exactum esset, pro Consulibus Consulares Viri, & pro Praetoribus Praetorij, mitti dicerentur: item illud, vt quaedam Prouinciae Consulares, quaedam Praetoriae dicerentur, in quas Consulatu aut Praetura functi, aut etiam qui
tunc
tunc fungerentur, mittebantur: sic Cicero in Ciliciam profectus est, sic Caesar in Gallias, sic alij plerique. Extraordinaria quoque Imperia his nominibus ornabantur, vt cum L. Marcio in Hispania ab exercitu potestas data est, per occisos P. & CN. Scipiones nouo exemplo, quod a Senatu est reprehensum, vt L. Marcius pro-Praetore res gerere diceretur, sine vlla Senatus aut Populi Romani autoritate; sic etiam aduersus M. Antonium cum exercitum Veteranorum coëgisset C. Caesar Octauianus priuato consilio; ei rei autoritatem concessit Senatus, & autore M. Cicerone, adulescens, qui nullum tunc Magistratum gerere poterat, pro-Praetore ex autoritate Senatus exercitum obtinuit. Exstat ea de re Ciceronis oratio, quae inscribitur Philippica 5. Eadem ratione extra ordinem P. Scipio in Hispaniam missus est: item Cn. Pompeius, cum ex sententia L. Philippi diceretur non pro-Consule, sed pro-Consulibus fuisse missus. In eandem sententiam afferri potest quod
Lib. 2. de Diuinat.
Cicero scribit, periisse auspicia Magistratuum, cum omnia fere bella gererentur non a Magistratibus ipsis, sed a pro-Consulibus & pro-Praetoribus. De pro-Quaestoribus nunc dicendum est. Quaestores aut Vrbani, aut Prouinciales fuerunt: Prouinciales appello, quibus necesse erat sequi Magistratus, quibus prouinciae committebantur, & vt saepe Cicero scribit, more maiorum Quaestor Praetori vel pro-Consuli, filij loco habebatur. Quaestoribus pecunia quae Magistratibus aut Legatis aut exercitui erat attributa, committebatur; si in Prouincia Quaestor vltra annum fuisset, pro-Quaestore id officium obtinere dicebatur: sed & si mortuo Quaestore, aut de prouincia decedente id officium alteri committeretur, puta Legato pro-Consulis, aut Praetoris proue Praetore, is Legatus pro-Quaestore erat. Legatorum munus totum prouinciale fuit, & ex mandata Iurisdictione pendebat, non ex iure Magistratus: neque enim Legati, vt caeteri Magistratus intra vrbem in Comitiis, aut in Senatu eligebantur: sed erant Comites eorum, qui Prouincias administrabant, saepe Praetorij viri, & nonnunquam Consulares. His Legatis mandabatur Iurisdictio, cum primum in prouinciam venerant pro-Consules, aut Praetores, prove Praetoribus: ad hanc rem probandam
Lib. 3. in Verrem.
afferri potest, quod Cicero, ait de Verris Quaestura, & legatione & vt mortuo Malleolo, pro-Quaestore fuerit, & quod in epistulis de C. Coelio Caldo Quaestore, Quem in prouincia reliquit cum Imperio. Ex his apparet, quid sit quod in plerisque denariis, & titulis monumentorum adscriptum est, Legatum pro Quaestore, siue Quaestorem pro Praetore eam pecuniam signasse, aut eam rem gessisse; sic enim interpretor. Cum enim dicitur Quaestorem pro Praetore illum esse, significat eum, qui Quaesturam obtineret, pro Praetore Magistratu fungi, & praetoriam prouinciam regere. At si adscriptum est aliquem Legatum pro Praetore esse, significat eum, qui venerit in prouinciam Praetoris, Legatus, decedente Praetore, eius munere fungi. Quod si dicatur Legatum pro Quaestore esse, significatur eum Legatum Quaesturam exercere pro aliquo Quaestore qui
I
aut absens esset, aut mortuus. Est autem frequens hoc in denariis, quia pecunia signabatur saepe in prouinciis, vt exercitui stipendia soluerentur: & cum bellis ciuilibus multa extra ordinem, & nouo exemplo fierent, cumque hodie exstet pecunia signata, aut a percussoribus Caesaris, aut ab iis qui sequebantur partes Sexti Pompeij, aut a caeteris Caesarianis, aut Pompeianis; minus mirum est, pecuniam referre eorum nomina, qui non veros Magistratus, sed extraordinarios obtinerent. Caesaris vero percussoribus datas fuisse prouincias extra ordinem, constet ex Cornelij Nepotis
In Attici vita.
verbis. Ex his facile intelligimus quid sit, quod in nummis Marci Antonij adscriptum sit.
M. SILANVS AVG. Q. PROCOS.
id est, Marcus Silanus Augur Quaestor pro-Consule: & in denariis Metelli Scipionis,
P. CRASSVS IVNI. LEG. PRO PR
. Id est, Publius Crassus Iunior Legatus pro-Praetore: & in nummis Pompeij
MAGN. PRO COS. CN. PISO PRO Q.
Hoc est, Magnus pro-Consule Cneius Piso pro-Quaestore: & in denariis Augusti;
P. CARISIVS LEG. PRO PR. & MARIVS C. F. PRO-III-VIR.
Est etiam in denariis
Q. DESIG.
Hoc est, Quaestor Designatus.
Q. VOCONIVS VITVLVS,
vel
TI. SEMPRONIVS GRACCVS:
item Q P. quod interpretor Quaestor publicus: in nummis Antonij
M. BARBAT. Q. P. & M. NERVA PRO Q. P.
Id est, pro Quaestore publico. Quaestores argentum in Prouinciis signasse constat
Lib. 13. Famil.
ex Epist. Ciceronis ad Plancum.
CASSIA
Gens in duas fuit diuisa Familias, Patriciam vnam,
BICELLINORVM,
alteram plebeiam,
LONGORVM, & LONGINORVM,
qui Cassiae Gentis denarios qui supersunt, percusserunt.
1..
In primo autem huius tabellae denario duo Cassiae Longinorum Familiae monumenta expressa sunt; vnum eius
CASSII,
qui Vestae Templum damnatis Virginibus incestis purgauit, vt scribit Asconius in Miloniana: alterum
L. CASSII LONGINI,
qui Tribunus Plebis C. Mario VI. L. Valerio Flacco Coss. anno DCLIII. legem tabellariam tulit, cuius meminit
Lib. 3. de Legib. & de Claris Orat.
Cicero & Asconius in Diuinatione, his verbis.
In Diuinatione, & in aliis causis maioribus vniuersi Iudices in cistam tabulas simul coniiciebant suas, easque insculptas litteras habentes A. absolutionis: C. condemnationis: cum de alicuius capite agebatur N. L. amplíationis. His enim litteris significabant Non Liquere. & in III. Verrina.
Nam cum condemnandi, inquit, nota esset C. littera: absoluendi A. ampliandi signum N. L. dabant, quo significabant Non Liquere: vnde ampliatio nascebatur. De forma Templi
Lib. 34. c. 3. Fast. lib. 3.
Vestae quod rotunda fuerit, praeter id, quod tradit Plinius, ita canit Ouid.
Et quantum a summis tantum secessit ab imo
Terra, quod vt fiat, forma rotunda facit.
Par facies Templi, nullus procurrit in illo
Angulus &c.
I ij
Quis autem fuerit Q. hic
CASSIVS
qui denarium cusit, mihi quidem
2..
incertum est; libertatis tamen imago in secundo tabellae denario impressa facit vt suspicer, fratrem fuisse C. Cassij eius, qui Caesarem interfecit.
3..
Tertius tabellae denarius ad eandem Cassiam Legem videtur spectare: nisi forte ad eam quae de populi iudicio a Cassio Longino lata est, referre malimus; de qua ita scribit Cicero pro Cornelio.
Etiam haec recentiora praetereo: ponam principium iustissimae libertatis Cassiam, qua lege suffragiorum vis potestasque conualuit: alteram Cassiam, quae populi iudicia firmauit. Asconij verba in huius loci explicatione sunt haec. Quae sit ista Lex Cassia, qua suffragiorum potestas conualuit, manifestum est, nam ipse quoque paullo ante dixit Legem Cassiam tulisse, vt populus per tabellam suffragium ferret: altera Cassia Lex, quae populi iudicia firmauit, quae sit, potest quaeri; est autem haec. L. Cassius L. F. Longinus Tr. Pl. C. Mario C. Flauio Fimbria Coss. plures leges ad minuendam nobilitatis potentiam tulit, in quibus hanc etiam, vt quem populus damnasset, cui-ve Imperium abrogasset, in Senatu ne esset &c. Magis tamen placet vt ad alteram legem Cassiam denarius referatur, propterea quod in ea tabella, quam signatus in denario Iudex in cistam coniicit, absolutionis nota A. inscripta
4..
manifeste apparet. Quartus tabellae denarius potest ad
Q. CASSIVM
referri quem supra diximus Tr. Pl. fuisse anno
DCCIX.
de cuius Auguratu, Pontificatuque, qui vasis & litui signis in denario impressis
5..
indicantur, nihil, quod sciam, apud Scriptores reperitur.
Quintus eadem iterat, ab Imperatore Trajano propterea magnitudinem rei quam indicat est restitutus.
6..
Sextus denarius potest ad Legem Cassiam frumentariam pertinere, latam in ipso Consulatu a C. Cassio Varo Cos. cum M. Terentio Varrone Lucullo anno
DCLXXX
. cuius facit mentionem Asconius in III. Verrina. Eius
Lib. 9. ad Atticum.
fortasse filius L. Cassius a Caeicio cuius meminit Cicero, adoptatus; & Caeicianus dictus, in patris memoriam denarium cum Cereris imagine, quae rei frumentariae praeest, signauit: nisi forte Coloniam aliquam earum, quae a Caesare aut Augusto deductae sunt, indicare Cassius voluit: nec enim placet vt ad Cereris signum referatur cum Inscriptione,
EX FAMILIA.
Lib. 8.
CASSIA,
cuius Dionysius meminit, propterea quod damnato Sp. Cassio, eiusque diruta domo dedicatum id signum fuit: nec verisimile est tantum
7..
Familiae dedecus voluisse Cassium cusis ea nota denariis vulgare. Septimus tabellae denarius sine dubio respicit ad dedicationem eius aedis, quam Libero Liberaeque, bello Latino ab A. Posthumio Dictatore votam Sp. Cassius dedicauit anno
DCLX.
Consul iterum cum Posthumo Cominio Arunco II. ad quod illustrandum Cassiae Gentis monumentum, L. Cassius denarium cum Liberi & Liberae imaginibus cusit; de huius aedis dedicatione meminit
Lib. 6.
Dionysius Halicarnasseus, his verbis. Κάσσιος δὲ ὁ ἕτερος τω̑ν ὑπάτων, ὁ κατα-λειφθεὶς ἐκ τῆ Ρώμη τόντε νεὼν τῆς Δήμητος καὶ Κόρης ἐκ τῳ̑ μεταξὺ χρόνῳ καθιέρωσεν, ὅς ἐστιν ἐπὶ τοῖς τοῦ μεγὶστου ἱπποδρόμου τέρμασιν, ὑπὲρ αὐτὰς ἱδρυμὲνος τὰς ἀφέσεις, εὐξαμένου μὲν αὐτὸν Αὔλου Ποστυμίου τοῦ δικτάτωρος ὑπὲρ τῆς πόλεως ἀνάθησειν τοῖς θεοῖς, καθ᾿ ὃν χρόνον ἕμελλεν ἀγωνίζεσθαι πρὸς τὴν Λατίνων στρατιὰν, τῆς τε βουλῆς μετὰ τὸ νίκημα
τὴν κατασκευὴν αὐτου̑ ψηφισαμένης ἐκ τω̑ν λαφύρων ποιήσασθαι, πάσαν τότε δὲ τοῦ ἔργου λαβόντος τὴν συντέλειαν. Hoc est alter Consul Cassius in vrbe relictus, interim aedem Cereris & Liberi Liberaeque dedicauit, quae est in fine Circi Maximi super ipsos carceres sita, bello Latino, ab A. Posthumio Dictatore vota pro salute Reip. & post victoriam ex S. C. locata, absoluta ex manubiis his Cos. fuit. Ad eandem tabellariam Cassij legem octauus etiam denarius pertinet, in quo pone Romae caput vrna quaedam adiecta est, in quam tabellae a Iudicibus coniicebantur, vel Absolutionis vel Condemnationis.
HVIVS
tabellae denarij quin a
C. CASSIO
Caesaris percussore signati sint, dubitari non potest qui M. Crassi Quaestor, reliquias exercitus ab Orode Rege fusi conseruauit, Syriamque in P. R. potestate retinuit.
In epit. lib. 108. Lib. 2. Lib. 11.
Sic Liuius, Velleius & Dio qui Longinum nominat pro Longum. Praetor cum M. Bruto anno
DCCIX.
Caesarem cum aliis coniuratis occidit.
Tanta vehementia tantoque feriendi ardore vt locum querenti uni ex coniuratis ex quo
Aurel. Victor.
Caesarem petere possit, vel per me feri dixerit.
Velleius in eodem libro, & Sueton. in Caesare. Eius facti memoria tribus huius tabellae denariis indicatur, quibus Bruti quoque nomina & Lentuli cum libertatis imagine incisa sunt.
Bruti quidem quemadmodum & Seruilij Cascae, quod ij cum illo C. Caesarem contrucidauerint. Lentuli autem Spintheris quod quamuis facinoris expers fuerit, eius tamen gloriam affectauerit, nam coniuratis post patratam caedem cruentas
I iij
Plutarchus in Caesare.
manus ostentantibus, & ad Capitolium currentibus, ille latenter se admiscuit quasi facti & consilij particeps.
Cic. Philip l. 2. & in ep. 41. 16. ad Tir. Cęs. l. 1. de bel. ciu. Liuius in Dio. l. 41. epist. l. 109. Caesar lib. 3. de bel. ciuil. Lib. 4. Lib. 42. c. 63
Consul cum D. Bruto designatus fuit in annum
DCCXI.
huius frater fuisse credi potest Q. Cassius qui Tribunatum plebis gessit anno
DCCIX.
Sed C. Cassius post interfectum Caesarem classis Praefectus cum M. Seruilio Casca eius Legato Rhodum, rem immanis operis, vt inquit Velleius, cepit: ob eamque rem prospere feliciterque gestam, Imperator appellatus est. Plutarchus in Bruto & denariorum inscriptiones. Bello ciuili Pompeiano Rhodiorum nauibus Praefectus fuit. Sed superato Pompeio, classem Caesari tradidit. Appianus, Dio, Suetonius in Caesare.
Post aciem, inquit, Pharsalicam cum praemissis in Asiam copiis per angustias Hellesponti Victor nauicula traiiceret, Caium Cassium partis aduersae cum decem rostratis nauibus obuium sibi neque refugit, & cominus tendens vltro ad deditionem hortatus supplicem ad se recepit. In vulgatis libris male L. pro C. scriptum est. A Senatu Syriae praepositus
Lib. 2. Lib. 46. Lib. 121. Lib. 47.
Dolabellam Laodiceae inclusum expugnauit, Velleius, Dio & Liuius in Epitoma. Eius acta post Caesaris necem, referuntur a Dione. Bello Philippensi a M. Antonio superatus, Brutum quoque victum existimans, se ipsum
Id. ibid.
interemit, siue vt alij malunt, a seruo occisus est, & in Thaso sepultus.
DE C. CASSIO C. F. CELERE
qui Trium-Vir Monetae cudendae sub Augusto secundum & tertium huius tabellae aereum nummum, cum septimo prioris signauit, apud veteres Scriptores, nihil me legisse memini.
CESTIA
Gens fuit plebeia, vt ex antiqua Inscriptione colligitur, cuius exemplum exstat huiusmodi.
C. CESTIVS L. F. POB. EPVLO. PR. TR. PL.
VII. VIR EPVLONVM
OPVS ABSOLVTVM EX TESTAMENTO DIEBVS CCCXXX.
ARBITRATV
PONTI. L. F. CLA. MELAE HAEREDIS ET POTHI L.
Lib. 3.
Cicero in oratione pro L. Flacco & Philipp. (licet corrupte in vulgatis Codicibus
Lib. 4. bel. Ciuil.
Caesetius legatur pro Cestius) & Appianus, faciunt Cestij cuiusdam mentionem. C. autem
CESTIVS,
qui in veteri inscriptione notatus est,
Lib. 5.
potest is esse, cuius Tacitus meminit, quia vero L. F. in ea describitur, credi potest Filius fuisse L. Cestij huius qui denarium cusit: ad cuius indicandam Praeturam Sella Curulis in altera denarij parte adiecta est. Quod
Lib. 4.
ea Praetores cum ius dicerent, vterentur. Varro de vita Pop. Ro. apud Nonium. P. Aelius, inquit, Paetus cum esset Praetor Vrbanus, & sedens in sella curuli ius diceret populo, &c. Africae caput cum elephanti proboscide, quale in Q. Caecilij Metelli Pij Scipionis denario signatum est, quo pertineat, quia L. Cestij huius mentio apud Scriptores non exstat, diuinare non possum.
CIPIAE
Gentis nullus (quod sciam) veterum Scriptorum facit mentionem; ego vero opinor eandem esse cum Cispia, quae sine S. Littera, antiquo scribendi more in antiquis quoque lapidibus aliquando reperitur.
M. CISPIVS
M. L. EYRYPON
M. CISPIVS M. M. L.
ROMANVS V. A. XV. PIE
CISPIA M. M. BVSCA
M. CISPIVS FELICIO.
C. CISPIVS A. F. SCAPT,
SEVERVS FLORENTIA
MILES COH. III. PR. VIX.
ANN. XLIII. MILITAVIT
ANN. XVII.
CIPIA P. F. SECVNDA
FIERI IVSSIT
LOCVS IN FR. P. XX.
IN. AGR. P. XXV.
Si autem coniecturae aliquis locus sit, liceatque Ciceronis locum in oratione post reditum in Senatu ex antiqui libri scriptura emendatum explicare, opinor hunc esse M. Cipium qui a Cicerone in oratione pro P. Sextio M. Cispius Tr. Pl. nominatur. Id vt opiner multis rationibus adducor. Primum quod Cispiam Familiam eandem esse cum Cipia supra demonstraui, deinde quod in oratione post reditum in Senatu, hic idem Trib. plebis, qui in manuscriptis est Mospius emendatur a Manutio, M. Cispius, puriorque lectio videatur, si pro Mospius, totidem litteris, reponatur M. Cipius, quam vna addita littera, quae in manuscripto non sit, M. Cispius corrigatur. Nec obstat quod idem hic Trib. plebis in oratione pro Cn. Plancio Crispius corrupte pro Cispius nominetur, quia Cipiam & Cispiam nominari hanc Familiam in veteribus lapidibus supra notauimus. Ex quibus, & ex iis quae modo adduxi Ciceronis locis, satis constabit eandem gentem plebeiam fuisse.
CLAVDIA
Gens Familias habuit duas, Patriciam vnam minorum gentium, ex qua fuerunt
PVLCHRI;
alteram plebeiam, quae elarior
fuit
1..
fuit,
MARCELLORVM.
Primus huius tabellae denarius pertinet ad
M. MARCELLVM
quinquies Consulem, qui anno DXXXI. Kal. Mart. de Galleis Insubribus & Germaneis triumphauit, & spolia opima Ioui Feretrio intulit, duce hostium Virdumaro ad Clastidium interfecto: quae tota res in altera denarij parte diligenter est expressa. Quintum Consulatum Marcellus gessit cum T. Quinctio Crispino anno DXLV. in quo quidem magistratu in proelio occisus est. De Templo Iouis Feretrij, deque spoliis opimis eo relatis, ita multi meminerunt, vt nihil necesse sit in ea re narranda diutius immorari.
Lib. 5. Lib. 4.
Videndus tamen Liuius & Propertius qui totam hanc de opimis spoliis historiam, multo quam alij accuratius, attigerunt. Siciliae signum, tria crura, in hoc denario adiecta sunt, quia
MARCELLVS
de Syracusaneis ex Sicilia Pro-Cos. in monte Albano secundum & tertium triumphum egit anno
3..
DXLII.
ad quos maxime designandos triumphos, in tertio denario spicas expressas esse opinor: quo Siculi symbolo ad indicandam Insulae fertilitatem (quam plebis Romanae nutricem, & Reipublicae cellam penariam
Lib. 26.
appellat Cato) in eorum Numismatibus vtuntur. Liuius de hoc Marcelli triumpho ita scribit.
Pridie quam vrbem iniret, in monte Albano triumphauit: inde ouans multam praese praedam in vrbem intulit. Cum simulacro captarum Syracusarum, catapultae, balistaeque, & alia omnia instrumenta belli lata. Plutarchus etiam in Marcello, & Plinius de Viris Illustribus
1..
eadem de hoc Marcelli triumpho tradunt. Denarius autem sine dubio a
CN. LENTVLO MARCELLINO
cusus est; qui cum esset Claudia Gente ex Familia Marcellorum ortus, in Corneliam postea adoptatus,
Cic lib 5. in Verr. Lib. 4. in Verr.
CN. CORNELIVS LENTVLVS MARCELLINVS
nominatus est. Marcellos antiquissimos Siciliae patronos dicit. &
CNEIVM
hunc
MARCELLINVM
Siciliae patronum appellat. Praeterea Syracusis Marcella Festa celebrari tradit in honorem Marcellorum; atque de C.
2..
MARCELLO
, cuius est secundus & tertius denarius, ita fere scribit.
3..
Scit Caius Marcellus, & Cn. Lentulus Marcellinus, quorum fide atque praesidio Siculi maxime vtuntur, quod omnino Marcellorum nomini tota illa Prouincia adiuncta sit. Quem locum Asconius explicans, Marcellos & Marcellinos, Gentiles dicit, & quare Siciliae patroni sint, docet. De
L. LENTVLO, & C. MARCELLO
Coss. anno
DCCIIII.
qui in secundo & tertio denario huius tabellae descripti sunt, facit mentionem
Lib. 8. de bell. Gall.
Hirtius, cum inquit aduersarios Caesaris gloriari, Lucium Lentulum & Caium Marcellum Consules creatos, qui omnem honorem & dignitatem Caesaris expoliarent. His Consulibus cum Kal. Ian. in Quinti Metelli Pij Scipionis sententiam S. C. factum esset, vti ante certam diem Caesar exercitum dimitteret: si non faceret, eum aduersus Rempublicam facturum videri; eique S. C. Marcus Antonius & Quintus Cassius intercessissent, Senatus negotium dedit, vt curarent, ne quid Resp. detrimenti caperet; quo fortasse spectat Iouis propugnatoris imago, & signa Legionum in altera denariorum parte notata; suscepto scilicet ab optimatibus contra
5..
Caesarem Bello Ciuili. Quintus denarius potest referri ad Ap. Claudium
K
Publij Clodij Ciceronis inimici fratrem, Consulem anno
DCXCIX.
potest ad huius quoque patrem Appium Claudium Consulem anno
DCLXXIV.
petinere. Quaestorem autem Vrbanum fuisse, quicunque
6..
is sit, ex denarij inscriptione apparet. Sextum denarium referendum arbitror ad Titum Claudium Neronem, qui Legatus Cn. Pompeij Magni bello Piratico fuit anno DCLXXXV. cuius meminit Appianus in Mithridatico, & Plutarchus in Pompeio. Qui quidem Claudius creditur nepos fuisse Ap.
Lib. 33.
Claudij, qui Praetor anno
DLVIII.
a Liuio describitur.
P. CLODIVS M. F.
7..
qui in huius tabellae denariis septimo & octauo, & quibusdam
8..
e sequentibus descriptus est, a nullo veterum Scriptorum, quos ego legerim, nominatur; cum tamen C. Caesaris III-Viri R. P. C. temporibus cudendae monetae eum praefuisse, ex secundi sequentis tabellae denarij inscriptione appareat; Is ideo Iulij Caesaris imaginem in septimo denario signauit, quod vt opinor Quartum-Vir cudendae monetae sub eo fuerit. Itaque nec Solis mihi nec Lunae, Martisque simulacra in eius denariis expressa, quo pertineant, in tanta huius viri ignoratione diuinare licet,
Nisi forsan ad ludos saeculares pertineant qui sub Augusto quinctum exhibiti fuerunt, cum praesertim M. quidam
CLAVDIVS M. F. M. N.
Marcellus his ex parte praefuiße videatur, vt innuit tale in Capitolio monumentum.
LVDI SAECVLARES QVINCT.
IMP. CAESARE DIVI F.
C. SENTIO C. F. C. N.
M. CLAVDIO M. F. M. N.
M. FVFIO M. F. *. *.
D. LAELIO D. F. B. N.
AVGVSTO, SATVRNINO, MARCELLO, STRIGONE, BALBO.
Nec enim absurdum est III Viros Monetarios hanc celebritatem & cerimoniam nummis commemorasse, in qua praesertim Cognatus suus cum Imperatore fuerit occupatus: sicque publicum gaudium cum familiari laude miscuisse.
CLAVDIA
P. CLODIVS M.F.
qui in huius tabellae denariis primo & secundo
1..
descriptus, est idem est cum superiori. Dianam vero quod geminas
2..
faces manibus gestantem, vt est in primo denario, antiqui finxerint, testimonio nobis est Callimachus in eo hymno, quem scripsit in Dianam, & Sophoclis versus in Trachiniis,
Βοᾶτε τὰν ὁμόσπορον Αρτέμιν
Ορτυγὶαν, ἐλαφηβόλον, ἀμφὶπυρον.
Quos versus declarans Graecus Interpres, παρ' ὅσον, inquit, ἀμφοτέραις χέρσι
3..
δαδουχεῖ. Tertius tabellae denarius & quintus spectant, vt arbitror, ad
4..
C. CLAVDIVM C. F. PVLCHRVM,
qui cum M. Perpenna Cos. fuit anno
DCXXIII.
cuiusque consanguinea dicitur fuisse Claudia Virgo Vestalis, quae in altera tertij denarij parte aeternum ignem seruans expressa est; quamque
Lib. 5. cap. 6.
triumphantem patrem comitatam fuisse scribit Cicero in Oratione pro M. Coelio, Suetonius in Tiberio, & Valerius Max. cuius verba sunt.
Magna sunt haec virilis pietatis opera, sed nescio an his omnibus valentius atque animosius Claudiae Vestalis Virginis factum; quae cum patrem suum triumphantem e curru violenta Tr. Plebis manu detrahi animaduertisset, mira celeritate vtrisque se interponendo amplissimam potestatem inimicitiis accensam depulit. Igitur alterum triumphum pater in Capitolium, alterum filia in aedem Vestae duxit, &c. Triumphauit autem Appius Claudiae huius
K ij
pater, anno
DCX.
de Salasseis & Alpibus.
Potest etiam ad hanc Claudiam Vestalem referri quae anno
V. C. DXLVIII.
nauem in medio Tiberis profluente haerentem qua Mater Deum e Pessinunte arcessita vehebatur, iniecta zona mouit, cum libri Sibyllini castissimam mulierem adhibendam iuberent, quo facto illa incestus suspicionem deleuit, in quam inciderat. Qui supersunt duo nummi, nescio quem
6..
indicent ex
PVLCHRORVM
familia, quem Augusti temporibus vixisse constat,
7..
siue II-Vir ille ad frumentum emundum, siue II-Vir naualis fuerit.
CLOVIA
CLOVIA
Gens siue
CLVVIA, & CLVIA,
vtroque enim modo in antiquis monumentis, scripta reperitur (quemadmodum
VOLTEIVS,
pro
VVLTEIVS, & VOLCANVS
pro
VVLCANVS, & FLVIVS
pro
FLVVIVS
) incertum patricia-ne an plebeïa fuerit, quamuis frequens eius exstet mentio, cum apud Scriptores, tum in veteribus inscriptionibus, quarum exempla sunt haec.
L. CLVIVS L. L. AESCHINVS FECIT SIBI ET
VXORI ET LIBERIS ET LIBERTIS
Θ CLVIA L. L. FAVSTA VIX ANNOS XXXV.
Θ L. CLVIVS L. F. LVPERCVS VIX. ANNOS II.
VL. CLVIVS L. F. MAXIMVS
VL. CLVIVS L. L. MVSAEVS.
&
MINERVAE SACR. C. CLVVIVS. C. F. OVF. PATERNVS. V. S.
Liuius Cluuium Saxulam Praetorem nominat anno
DLXXX.
C. autem
CLVVIVM
hunc, quem ex aerei nummi inscriptione vrbis Praefectum, a Caesare tertium tunc Consule & Dictatore cum aliis octo, quorum facit mentionem
Lib. 43.
Dio institutum intelligimus, Puteolanum fuisse, coniicere possumus ex epistola
LVI.
lib.
XIII.
ad Thermum. Pro-Pr. cum qua conuenit antiqua inscriptio huiusmodi, quae Puteolis reperitur.
C. CLVVIVS M. F.
IIII-VIR
IVRI DIC. II-VIR NOLAE
IIII-VIR QVINQVENNAL.
DE SVO FACIVND. COERAVIT
IDEMQVE RESTITVIT
IOVI O. M. SACR.
Ad eundem hunc Cluuium, cum in Gallia Caesari operam nauaret, epistolam sextam eiusdem libri Cicero scripsit; & in oratione pro Q. Roscio, equitem
Lib. 2.
Romanum ornatissimum appellauit. Dio tradit Augustum duos ex Senatoribus C. Cluuium, & C. Furnium in Consularium numerum adscripsisse, quod Consules designati eum magistratum ab aliis praeuenti non gessissent, καὶ ἔς γε τοὶς ὑπατευκότας (inquit) δύο ἄνδρας ἐκ τῶν βουλευόντων, Κλούουιον τέτινα, καὶ Φούρνιον γαίους ἐγκατέλεξεν. Quod de C. hoc Cluuio scripsisse Dionem, credendum est, quem constat anno
DCCXXIIII.
ex Kal. Nouembr. cum
C. Furnio Consulem suffectum fuisse. M. autem
CLVVIVM,
qui in antiqua
Ep. 2. lib. 9. ad Att.
inscriptione
C. CLVVII
pater describitur, suspicari possumus eum esse, cuius meminit Cicero.
CLOVLIA
CLOVLIAM
Gentem siue
CLOELIAM
(eadem enim est) Patriciam fuisse, intelligere possumus ex eo, quod scribit Liuius de Canuleio Tribuno-Plebis, qui cum legem promulgasset, vt Consul alter ex plebe crearetur, in quo Patriciorum dignitas minuebatur, patres ne se inuitis lex perferretur, in eam sententiam iuisse; cuius autor fuisse C. Claudius dicitur, vt pro Consulibus crearentur tres Tribuni militum ex patriciis, totidemque ex plebe, iique Consulari potestate ornati, Remp. gererent: eorum autem annuo finito imperio, rursus Senatus & Plebs consuleretur, Consules ne an Tribunos mallent, qui vero placuissent fierent, quibus rebus decretis, in magno plebeïorum & patriciorum petentium studio, tres ex patriciis tantum creatos esse, A. Sempronium Atratinum, T. Cloelium Siculum, L.Atilium
Lib. 3.
Longum, anno
CCCLX.
Scribit autem Dionysius, Cloeliam Familiam Alba oriundam, ea diruta a Tullo Rege in Senatum allectam fuisse, eique vt magistratus gerere posset, ab eodem Rege concessum esse. Siculi cognomen vnde traxerit ignoratur: verisimile tamen est, ob aliquod huius Familiae
2..
contra Siculos insigne factum, quod fortasse in secundi denarij altera parte expressum est; siue quod primum e Sicilia oriunda, Albam postea commigrarit, id cognomen Cloelios sortitos esse: quod spica eius insulae peculiari symbolo T. Cloelium, qui denarium cusit indicare voluisse, credi potest; nisi forte frumentaria procuratio Cloelij alicuius, spicae nota huiusmodi designetur. Nec enim a T. Cloelio illo, qui Tribunus militum Consulari
Lib. 4.
potestate fuit anno
CCCIX.
quique vt scribit Liuius Trium-Vir Ardeam
K iij
Coloniam deduxit, denarium hunc percussum esse credendum est: quo tempore argento signato nondum Populus Romanus vtebatur, sed ab aliquo eius Familiae, qui vel T. Cloelius etiam ipse diceretur, vel in antiqui alicuius Cloelij memoriam, ad illustranda Familiae monumenta, denarios huiusmodi cudi curarit; nam praeter eum, quem supra memorauimus,
Lib. 9. Phil.
alterius Cloelij meminit Cicero, cum inquit, a Larte Tolumnio Rege Veientum quatuor Legatos Populi Romani Fidenis interemptos esse, Tullum Cluuium, L. Roscium, Sp. Nautium, & C. Fulcinium. Quem
Lib. 4. Lib. 3. c. 6.
quidem Tullum Cluuium, quoniam a Liuio & Plinio in emendatis codicibus Coelius appellatur, crediderim Titum Cloelium in Ciceronis libro nominandum esse. Quamuis non multum laboro, Titus ne apud Ciceronem scribatur, vt sit Cloeli praenomen; an Tullus, vt cognomen; dummodo pro Cluuio, Cloelius omnino retineatur.
COCCEIA
COCCEIA
Gens non satis constat Patricia ne fuerit an plebeia. Ex ea certe Nerua Imp. qui Domitiano successit, ortus est.
M COCCEIVM NERVAM,
qui in hoc denario expressus est, opinor designari eum, qui Consul fuit cum L. Gellio Poplicola anno
DCCXVII.
& si forte apud
Lib. 5. bell. ciuil.
Appianum in praenomine erratum est; is fuit, qui inter M. Antonium & C. Caesarem Octauianum postea cognominatum, pacis autor exstitit. Appiani verba sunt haec. Λεύκιος δ' ἦν Κοκκήιος ἑκατέρῳ, Antonio scilicet & Caesari, φὶλος, καὶ ὑπὸ Καίσαρος ἐς Φοινίκην τοῦ προτέρου θέροις πρὸς τὸν Αντιόνιον ἀπέσταλτο μετὰ Καικίνας &c. Et paulo infra, Κοκκήιον μὲν ὡς κοινὸν ἀμφοῖν, ἐκ δὲ τῶν Αντονίου Πολίωνα, καὶ Μαικήναν ἐκ τῶν Καὶσαρος, ἔγνωσαν Καίσαρι καὶ Αντονὶῳ πρὸς ἀλλήλοις ἀμνηστίαν ἐ̃ιναι τῶν γεγονότων, καὶ φιλίαν ἐς τὸ μέλλον. Hoc est,
erat L. Cocceius Caesari & Antonio pariter amicus, & qui superiore aestate cum Caecina in Phaeniciam a Caesare Legatus Antonium adierat. Paulo post,
haec exercitibus Caesaris cum innotuissent, oratores ad vtrumque inter sese decreuere, qui calumnias compescerent, quasi non inter illos iudicium laturi essent, sed inuicem conciliaturi ambos. Cocceium a se ipsis veluti communem vtrisque amicum eligentes: ex Antonij vero parte Pollionem nominarunt, ex Caesaris Moecenatem, qui Caesari & Antonio praeteritorum obliuionem primum nuntiarent; deinde in futurum beneuolentiam vtrique indicerent.
COCCEII
huius Horatius etiam meminit.
---Interea Moecenas aduenit, atque
Cocceius, Capitoque simul Fonteius ad vnguem
Factus homo, Antonij non vt magis alter amicus.
Pomponius Porphyrio in horum versuum explicatione ita scribit:
Dissensione orta inter Caesarem Augustum Antoniumque, Cocceius Nerua auus eius, qui postea Romae imperauit, petiit a Caesare, vt aliquem cum quo de summa rerum tractaret, mitteret Terracenam: & primum Moecenas, mox & Agrippa congressi sunt: hique pepigerunt fidem confirmatissimam; & in vna castra conferre signa vtrosque exercitus iusserunt. Eadem Liuius de Cocceio refert, nulla Fonteij Capitonis facta mentione. Possumus autem suspicari L. hunc Cocceium fratrem fuisse
M. NERVAE,
qui Antonij Legatus pro-Quaestore (vt ego interpretor) Prouinciali, denarium cusit: cuius filius fuisse creditur M. Nerua Consul suffectus cum C. Vibio Rufino anno
DCCLXXIIII.
de quo mentio exstat in antiqua Inscriptione ad radices Capitolij.
C. VIBIVS C. F. RVFINVS M. COCCEIVS M. F. NERVA COS. EX S. C.
COELIA
COELIAE
Gentis plebeiae frequens est mentio apud Scriptores. Ex ea autem fuit
CALDORVM
Familia, cuius reperiuntur argentei denarij in hac tabella notati, quos
C. COELIVM CALDVM
Ciceronis in Cilicia Pro Cos. Quaestorem, qui L. F. C. N. in vltima epistola lib. II. describitur, in patris, auique memoriam signasse opinor.
C. COELIVS CALDVS,
nouus homo, (vt inquit Q. Cicero de petitione consulatus) Consul fuit cum L. Domitio Ahenobarbo anno DCLIX. & in perduellionis iudicio tabellam dedit, cuius notae, vt ex secundo denario apparet, erant L. D. hoc est Libero, & Damno: quemadmodum legis Cassiae tabellariae A. C. Absolutionis Condemnationisq;
notas fuisse supra demonstrauimus. Huius, vt puto, filius fuit
L. COELIVS CALDVS
5..
qui in quinto denario, & primi altera parte notatus est. Quem
1..
Septem-Virum Epulonum fuisse constat cum ex ipsius denarij inscriptione, tum ex Iouis signo in lectulo discumbentis, vt in quibusdam denariis apparet quamquam in aliis figura stans animaduertitur quae potius VII-Viri epulonum cerneri debet Ioui lectulum sternentis, quod a Caldo Trium-Viro eius filio, ad patris indicandum sacerdotium in eo impressum est. Quod autem in epulo Iouis, quod in Capitolio Septem-Viri Epulonum celebrabant,
Lib. 2. cap. 1.
Iupiter in lectulum, Iuno & Minerua in sellas ad coenam inuitarentur, docet Valerius Max. Feminae, inquit, cum viris cubantibus sedentes coenitabant, quae consuetudo ex hominum conuictu ad diuina penetrauit: Nam Iouis Epulo ipse in lectulum, Iuno & Minerua in sellas ad coenam inuitabantur.
Lib. 3. de Oratore.
De Septem-Viris Epulonum videndus Cicero. De C. Coelio Caldo, qui Imp. Augur, Decem-Vir in denario his notis
IMP. A. X.
descriptus est, non memini me apud Scriptores quicquam legisse; possumus autem suspicari fratrem fuisse L. Caldi VII-Viri Epulonum, patris Caldi III-Viri, quem Ciceronis Quaestorem fuisse diximus.
CONSIDIA
CONSIDIAE
Gentis plebeiae meminerunt multi ex ea fuit
CONSIDIVS
Liuius l. 2. Dior. l. 9. Caesar lib. 2. de bel. ciuil. Cic lib. 12. ep. 26. ad Carnufic. & Val. Max. lib. 4. c. 8.
PAETVS.
Et is qui quintum tabellae denarium cusit,
CONSIDIVS NONIANVS.
Sed Paeti, nullus quodsciam, veterum Scriptorum facit mentionem cum tamen eum Praetorem, vel Aedilem fuisse, aliisque honoribus functum esse, ex denariorum, quos percussit, notis coniicere possimus. Asconius certe in Miloniana, Considium quemdam nominat, apud quem Quaestorem M. Saufeius lege Plautia de vi accusatus est subscriptione ea, quod loca occupasset, & cum telo fuisset Antesignanus operum Milonis in occidendo
Clodio.
1..
Clodio.
CONSIDIVS
autem hic potest is esse qui Paetus in denariis cognominatur, quique cum parricidij quaestor fuisset, sellam curulem in altera denarij parte signauit; in qua scilicet ius dicere consueuissent Quaestores ij, qui rerum capitalium quaerendarum caussa crearentur. Idem vt puto,
Orat. pro Q. Ligat.
designatur a Cicerone, his verbis.
Qnintus igitur Ligarius cum esset adhuc nulla belli suspicio Legatus in Africam cum Pro-Consule C. Considio profectus est, qua in legatione & ciuibus & sociis ita se probauit, vt decedens Considius Prouincia, satisfacere hominibus non posset, si quemquam alium
Ep. 11. ad Tiron.
Prouinciae praefecisset, &c.
CONSIDII NONIANI
meminit idem Cicero.
Vlteriorem, inquit, Galliam Domitio, citeriorem Considio Noniano (his enim obtigerunt) se traditurum: ex quibus verbis Praetorem fuisse Considium hunc intelligere possumus; qui quidem
CONSIDIVS
à Nonio quodam vt
5..
videtur adoptatus, ex adoptionis vsitata formula
NONIANVS
est appellatus. Templum vero Veneris Erycinae quod in altera parte
NONIANI
denarij
Lib. 30. & 40. Lib. 4. Fast.
impressum est, scribit Liuius, prope portam Collinam fuisse: de eo dixit Ouidius;
Templa frequentari Collinae proxima portae
Nunc decet a Siculo nomina colle tenent.
Lib. 6.
Strabo de hoc Templo ita scribit, Οἳ κεῖται δὲ καὶ ὁ Ερνξ λόφος ὑψλὸς, ἱερὸν ἔχων Αφροδίτης τιμώμενον διαφερόντως, ἱεροδούλων γυναικῶν πλῆρες τὸ παλαίον, ἃς ἀνέθησαν κατ' εὐ χὴν οἵτ' ἐκ τὴς Σικελίας καὶ ἔξωθεν πολλοί. νυνὶ δ' ὥσπερ αὕτη ἡ κατοικία λειπανδρει̑, καὶ τὸ ἱερόν. καὶ τῶν ἱερῶν σωμάτων ἐκλέλοιπε τὸ πλῆθος, ἀφὴδρυμα δ' ἐστὶ καὶ ἐν Ρώμη. τῆς Θεου̑ ταύτης τὸ πρὸ τῆς πύλης τῆς Κολλίνης, ίερὸν Αφροδίτης Ερυκινης λεγόμενον, ἔχον καὶ νεὼν καὶ στόαν περικειμένην ἀξιόλογον. Hoc est,
Eryx quoque collis excelsus habitatur, in quo Veneris Templum locatum est, quod singulari veneratione colitur, antiquitus mulierum frequentia refertum illius ministerio dicatarum, quas & e Sicilia & externis ex regionibus multi locarant. Hac vero tempestate, sicut & ipsa colonia viduata colonis est, sic & Templum desolatum & sanctarum hominum copia defecit. Est & Romae ante portam Collinam Deae, huius aedificium, quod Veneris Erycinae Templum dictitant, cui cum aede sacra insignis adiacet porticus, &c.
COPONIA
COPONIA
Gens Tibure orta, & in Ciuitatem Romanam adscita, plebeia ne an patricia fuerit, incertum. T. Coponius, qui primus
L
ex ea Gente Ciuis Romanus factus est, Auus C. huius
COPONII,
in argenteo denario descripti, nominatur a Cicerone in oratione pro Cornelio Balbo, his verbis.
Quomodo igitur L. Cassinius Tiburs Pater huius Equitis Romani optimi atque ornatissimi viri, damnato Coelio? quomodo autem ex eadem Ciuitate T. Coponius, Ciuis item summa virtute, & dignitate (nepotes T. & C. & Coponios nostis) damnato C. Massone, Ciuis Romanus est factus? Quia igitur Coponij e Tibure venerant, Tiburque erat Herculi sacrum; claua eius Dei cum leonina pelle in altera denarij parte impressa est: erat enim Tiburi Templum Herculis, cuius meminit Suetonius in Augusto,
Cap. 72. Strabo l. 5. Martialis lib. 1. Caesar lib. 3. de bel. ciuil. Lib. 1.
Tiburque dicebatur Herculeum vt ait Strabo. Caesar facit mentionem Coponij huius qui Dyrrachij classi Rhodiae praefuit, sed male Quintus, pro Caius in vulgatis libris praenominatur. Cicero de Diuinat. scribit Caium Coponium ad se venisse Dyrrachio, cum Praetorio Imperio classi Rhodiae praeesset, cum primis hominem prudentem atque doctum &c. Cneius Pompeius pro-Cos. in ep. ad C. Marcellum & L. Lentulum Consules.
Ego ad P. Lupum, & C. Coponium Praetores misi, vt se vobis coniungerent,
Lib. 8. ad Attic.
& militum quod haberent ad vos deducerent.
Fuit autem Praetor Caius Coponius anno
DCCIII.
opinorque de eo intellexisse Velleium cum inquit.
Haud absurde Coponius, vir Praetorius, grauissimus Pater, Silij Socer, cum recens transfuga multa ac nefanda Plancus absenti Antonio in Senatu obiiceret; Multa, inquit, mehercule fecit Antonius pridie quam tu illum relinqueres. Eiusdem opinor, meminit Appianus in Parthico, his verbis, Φθεγξάμενός δε Ρωμαϊστὶ τοῖς φνλακου̑σιν, ὡς ὑπὴκουσαν, ἐκέλευσε Κοπωνίῳ τῳ̑ ἄρχοντι φράζειν, ὅτι μάχη γέγονε μεγάλη Κράσσῳ πρὸς Παῤθοις. Hoc est Egnatius circa mediam noctem ad Carras peruenit, cumque latine inclamasset custodes moenium, iussit eos dicere Coponio Praefecto praesidij, magno proelio Crassum cum Parthis dimicasse &c. Idem mentionem facit Coponij huius, proscripti ab Antonio, & vxoris impudico amplexu seruati.
Lib. 4.
Fuit C. Coponius, vt creditur, filius M. Coponij eius, quem Q. Scaeuolae apud Centum-Viros defendit, contradicente L. Crasso pro M'. Curio anno
DCLXI.
vt est apud Ciceronem, & in oratione pro Caecina:
Lib. 35. c. 12
Q. Coponium quendam nominat Plinius, qui ambitus damnatus est, vini quod amphoram dedisset dono ei, cuius suffragij latio erat &c.
Lib. 12.
CORDIAE
Gentis (nisi pro
CADIVS RVFVS
apud Tacitum, vt aliquibus placet scribatur
CORDIVS RVFVS
) praeter vnum Ciceronem, haud scio an alius veterum Scriptorum, faciat mentionem. Is enim
Lib. 4. in Verrem.
L. CORDIVM
nominat honestum hominem, qui testimonium in Verrem dixit. Quo vero pertineat amor Delphino insidens, Mineruae aegis, galea & noctua, & Medusae caput in medio clypei quae in huius tabellae denariis impressa sunt, difficile est coniicere, in tanto de
CORDIO
ipso, qui denarios percussit Historicorum silentio, nisi forte Cupidinis signum ad Iuliae Familiae originem, a Venere e mari orta ductam in Caesaris gratiam impressum a Cordio fuit.
L ij
CORNELIA
Gens in Patricias diuisa fuit Familias, & plebeias. Patriciae
BLASIONES, LENTVLI, SCIPIONES, CINNAE, SISENNAE, SVLLAE, COSSI, & MERVLAE
in argenteis denariis quos ipsi vidimus reperiuntur,
DOLABELLARVM, CETHEGORVM,
nulla mentio. Apud Goltzium in fastis plures quidem Cethegi & Dolabellae nummi, sed eos non
1..
vidimus.
Ac primus quidem pertinet ad
CN. CORNELIVM CN. F. L. N. BLASIONEM
qui anno
CDXCVI
. Consul fuit cum C. Atilio Regulo: signatus vt videtur ab eo in Cn. Cornelij L. F. patris sui memoriam, qui anno
CDLXXXIII
. de Sassinatibus siue Sarsinatibus Vmbriae populis triumphauit: cuius victoriae monumentum in altera denarij parte expressum est.
BLASIO
autem etiam Heluiorum cognomen est, vt ad quam Gentem
2..
haec pertineant, pro certo nequeat affirmari. Credibile victoriam in secundo nummo
3..
signatam eandem esse cum superiori, quin ab eodem
CN. BLASIONE
vt Ianum
4..
in tertio nullum est dubium. Quartus aereus nummus ad P. Cornelium Blasionem pertinet, vt opinor qui Praetor fuit anno
DLIX.
P. Scipione Africano II. & T. Sempronio Longo Coss. In manuscriptis autem Liuij
Lib. 34.
Codicibus recte P. praenominatur cum in vulgatis Scripturis, male legatur
5..
Caius. Quintus tabellae denarius, & sextus item victoriatus, & duo postremi
6..
aerei nummi possunt ad eum
LENTVLVM
pertinere qui Pro Cos. ex
7..
Hispania citeriore ouans vrbem ingressus est, de quo ita Liuius scribit.
8..
CN. CORNELIVS LENTVLVS
qui citeriorem Hispaniam obtinuerat, cum ex S. C. ouans vrbem esset ingressus, tulit prae se auri mille & quingenta pondo.
Cum autem multi ex Lentulis CN. praenomine vsi sint, ad quem pertineant haud facile dixerim: possunt tamen ad
CN. LENTVLVM L. F.
referri Flaminem Martialem, qui Consul fuit cum M. Valerio Messala anno
DCCL.
de quo meminit Cicero de Aruspicum Responsis.
1..
PRIMVS
& secundus denarius ad quem pertineant, incertum est, cum
2..
multi ex Lentulorum Familia CN. praenomine vsi sint: illud certe constat, quicumque is fuerit, Quaestorem ac denariorum flandorum curatorem fuisse. Ita enim, vt ex huius denarij inscriptione colligitur, ante institutum III-Virorum monetalium officium, dicebantur ij, qui cudendae monetae praeficiebantur. III-Viri vero auro, argento, aere, flando, feriundo, Ciceronis, vt opinor, tempore, vel paulo ante, creati sunt: vnde coniicere possumus, duos hos denarios vel ad eum
CN. LENTVLVM
spectare, qui Consul fuit cum L. Mummio anno
DCVII.
vel ad alium eo antiquiorem. De Genio Populi Romani, cuius imago in his denariis cum
Lib. 50.
inscriptione. G. P. R. expressa est ita scribit Dio. Καὶ βύας πρῶτον μὲν ἐς τὸν τῆς ὁμονοίας ναὸν, ἔπειτα δὲ καὶ ἐς τοὶς ἄλλους ὡς εἰπεĩν τοὶς ἀγιωτἀτοις ἐπέπτατο, καὶ τὲλος ἐπειδὴ πανταχὸθεν ἀπηλαύνετο, ἐπί τε τοῦ ναου̑ τοῦ Γενίου τοῦ δήμου ἱδρύθη, καὶ οὔτε ἐάλω, οὔτε ἐξανὲστη, πρὶν ὀψῄποτε. Hoc est,
Bubo in Templum primum Concordiae,
L iij
deinde in reliqua etiam fere omnia, quae sanctissima habebantur delubra, deuolauit: ac cum vndique erigeretur, in aede Genij Populi
3..
consedit, ac neque captus est, & tarde omnino auolauit.
Tertius, quartus,
4..
quintus & sextus huius tabellae denarij a
P. CORNELIO LENTVLO
5..
SPINTHERE,
ad quem Cicero primum librum scripsit Epistolarum, vel
9..
ab eius filio, qui Augur & ipse fuit, signati sunt: magis autem placet, vt ad Spintherem patrem referantur; propterea quod libertatis imaginem, & Cassij Brutique nomina habent inscripta Caesaris interfectorum, inter quos
Lib. 2. bel. ciuil.
numerari volebat
LENTVLVS
cum non fuisset; vt scribit Appianus.
Congruunt ergo in annum Vrbis
DCCVIII.
De Lentuli patris Pontificatu
Lib. 1. de bel. ciuil. Lib. 39.
meminit Caesar, de filij vero Auguratu, Dio. Horum autem Sacerdotiorum alterum lituo, alterum vase, aliisque insignibus significatur. P. hic
LENTVLVS
in Consulatu, quem gessit cum Q. Caecilio Metello Nepote (quoquidem anno Cicero ab exilio reuocatus est) P. F. in Fastis describitur: ex denario autem, Lucij quoque Nepotem fuisse cognoscimus: quod ab aliis omissum est, qui denarium fortasse integrum non habuerunt. Eiusdem Quaestura ex eodem denario colligitur: Sed cuius in Hispania Quaestor fuerit, ignoratur cognomen autem
SPINTHERIS
ab histrione, cui erat simillimus,
7..
accepisse Valerius Max. & Plinius scribunt. Septimus & octauus denarius
8..
spectant ad
L. CORNELIVM
P. F. Flaminem Martialem, qui vltimo anno libertatis Reip. & Vrbis conditae
DCCIIII.
Consul fuit cum C. Marcello: qui quidem Consulatus ipsa denariorum inscriptione indicatur. Ad eorum autem denariorum intelligentiam, quae pertinere visa sunt, in Claudia Marcellorum Familia supra protulimus.
1..
P
Rimus huius tabellae denarius, vt & superioris postremi, pertinet ad
2..
L. CORNELIVM P. F.
Flaminem Martialem, de quo supra. Secundus nummus
3..
COLONIAM VICTRICEM IVLIAM LEPTIM
commemorat, vrbem
4..
maritimam in Africa celebrem quam Caesar post triumphatum Iubam deduci voluit,
5..
cui numeri suffecisse videtur
L. CORN. NEPOTEM, & L. CORNEL. SVRAM
,
6..
qui Pro-II. Viris Coloniae deducendae eo missi sunt
. Tertius, quartus,
7..
(
quiquidem ab Traiano Imp. restitutus est
) quintus, sextus, septimus & octauus
8..
pertinent ad
CN. CORNELIVM LENTVLVM MARCELLINVM,
qui anno DCXCVII. Consul fuit cum L. Marcio Philippo: quique cum ex Claudiae Gentis Marcellorum Familia ortus esset, adoptatus in Corneliam,
CN. LENTVLVS MARCELLINVS
dictus est. Marcellini vero, vt scribit Paedianus, quia a M.Marcello originem ducunt qui Syracusas capit, nec tamen deleuit, Siciliae patroni fuerunt: ad quam rem indicandam, spica, tria curra, & messoria falx, Siciliae symbola, in Claudiae Gentis denariis signata reperiuntur. Hic ipse
Lib. 4. in Verr.
Cn. Lentulus Marcellinus Siciliae patronus appellatur a Cicerone. Effigies autem in tertio tabellae denario impressa, Marcellini huius non est, sed M. Marcelli eius qui Syracusas cepit, a quo ducit originem Marcellinus. Quintus denarius potest credi ab eius filio signatus, sed quo pertineat caput Herculis, & Dianae Ephesiae signum in altera sexti denarij parte impressum mihi quidem obscurum est.
1..
L. CORNELIVS SVLLA
, cuius effigies in huius tabellae primo denario a Fausto eius filio, vt opinor, signata est, primum Consulatum gessit cum Q. Pompeio Rufo generi patre, anno DCLXV. Eiusdem Praetura
2..
Vrbana, cuius meminit Plutarchus, in secundo denario notata est, adiecta in eo curuli sella, in qua Praetores ius dicere soliti erant. De Q. autem
3..
Pompeij Consulatu & Praetura, in Pompeia Familia suo loco dicetur. Tertius denarius ab eodem Fausto in Sullae patris memoriam cusus videtur, qui & ipse paterno cognomine Felix dictus est. Sullam enim scribit Appianus
Lib. 1.
& Plutarchus in eius vita, Felicem se appellasse: quod quidem cognomen cum in aliis veteribus Inscriptionibus vsurpauit; tum in ea basi, quae ex lapide Tiburtino in Quirinali nuper reperta est.
L. CORNELIO L. F.
SVLLAE FELICI
DICTATORI
VICVS LACI FVND.
Cum enim quidam Fortuna non virtute vincere dicerent, omen accepit in posterum fouitque opinionem vt Diuae Fortis Fortunae alumnus censeretur, τὰ πραττόμενα τῆς τυχῆς ἐξῆπτεν, praedicauitque ea quae temerario impetu & ex tempore gessisset facilius euenisse quam quae consulto fecisset.
In altera autem denarij parte Iugurtha, qui vinctis post tergum manibus à Boccho Rege Sullae in solio sedenti
traditur,
traditur, signatus est; quam quidem traditionem in annullo Sullam expressisse
Lib. 37. C. 1. L. 8. c. 15.
scribit Plutarchus in eius vita, & in Mario.
Sulla, inquit Plinius, Dictator traditione Iugurthae, semper signauit. Et Valer. Max.
L. autem Sulla, inquit, etsi ad neminem Scriptorum animum direxit, tamen Iugurtha a Boccho Rege ad Marium perducto; totam sibi laudem cupide asseruit, vt annulo quo signatorio vtebatur, scalptam illam traditionem haberet.
Sic ex puerili causa natum est teterrimum bellum
, ἐκ μειρακιώδοις ἀρχῆς,
inquit Plutarchus in Sulla: nam cum Bocchus Rex Numidarum, vt idem ait in Mario, Sullae gratulaturus Iugurtham Bocchumque (eodem quo hic excusi sunt habitu) Sullamq; aureos in Capitolio statuisset; venit Marius incensus ira, signa disturbaturus, cui cum restitisset Sulla, incensa seditio est.
Quintus tabellae denarius nihil habet notatu magnopere dignum, nisi quod
5..
in eo Fausti Sullae filij imago expressa est cum lituo Auguratus insigni, de
Vt Seguino in epist. ad Gothifr.
quo supra meminimus.
Placet aliis, & merito non Fausti faciem hic exprimi, sed Iugurthae. Praeter quam enim quod barbaricum sapit, est diademate cincta, quod cur Faustus Sullae filius sibi, tribuisset non video cum de Patre, qui tantum potuit, quantum nullus Romanorum ante eum, nihil tale existat
. Lunae autem imaginem in hoc & in superiori denario impressam poterit quispiam suspicari pertinere ad ea, quae scribit Plutarchus, dormienti scilicet Sullae visam esse Deam, siue Luna illa fuerit, siue Minerua, seu Bellona,
quae illi fulmen in manus traderet quo percuti & deleri hostes sibi videbatur.
Sextus denarius sine dubio
6..
Sullae Dictatoris triumphum designat de Rege Mithridate, cuius meminerunt cum alij multí, tum Cicero in Oratione pro lege Manilia. Sullam autem Imperatorem appellatum fuisse, & ipsa denarij inscriptio docet, & Plutarchus in eius vita scriptum reliquit. Septimus denarius spectat, vt
7..
opinor ad Sullae cognomen, quod eius Familia a Sibylla traxisse dicitur, cuius libris intepretandis vnus maiorum X-Vir sacris faciundis praefuerit: ab eo enim munere Sibulla primum, postea Sulla dictus est: itaque in altera denarij parte Sibylla ipsa impressa est, & is qui responsum ab Apolline petens, palmae ramum de more manibus gestat. De duobus vero Sullae trophaeis in eodem denario signatis facit mentionem Plutarchus in eius vita, & in libro de Fortuna Romanorum. Octauum denarium a Fausto Sullae
8..
filio signatum esse, ex nota quae in ipso denario impressa est, intelligere possumus. Pertinent autem tria trophaea ad Sullae signum, cuius meminit
Lib. 42.
Plutarchus & Dio, his verbis, Ενεγέγλυπτο δὲ ἐν αὐτῳ̑ τροπαῖα τρία, ὥσπερ καὶ ἐν τῳ̑ τοῦ Σύλλου. Hoc est, tria vero in eo trophaea, quemadmodum in Sullae signo, sculpta erant. Lituus & vas ad indicandum Fausti Pontificatum Auguratumque apposita sunt: sed de Pontificatu nulla apud Historicos
Lib. 49.
mentio, quod sciam, reperitur; de Auguratu vero, ita scribit Dio. Ο Σπινθὶρ ὁ ὕπατος ἐπιθυμίσας Κορνὴλιον Σπινθῆρα τὸν ὑιὸν ἐς τοὶς οἰωνιστὰς ἐσαγαγεῖν, ἐπειτ᾿ ἐπειδὴ ὁ Φαῦστος ὁ τοῦ Σὺλλου παῖς ἐκ τοῦ Κορνηλίου φύλου ὢν προσενὲγραπτο, ἐξεποίησεν αὐτὸν ἐς τὸ Μαλλίου Τορκουάτου γένος. Hoc est,
Spinther autem Consul Filium suum Cornelium Spintherem inter Augures referre cupiens, cum in eum ordinem iam ante Faustum Sullae filium, qui ex Gente itidem Cornelia erat, adscriptum videret, filium in Manlij Torquati genus adoptandum dedit, &c.
M
1..
PRIMVS
denarius ab eodem Fausto in patris memoriam, vt videtur, signatus est; quatuor enim coronas, quae in altera eius parte notatae sunt, indicare arbitror quatuor Sullae triumphos ex Graecia, Asia, Ponto,
2..
& Rege Mithridate. Secundus denarius spectat, vt opinor ad ea quae de
Lib. 1. bell. ciuil.
Sulla scribit Appianus. Καὶ οὐδενὸς ἧττον, inquit, ὃτι, τοὶς ἐξελθòντας ἐκ Ρὼμης ὑπò Κίννα, καταφυγόντας ἐς αὐτὸν ὑπεδέξατο ἀπορουμὲνους, καὶ ἐπεκουφίζε τὰς συμφορὼς αὐτῶν.
Hoc est, nec minus quod Roma propter Cinnae metum fugatos & in omnium rerum penuria constitutos, excepit & subleuauit.
Maior autem nobilitatis pars, quae Romae imagine designatur, a Cinna turbulento illo tempore eiecta, fugataque, ad Sullam in transmarinis tunc partibus bellum gerentem, auxilium petens confugit: quae ab ipso perhumaniter excepta, suscepto contra Cinnae factionem bello, acriter defensa est;
propterea quod (inquit Cicero pro lege Manilia) ab eo bello Sullam
3..
in Italiam Resp. Murenam Sulla reuocauit.
Tertius denarius pertinet, vt opinor, ad P. Sullam, Sullae Faelicis Dictatoris fratris filium, qui cum L. Autronio Paeto Consul Designatus anno
DCLXXX.
a L. Torquato ambitus accusatus damnatusque, defensus est a Cicerone in ea oratione, quae pro P. Sulla circumfertur. In omnibus autem (quos ego viderim huic similes)
denariis,
SVLA
vnico L. scriptum est, ea scribendi ratione, quam
Lib. 1.
antiquissimam fuisse tradit Quintilianus, his verbis: Semi-vocales non geminare vsitatissimi moris diu fuit. Itaque
LVCVLVS
pro
LVCVLLVS, & CINA
pro
CINNA,
in veteribus monumentis notatum reperitur.
5..
Quintus denarius sine dubio spectat ad
L. CORNELIVM SCIPIONEM
P. Africani fratrem, qui bellum in Asia contra Antiochum gessit, quo superato Asiaticus est appellatus: de eo ita scribit Cicero pro C. Rabirio. L. vero Scipionis qui bellum in Asia gessit, Antiochumque deuicit, non solum cum chlamyde, sed etiam cum crepidis in Capitolio statuam videtis. Quia vero in omnibus fere huic similibus denariis nulla exstat in
ASIAC
. cognomine interpunctionis nota, existimat Antonius Augustinus pro Asiatico Asiagetem Graeca voce primum in Graecia L. Scipionem dictum fuisse: eiusque cognominis exstare affirmat vestigia in veteribus libris Liuij, & in carmine quodam Sidonij Apollinaris.
Triumphum autem cuius monumentum in hoc denario reperitur egit anno
V. C. DLXIV.
Scipiones inde dictos fuisse ait Macrobius, quod quidam horum vetulum patrem instar scipionis sustentaret.
6..
Sextus tabellae denarius cusus fuit a
CN. CORNELIO SISENNA
filio, vt opinor, L. Sisennae, qui Historias scripsit; atque is est fortasse Cneius Cornelius, cuius acta in insula Creta, vbi etiam obiit, scribit Dio.
Lib. 36.
Caput Regis precisum aut caput Solis radiatum & figura Iouis in Curru, aut quid simile pedibus equorum subiectum, magnum aliquid indicant, cuius mihi apud rerum Romanarum Scriptores nullum vestigium apparuit
, Lucius autem Sisenna eius Pater, Praetor inter Ciues & peregrinos Marco Lepido, Quinto Catulo Coss. vt ex aenea tabella quae apud me est colligitur. Historiarum libros
XXII.
conscripsit, cuius fragmenta ex Agellio, Nonio, Macrobio, & Prisciano collegit Antonius Augustinus.
SISENA
autem vnico N. in hoc denario scriptum est eadem ratione qua supra
SVLA & LVCVLVS
, notatum esse in veteribus monumentis admonuimus; quod scilicet (vt inquit Quinctilianus) semi-vocales non geminare vsitatissimi moris fuerit.
7..
Septimus nummus ad Statiliam potius pertinet in qua de eo dicetur.
Huius
8..
quoque tabellae octauus nummus aereus
CINA
habet pro
CINNA
: quem ego nummum existimo pertinere vel ad L. Cinnam, qui quater Consul fuit, vel ad eius nepotem Cneium Cornelium L. F. L. N. Cinnam Magnum, qui Consul fuit cum Lucio Valerio Messala Voluso anno
DCCLVII.
M ij
1..
COSSVS CORNELIVS CN. F. LENTVLVS
, qui in tribus primis huius tabellae denariis descriptus est, Consul fuit cum L. Calpurnio
2..
Pisone anno
DCCLII.
Legatus Augusti anno
DCCLIX.
triumphalia ornamenta accepit de Isaureis ex Cilicia, a quibus deuictis Isauricus postea
3..
appellatus est. Equestris statua quae in altera parte tertij denarij impressa est, ad Augustum pertinet, cuius auspiciis eam victoriam Cossus adeptus fuerat,
nisi forte ad
A. CORNELIVM COSSVM
referatur qui Consul fuit
A. V. C. CCCXXV.
nam inter AEdes sacras quas restituit Augustus, commemoratur Iouis Feretrij; Templum in quo restituit opima spolia quae Larti Tolumnio ad Fidenas interfecto Cossus detraxerat ac Ioui intulerat.
De corona autem nauali
4..
M. Agrippae dicetur in Familia Vipsania. Quartus tabellae denarius pertinet ad
L. CORNELIVM BALBVM,
qui cum P. Canidio Crasso Consul suffectus fuit anno
DCCXIII.
cuius in vita Attici meminit Cornelius Nepos. Huius, vt opinor, pater fuit L. Cornelius Balbus Gaditanus; de
Lib. 3.
quo facit mentionem Strabo, quique a Cn. Pompeio Ciuitatem Romanam accepit: de qua postea periclitatus, a Cicerone defensus est. Quia vero Gadibus, vnde traxit originem, Templum erat Herculis, vt in eodem
Cap. 6.
libro scribit Strabo, & Pomponius Mela, non ab re Balbus, eius Dei
5..
clauam in altera denarij parte signauit. Quintus denarius ad
CORNELIVM LENTVLVM SPHINTHEREM
refertur de quo in secunda huius-ce Gentis tabella dictum est.
6..
Sextus
MERVLARVM
Familiam reponit, ex qua fuit ille qualiscumque sit, nam ita detritum praenomen est, vt legi nequeat. AEdilem fuisse cum
L. VAL. FLACCO
Inscriptio docet.
CORNVFICIAE
Gentis plebeiae Scriptores multi meminerunt; ex ea
Epist 17 18. 20. & 22.
fuit Q.
CORNVFICIVS AVGVR IMP
. Ciceronis in Consulatu competitor, & in Auguratu Collega, vt ex ep. ad eum scriptis intelligimus. Quia vero Cornuficius Africae Prouinciae, ex qua fuit appellatus Imperator, praeerat, Iouis Ammonis, qui in Africa colebatur imaginem in vno, Cereris autem in altero denario ob Prouinciae fertilitatem, impressit.
Q. CORNVFICII
Lib. 23.
meminit Liuius in Epitoma, his verbis, Q. Cornuficium in Africa Cassianarum
Lib. 48.
partium ducem T. Sextius vicit. Et Dio, Καὶ μετὰ τοῦτο τάς τε Σνρακούσας, καὶ ἄλλας τινας πόλεις ὑπηγάγετο, καὶ στρατίώτας τε ἀπ' αὐτῶν πλείστοις καὶ ΚΟΙΝΤΟΣ ΚΟΡΝΟΥΦΙΚΙΟΣ ἐκ τῆς Αφρικῆς ἔπεμψεν. Hoc est, Dein Syracusas & alias nonnullas vrbes subegit, ac milites ab iis accepit mittente etiam ei milites
Lib. 49.
ex Africa Q. CORNVFICIO. Apud Dionem passim, ΚΟΥΡΝΟΥΦΙΚΙΟΣ, scriptum reperitur, non ΚΟΡΝΙΦΙΚΙΟΣ, vt in argenteis denariis. Facit
Lib. 3.
Cornuficij huius Africae Praefecti mentionem App. his verbis, Μετεκάλειδε ἐκ Λιβύης ἀπò τριω̑ν τω̑ν ὑπò Σέξτιον δύο τέλη, καὶ τò τρίτον, ἐκέλευσε Κορνουφικίῳ
Lib. 4.
παραδοθῆναι τῆς ἑτέρας ἄρχοντι Λιβύης, & paulo post, ἤ ἐς Λιβύην πρòς
Cic. epist. 21. 26 & 27. lib. 12.
Κορνουφίκιαν. ἀμφί τε Λιβύην Κορνουφικίου πρòς Σέξτιον. Cornuficium Africae praefuisse colligere possumus. Huius frater potuit esse L. Cornuficius L. F. is, qui Consul cum Sex. Pompeio Sex. Filio fuit anno
DCCVIII.
De simulacro Iunonis Sospitae, vel vt est in Numismate Antonini Pij
Sispitae,
quod fingebatur, vt scribit Cicero, cum pelle caprina, hasta, scutulo, & calceolis repandis, cuiusmodi in his denariis Augurem coronans expressum est, dicetur infra in denario
PROCILII.
Sed cur Augur ab ea coronetur nondum quidquam reperire potui, quod magnopere placeat, nisi forte Cornuficiam Gentem ex Lanuvio profectam fuisse, vbi Sospita Iuno colebatur, atque id indicasse
CORNVFICIVM
velimus.
Illustre monumentum et iam suis temporibus rarum Traianus ne intercideret restituit, vt est in tertio denario
.
M iij
COSCONIA
Gens, incertum est, Patricia-ne an plebeia fuerit. Eius quidem mentio exstat in antiqua Inscriptione, in qua M. Cosconius Epicurus nominatur.
Gruter. inscript.
M. COSCONI EPICVRI FILII PIISSIMI
QVI VIX. AN. XIX. M. IIII. D. XXII.
CAETONICVS ET PIA PARENTES FECERVNT.
Lib. 30.
Liuius meminit M. Cosconij Tribuni militum; qui credi potest pater fuisse
L. COSCONII
huius qui in argenteo denario M. F. descriptus est. Cicero in Oratione pro P. Sulla facit mentionem C. Cosconij Praetoris anno, quo ipse Consul fuit, & XX-Viri Caesare & Bibulo Coss. ad diuidendum plebi agrum Campanum lege Iulia: quo mortuo in eius locum ipse inuitatus
Epist 19. lib. 2. Lib. 1. bel. ciuil. Lib. 8. c. 1. Lib. 76.
est, vt scribit ad Atticum: huius exstat mentio apud Appianum in Bruto. Etiam
C. COSCONIVS
quidam
CALIDIANVS
nominatur a Cicerone Euius meminit, vt opinor, Valerius Max. Liuius quoque in Epitoma, Cosconij eius qui Samnites vicit, facit mentionem.
COSSVTIA
Gente, ex Equestri Familia orta fuit Cossutia, qua Caesar
Cap. 1.
dimissa, Corneliam Cinnae quartum Consulis filiam duxit vxorem, vt
1.
scribit Suetonius in Caesare, quae quidem Cossutia credi potest filia fuisse
5..
C. COSSVTII
huius, qui Caesare iam rerum potito, argenteos duos
denarios signauit; Eius autem filius potest esse
L. COSSVTIVS SABVLA,
3.
qui in tertio denario C. F. descriptus est: de quo nihil exstat apud Scriptores, vnde Medusae & Bellerophontis equo insidentis signa in eo denario impressa coniicere possimus quo pertineant: nisiforte ad Corinthum Coloniam a Caesare deductam referenda sint, de qua in
PETRONIA
Gente dicetur.
Lib. 3. in Verrem.
M. COSSVTII
cuiusdam mentio est apud Ciceronem, &
Q. COSSVTII
in veteri quodam lapide in Sabinis, cuius ipse exemplum huiusmodi descripsimus.
DIS MANIBVS
AEMILIAE S. P. F.
VIX. ANN. XV.
MENSES VI. D. II.
Q. COSSVTIVS Q. F.
Quartus nummus, vel ad Cossutium pertinet, vel ad Cosconium. Verisimilius est ad Cossutium referendum esse, Cosconius enim potius
COSC.
scripsisset quam
COS.
potest idem esse cum superiori Cossutio, vel eius pater. Veneris caput, & siren quid velint ignoro, nisi ad Iulium Caesarem spectat Venus.
Lib. 1 in Verrem.
CREPEREIAE
Gentis facit mentionem Cicero, ex qua natum scribit
M. CREPEREIVM
Equestri Familia, qui fortasse pater fuit
Q. CREPEREI
huius, qui M. F. in argenteo denario descriptus est. Crepereij
Lib. 14.
cuiusdam Galli sub Nerone meminit Tacitus, ex iis autem, quae in his denariis impressa sunt, coniicere possumus
Q. CREPEREIVM,
vel aliquem ex eius Familia rem mari prospere aliquam gessisse.
Exstat etiam in pago Patauino, Stratae haec Inscriptio,
Gruter. inscript.
L. CREPERIVS
HERACA VI. VIR
V. F. SIBI ET
CREPERIAE PATERAE FILIAE
ET L. CREPERIO CELERI
NEPOTI DEFVNCTO.
CREPVSIAE
Gentis nulla est mentio apud eos Scriptores, quos ego
1.
quidem legerim. P. autem
CREPVSIVS
in primo & secundo tabellae
2.
denario descriptus III-Vir fuit monetae cudendae cum C. Mamilio Limetano, & L. Marcio Censorino, qui Consul cum C. Caluisio Sabino fuit anno DCCXIV. quibus temporibus C. quoque Mamilium in Romana Rep. floruisse ex Salustij historia intelligimus. Equestri vero statua Crepusiorum aliquis, vt videtur donatus fuerat, quem honorem, ea in denario impressa indicare voluit
3.
CREPVSIVS
. Secundi autem denarij nota
CRT
. Si Crepusius significatur, perspicuum erit Crepusiam Gentem plebeiam fuisse, ex qua L. Crepusius Aedilis plebis fuerit.
Epist. ad Atric. 20. lib. 16.
CVPIENNIA
Gente ortus fuit C. Cupiennius ad quem exstat Ciceronis, cuius fortasse filius fuit C. Cupiennius Libo Cumanus, Augusti familiaritate clarus, corporis sui diligentissimus, sectator matronarum concubitus,
Satyr. 2. lib. 1. serm.
vt scribit Pomponius Porphyrio in Horatij versum illum,
nolim laudarier, inquit,
Sic me, miratur cunni Cupiennius albi.
Ad horum alterutrum pertinet primus tabellae nummus aëreus
; L. vero CVPIENNIVS hic cuius est argenteus denarius à nullo veterum Scriptorum, quod sciam nominatur.
CVRIATIAM
CVRIATIAM
Gentem plebeiam, Alba oriundam, a Tullo Rege in
Lib. 3.
Ciuitatem Romanam adscitam fuisse, scribit Dionysius. Eius Gentis
Liuius lib. 1. lib. 4. Epit. Val. Max. lib. 3. cap. 7.
Familia fuit Trigeminorum, cuius meminit idem Scriptor in eodem libro; ex qua ortus est C. CVRIATIVS is qui huius tabellae nummos cusit. C. Curiatij cuiusdam, qui Tribunus plebis fuit, multi faciunt mentionem. In vetere
Ambrosius Leo lib. DI NOLA.
quoque lapide, qui exstat Nolae, C. quidam
CVRIATIVS
Diui Augusti Flamen notatus est.
C. CVRIATIO L. F.
FLAMINI DIVI AVGVSTI
PRIMIPIL. TRIB. MILIT. II.
PRAEFECT. CASTROR.
PRAEF. FABR.
ARBITRATV HYACINTHI LIB.
Lib. 2. Liuius 1. 7. 1. 5. cap. 6. Orosius lib. 3. cap. 5.
CVRTIA
Gens, Patricia-ne an plebeia fuerit, ex veteribus Scriptoribus non satis constat. M. Curtij a quo lacus Curtius in Foro Romano dictus est, meminit Dionysius Halicarnasseus & alij multi. Val.Max & Orosius P. Curtij Salassi faciunt mentionem. Cicero in Epist.
XVIII
. ad Leptam lib. VI. De Q. autem CVRTIO, qui cum M. Iunio Silano, & Cn. Domitio III-Vir nummos aereum & argenteum cusit, nihil potui apud Scriptores reperire.
N
DIDIA
quoque Gens incertum, Patricia-ne an plebeia fuerit: plebeiam tamen fuisse suspicari possumus ex eo, quod qui Didiam
Lib. 3. Saturn.
Legem sumptuariam tulit, Tribunus plebis fortasse fuit. Eius meminit Macrobius. Opinor autem huius tabellae denarios pertinere ad T.
DIDIVM,
qui Consul fuit cum Q. Caecilio Metello Nepote anno
DCLV
. quique bis triumphauit: primum Pro-Pr. de Scordisceis ex Thracia; & iterum pro-Cos. ex Hispania de Celtibereis; ex qua Imperatorem eum
Lib. 2. c. 27.
appellatum fuisse scribit Sallustius in Historia apud Agellium: quod facit
2.
ad secundi denarij Inscriptionem, in qua est
T. DIDI. IMP.
hic idem T.
DIDIVS L.
Caesaris Consulis Legatus anno
DCLXIII
. bello Marsico
Lib. 1. bell. ciuil.
fuit, vt tradit Appianus, cuius quidem belli initio
FONTEIVEM
quoque scribit, eum fortasse, qui in hoc denario descriptus est, Quinti Seruilij Caepionis pro Cos. Legatum cum aliis, qui in Asculo eiant, interfectum
1.
ab Italicis fuisse. Centurio vero, qui vite militem caedens in altera primi denarij parte impressus est, aliquam fortasse Didij animaduersionem in exercitum male obtemperantem indicat: quod autem Centuriones vitibus
Lib. 57.
vterentur in castris, tradit Liuius in Epitoma. Quem militem (inquit) extra ordinem deprehendit, si Romanus esset vitibus, si extraneus, virgis cecidit.
Lib. I 4. c. I.
Plinius, Centurionum in manu vitis, & optimo praemio tardos ordines ad
Lib. 1.
lentas perducit aquilas, atque etiam in delictis poenam ipsam honorat.
Centurio, &c. Quia fracta vite (inquit Tacitus) in tergo militis alteram clara voce, ac rursus alteram poscebat,
cedo alteram dictus est.
Plutarchus quoque in Galba tradit Sempronium Centurionem vite in obnoxios milites
Sat. 5.
animaduertisse. Iuuenalis,
Nodosam post haec frangebat vertice vitem,
Si lentus pigra muniret castra dolabra.
Lib 6
Lucanus. Latiam longo gerit ordine vitem.
Lib. 6.
Silius. Laeuinus ab alto
Priuerno, vitis Latiae persignis honore
Lib. 12:
& Latiaeque superbum
Vitis adornabat dextra latus &c.
De Villa publica, quae a Didio fortasse restituta, vel ornata, in altera
Lib. 4.
2.
parte secundi denarij signata est, Cicero ad Atticum ita scribit.
Efficiemus
rem gloriosissimam: nam in campo Martio septa Tribunicüs Comitiis marmorea sumus & tecta facturi, eaque cingemus excelsa porticu, vt mille passuum consiciatur: simul adiungetur huic operi
VILLA
etiam PVBLICA. Liuius Macedones deducti extra vrbem in
VILLAM
PVBLICAM
, ibique
L. I. c. 2.
iis locus, & Lautia praebita. M. Varro de re rustica Comitiis Aediliciis, inquit, cum sole caldo ego atque Axius Senator tribulis suffragium tulissemus, de candidato cui studebamus, vellemus esse praesto, cum domum rediret, Axius mihi inquit dum dirimuntur suffragia, vis potius VILLAE PVBLICAE vtamur vmbra, quam priuati candidati tabella, dum ita aedisicemus nobis
Lib. 127.
&c.
Liuius facit mentionem DIDII SAXAE M. Antonij Legati in Suria, qui a Labieno Pompeianarum partium victus est, a quo fortasse in T.
DIDII
memoriam argenteus denarius cusus fuit.
DOMITIA
Gens plebeia, in duas fuit diuisa Familias, quarum altera
CALVINORVM;
altera
AHENOBARBORVM
cognomine vsa fuit.
Suetonius in Nerone.
Primus denarius spectat, vt opinor ad
CN. DOMITIVM AHENOBARBVM
eum, qui cum L. Licinio Crasso Censor fuit anno
DCLXI.
Cum quo graues gessit inimicitias, unde conuitium L. Crassi non esse mirandum quod aheneam barbam haberet, cuius esset os ferreum, cor plumbeum.
Hic Consul fuerat anno DCLVII. cum C. Cassio Longino, cuius Consulatus memoria exstat Interamnae in veteri Inscriptione.
N ij
GENIO MVNICIPI ANNO POST
INTERAMNAM CONDITAM
DCCIIII. AD CN. DOMITIVM
AHENOBARBVM COS.
Cn. autem Domitij & L. Licinij Censorum nomina, non in hoc tantum denario
2.
signata sunt, sed in aliis quatuor item argenteis: in quorum vno praeter
3.
Censorum nomina, in altera parte
M. AVRELIVS SCAVRVS,
in altero,
4.
C. MALLEOLVS M.F.
in altero
M. POMPONIVS
M. F. in vltimo
5.
autem
L. PORCIVS LICINVS
notatus est. Sextus tabellae denarius
6.
pertinet ad CN.
DOMITIVM AHENOBARBVM,
qui fuit Aedilis Curulis anno
DCXCII.
M. Pupio Pisone, M. Valerio Messala Consulibus de quo
Lib. 8. c. 36.
meminit Plinius his verbis,
M. Pisone, M. Messala Coss. Domitium Ahenobarbum Aedilem Curulem vrsos Numidicos centum, & totidem Aethiopas venatores in Circo dedisse: miror adiectum Numidicos fuisse, cum in Africa non gigni vrsos constet. Ex argenteo autem denario, in cuius altera parte vir cum leone pugnans impressus est, intelligere possumus Ahenobarbum non vrsos, sed leones in circo dedisse, annalesque non satis emendatos Plinium habuisse, in quibus contra historiae sidem leones pro vrsis scriptum fuisset. In eodem denario ad indicandum Aedilitatis
Lib. 3. de Legibus.
honorem spica adiecta est, quod scilicet Aediles annonam curarent,
7.
vt scribit Cicero. Septimus & octauus huius tabellae denarius pertinent ad
8.
CN. DOMITIVM AHENOBARBVM,
qui fuit Neronis Imperatoris
In Nerone cap. 3.
proauus, de quo meminit Suetonius. Quia vero classi praefuit, nauis prora, & trophaeum in altera septimi denarij parte impressum est. Mentionem
Lib. 48.
etiam facit, Dio his verbis. Εκ τε οὖν τούτων, καὶ ἐκ τοῦ λίμοu (ὅς τότε τῆς θαλάσσης τἤς μὲν κατὰ Σικελίαν, ὑπò τοῦ Σέξστου, τῆς δὲ ἐν τῳ Ιονίῳ κόλπῳ ὑπὸ Γναίου Δομιτίου Αηροβαρ́βου κατεχομένης, δεινῶς αὐτους̀ ἐπίεσεν) ἐν πολλῇ ἀμηχανίᾳ ὁ Καῖσαρ ἐγένετο. ὁ γαρ Δομίτιος τὦ μὲν τῶν σφαγέων, &c. Hoc est. His rebus ac fame qua summa premebantur (mare Siculum Sex. Pompeio, Ioniunm
CN. DOMITIO AHENOBARBO
obtinente, qui & ipse vnus ex Caesaris interfectoribus ex Philippensi pugna effugerat, parataque classe aliqua Ionium mare aliquandiu iam tenebat, ac multa rebus hostium damna inferebat) effectum est vt Caesar in summis difficultatibus haereret.
In hoc fortasse rerum statu percussus est septimus denarius.
Idem quia M. Antonio
Dio lib. 48.
classe tradita eius partes secutus est, octauum denarium cum Antonij effigie signauit. Καῖσαρ δὲ ἐπειδὴ τὰτε ἐν τῇ Ιταλία κατειργάσατο, καὶ ὁ κόλπος ὁ Iόνιος ἠλευθέρωτο (ὁ γάρ Δομίτιος ἀπογνοις̀ μηχέτι καθ' ἑαυτὸν ἰσχύσειν, ἀπέπλευσε πρὸς τὸν Αντώνιον) παρεσκευάζετο μὲν ὡς ἐπὶ τὸν Σέξστον ὁρμήσων. Hoc est, Caesar Italico negotio confecto, cum mare Ionium etiam liberatum iam esset, (nam Domitius suis viribus ad id tenendum diffidens, ad Antonium auectus erat)
Appian. lib. 5. bel. ciuil.
ad bellum Sexto Pompeio inferendum se parauit. Ασίνιος δὲ Αηνοβάρβῳ συνετίθερ Φιλίαν ἐ̃ιπον πρὸς Αντώνιον, καὶ ἐπέστελλον ἄμφω τάδε Αντωνίῳ; & paulopost: Ο
δὲ Αντώνιος ἐς την ἀυτοῦ ναῦν τòν Αηνόβαρβον ἀναδεξάμενος. Et paulo supra, Ην γὰρ Αηνόβαρβος τῶν κατεγγωσμένων τε ἐκ δίκης ἐπὶ Γαίῳ Καίσαρι φόνου. Et Suetonius
Cap. 3.
in Nerone.
Cn. Domitius inter conscios Caesarianae necis, (quamquam insons) damnatus lege Pedia, cum ad Cassium Brutumque se propinqua sibi cognatione coniunctos contulisset, post vtriusque interitum classem olim commissam retinuit, auxit etiam, nec nisi partibus vbique profligatis, M. Antoniò sponte & ingentis meriti loco tradidit, solusque omnium ex iis, qui pari lege damnati erant, restitutus in patriam, amplissimos honores percucurrit: ac subinde redintegrata dissentione ciuili, eidem Antonio legatus, delatam sibi summam imperij, ab iis, quos Cleopatrae pudebat, neque suscipere, neque recusare sidenter propter subitam valetudinem ausus, transiit ad Augustum, & in diebus paucis obiit, nonnulla & ipse infamia aspersus: nam Antonius eum desiderio amicae Seruiliae Naidis transfugisse iactauit.
1.
IN primo denario expressus fortasse est
CN. DOMITII
AHENOBARBI triumphus, quem egit Pro-Cos. ex Hispania anno
DCCXXI.
quamuis ad eum quoque
CN. DOMITIVM
referri possit, qui anno
DCXXXV.
Lib. 2.
2.
Pro-Cos. de Galleis Aruerneis triumphauit.
Quod ad secundum spectat,
CN. DOMITIVS,
inquit Velleius, qui solus Antonianarum partium nunquam Reginam nisi nomine salutauit, maximo et praecipiti periculo transmisit ad Caesarem Diui Filium, quem spectat auersus nummus. Nam Siciliae typus, tria crura in Triquetri
Suet. in August.
formam disposita. Capricornus autem quomodo ad Augustum pertineat, obiter dicendum existimo. In secessu Apolloniae, Theogenis Mathematici pergulam comite Agrippa ascenderat. Cum Agrippae, qui prior consulebat, magna et pene incredibilia dicerentur, reticere ipse genituram suam, ne inueniretur, qua tamen post multas adhortationes vix et cunctanter edita, exsiluit Theogenes, adorauitque eum. Tantam mox siduciam fati Augustus habuit, vt thema suum vulgauerit,
N iij
nummumque argenteum nota sideris Capricorni, quo natus est, percusserit.
PANHORMITANORVM
fortasse typum altera facies exhibet. Fortassis etiam Augusti vel vtriusque, nec enim desunt exempla, quibus probatur Imperatorum facies Diis impositas, vel Deorum facies ad Imperatorum lineamenta paululum detortas fuisse. Certe Augustus cum Dominus appellaretur a plaudentibus Romanis, indecoram acclamationem, vt ait suetonius, manu compressit. Panormus autem vrbs in ea Siciliae ora quae Italiam respicit.
Ad eundem
CN. DOMITIVM
3.
pertinere potest tertius aereus tabellae nummus, in quo
M. SILANVS,
&
Q. CVRTIVS,
qui cum Domitio III-Viri fortasse fuerunt monetae
4.
cudendae, notati sunt. Non est dubium quin quartus tabellae denarius ad
CN. DOMITIVM CALVINVM
pertineat, qui Consul iterum anno
DCCXIII.
cum C. Asinio Pollione fuit, & Imperator ex Hispania, de qua Pro-Cos. triumphauit, anno
DCCVII.
est appellatus. Instrumenta autem Pontificalia, vel Domitij ipsius Pontificatum designant, vel ad Domitiam legem respiciunt, quam tulit de sacerdotio Cn. Domitius
Lib. 6. c. 1.
Ahenobarbus Neronis Atauus: de qua Suetonius ita scribit,
Atauus eius Cn. Domitius in Tribunatu Pontificibus offensior, quod alium, quam se
Lib. 37.
in patris sui locum cooptassent, ius Sacerdotum subrogandorum a collegiis ad populum transtulit.
Meminerunt huius legis cum alij, tum Dio, qui Caesarem hac lege Pontificatum Maximum adeptum fuisse scribit. De Osca
Lib. 2. Lib. 4. Lib. 1.
Hispaniae vrbe videndus Plinius, Ptolemaeus, Plutarchus in Sertorio, & Caesar de bello ciuili.
NEQVE DVRMIAE
Gentis, neque
DVRMII
huius, qui sub Augusto Trium-Vir monetae cudendae huius tabellae denarios signauit, mentio aliqua apud Scriptores, quos ego viderim reperitur. Quae vero in
1.
altera patte primi denarij impressa sunt, ad Augustum sine dubio pertinent,
2.
& fortasse ad eius ludos saeculares, qui apri & cerui signis propter Dianam in
3.
cuius honorem celebrabantur, notati sunt. De honoris simulacro in Lollij Palikani denario dicetur.
Pagurus autem brachiis expansis euolantem papilionem acetabulis apprehendens indicat consideratam cunctationem temerae festinationi praestare.
ac saepe impetum ratione carentem id tantum praestare, vt in aduersariorum laqueos maturius incidamus. Quam quidem sententiam Augusto cordi fuisse indicat Suetonius. Nihil autem, inquit, minus in perfecto Duce quam festinationem temeritatemque conuenire arhitrabatur, crebro itaque illa iactabat,
Επείδε βραδὲως ἀσφαλὴς γάρ ἐστ' ἀμείνων ἢ θρασὺς στρατηλάτης.
Festina lente, cautus enim temerario milite melior, & sat celeriter fieri quidquid fiat satis bene.
EGNATIAE
Gentis plebeiae, &
C. EGNATII MAXSVMI
, ad
Ep. ad At.
quem spectant huius tabellae nummi, facit mentionem Cicero.
Is fortaße Filius aut Nepos fuit
CN
.
illius
EGNATII
qui res Romanas scripsit, ex quo Sex. Aurelius Victor nonnulla ad originem Gentis Romanae inuestigandam
Lib. 3. Ep. 43. 45 & 47. e. 19. lib. 2.
se testatur excerpsisse.
Epist. ad Memmium, meminit L. Egnatij Rufi,
4.
cuius fortasse filius fuit M. EGNATIVS is, qui est in quarto aereo nummo notatus, quem in Augustum conspirasse scribit Suetonius, & Velleius, his verbis:
Neque multo post
RVFVS EGNATIVS
per omnia gladiatori quam Senatori propior, coilecto in Aedilitate fauore populi quem extinguendis priuata Familia incendiis in dies auxerat, in tantum. quidem vt ei Praeturam continuaret, mox etiam Consulatum petere ausus, cum esset omnium flagitiorum, scelerumque conscientia mersus, nec melior illi res familiaris, quam mens foret, aggregatis simillimis sibi, interimere Caesarem statuit, vt quo saluo, saluus esse non poterat, eo sublato moreretur. Quippe ita se mores habent, vt publica quisque ruina malit occidere, quam sua proteri, & idem passurus minus conspici. Neque hic prioribus in occultando felicior fuit: abditusque carceri, cum consciis facinoris
Lib. 53.
mortem dignissimam vita sua obiit.
Dio quoque huius in Augustum conspirationis meminit, his verbis, Ωστε καὶ τότε MAPKOΣ
ὁ EΓNATIOΣ
ΡΟΥΦΟΣ ἀγορανομήσας, καὶ ἀλλά τε πολλὰ καλως πράξας, καὶ ταῖς οἰκίαις ταῖς ἐν τῷ
ἔπει ἐκείνῳ ἐμπρησθείσαις ἐπικουρίαν μετὰ τῶν ἑαυτοῦ δούλων, καὶ μεθ' ἑτέρων τινῶν
μιαθωτῶν
ποιησάμενος, καὶ διὰ τοῦτο τὰ τε δὐαλώματα τὰ τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ προσήκοντα παρὰ του
δόμου λαβὼν, καὶ στρατηγὸς παρανόμως ἀποδειχθεὶς ἐπήρθη τε ὑπ' αυτῶν
τούτων, καὶ τὸν Αὔγουστον ὑπερεφρόνησεν, ὥστε καὶ προγράψαι ὅτι ἄθραυστον καὶ ὁλόκληρον τῶ διαδόχῳ τὴν πόλιν παρέδωκεν. ἐπ' οὖν τούτῳ οἶτε ἂλλοι πάντες οἱ πρῶτοι, καὶ ἀυτὸς ὅτι μάλιστα ὁ Αὔγουστος ὁρμὴν ἔσχε. καὶ ἐκεῖνον μὲν ἐκδιδὰξειν οὐκ ἐς μακρὰν ἐμέλλε, τὸ μὴ ὑπὲρ τους̀ πολλους̀ φρονεῖν.
Hoc est vt tum temporis etiam M.
EGNATIVS RVFVS
, qui cum Aedilis plebis fuisset, eoque in magistratu praeter alia multa recte facta; aedificiis quoque suo anno incendio correptis, seruorum suorum, aliorumque mercede conductorum succurrisset, ideoque ei a populo sumptus in eum magistratum dati, & ipse praeter leges Praetor creatus esset, animo propter haec sublato, Augustum despexerit, ac publice scriptum proposuerit sese illaesam integramque successori vrbem tradidisse, id iram cum aliorum in Rep. principum, tam ipsius Augusti mouit, qui paulo post Egnatium, ne quid praeter caeteros sibi sumeret edocturus erat.
Egnatiae Gentis mentio est in antiqua hac Inscriptione,
HONORIS
IMP. CAESARIS DIVI F.
AVGVSTI PONT. MAXIM.
PATR. PATRIAE ET MVNICIP.
MAGISTRI AVGVSTALES
C. EGNATIVS C. L. MVSICVS
C. IVLIVS CAESAR LISOCHRYSVS
Q. FLORINIVS Q. L. PRINCEPS
VIAM AVGVSTAM AB VIA
ANNIA EXTRA PORTAM AD
CERERIS SILICE STERNENDAM
CVRARVNT PECVNIA SVA
PRO LVDIS.
Elegans est iocus apud Catullum de Egnatio quodam,
EGNATIVS
quod candidos habet dentes
Renidet vsquequaque etc.
Quibus nihil est festiuius: sed quod hunc Celtiberum dicit fuisse vrinae potatorem vix credam ad hanc Familiam pertinere.
Lib. 3. Philipp.
EGNATVLEIAE
Gentis, vnus quod sciam, Cicero facit mentionem, qui nominat L.Egnatuleium quemdam, filium fortasse
C. EGNATVLEI
huius, qui Victoriatum nummum percussit.
Ciceronis verba sunt haec. Huiusce legionis virtutem imitata quarta legio, duce L. Egnatuleio Quaestore, ciue optimo & fortissimo, C. Caesaris auctoritatem, atque
Lib. 50
exercitum persecuta est. & alibi: Nec vero de Lucio Egnatuleio, fortissimo & constantissimo Ciue, amicissimoque Reipub. silendum arbitror: sed tribuendum testimonium virtutis egregiae, quod is legionem quartam ad Caesarem adduxerit, quae praesidio Consulibus, Senatui, Populoque Romano, Reique publicae esset: ob eam caussam placere, vti L. Egnatuleio triennio ante legitimum tempus magistratus petere, capere, gerere liceat.
In quo P. C. non tantum commodum tribuitur Lucio Egnatuleio, quantus honos. In tali enim re satis est nominari. Exstat Cordubae, quae fuit Lucani & Senecae patria in Hispania, fragmentum quodam Inscriptionis antiquae, in qua fit mentio
C. EGNATVLEIAE
C. F. quae fortasse
EGNATVLEI
huius filia fuit. In Inscriptione quoque basis statuae Vespasiano Imperatore dedicatae, nominatur C. quidam
EGNATVLEIVS LAVRVS.
Alicuius fortassis eiusdem Familiae meminit Inscriptio Tarracone in turri ad portam vrbis seruata.
C. EGNATVLEIO
C. F. GAL.
SENECAE TARR.
AED. Q. II. VIR FLAM.
DIVI TITI EQVO PVB.
DONATO PRAEF.
COH. IV. THRAC. EQ.
FLAMINI P. H. C.
EGNATVLEIA SIGE
PATRONO INDVL
GENTISSIMO.
O
EPPIA
Gens in Tribu Cornelia censebatur & Fabia, vt ex antiquis Inscriptionibus intelligere possumus, quarum exempla subiecimus.
Q. EPPIVS Q. F. COR. RVF.
Θ. CLODIA C. L. SILENIO
Θ. EPPIA L. F. PAVLLA VOTE
NNIANA MATER
EPPIA M. F. POLLA.
P. EPPIVS P. F. FAB. RVFVS
MIL. COHOR. II. PRAET.
T. F. I. ARBITR. &c.
Lib. 5. de bel. Afric.
EPPII
huius, Scipionis in Africa Legati, mentionem facit Hirtius, his verbis.
Deinde eodem die Adrumeto egressus, Liuineio Regulo, ibi cum legione relicto, Vticam ire contendit, cui in itinere fit obuius L. Caesar, subitoquese ad genua proiecit, vitamquesibi, nec amplius quicquam deprecatur: cui Caesar facile, & pro sua natura, & instituto concessit. Item Caecinae, C. Ateio, P. Atrio, L. Cellae patri & filio, M. Eppio, M.Aquinio, Catonis filio, Damasippique liberis ex sua consuetudine tribuit. Fuit
Ep. 13. ad Att.
autem M. Eppius ex Ordine Equestri, vt colligitur ex Cicerone. Nemo enim, inquit, nostri ordinis in his locis est, praeter M. Eppium, quem ego Minturnis esse volui, vigilantem hominem & industrium. Quia vero. M.
Eppius Scipionis in Africa Legatus fuit vt ex ipsa denarij Inscriptione apparet, in altera eius parte Africae imaginem signauit, qualem ab antiquis fictam fuisse supra in Scipionis denario ex Claudiani auctoritate demonstrauimus: in altera autem Herculis simulacrum, quod in Africa
Lib. 2.
colebatur, vt scribit Herodotus.
FABIA
Gens Patricia fuit, maiorum, vt credibile est, Gentium; adeo
In Fabio.
vetus vt a Fabio Herculis Filio ortam fuisse scribat Plutarchus in quam rem Iuuenalis, Naturs in Herculeo
FABIVS
lare
,
Lib. 2.
Quamquam non ita vetustam scribit Ouidius in Fastis
,
Risit & indoluit Fabios potuisse Remumque
Vincere, Quinctilios non potuisse suos.
Haec, cum quinque familias comprehendat;
LABEONES, MAXIMOS, & PICTORES
habet in denariis quos nobis videre licuit superstites.
Q. FABIVS
1.
LABEO
qui in primo tabellae denario notatus est, Praetor anno
DLXIV.
ex Creta Insula naualem egit: ad quam rem indicandam, nauis proram in altera denarij parte impressit. Idem anno
DLXX.
Consul fuit cum M.
Lib. 1. de Officiis.
Claudio Marcello, & anno
DLXXIV.
Pontifex factus est:
De hoc ita scribit Cicero, Nec noster quidem probandus, si verum est Q. Fabium Labeonem, seu quem alium (nihil enim habeo praeter auditum) arbitrum Nolanis & Neapolit. de finibus agrum a Senatu datum cum ad locum venisset, cum vtrisque separatim locutum ne cupide quid agerent nec appeterent, atque vt regredi quam progredi mallent, id cum vtrique fecissent aliquantum agri in medio relictum est, itaque illorum fines sicut ipsi dixerant terminauit in medio relictum quod erat P. R. adiudicauit:
2.
decipere hoc quidem non iudicare est.
Secundus denarius cum omnes fere
O ij
Maximi, Quinti praenomine vsi sint, ad quem pertineat, diuinare non licet: potest autem referri ad
Q. FABIVM MAXIMVM,
qui anno
DCCVIII.
Consul fuit cum C. Trebonio, tribus mensibus vno aut altero minus die, nam
III.
Kal. Ian. mortuus est, eique Caninius Rebilus in vnum diem suffectus fuit:
In quem Cicero apud Macrobium: Vigilantem habemus Consulem
3.
qui toto suo Consulatu somnum non vidit. Tertius denarius cum secundo auersus quidem idem est, nempe rectum cornucopiae transuersumque fulmen & coronam spicarum cum culmo continet, quae vbertatis simul & vastitatis, seu potius belli pacisque notas inter se coniunctas referunt, sed hoc quo pertineat in hoc viro nondum assequutus sum: vt neque quid sibi Clio velit quam aduersus denarius cum cythara
5.
repraesentat.
Quintus denarius spectat, vt opinor, ad N.
FABIVM PICTOREM
Flaminem Quirinalem, qui Caio Sulpicio Galo, Marco
Lib. 45.
Claudio Marcello Coss. anno
DLXXXVII.
mortuus est, vt scribit Liuius, apud quem male, pro Numerius praenominatur Marcus, errore (vt puto) Librariorum; quibusdam tamen magis placet referri denarium ad
Q. FABIVM PICTOREM,
qui Praetor fuit cum Q. Fabio Labeone anno
Lib. 38.
DLXIIII.
quo, vt scribit Liuius, Flamen Quirinalis inauguratus fuit, ab eoque in N.
FABII PICTORIS
memoriam, qui Consul de Sassinatibus triumphauerat anno
CDLXXXII.
denarium huiusmodi cusum esse. Sed ab vtrouis horum fuerit denarius signatus, Quirini certe imago Flaminis apicem manu tenentis, ad id sacerdotium indicandum in eo impressa est.
6.
Sextus denarius sine dubio ad
C. FABIVM C. F. PICTOREM
pertinet, qui cum Q. Ogulnio Gallo Consul fuit anno
CDLXXXIIII.
quo quidem anno argento signato populus Romanus ex S. C. primum vti coepit: ob quam rem in altera denarij parte Inscriptionem adiectam esse opinor
EX A. Pv.
hoc est. Ex Argento Pvblico. Cum autem C. hic Fabius ex Pictorum Familia fuerit, non video quam ob causam buteonem auem in denario signarit, a qua Buteonum alia Fabiae Gentis Familia cognomen duxit, vt
lib. 10. cap. 8.
scribit Plinius.
Cum tamen nota ea in hoc nummo perpetua non sit, sed ciconia etiam occurrat, cuius figura multum a buteone distat, qui accipitris quaedam species
7.
est, non video cur hoc nobis vllam dubitationem afferre possit.
Septimo denario aliquem Fabiorum, Cai quoque & ipsum praenomine vsum, qui cum
L. ROSCIO,
vel
L. RVBRIO, & Q. MARCIO
Trium-Vir fuerit monetae
8.
cudendae, designari opinor. Octauum denarium ad
LVCIVM FABIVM HISPANIENSEM,
qui Sertorianarum partium fuit, contra quem a Sulla C. Annius missus est, vt scribit Plutarchus, spectare arbitror. Eius autem
AEneid. l. 1.
mentio est in fragmento Historiarum Sallustij apud Seruium quod subiecimus.
Igitur discubuere, Sertorius inferior in medio, super eum Lucius Fabius Hispaniensis Senator ex proscriptis, in summo Antonius, & infra Scriba Sertorij Versius; alter Scriba Maecenas in imo, medius inter Tarquitium & Dominum Perpennam. Plutarchus auterm scribit conuiuium illud, quo Sertorius interemptus est, a Perpenna datum esse, ideoque Dominum appellari a Sallustio, vt in hunc locum notat Nonius
Marcellus. Lucium autem Fabium hunc, Quaestorem fuisse intelligimus ex nota illa Q. qua Magistratus hic notari solet: nam alius argenteus denarius huic similis ita plane inscriptus est.
L. FABI. L. F. HISP.
Q. eratque fortasse tunc Quaestor Fabius hic, quando ad Sertorium in Hispaniam transiuit.
FABRINIAE
Gentis, nisi sit erratum ab eo, qui nummos aereos cusit, nulla apud veteres Scriptores mentio reperitur. Neque vero M. hic
FABRINIVS
qui fuerit, quo-ve tempore vixerit, inuenire adhuc potui.
Lib. 16. ad Att. ep. 13.
FANNIAM
Gentem plebeiam fuisse, vel hoc vno Ciceronis testimonio constat.
In praesentia, inquit, mihi velim scribas quibus Censoribus C.
FANNIVS M. F.
Tribunus Pl. fuerit, videor mihi audisse P. Africano L.
Memmio Censoribus. Opinor autem
M. FANNIVM
hunc C. F. cuius est
1.
primus tabellae denarius, apud quem Praetorem Cicero Sex. Roscium parricidij reum anno
DCLXXIII.
L. Sulla, Q. Metello Coss. defendit, filium fuisse C.
In Carone.
Fannij Oratoris, de quo meminit Cicero, his verbis.
Itaque Scaeuola cum in eam ipsam mentionem incidisset, exposuit sermonem Laelij de Amicitia, habitum ab illo secum, & cum altero genero C. Fannio M. F. & in Bruto. Horumaetatibus adiuncti duo C. Fannij, C. & M. filij fuerunt: quorum C.
Lib. 2.
Filius, qui Consul cum Domitio fuit &c.
Eodem tractu temporum (inquit Velleius) nituerunt oratores Scipio AEmilianus, Laeliusque Ser. Galba, duo Gracchi, C. Fannius, Carbo Papirius, &c. Potest etiam denarius ad oratoris patrem
M. FANNIVM
pertinere, qui filius fuit C. Fannij Tribuni plebis
O iij
2.
anno
DLXVI.
Ad eundem fortasse secundus quoque denarius spectat quem Adeilem plebis fuisse ex ipsa denarij Inscriptione apparet. Scribit autem Dio, Caesare v. & M. Antonio Coss. anno
DCCIX.
Aediles Cereales duo ex patriciis, quatuor ex plebeis primum creari coeptos fuisse: eius verba sunt, Kαὶ ἐς μὲν το πρῶτον ἒτος πρότερον καὶ αγορανόμοι πότε πρῶτον δύο μὲν ἐξ εὐπατριδῶν, τέσσαρες δὲ ἐκ τοῦ πλήθους, ὧν οἱ δύο τὴν ἀπὸ τῆς δήμητρος ἐπίκλησιν φέρουσιν. Hoc est, Eodem anno primum sex Aediles sunt constituti, duo patricij, quatuor plebeij quorum duo Cereris Aediles vocarentur. Aedilium autem plebis Cerealium mentio est in antiquis his Inscriptionibus, quorum vnius desideratur principium.
IIII. VIRO VIARVM CVRANDARVM
TRIB. MIL. LEG. V. MACED. Q. VRBANO
AEDILI PLEB. CERIAL. PRAET. LEGATO
PROVINCIAR. SICILIAE ET ASIAE
PRO-COS. PROV. GALLIA E NARBONENS.
LEGATO LEGIONIS VIII. AVGVSTAE
L. VETTIVS FELIX ET P. NOVELLIVS ATTICVS,
AMICI
&
L. NERATIO C. F. VOL. PROCVLO
X. VIR STILITIBVS IVDICAN.
TRIB. MILITVM LEGION.
VII. GEMIN. FELIC. ET LEG.
VIIII. AVG. QVAEST. AEDIL.
PLEB. CEREAL. PRAET. LEG.
LEG. XVI. FLAVIAE FIDEI
ITEM MISSO AB IMP.
ANTONINO AVG. PIO AD DEDVCEN
DAS VEXILLATIONES IN SYRIAM.
OB BELLVM PARTHICVM PR AEF. AERARI
MILITARIS
COS.
MVNICIPES SAEPINAT.
Nisi vero obscura illa nota, qua Fannij Collega
L. C R T.
significatur, quaque Pisonis nomen indicari nullo modo potest, obstaret: crederem denarium cum Inscriptione
PISO CAEPIO,
cuius supra in Calpurnia Familia meminimus, ad eundem hunc Fannium pertinere, propterea quod Caepio Fanniae quoque Familiae cognomen sit apud Velleium lib. II. &
In Augusto cap. 19.
Suetonium, & in eodem denario Duo - Viri cum spicis adiecto titulo ad frumentum emundum ex S. C. Saturnique imago, vt in hoc Cereris, signata sit: quos vt rei frumentariae praesides Deos antiqui coluerunt.
FARSVLEIAE
Gentis mentio exstat in antiqua Inscriptione Sutrina, in qua
PONTIFICES A COLONIA CONIVNC. IVLIA SVTRIN. IN ORD. RELAT...
inter eos autem numeratur
M. VALERIVS FEROX
in locum
L. FARSVLEI RVFI.
Q. etiam
FARSVLEIVS
quidam
VESPER
nominatur in basi statuae Vespasiani Imperatoris in qua incisa sunt nomina eorum, qui ad eam dedicandam Imperatori statuam, pecuniam contulerunt, Lucio Annio Basso, C. Caecina Paeto Coss. L. vero
FARSVLEI
huius
MENSORIS,
qui argenteum denarium signauit, nullam in veteribus nec Scriptorum nec lapidum monumentis reperire mentionem potui.
In Bruto & ad Att. ep. 14. & 15. l. 14. & ep. 1. & 2. l. 15. lib. 21
FLAMINIAE
Gentis plebeiae meminerunt Cicero, Liuius & alij. L. autem
FLAMINIVS CHILO
siue
CILO
(vtroque enim modo cum in eius denariis, tum in veteribus quoque lapidibus, & Scriptorum codicibus, notatum hoc cognomen reperitur: vt Semproniae Gentis cognomen, in aliis cum aspiratione
GRACCHVS,
in aliis vero sine aspirationis nota
GRACCVS
) IIII-Vir auro, argento, aere flando, feriundo sub Caesare Dictatore, ac eiusdem fortasse primus Flamen fuit. Nam C. Iulio Caesari Dictatori inter alios honores, quos ei viuenti Senatus tribuit, Flaminem quoque, qui Diui Iulij Flamen dictus est, decretum fuisse,
In Caesare
tradit Suetonius, his verbis: Non enim honores modo nimios recepit, vt continuum Consulatum, perpetuum Dictaturam, Praefecturamque morum, insuper praenomen Imperatoris, cognomen Patris patriae, statuam inter Reges, suggestum in Orchestra: sed & ampliora humano fastigio decerni sibi passus est, sedem auream in Curia, & pro Tribunali thensam, & ferculum Circensi pompa, Templa, Aras, Simulacra iuxta Deos, puluinar, Flaminem, Lupercos, appellationem mensis e suo nomine. Huius Flaminis mentio quoque exstat in antiquis Inscriptionibus, quarum exempla sunt huiusmodi.
M. POBLICIO
M. F. SAB. SEXTIO
CALPVRNIANO
EQVO PVBLICO
FLAM. DIVI IVLI
PRAEF. AEDIL. POT.
QVAESTOR AERAR.
SACERD. IVVEN. BRIX.
COLLEGIA
CENTON. ET. FABROR.
L. ACVTIO
L. F.
FAB. PRIMO
EQVO PVB.
II-VIR I. D.
AEDIL. Q. ALIM.
FLAM. DIVI IVLI.
Possunt enim notae illae,
PR. FL.
interpretari
PREIMVS FLAVIT,
sensu non ex historia, quae non exstat, sed ex coniectura ducto; quod scilicet C. Flaminius fuerit vnus ex primis Quatuor-Viris a Caesare (vt opinor aucto Trium - Virorum monetalium numero) creatis, auro argento aere publico flando, feriundo: cuius collegae in nummis aureis & argenteis reperiuntur,
L. AEMILIVS BVCA, L. MVSSIDIVS LONGVS, &
Cap. 41.
C. VIBIVS VARVS.
Nam Caesarem auxisse numerum minorum magistratuum tradit Suetonius,
Senatum, inquit, suppleuit, Patricios allegit, Praetorum, Aedilium, Quaestorum, minorum etiam magistratuum
Lib. 54.
numerum ampliauit, &c.
Atque ita recte & vere locutus erit Dio, qui dixit Trium - Viros Monetales ab Augusto institutos fuisse, hoc est, eorum numerum a Caesare auctum, & Quatuor-Viros pro Trium-Viris factos, ad Trium-Viros rursus, vt primum erant, reductos.
CILO
autem hic, cuius
Lib. 6. ad Totquat. Ep. 20.
meminit, vt opinor, Cicero, & Appianus ad Caesarem sine dubio respexit, cum Veneris caput, à qua Iulia Gens originem duxit, in altera secundi
Lib. 4. bel. ciuil.
denarij parte signauit.
Cilones quorum capita oblonga & compressa sunt, vt ait Carisius, seu quorum frons est eminentior, vt ait Festus, Chilones autem quorum labia protuberant iidem ac Labeones,
ἀπὸ τῶν χειλῶν.
FLAVIAE
Gentis plebeiae frequens estmentio apud veteres Scriptores.
1.
Litteras autem
FLAVS,
quae in primo tabellae denario notatae sunt, existimarim cognomen potius
FLAVVS
(quod
FLAVOS
, &
FLAVS,
antiqui vocali non geminata fcribebant) indicari, quam
FLAVIVS
nomen. Est autem
FLAVOS,
siue
FLAVS
Largiae Familiae cognomen apud
Lib. 5. Lib. 27. Lib. 116. In Claudio cap. 41.
Dionysium. Decimiae apud Liuium, Caeseciae in Epitoma, Sulpiciae apud Suetonium, Octauiae in antiqua, quae Tiburi exstat, Inscriptione, & Lucretiae, in aereo Augusti Numismate.
C. FLAVIVS HEMIS,
qui in
2.
secundo denario Bruti Legatus pro Praetore describitur, is est, cuius
In vita Pomp. At. Lib. 5.
meminit Cornelius Nepos. Itaque appellatus est, inquit, a C. Flauio Bruti familiari Atticus, vt eius rei Princeps esse vellet, &c. Appianus inter Caefaris inimicos, Caium hunc Flauium cum Canutio & Clodio Bithynico numerat. Καὶ ἦσαν, inquit, οἱ μάλιστα Καίσαρος ἐχθροὶ Κανούτιος τε καὶ Γ. Φλάβιος,
In Brut.
καὶ Κλὼδιος ὁ Βιθυνιχός. Plutarchus etiam meminit huius Flauij, quem Praefectum Fabrum Bruti fuisse scribit:
cuius memoriae ingemuisse, ait.
Μάλιστα τῇ Φλαβίου μνὴμῃ καὶ τῇ Λαβεῶνος ἐπεστέναξεν ἦν δ' αὐτοῦ πρεσβευτὴς ὁ Λαβεὼν, ὁ δὲ Φλάβιος ὕπερχος τῶν τεχνιτῶν. Caetera quae in hoc denario signata sunt, ad M. Brutum pertinent, & in Gente Iunia explicabuntur.
P
FONTEIAM
Gentem plebeiam fuisse, vel ex hoc intelligere possumus, quod P. Clodius Ciceronis inimicus, qui vt Tribunus Plebis fieret, ad plebem traduci volebat, P. Fonteio plebeio homini adoptandum se dedit: de qua adoptione Suetonius in Tiberio ita scribit;
P. Clodius ad expellendum vrbe Ciceronem plebeio homini atque etiam natu minori in
Lib. I. ep. 17. & 18.
adoptionem se dedit.
Meminit etiam Cicero pro Domo sua, & ad Atticum.
1.
Primus autem huius tabellae denarius pertinet, vt opinor, ad
C. FONTEIVM
2.
CAPITONEM
Consulem suffectum ex Kal. Iul. anno DCCXX. Secundus
3.
& tertius ad huius, vt videtur, patrem M'.
FONTEIVM,
qui fortasse is est, pro quo repetundarum reo Cicero dixit, accusante M. Plaetorio, quod eo per triennium Galliae Praetore, aere alieno prouincia fuisset. Nec enim dubito quin apud Ciceronem M'. pro M. sit scribendum, quod hoc praenomine haec Familia frequentius vsa sit, & passim in eo librarij errarint, omissa virgula, quae M litterae obducenda erit. Fonteij autem denariorum alter habet triremem cum Pollucis & Castoris imaginibus, quod hae stellae
L. I. Carm.
sint nauigantibus propitiae. Horatius,
Sic te Diua potens Cypri,
Sic frattes Helenae lucida sidera,
Ventorumque regat pater.
superimpositis quo pertineant, mihi quidem obscurum est.
P. FONTEIVS
4.
P. F. CAPITO
qui quartum denarium & quintum Trium-Vir signauit,
5.
potest nepos esse Publij Fonteii Capitonis, qui Praetor, vt scribit Liuius,
Lib. 43.
Sardiniam Prouinciam obtinuit anno
DLXXXIV.
Q. Marcio Philippo II. & Cn. Seruilio Caepione Coss. atque idem fortasse Antonianae classi pro-Pr.
Lib. 1. Sat.
praefuit, vt coniicere possumus ex mutila aerei nummi Inscriptione. De eo dixit Horatius,
Capitoque simul
FONTEIVS
ad vnguem
Factus homo, &c.
7.
Ad hunc etiam fortasse refertur septimus nummus vel ad Caium Fonteium Capitonem qui Consul fuit cum Germanico Caesare anno
V. C. DCCLXIV.
vteruis horum Duum - Vir fuit iterum cum Cytberonte, quem Siculum fuisse coniectura est, an ad frumentum emundum an Nauales fuerint dubitatio est. Inclinat tamen aliquo momento ad Naualem II-V iratum quod in altera facie
VICTORIA AVG.
signata sit, haec autem commode referri potest ad victoriam quam ad Mylas de Sex. Pompeio reportauit Augustus
M'. autem
FONTEIVS,
qui in quarto
Appianus lib. 1. bel. ciuil.
denario notatur, fortasse is est, qui Legatus Q. Seruilij Caepionis bello
4.
Italico, cum aliis qui in Asculo erant, interfectus ab Italicis fuit. Eius vero factum aliquod, cum Tribunus militum esset, quod nobis ignotum est, altera denarij parte significatur: nec cnim ad A. Fonteium id spectare
Lib. 5. de bel. Afric.
arbitror Tribunum militum, quem, quod seditiosus, & malus ciuis esset, a Caesare ab exercitu dimissum scribit Hirtius.
FVFIA
Gens fuit plebeia, ex qua Q
FVFIVS KALENVS
originem duxit, cuius denarius in hac tabella expressus est, quique Trib. Plebis fuit anno
DCXCI. D.
Iunio Silano, L. Licinio, Murena Coss. atque idem Consul cum P. Vatinio anno
DCCVI.
In bello autem ciuili Pompeiano
Lib. 42.
Caesaris partes secutus est Dio. Κοίντου δὲ δὴ Φουρίου Καλήνου μετα τοῦτο ἐπιστρατεύσαντος
Philipp. 8. Lib. 46.
σφίσιν ἐξανήχθησαν Γετρήιος, καὶ Φαῦστος. Cum Antonio studeret Cicero grauiter Cum Antonio studeret Cicero grauiter in eum inuectus est: ipsius vero in Ciceronem maledica responsio recitatur a Dione. De templo Virtutis & Honoris quod erat fortasse Kaleni curationis,
Lib. 27.
ita scribit Liuius.
Marcellum aliae obiectae animo religiones tenebant, in quibus quod cum bello Gallico ad Clastidium aedem Honori & Virtuti vouisset, dedicatio eius à Pontificibus impediebatur, quod negabant vnam
P ij
lib. I. c. I lib. 7.
cellam duobus Deis recte dedicari.
Videndus de hac dedicatione Valerius Max. & Vitruuius: De Cordo dicetur in gente Mucia.
Hunc autem ex Vitruuij loco constat industriam suam in hoc adificium contulisse. Duae personae stantes, contracta scriptura, altera Italiam significat, quae in gratiam pacis quam à Romanis acceperat (hanc enim indicat Caduceus) videtur illi suas omnes opes offerre, quas vltro amice accipi a Romanis innuit δοξίωσις illa, seu dextrarum coniunctio. Altera enim persona Roma est, altero pede orbem calcans, quem vel iam superauerat, vel superaturam se sperabat.
FVLVIAE
Gentis plebeiae in multas diuisae samilias, vnius tantum
CN. FVLVII
in argenteis denariis memoria reperitur; quis tamen hic Fuluius fuerit, quibus-ve temporibus vixerit, quod multi ex ea gente hoc praenomine vsi sint, nihil certi afferre possum: quia tamen cum Q. Metello, & M. Calidio M. Tullij coaetaneo Trium-Vir Monetae cudendae fuit, Ciceronis ipsius temporibus floruisse possumus suspicari.
FOVLVIVS
autem veteres scribebant, vt
FOVRIVS
& multa huiusmodi Graecam Scripturam imitati.
FVNDANIAM
quoque Gentem plebeiamfuisse; cum ex aliis, tum ex
Lib. 35
Liuio constat, qui
M. FVNDANI
facit mentionem AEdilis plebeij. In tabula etiam aenea apud Alexandrum Farnesium Cardinalem, in qua Plebiscitum pro
THERMESIBVS MAIORIBVS PISIDIS
perscriptum est, mentio fit
C. FVNDANI C.F. TR. PL. DES. QVI PLEBEM PREIMVS SCIVIT:
qui quidem Fundanius (quando a temporum ratione non abhorret, quibus id plebiscitum perscriptum est, post annum scilicet
DLXXXI.
quo
Lib. I. de re rustica.
L. Gellius Cn. Cornelius Consules fuerunt) potest is esse, quem M. Varro socerum suum appellat: ad eum autem referendos esse opinor huius tabellae denarios, licet alij C.
FVNDANIO
tribuerint ei, qui cum C. Sulpicio Consul
Sat. I. l. 01.
fuit anno
D X.
Ex ea Familia fuit ille de quo Horatius,
Arguta meretrice potes Dauoque Chremeta
Eludente Senem comis garrire libellos
Vnus viuorum
FVNDANI
,
etc.
Li. 9. Li. 39.
FVRIA
Gens in patricias diuisa fuit Familias & plebeias, vt ex Liuio colligimus, qui L. Furij Tr. Pl. facit mentionem, & alibi M. Furij Lusci Aedilis, a quo Ludi Plebeij diem vnum instaurati sunt. Nobis, patriciae
PVRPVREONVM, CRASSIPEDVM, & PHILORVM
denarios videre licuit: nam
FVRIVS BROCCHVS
incertum est, patricius-ne an plebeius
1..
fuerit. Primus tabellae denarius ad
L. FVRIVM PVRPVREONEM
pertinet, qui Praetor de Galleis triumphauit anno
DLIV. & DLVII.
P. autem
FOVRIVS CRASSIPES
qui secundum denarium cusit, & cognominis originem, pedis nota; & Aedilitatis honorem, sella Curuli, indicare voluit. Primus vero ex ea Familia qui
CRASSIPES
dictus fuit, Graecum nomen οίδίποις imitatus est; quemm απὸ τοῦ οιδἠματος τἕν ποδῶν, hoc est a tumore pedum Oedipodem appellatum fuisse Graeci Poetae tradunt. De
P. FOVRIO CRASSIPEDE
Aedile Curule nulla exstat mentio apud Scriptores. Liuius M. Furium Crassipedem Trium-Virum deducendae anno
DLIX.
& Praetorem anno
LXVI.
nominat. Fortasse autem denarius a Furio Crassipede Ciceronis
3.
genero signatus est. Tertius denarius cusus a
M. FVRIO L. F. PHILO
fuit, in memoriam sine dubio eius triumphi, quem egit P. Furius Philus anno
DXXX.
de Galleis Liguribus. M. autem Furium, qui L. F. in eo denario describitur, opinor filium fuisse L. Furij Phili Praetoris anno
DLXXXII.
Lib. 42. Lib. 6. c. 1.
cuius meminit Liuius. De
CN. FVRIO BROCCHO
nullam apud veteres Scriptores, praeterquam apud Valerium Max. reperio mentionem; is enim meminit Cn. Furij, qui a Broccho in adulterio deprehensus, Familiae stuprandus obiectus est: opinor autem corruptum esse Valerij locum, atque
P iij
ex huius denarij autoritate ita corrigendum esse.
Cn. Furium Brocchum, quem (deest nomen) deprehenderat, Familiae stuprandum obiecit &c.
Lib. 3 In Verrem.
T. Brocchum quemdam nominat Cicero pro Q. Ligario: & Anneum Brocchum, alibi. Aedilem Curulem fuisse Brocchum hunc, qui Trium-Vir denarium cusit, ex sella Curuli intelligere possumus, & imagine Cereris, quae rei frumentariae praeesse putabatur, quam curabant Aedilies.
Brocchus autem is dicebatur apud veteres, cuius dentes eminebant; vt ex Varrone, Plinio, Noino satis intelligitur.
Lib. 5.
GALLIA
Gens 'inter Patricias-ne, an plebeias numeranda sit, ex iis Scriptoribus, qui circumferuntur, elici non potest. Cicero in Verrem, C. Gallium Senatorem hominem Equestrem appellat; patrem fortasse
C. GALLII
huius qui nummos aereos signauit, cum esset Trium-Vir sub Augusto. Idem Cicero meminit Q. Gallij Praetoris anno
DCLXXXVIII.
L. Cotta & L. Torquato Coss. quemque anno sequenti de ambitu accusatum
Lib. 3.
defendit ae oratione, quae non exstat. Ipse in Bruto, Asconius in Corneliana, Valerius Maximus lib.
VIII.
cap. x. Quinctilianus lib. II. cap. III. Εδοξε δὲ, inquit Appianus, τῆς δὲ τῆς ἡμέρας Κοῖντος Γελλίος ἀδελφὸς Μαρ́κου Γελλίου συνόντος Αντωνίῳ τὴν πολιτικὴν στρατηγίαν αῤ́χων, &c. Ex quibus verbis colligimus Q
Cap. 6.
Gallum Praetorem Vrbanumfuisse, et M. Gallij fratrem, de quo ita scribit Suetonius in Tiberio. Post reditum in vrbem a M. Gallio Senatore testamento
Lib. 6. c. 1.
adoptatus hereditate adita, mox nomine abstinuit, quod Gallius aduersarum Augusto partium fuisset.
C. GALLII
apud Valerium Maximum mentio etiam exstat.
GELLIAE
Gentis duos tantum denarios, qui in hac tabella expressi
1.
sunt, nobis videre licuit. Eorum primus ad
GELLIVM
fortasse pertinet Cn. Pompeij Legatum in bello maritimo contra Piratas, cuius
Lib. 50
2.
meminit Florus. Secundus sine dubio ad
L. GELLIVM POBLICOLAM
spectat, qui denarium signauit, cum esset Antonij Quaestor Pro-Praetore:
Lib. 67.
postea cum M. Cocceio Nerua Consulatum gessit anno
DCCXVII.
de eo ita scribit Dio, O δὲ δὴ Γέλλιος ἐφωράθη μὲν, ἔπαθε δὲ δεινὸν οὐδὲν. ὁ γὰρ Βροῦτος
ἐκεινόν τε ἐν τοῖς Φιλτὰτοις ἀεὶ νομίσας ἐ̃ιναι, καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μαρ́κον Μεσσάλλαν πάν τῷ Κασσίῳ προσκείμενον εἰδὼς, ἀφῆχεν αὐτὸν. καὶ ὸς ἐπέθετο μὲν καὶ τῷ Κασσίῷ, οὐδεν δὲ τότε κακὸν ἔπασθεν. αἴτιον δὲ, ὅτι ἡ μήτηρ αὐτοῦ Πάλλα προμαθοῦσα τὴν ἐπιβουλὴν, δείσασα περὶ τε τῷ Κασσίῳ μὴ προκαταληφθῆ (σφόδρα γάρ ἀυτον ἠγὰπα) καὶ περὶ τῷ υἱῷ μὴ καταφωράθῃ τότε ἐπιβούλευμα αὐτὴ ἑκοῦσα τῷ Κασσίῳ προεμήνυσε, καὶ τὴν σωτηρίαν του παιδὸς ἀντέλαβεν, οὐ μέν τοι καὶ βελτίω ἀυτὸν ἐποίησε, πρός τε γάρ τα Καίσαρὰ, καὶ πρὸς τὸν Αντὼνιον ἀπὸ τῶν εὐεργετῶν ἀπηυτομόλησεν; hoc est;
Gellius autem insidiarum conuictus, nullo supplicio est affectus: nam eum cum semper inter primos amicos sibi Brutus duxisset, ac M. Messalam fratrem eius Cassio coniunctissimum videret, missum fecit. Sed idem Gellius post Cassio quoque perniciem machinatus est, iterum quidem impune, cum mater eius Palla mature cognitis insidiis, Cassio metuens ne iis opprimeretur(vehementer autem eum diligebat) filio vero ne deprehenderetur, ipsa vltro insidias Cassio detexisset: ac filij salutem praemium habuit, ne sic quidem meliorem factum, nam a suis benefactoribus ad Caesarem & Antonium transfugit. Huius pater
L. GELLIVS
Consul fuit cum Cn. Lentulo Clodiano anno DCLXXXI. Cicero in Pisonem & in oratione ad Quirites post reditum.
HELIVS TVBERO
,
qui in hoc nummo cernitur, is est de quo suetonius haec habet.
Q. inquit,
TVBERO
tradit haeredem ab Iul. Caes. scribi solitum ex Consulatu ipsius primo vsque ad initium ciuilis belli Cn. Pompeium idque militibus pro concione recitatum.
Qui locus tametsi nomen
Lib. 1.
omittat est tamen vnde supplere facile possimus, M. Cicero, inquit A. Gellius, in libro qui inscriptus est de Iure Ciuili in artem redigendo, verba haec posuit. Nec vero scientia Iuris maioribus suis
Q. HELIVS TVBERO
defuit doctrina etiam superfuit; disciplinas enim inquit A. Gellius Stoicas & Dialecticas percalluerat.
HELIAE
Familiae vnum illud vestigium apparet, qua propter fuerit-ne plebeia an patricia, nescio, nisi ad
AELIAM
Gentem referatur: haec enim scripturae varietas in aliis etiam animaduertitur; etenim Enna ciuitas Siciliae cum aspirationis nota H. in nummis reperitur, & Hegestani pro Segestanis, & certe
TVBERO
AEliorum cognomen est, vt ex Dione constat, qui Q. AElium, Q. F. Tuberonem Consulem in annum
DCCXLII.
coniecit.
Ep. 32. l. 10. ad Planc.
HERENNIA
Gens plebeia in Balborum Familias & Gallorum diuisa fuit. L. Herennij Balbi meminit Paedianus in Miloniana: Galli Asinius
Ep. 15. & 17. lib. 1. ad Att. In Bruto.
Pollio, C. Herennij Tribuni Pl. qui P. Clodium ad plebem traduxit, facit mentionem Cicero. M. autem
HERENNIVS
hic, qui denarium cum signo pietatis cusit, Cos. fuit ex Kal. Nou. anno
DCCXX.
filius fortasse M. Herennij eius, qui Consulatum gessit cum C. Valerio Flacco anno
DCLX.
de quo Cicero ita scribit.
M. Herennius in mediocribus oratoribus latine & diligenter loquentibus numeratus est: qui tamen summa nobilitate
hominem cognatione, sodalitate, collegio, summa etiam eloquentia L. Philippum in Consulatus petitione superauit, &c.
AEneas autem Anchisem humeris ferens, Pietatis symbolum antiquis fuit, quod in aliis etiam vetustatis monumentis reperitur.
HIRTIA
Gens, incertum patricia-ne an plebeia fuerit. Eius exstat mentio in antiqua Inscriptione, cuius exemplum subiecimus.
A. HIRTIVS A. F. M. LOLLIVS M. F.
FVNDAMENTA FORNICIS FACIVNDA COERAVERE
EIDEMQVE PROBAVERE.
HIRTIVS
Caesare tertium Consule signauit, Praetorem eum fuisse anno
DCCVII.
intelligimus, & fortasse cum in Prouincia esset, nummum huiusmodi cusisse: licebat enim Praetoribus, & eorum Quaestoribus, Legatis-ve, cum ad alios, tum ad militarem praecipue vsum, quo stipendio militibus commodius persoluerentur, aurum argentum-ve in Prouinciis signare. A. autem
HIRTIVS
triennio post Praeturam Consul factus, cum C. Vibio Pansa, in proelio contra M. Antonium ad Mutinam dimicans, occisus est. Eiusque corpus Romam perlatum, in Campo Martio publica sepultura conditum fuit.
Lib. 119.
Liuius in Epitoma, & alij.
HORATIAE
Gentis patriciae vnus tantum reperitui denarius ab aliquo ex ea Gente in Horatij Coclitis memoriam primum signatus, deinde a Traiano Imp. restitutus, vt ex denarij in hac tabella impressi Inscriptione
Q
intelligere possumus. De
HORATIO COCLITE,
ad quem nummus
Lib. 2.
hic pertinet ita scribit Liuius; Pons sublicius iter paene hostibus dedit, ni vnus vir fuisset Horatius Cocles.
Id munimentum illo die fortuna Vrbis Romanae habuit. Qui positus forte in statione pontis, cum captum repentino impetu Ianiculum, atque inde citatos decurrere hostes vidisset, trepidamque turbam suorum arma, ordinesque relinquere; reprehensans singulos, obsistens, obtestansque Deum & hominum fidem testabatur, nequicquam deserto praesidio eos fugere, si transitum pontem a tergo reliquissent. (paulo post) Tum Cocles. Tiberine, inquit, pater Te sancte precor, haec arma, & hunc militem propitio flumine accipias ita sic armatus in Tiberim desiliuit: multisque desuper incidentibus telis, incolumis ad suos tranauit: rem ausus plus famae habituram apud posteros, quam fidei.
Lib. 4. Lib. 3. c. 1.
Eadem de
COCLITE
narrant Dionysius, Valerius Maximus & alij, eique statuam aeneam ob hoc factum decretam in foro Romano fuisse, praeter
Lib. 5. Lib. 2.
Dionysium scribit Liuius & Plutarchus in Poblicola.
HOSIDIA
Gens ab Appiano quidem & Dione nominatur, & Tertulliano, qui meminit
HOSIDII GETAE
Poetae, non tamen ex eorum verbis elici quicquam potest, vnde plebeia-ne an patricia fuerit scire possimus.
Lib. 3. de bello ciuili. Lib. 47.
Appianus & Dio faciunt mentionem
HOSIDII GETAE
proscripti à TriumViris & a filio seruati. Male tamen apud Dionem, Οπαῖον δὲ δὴ Γέταν, pro Οσίδιον Γέταν, in vulgatis libris scriptum est. Fuit is fortasse pater
HOSIDII
huius, qui argenteos denarios cusit. Idem Dio meminit C. Hosidij Getae, qui Trium-Vir huius, vt opinor, filius fuit: sed eodem librariorum errore. Σίδιον Γέταν appellat pro Οσὶδιον Γέταν eius verba sunt haec. πρὶν δὲ δὴ Γάϊος Οσὶδιος Γὲτας κινδῦνεύσας ἁλῶναι, ἔπειθ' οὕτως ἐκράτησεν, ὥστε καὶ τινας̀ ἐπινικίους καὶ πέρ οὐχ ὑπατευχὼς, λαβειν.
Hoc est, donec
C. HOSIDIVS GETA
cum prope in hostium potestatem venisset, ita eos vicit, vt ei propterea honores triumphales, quamquam Consul non fuisset, dati sint.
Sed posterior hic Hosidius floruit Claudio iam imperante: Hosidiae Familiae mentio est in basi marmorea ita inscripta,
C. HOSIDIVS MAR
CIANVS CVM SVIS
PANTHEO
SACRVM.
HOSTILIAE
Gentis, quae ab Hosto quodam Hostilio Medullino, vt creditur, originemduxit, qui Romulo regnante Romanam Ciuitatem adeptus fuit, crebra est mentio apud Scriptores: Eius autem Gentis, Familiae reperiuntur in monumentis Capitolinis, Tulli Regis, & Mancinorum,
Lib. 27. In lib. de re Rustic.
apud Liuium Tubulorum & Catonum.
SASERNAE
pater & filius, qui de agricultura scripserunt, nominantur a Varrone: quia vero Tullus Hostilius Rex Pauori, Pallorique, vt idem Liuius scribit, fanum vouit, existimabat
Lib. I.
1.
amicus meus horum Deorum imagines in primo & secundo huius tabellae
2.
denario, ab Hostilio Saserna ad progenitoris illustranda monumenta
Lib. 5. de bel. Afric.
expressas esse. Quem ego
SASERNAM
opinor eum esse, qui a Caesare, Lepti cum praesidio relictus est, vt scribit Hirtius. Dianae Ephesiae &
3.
Victoriae simulacra in altera secundi denarij & tertij cur ab Hostilio signata sint, quaerendum est. Fortasse autem Ephesia Diana ad eius Praeturam refertur, in qua Prouinciam Asiam obtinuerit : Victoria vero, ad Tulli Regis de Albanis triumphos, quos egit Alba diruta, spectare poterit.
ITIAE
Gentis vnus tantum denarius reperitur, atque is quidem a
L. ITIO
signatus, vt opinor, ad quem Horatij exstat ode XXIX.
Lib. 1.
inscripta ad
L. ITIVM
: sic enim in vetustissimis codicibus pro
ICCIVM,
scriptum reperiri, admonuit me vir eruditissimus, idemque
Q ij
humanissimus Carolus Langius, qui denarij huius exemplum ad me Leodio perhumaniter misit: Horatij versus sunt hi,
ITI
beatis Arabum inuides
Gazis: &c.
Lib. 30 Philipp.
Cicero nominat M. quemdam Iccium, corrupte, vt opinor pro
M. ITIVM:
qui quidem error in Atiae quoque Familiae nomen irrepsit, in quo ab imperitis librariis, qui pro Atio, Accium scripserunt, peccatum passim fuit.
Lib. 5. de bel. Gall.
Portum etiam Itium pro Iccium, vt erat in vulgatis, ex vetustissimo exemplari apud Caesarem iam pridem reposuimus.
Quaequidem coniectura si locum habet,
Ep. 2. l. 1.
erit quod suspicemur hunc esse ad quem Horatius,
Fructibus Agrippae Siculis quos colligis
ICCI,
Si recte frueris non est vt copia maior
Ab Ioue donari possit Tibi. etc.
IVLIAM
Gentem Familias habuisse patricias, & plebeias inter Scriptores satis constat. Patriciae
CAESARES
tantum in denariis qui circumferuntur, habemus:
BVRSIONVM
enim nulla apud Scriptores exstat mentio, vnde
1.. patricij-ne an plebeij fuerint scire possimus.
SEXTVS IVLIVS CAESAR
qui in primo tabellae denario descriptus est, cum multi ex Caesarum Familia eo praenomine vsi sint, difficile est quis fuerit, affirmare. Potest tamen is esse, qui anno
DCLX.
cum L. Marcio Philippo Consul fuit:
quibus Coss. sociale bellum initum est.
CAISAR
autem,
COILIVS, AIMILIVS,
& alia eiusmodi Graeco diphthongo protulerunt antiqui,
2.
Graecam scribendi rationem secuti. Secundus & tertius denarius ad L.
3.
IVLIVM CAESAREM
qui cum P. Rutilio Lupo Consul fuit anno DCLXIII. referri possunt.
Ab eo lex Iulia appellata est, qua ciuitas data est sociis qui in officio remanserant, auto cito redierant.
In eo autem adiectus est numerus
XVI.
ob eam causam, quod eo anno quo denarius huiusmodi signatus est, pressus aere alieno populus Romanus fecerat, vt denarius sexdecim assibus permutaretur, quinarius octonis, serstertius quaternis : quod primo bello Punico a Q. Fabio Maximo Dictatore primum, mox ab aliis quoque in maxima
Lib. 33. c. 3.
aeris penuria factum fuisse, & Plinius scribit, vt in denariorum Inscriptionibus ipsi obseruauimus. Tertius quidem denarius ad
L. IVLIVM
huius filium potest pertinere, qui Consul fuit cum L. Marcio Figulo anno DCLXXXIX. quemque AEdilem fuisse, ex symbolo spicae, quo AEdiles vtebantur, intelligere possumus.
4.
Quartus denarius cusus est, vt opinor, a L. Iulio superioris Iulij filio, qui in Africa Catoni Pro - Quaestore fuit bello Caesariano : eius meminerunt plurimi scriptores. Ad eandem vero Gentis originem indicandam, Venus
Caesar, lib. 1. & 2. de bel ciuil. Cicero, l. 6. ad Att. Hirtius, lib. 5. de bel. Africo. Dio. lib. 43.
curru Cupidinum vecta in hoc denario expressa est.
Quintus & sextus denarius ad C. Iul. Caes. Dictatorem pertinere videntur cuius monumenta priusquam singulatim attingamus, operae pretium est rationem reddere, cur in hunc ordinem ea a nobis digesta sint, ac primum hicollocandi primi mihi visi sunt, qui Gentis originem celebrant, deinde qui eius magistratus indicant, vt Consulatus & Dictaturas, in quibus ea disposuimus, quae ad vnumquemque pertinerent. Ita qui victorias indicant in tertium Consulatum coniecimus, quem inniit
A. V. DCCVII.
quamquam enim ante secundum Consulatum Gallias subegerit, postmodum Iubam, AEgyptum, Pharnacem, tamen quoniam nulla est nota, qua trophaea in his nummis signata inter se distingui possint, omnia simul coniunximus, & ad hunc annum retulimus, quo de Galleis simusl, de Ponto, de AEgypto, de Africa, triumphum egit. Imperatoriam dignitatem quo applicem, nescio: nam cum Pro-Cos. Gallias sortitus est, idoneam, vt loquitur Suetonius, triumphorum materiam, iam inde
IMPERATORIS
appellationem accepit, vt ante secundum Consulatum ea collocanda sint. Sed cum Suetonius Imperatorem appellatum fuisse ait, quod inter summos & prope diuinos honores enumerat, verisimile est, prouecta iam ad summum fortuna hunc titulum illi delatum esse. Nisi concilianda haec ita sunt, vt Imperatoris dignitatem tanquam temporariam primum acceperit quam indicant hi denarij, cum Imperatoris praenomen tanquam perpetuum & addictum honorem postea retinuerit. Itaque bidenarij, quibus Imperator tanquam dignitatis nomen inscribitur primi collocati sunt. Is vero qui Imper. praenomen habet inter vltimos reiectus est. Saquuntur ea quae huius αποθέωσιν indicant, & honores postmodum decretos. Vltimo quae Colonias deductas exhibent. Pontificatus Consulatui praemittendus erat, sed nullus apparet denarius, qui hunc solum indicet, itaque potior Consulatuum & Dictaturae visa est habenda ratio.
5.
Quintus itaque denarius Iuliae Gentis originem à Venere indicat, de qua Caesar ipse gloriatur in oratione, quam habuit pro rostris in funere Iuliae.
Amitae, inquit, meae Iuliae maternum genus ab Regibus ortum:
Q iij
paternum cum Diis immortalibus coniunctum est. Nam ab Anco Marcio sunt Marcij Reges, qno nomine fuit mater: a Venere Iulij, cuius Gentis
Lib. 2
Familia est nostra.
Eκ γάρ Aἰνείου, inquit Appianus, καὶ Ιούλιου τοῦ Αἰνείου τὸ τῶν Ιουλὶων γένος, &c. hoc est Ab AEnea enim & Iulo Iulia gens, &c.
Iulius a magno deductum nomen Iulo,
inquit Virgilius.
Huc igitur sine dubio respiciens is, qui denarium cusit, Veneris caput in vna parte, in altera AEneam sublato humeris Anchise manu Palladium gestantem signauit.
Quodquidem tanquam perfidiae & proditae patriae pretium, vt liceret illi per Agamemnonem permissum fuerat vt humeris auferret quod potissimum putaret: quoniam autom concessam licentiam non ad diuitias retinendas,
De Orig. Gentis Romanae.
sed ad Parentis et Filij et Penatium salutem conuerterat, hac pietate permoti Principes Achiuorum remisere, vt reuerteretur domum atque inde omnia secum quae vellet auferret, vt ait Lucatius apud Sex. Aurel. Victorem. Eandem
Tristanus a S. Amante.
Caesaris originem celebrat sextus denarius, quem quidem interpretatus est diligenter &
6.
acute Nobilis Antiquarius. Videtur illi, nec absurde, Venus ad Anchisen in Ida monte iacentem deduci a genio Gentis Romanae cuius interuentu compressa Venus sobolem
Ludouicus Nonnius.
edidit corum qui ab AEnea per Iulum editi leges Orbi dederunt. Falsitatis suspectum habet hunc denarium author antiquitatis intelligentissimus. Apud nos non reperitur.
7.
Septimum denarium cuius in vna parte Veneris caput, in altera copiae cornu signatum est, opinor in dedicatione Templi Veneris Genetricis, vel Felicitatis Deae ex S. C. cusum fuisse: atque ex eo genere nummorum esse, qui in buinsmodi dedicationibus & ludis, velut missilia quaedam spargi populo solebant. Sparsa & populo missilia, inquit Suetonius, omnium rerum per omnes dies singula quotidie millia: auium cuiusque generis multiplex penus, tesserae
Lib. 43.
frumentariae, vestis, aurum, argentum, gemmae, margaritae &c. De Templo Veneris a Caesare dedicato, ita scribit Dio. Tαυτην δὲ οὖν καὶ τὸν νεὼν, τὸν τῆς Aφροδὶτης, ὡς καὶ ἀρχηγέτιδοs τοῦ γένους αὐτoῦ οὔσης πoιήσας, καθιέρωσεv εὐθὺς τότε καὶ πολλoυς̀ γ' ἐπ' αὐτοῖς καὶ παντοδαπους̀ ἀγῶνας ἔθηκεν.
Hoc est, Forum vero & Templum Veneris Genetricis (quam sui generis autorem ferebat) a se condita Caesar statim tunc consecrauit, multaque ibidem & varia spectacula
Lib. 44.
edidit.
Idem quoque Dio de Felicitatis item Templo meminit quod Caesar exstruxit. Venerem autem ita coluit vt eius typo epistolas & diplomata obsignare sit solitus.
1.
D
E primo denario, quod quidem ad M.Mettium attinet, & caeteris in quibus idem Quartum - Vir, vt opinor, cudendae monetae signatus est, in Gente
2.
METTIA
dicetur.
Secundus & tertius huius tabellae denarij ab
LVCIO
3.
AEMILIO BVCA
Quartum - Viro cum imagine Caesaris signati sunt. Atque in primi altera parte Veneris Genetricis siue Victricis simulacrum stans, a qua per AEneam trahebat originem Caesar, expressum est. In secundo vero ad indicandam concordiam, manus iunctae cum Inscriptione
L. AEMILIVS BVCA IIII-VIR.
Supra enim diximus Caesarem cum antea tres tantum viri cudendae monetae praefuissent, eorum numerum auxisse, & vt essent pro tribus quatuor, fecisse; quod cum ex ipsis denariorum
Cap. 47.
Inscriptionibus constat, tum ex iis Suetonij verbis, quae in Flaminia gente protulimus. Senatum, inquit Suetonius, suppleuit, patricios allegit. Praetorum, AEdilium, Quaestorum, minorum etiam magistratuum numerum ampliauit, &c.
Augustus deinde, vt Treuiri rursus essent instituit. Vnde opinor Dionem scripsisse Trium-Viros monetales ab Augusto institutos esse, cum Quartum-Viros, ad Treuiros reductos fuisse, dicere debuisset.
4.
Quartus denarius a
P. SEPVLLIO MACRO
cusus est, quem propter adiectum cometem mortuo iam Caefare
signatum esse exictimamus, nisi forte
5.
sidus Veneris indicat.
In quinto nihil est quod sit magnopere notatu dignum,
6.
praeter Caesaris Pontificatum qui noto vasis typo significatur.
Sextus a
C.
7.
MARIDIANO
in honorem Iulij percussus est, de quo infra dicetur.
Septimus &
8.
octauus denarius vt Apparet, a L. AEmilio Buca Quartum-Viro cusi sunt, eo anno, quo Caesar Dictaturam in perpetuum accepit, qui fuit Vrbis conditae
DCCVIII.
quo quidem anno inter caeteros honores Caesari decretos, hic quoque tributus est, vt nummi cum eius imagine signarentur. Quae in
Dio lib. 44
septimo denario notata sunt, Orbis quidem, imperium totius orbis terrarum Caesari delatum; Fasces, Iustitiam; Manus, Concordiam; Caduceus, Pacem;
In Orat. ad Senat.
Securis, Religionem significare videntur: quae Caesar, vt est apud Dionem, populo Romano in Reipublicae gubernatione se praestiturum pollicitus fuerat.
1.
PRIORES
tres huius tabellae denarij ab eodem
L. AEMILIO BVCA
2.
Quartum-Viro cum imagine Caesaris signati sunt, atque in eorum
3.
primi & tertij altera parte, Veneris Genetricis siue Victricis simulacrum stans, a qua per AEneam trahebat originem Caesar, expressum est. Secundus
4.
in superioris tabellae commentariis explicatus est. Quartus denarius ab
ALLIENO
Praetore, qui Siciliam Pro-Consulari potestate obtinebat,
Hirtius 1.5.
signatus est, Caesare II. Consule cum P. Seruilio Isaurico anno DCCV. quo
5.
quidem anno in Africam traiecit. Ex quinti tabellae denarij Inscriptione, atque ex impressa in eo Cereris imagine, spicis coronata, coniicimus Caesare Consule, & Dictatore vtrumque tertium, anno
DCCVII.
Africa
deuicta,
deuicta, ex eaque magna frumenti copia relata, monetam huiusmodi
Lib. 48
cusam esse : quibus accedit Dionis autoritas, & Plutarchi in Caesare. In
6.
sexto aureo nummo Iulij Caesaris Pontificatus, Auguratusque instrumenta
7.
expressa sunt, de quibus abunde diximus supra. Septimus ad Sepullium Macrum refertur, cum Caesaris habitu Pontificali, viuente adhuc Caesare
8.
percussum esse opinor. De octauo in sequenti tabella dicetur.
PRIMVS,
secundus, tertius, quartus & quintus huius tabellae denarij
1.
referunt, vt opinor, victorias ac trophaea de Galleis & Germaneis,
2.
aliisque Gentibus a Caesare deuictis. Atque de trophaeo quidem, quod
Lib. 12
3.
Caesar Dictator iterum superato Pharnace erexit, meminit Dio his verbis.
4.
Καῖσαρ δὲ ἐπὶ τῇ νίκῃ καί περ οὐ πάνυ διαπρεπεῖ γενομένῃ, πoλὺ ες ὅσον ἐπ' οὐδεμίᾳ ἄλλῃ
5.
ἐφρόνησεv, ὸτι ἔντε τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ ὣρᾳ καὶ ἦλθε πρὸς τὸν πολέμιoν, καὶ εἶδεν ἀυτὸν, καὶ ἐνίκησε καὶ τάτε λάφυρα πὰντα, καὶ τοι πλειστα γενόμενα, τοῖς στρατιώταιs ἐδωρήσατo, καὶ τροπαῖoν ἐπειδήπερ ὁ Μιθριδάτης ἀπὸ τοῦ Τριαρίου ἐνταιθὰ πoυ ἐγηγέρκει, αντανέστησε.
Hoc est, ea victoria, quamuis non splendidissima, Caesar magnopere se iactauit, vt nulla alia magis, quod eadem die, & peruenisset ad hostem, & vidisset eum & vicisset : manubias omnes, quamuis plurimae erant, militibus donauit. Cumque trophaeum eo in loco Mithridates de Triario statuisset,
ipse ne religione se obstringeret si trophaea, rem Marti sacram,
AEneid. l. 7
demolitus fuisset ad delendam nominis Romani contumeliam suum de Pharnace opposuit, etc.
Huiusmodi trophaeum descripsit Virgilius, his versibus,
R
Ingentem quercum decisis vndique ramis
Constituit tumulo: fulgentiaque induit arma
Mezenti, Diuis exuuias; tibi magne trophaeum
Armipotens : aptat rorantes sanguine cristas,
Telaque trunca viri, & bis sex thoraca petitum,
Perfossumque locis : clypeumque ex aere sinistrae
Subligat : atque ensem collo suspendit eburnum.
Veneris imago, ad quam Iuliae Familiae origo refertur, lituus, & securus Caesaris sacerdotiorum insignia, in his denariis adiecta sunt ob ea, quae supra
6.
diximus.
Iisdem victoriis adstipulatur sextus nummus quem Traianus resiituit. Venerem victricem (cuius nomine tamquam signo in Pharsalico prelio vsus est Caesar) figura stans exhibet columna innixa cum casside, iaculo, & clypeo.
Ad victoriam ex
7.
Africa de Iuba Rege indicandam, Elephantem in altera septimi denarij parte expressum esse opinor: licet ad Elephantum quoque spectaculum in harena
Lib. 8. c. 7.
a Caesare editum referri possit, de quo meminit Plinius.
Potest etiam ad nomen Caesarum referri, Auus autem Caesaris, inquit Seruius, in Africa manu propria occidit Elephantum qui Caesar, dicitur Poenorum lingua. Solitos autem esse cum Draconibus internecino bello pugnarc Elephantos, ait Plinius.
De Caesaris Auguratu & Pontificatu Maximo, quorum insignia in quinto tertiae tabellae denario notata
Cap. 13.
sunt meminerunt Cicero in Ep. ad P. Seruilium, Suetonius, Plutarchus in
Lib. 37.
Caesare, Antonio, & in Apophthegmatis, & Dio.
De Pontificatu haec
Lib. 2.
insuper addit Velleius, Ante Praeturam victus Maximi Pontificatus petitione Q. Catulus omnium confessione Senatus Princeps, &c.
Factus est autem
Suet. in Iulio c. 13.
Caesar Pontifex Maximus in locum Metelli Pij, superatis,
profusissima largitione,
competitoribus nobilissimis Q. Lutatio Catulo, & P. Seruilio Isaurico.
8.
Octauus aereus nummus a
C. CLOVIO
Vrbis Praefecto anno
DCCVII.
Caesare Dictatore III. cusus est, impressa in eo Victoriae imagine, & spoliis de Iuba Rege ac Scipione, confecto bello Africo relatis: nec enim dubitandum est, quin ad res prospere a Caesare in Africa gestas respexerit
CLOVIVS;
de quibus eodem quoque anno, quo nummus huiusmodi percussus est, triumphum egisse CAelarem constat. Simulacrum Mineruae in altera nummi parte cum angue, quale a Graecis Poätis fingitur, expressum est : nec abs re hostium spoliis onustum, quando Victoriam Mineruae, πάρεδρoν, hoc est, adsistricem antiquos appellasse scribit in Fabulis Pharnutus.
1.
PRIMVS
nummus aureus a
L. MVNATIO PLANCO
Praefecto Vrbis cusus est, cum vase Pontificatus Maximi insigni & Victoriae imagine, quam de Iuba Rege ex Africa Caesar Dictator III. retulerat. De M. Mettio
2.
qui secundum tabellae denarium cusit dicetur in Gente
METTIA.
Dictatura
3.
quarta quam reponit inscriptio conuenit in annum
V.C.DCCIX.
quo ouans ex monte Albano
VII.
Kalend. Febr. Vrbem iniit.
Tertius aureus nummus
Lib. 2. bel. ciuil. Lib. 43. Cap. 45.
pertinet ad id quod de Caesare Dictatore tradunt Appianus, Dio, & Suetonius, ei scilicet, cum Dictator quartum esset, ius laureae perpetuo gestandae concessum fuisse. Suetonij verba sunt haec : Ex omnibus decretis sibi a Senatu populoque honoribus, non aliud aut recepit, qut vsurpauit
4.
libentius, quam ius laureae coronae perpetuo gestandae. Quartus huius tabellae denarius a
L. MVSSIDIO LONGO
IIII Viro monetae cudendae signatus est. In eius autem vna parte Caesaris imago, in altera Dearum symbola expressa sunt, quibus Senatus in Caesaris honorem templa tum dedicauerat:
Plntarchus in Caesare. Dio. lib. 48.
eae vero sunt,
CLEMENTIA, AEQVITAS, LIBERTAS PVBLICA, CONCORDIA NOVA ET FELICITAS.
FAelicitatis & Concordiae Symbola sunt cornucopiae & caduceus : nauis gubernaculum, & pila ad Orbis terrarum imperium refertur, cuius gubernatio clementiae & Aequitati Caesaris commissa erat: his autem adiectus est apex, cum ad indicandum Caesaris Sacerdotium (fuit enim, vt diximus, Flamen Dialis) tum vt eo
R ij
5.
notaretur religio principis, & pietas erga Deos immortates.
Quintus denarius Imperatoris praenomen indicat, quod tantam illi conflauit inuidiam vt inter causas
6.
necis à Suetonio recenseatur.
In altera sexti denarij parte (quem a Sepullio Macro cusum fuisse Inscriptio docet) Clementiae templum signatum est, de quo Plutarchus, Dio & alij meminerunt. Plutarchi verba in Caesare sunt haec. Kαὶ τότε τῆς ἐπιεικείας ἱερὸν οὐκ ἀπὸ τρόπιν δοκουσιν χαριστήεριoν ἐπὶ τῇ πραότητι ψηφίσασθαι,
καὶ γάρ ἀφῆκε πολλους̀ τῶν πεπoλεμηκότων πρὸς αὐτον, ἐνίσις δὲ καὶ τίμας, καὶ ἀρχας̀, ὡς Βρούτῳ, καὶ Κασσίῳ προσέθηκεν.
Hoc est, Ac Clementiae quidem Aedem tunc non immerito ad honorandam lenitatem Caesaris decreuisse eos dicas. Quippe hostibus suis multis salutem dedit, nonnullis honores & magistratus,
7.
velut Bruto &. Cassio addidit.
Septimus denarius a
C. COSSVTIO MARIDIANO
Quartum-Viro, vt opinor, percussus est. Caesaris effigies cum habitu Pontificali refertur cum hac Inscriptione,
CAESAR PARENS
Lib. I 6. in Epitom. In Caes. 76.
PATRIAE.
Quamuis autem Liuius scribat,
PATRIS PATRIAE
titulum viuenti Caesari tributum fuisse,
in qua etiam sententia est Sueton.
Ciceronis tamen autoritas me magis mouet, qui occiso iam a coniuratis, decretum ei hunc honorem tradit: nisi forte viuentem Caesarem
PATREM PATRIAE
appellatum fuisse credamus, mortuum vero
PARENTEM;
quod mihi insigniter frigidum videtur,
aut eumdem mortuo iteratum honorem qui viuo delatus fuerat.
Ep. 3. ad Cassium lib. 12.
Scriptorum loca super ea re sunt haec.
Auget, inquit Cicero, tuus amicus furorem in dies. Primum in statua, quam posuit in rostris, inscripsit
PARENTI OPTIME
MERITO: vt non modo sicarij, sed iam etiam parricidae iudicemini &c.
Ex quibus verbis satis constat, mortuo Caesarihunc honorem ab Antonio tributum fuisse, quo grauiori poena, id est parricidij damnaret, qui eum
Philipp. lib. 13.
intersecerant. Antonius in ep. ad Hirtium quae a Cicerone profertur:
Hostem, inquit, iudicatum hoc tempore Dolabellam, eo quod sicarium occiderit, & videri cariorem populo Romano silium scurrae, quam C.
Cap. 85.
Caesarem Patriae Parentem ingemiscendum est. Plebs, inquit Suetonius, statim a funere ad domum Bruti & Cassij cum facibus tetendit; atque Aegre repulsa, obuium sibi Heluium Cinnam, per errorem nominis, quasi Cornelius esset is, quem grauiter pridie concionatum de Caesare requirebat, occidit: caputque eius praefixum hastae circumtulit; postea solidam columnam prope viginti pedum lapidis Numidici in foro statuit; scripsitque
PARENTI
Lib. 126.
PATRIAE.
Caesar, inquit Liuius, ex Hispania quintum triumphum egit, & cum multi maximique honores ei a Senatu decreti essent, inter quos, vt
Lib. 44.
PATER PATRIAE
appellaretur, & Sacrosanctus ac Dictator in perpetuum esset, &c.
Dio assentiri videtur Liuio, his verbis. Πρός τε τούτοις τοιούτοις οὖσι, Πατέρα τε αὐτὸν τῆς πατρὶδος ἐπωνόμασαν, καὶ ἐς τὰ νομίσματα ἐνεχάραξαν.
Hoc est,
8.
Praeter haec
PATREM PATRIAE
eum appellauerunt, idque nomen denariis inscripserunt.
Octauus tabellae denarius Caesare occiso iam a coniuratis, & inter Diuos relato, cusus est a
Q. VOCONIO VITVLO
Quaestore Designato.
Nihil autem in eo est notatu magnopere dignum,
Cap. 88.
praeter inscriptionem
DIVI IVLI:
de qua ita scibit Suetonius, Periit sexto & quinquagesimo aetatis anno, atque in Deorum numerum relatus est,
non ore modo decernentium, sed & persuasione vulgi.
Siquidem ludis, quos primo consecratos ei heres Augustus edebat, stella crinita per septem dies continuos fulsit exoriens circam vndecimam horam. creditumque est animam esse Caesaris in caelum recepti, & hac de causa simulacro eius in vertice additur stella, &c.
Vitulus in altera denarij parte impressus, pertinet ad
VOCONII
cognomen de quo in
VOCONIA
Familia dicetur.
1.
PRIMVS
tabellae denarius ad
QVOCONIVM VITVLVM
Quaestorem Designatum vt & superioris vltimus pertinet de quo supra dictum
2.
est, & fusius in Gente
VOCONIA.
In secundo denario qui a L. FLAMINIO, Quartum-Viro, vt ex Inscriptione apparet, signatus fuit, nihil est magnopere notandum, nisi quod in altera eius parte vel Pacis signum expressum est,
vel, quod magis credam Veneris felicis, hoc enim nomen inter Hadriani & Antonini Nomismata occurrit. Caducens autem tam felicitatis quam Pacis est Symbolum. An IIII-Vir monetarius acquinquennalis, hoc est quinquennalibus ludis Praefectus, fuerit Flaminius dubitari potest.
Tertium denarium a
L. LIVINEIO REGVLO
3.
L. F. cusum esse post Caesaris mortem, duobus argumentis adducor vt credam. Primum quia lauri ramus imaginis occipitio adiectus est, quem
Lib 15. cap. vlt.
Augusto missum e caelo fuisse tradit Plinius, quamuis Dio non Augusto, sed Liuiae, nec de caelo sed ab aue in eius sinum iniectum dicat, cuius verba ex libro
XLVIII.
infra subiiciam. Deinde quia hic idem Liuineius
R iij
sub C. Caesare Trium- Viro R. P. C. cudendae monetae praefuit, vt ex Augusti denario, in quo Liuineij ipsius nomen inscriptum est, colligi potest. Dionis verba de ramo lauri sunt haec. Τὸ τε τῇ Λιουίᾳ συμβὰν, ἐκείνῃ μὲν καθ' ἡδονὴν ἐγένετο, τοῖς δ' ἄλλοις δέος ἐνεποίησε. Λευκὴν γὰρ ὄρνιθα κλώνιον δάφνης ἐγκάρπου φέρουσαν ἄετος εἰς τὸν κύλπον αὐτῆς ἐνέβαλε, καὶ (ἐδόκει γὰρ οὐ σμικρὸν τὸ σημεῖον ἐ̃ιναι) τὴν τε ὄρνιθα ἐν ἐπιμελείᾳ ἦγε, καὶ τὴν δὰφνην ἐφύτευσε. καὶ ἡ μὲν ῥιζῳθεῖσα ἠὺξησεν, ὣστε καὶ τοῖς τὰ ἐπινίκια μετὰ τοῦτο πέμψασιν ἐπὶ πλειστον ἐξαρκέσαι.
Hoc est, Liuiae autem huiusmodi prodigium euenit, quod ei voluptatem, aliis metum attulit. Aquila gallinam albam in gremium eius abiecit, quae ramum lauri fructum secum gerentis gestabat; Liuia quod id ostentum haud exiguum duceret, gallinam adseruauit diligenter: lauri autem ramum seuit, atque is radicibus auctis adoleuit, ita vt postea temporis frondes triumphantibus diu admodum suppeditauerit. Ad hanc autem laurum respexit P. Petronius Turpilianus, cum in aureo Augusti nummo quernam coronam inter duos lauri ramos impressit cum hac Inscriptione, O. C. S. vel vt est in argenteo
Lib. 1. Met.
denario
OB CIVIS SERVATOS.
de qua quidem corona & lauro Ouidius mentionem his versibus facit,
Postibus Augustis quercus fidissima custos
Lib 54.
Ante fores stabis, mediamque tuebere quercum.
Lib. 53.
titulo signata est,
S. P. Q. R. PARENT. CONS. SVO.
Hoc est, Parenti Conseruatori Suo. De triumphali quidem veste idem Dio meminit, his verbis. Καὶ ἐξουσὶα, inquit, ἐδόθη τοῦ τῇ πρõστῃ τοῦ ἔτους ἡμέρᾳ καὶ τῷ στεφανῳ, καὶ τῇ ἐσθῆτι τῇ νικητηρίῳ χρῆσθαι. Hoc est, dataque potestas Kal. Ian. singulis, coronae & vestis triumphalis gestandae. De titulo vero
PARENTIS
siue
PATRIS PATRIAE
, mentio est in fragmento quodam Kalendarij, quod exstat Praeneste.
NON N. CONCORDIAE
IN ARCE FERIAE EX
S. C. QVOD EO DIE
IMPERATOR CAESAR
AVGVSTVS PONTIFEX
MAXIMVS TRIB. POTEST.
XXI. COS. XIII. A SENATV
POPVLOQVE ROMANO PATER
PATRIAE APPELLATVS.
In altera vero eiusdem denarij parte taurus expressus est, qui quonam pertineat, a multis quidem quaesitum est, nihil tamen a quoquam quod magnopere probandum sit, in medium prolatum adhuc est. Ego autem opinor, tauri huius imagine spectaculum a Caesare Dictatore anno DCCVIII.
Lib 8. c. 45.
ipso & Lepido Coss. editum significari: de quo his verbis meminit Plinius Thessalorum inuentum est,
equo iuxta quadrupedante cornu intorta ceruice tauros necare primus id spectaculum dedit Romae Caesar Dictator, etc. Eo autem anno, quo Caesar ludos fecit, L. Liuineium cum AEdilis Curulis esset vt ex eius denariis in Liuineia Familia notatis colligitur, his ludis praefuisse credendum est. Liuineium vero AEdilis filium, vt spectaculum magnificentissimum celebraret, in quo nouae taurorum venationes exhibitae fuissent, patrisque AEdilicium honorem illustraret, non hunc modo denarium, sed alterum etiam, qui est inter Liuineiae Familiae denarios impressus, in quo Caesaris haec venatio, & alia paternae AEdilitatis monumenta expressa sunt, cusisse verisimile est. Quartus denarius a TI.
4.
SEMPRONIO GRACCO
Quaestore Designato cusus, pertinet ad Casilinum Coloniam, quae anno
DCXCIV.
a Caesare & Bibulo Coss. ex S. C. deducta est: cuius deductionis Symbola in altera denarij parte notata sunt, signum cohortis, aquila legionis, aratrum & sceptrum. Opinor autem denarium huiusmodi aliquot post annis, non eo, quo Colonia deducta est, in eius
Lib. 3. c. 3.
rei memoriam signatum a Gracco fuisse.
Valentiam cuius signum duplex Cornu
5.
copiae in quinto nummo cernitur, Coloniam esse ex Plinio constat: hanc Caesari tribucre videtur nota syderis, seu stella crinita. Quod Romanos ita contempserint Corinthij vt Legatos Romanoram luto aspergere ausi sint, Lucius Mummius eo cum validissimo exercitu missus, vrbem deleuit, inquit Strabo.
Πολὺν δὲ χρόνον ἐρήμη μείνασα ἡ Κόρινθος ἀνελήφθη πὰλιν ὑπὸ Καίσαρος τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν εὐφίλαν ἐποίκους τοῦ ἀπελευθερικοῦ γένους πλείστους.
Hoc est, Sed Corinthus cum diu iacuisset, instaurata, est a Diuo Casare propter loci opportunitatem, missis eo libertinis plurimis, quapropter non Colonia tantum Iulia, sed etiam
LAVS IVLIA
in his nummis dicitur quemadmodum in Insubribus,
LAVS POMPEIA
,
quod perpetuam laudem Caesar
6.
instauranda ciuitate celeberrima meruisset. Bellerophon & chimaera quae in sexto &
7.
septimo nummo signantur, quo pertineant manifestum est.
1.
IVLII
II-Viri cuius nomen in vltimo superioris & primo huiusce tabulae cernitur frequens alias a nobis mentio habita est vt & de II Viratu.
L. IVLIVS
2.
BVRSIO
, qui in secundo huius tabellae denario descriptus est, alicuius fortasse ex Familia Bursionum victoriam aliquam in altera denarij parte expressit, quae ignoratur. Exstant autem alij eius denarij huic similes, in quibus pone caput Mercurij, signum quoddam adiectum est, quod ad indicandum Bursionum cognomen, vnde dictum fuerit, oppositum esse
3.
facile dixeris. Tertius denarius sub C. Caesare Trium - Viro R. P. C.
Lib. 44.
percussus, sellam habet Caesari decretam, de qua meminit Dio, his verbis: Καὶ ἐπειδὴ καὶ τούτοις ἠρέσκετο, οὕτω δὴ ἔς τῶ τὰ θέατρα,
τὸν τε δίφρον αὐτοῦ τὸν ἐπὶχρυσον καὶ τὸν στέφανον τὸν διὰλιθον καὶ διὰχρυσον ἐξίσου τοῖς τῶν θεῶν ἐσκομίζεσθαι κᾂν ταῖς Ιπποδρομίαις ὄχλον ἐσὰγεσθαι ἐψηφίσαντο.
Hoc est, Cum haec etiam Caesari placuissent, iam in theatra sellam eius auream, coronamque gemmis auroque praetiosam, (qui honor alias Diis tribui solebat) inferri atque
Lib. 45.
in Circum etiam introduci a multitudine insserunt.
Et alibi: Καὶ τότε μὲν οὒτε τὸν δίφρον τὸν τοῦ Καίσαρος τὸν ἐπὶχρυσον, οὔτε τὸν στέφανον τὸν διὰλιθον ἐς τὸν θέατρον ἐσήγαγεν, ὥσπερ ἐψήφιστο, φοβηθεὶς τὸν Αντώνον.
Hoc est, Sellam tum Caesaris auream, coronamque tum gemmis ornatam in theatris, quamuis ita fuerat
Cap. 76
constitutum, Antonij metu non intulit. Decerni, inquit Suetonius, sibi passus est sedem auream, etc.
Eiusdem sellae Caesari decretae meminit
Lib. 3.
Appianus, ad quamquidem sellam quin respexerit is qui denarium cusit, non est aliquo modo dubitandum, adiecit enim Inscriptionem
CAES
.
DIC. PER.
De corona tantum dubitari potest, propterea quod aurea dicitur de gemmis ornata fuisse ea quae Caesari decreta fuit. Quae vero sellae in denario super imposita est, laureae similis videtur; vt referendam
potius
Cap. 45.
potius putem ad coronam illam, cuius ius perpetuo gestandae Caesari
Lib. 43.
concessum fuisse scribit Suetonius & Dio. Nec vero sum nescius, Principibus viris in funerum pompa, sellas curules, superque eas quernas coronas ab
Lib. 2.
antiquis poni solitas fuisse; eius enim moris meminit Corn. Tacitus, his verbis:
Honores vt quis amore in Germanicum aut ingenio validus, reperti, decretique: vt nomen eius saliari carmine caneretur, sedes Curules sacerdotum Augustalium locis, superque eas querceae coronae statuerentur, ludos Circenses eburna effigies praeiret, etc. Huiusmodi autem coronas Curulibus sellis super impositas in aliis nos etiam denariis obseruauimus.
4.
In quarto aereo nummo nihil est magnopere notandum praeter ἀποθέωσιν, quae Inscriptione
DIVOS IVLIVS
indicatur. Eandem consecrationem
5.
indicat cometes in quinto denario signatus, seu stella crinita quae Caesare in Deorum numerum relato, per septem, vt Suetonius inquit, continuos dies fulsit. De ea sic cecinit Maro,
In Bucol.
Ecce Dionaei processit Caesaris astrum,
Astrum quo segetes gauderent frugibus, & quo
Duceret apricis in collibus vua colorem.
Lib. 45.
Επεὶ μέν τοι ἄστρον τὶ παρὰ πᾶσας τας̀ ἡμέρας
ἐκείνας ἐκ τῆς ἄρκτου πρὸς ἑσπέραν ἀνεφάνη, καὶ ἀυτὸ κομὴτην τέτινων καλομύτων, καὶ προσημαὶνειν οἷά που εἴωθε λεγόντων, οἱ πολλοὶ τοῦτο μὲν ἐπίστευον, τῷ δε δὴ Καίσαρι ἀυτὸ, ὡς καὶ ἀπαθανατισμένῳ, καὶ ἐς τὸν τῶν ἄστρων ἀριθμὸν συγκατειλεγμένῳ ἀνατίθεσαν, θαρσὴσας χαλκοῦν ἀυτὸν ἐς τὸ ἀφροδίσιον, ἀστέρα ὑπὲρ τῆς κεφαλῇς ἔχοντα, ἔστησεν.
Hoc est, Ceterum stella quaedam quotidie inter Septentrionem & Occasum apparuit, eamque Cometem vocantes nonnulli ea portendere dicebant, quae alias huiusmodi signum sequi consuessent: creditum quidem hoc a plebe est, sed tamen Caesari eam immortalitatem nimirum iam adepto, inque siderum numerum allecto sacram esse dixerunt. Ea re Caesar animo confirmato, statuam patris aeream
6.
cum stella supra caput in Veneris templo posuit. In sexto autem tabellae denario hoc ipsum Veneris templum impressum est, cum stella & Caesaris statua habitu Augurali, adiecta Inscriptione
DIVO IVL.
& ara apud quam plebs Romana (vt Suetonius inquit) sacrificare, vota suscipere, & controuersias quasdam interposito per Caesarem iureiurando distrahere, longo tempore consueuit. De stella quidem, quae in templi fastigio
Lib. 2. c. 25.
impressa est, meminit Plinius, qui verba quaedam ex Augusti epistola adducit, quae multum faciuntad eorum intelligentiam, quae in hoc denario signata sunt.
Cometes, inquit, in vno totius orbisloco colitur in templo Romae admodum faustus diuo Augusto iudicatus abipso, qui incipiente eo apparuit ludis quos faciebat Veneri Genetrici, non multo post obitum patris Caesaris, in collegio ab eo instituto: Namque his verbis id gaudium prodidit: Iis ipsis ludorum eorum diebus sidus crinitum per septem dies in regione caeli, quae sub Septentrionibus est, conspectum. Id oriebatur circa vndecimam horam diei, clarumque & omnibus terris conspicuum fuit. Eo sidere significari vulgus credidit Caesaris animam inter Deorum immortalium numina receptam: quo nomine id insigne simulacro capitis eius, quod mox
S
in foro consecrauimus, adiectum est; etc.
Ex huius vero denarij Inscriptione
Lib. 52.
IMP. CAESAR.
etc. Intelligimus falsum esse quod scribit Dio, Augustum anno
DCCXXIV.
cum Sex. Appuleio quintum Cosulatum gerentem, Imperatorem appel Iatum esse: constat enim ex veteribus monumentis multo ante, hoc est secundo Trium-Viratus quinquennio, hunc titulumaccepisse. Dionis verba sunt haec. Ταῦτα τὲ ὁ Καῖσαρ καὶ ὃσα μοὶ ἄνα τοῦ λόγου εἴρηται, ἔπραξε ἐν τῷ ἔπι ἐκείνῳ, ἐν ᾧ τὸ πέμπτον ὑπὰτευσε, καὶ τὴν τοῦ Αὐτοκράτορος ἐπίκλησιν ἐπέθετο. Λέγῳ δὲ οὐ τὴν ἐπὶ τῆς νίκης κατὰ τὸ αρχαῖον διδομένης τισὶν (ἐκείνην γὰρ πολλάκι μὲν καὶ πρότερον, πολλάκις δὲ καὶ ὕστερον ἀπ' αὐτῶν τῶν ἒργων ἔλαβεν, ώστε καὶ ἐν εἰκόσιν, ὄνομα αὐτοκράτορος χεῖν) ἀλλὰ τὴν ἑτέραν τὴν τὸ κράτος διασημαίνουσαν, ὥσπερ τῷ πατρὶ αὐτοῦ τῷ Καίσαρι, καὶ τοῖς ἐγγόνοις ἐψήφιστο.
Hoc est, Haec sunt & ea quae ante has orationes retuli, quae Caesar egit eo anno quo Consul quintum fuit. Eodem anno etiam Imperatoris nomen accepit, non quale propter victoriam tribui vetusto more solebat (id enim saepius & antea & postmodo ex ipsis actionibus reportauit, in statuarum etiam Inscriptionibus Imper. appellatus) sed quo summa imperij demonstraretur, quod patri quoque eius Iulio & eius filiis fuerat decretum.
1.
QVAMNAM
ex victoriis Augusti primus huius tabulae denarius indicet ignoraretur, nisi non alij nummi docerent. Martis vltoris faciem esse hanc quae galeata hic occcurit. Nulla ergo aut vix vlla dubitatio est, quin ad Philippensem victoriam pertineat. Ait enim Suetonius, Augustum aedem Marti vltori pro vltione paterna vouisse. Naualem victoriam secundus arguit. Potest ad Actiacam referri,
2.
vel ad eam qua Sex. Pompeius fusus est. Tertius eo fortasse tempore percußus est,
3.
quo Augustus victo Antonio, & Cleopatra, Alexandriam venit per idem tempus, inquit Suetonius, conditorium & corpus Magni Alexandri cum prolatum e penetrali subiecisset oculis, corona aurea imposita & floribus aspersis veneratus est: consultusque num & Ptolemaeum inspicere vellet: Regem sevoluisse ait videre, non mortuos; AEg yptum in Prouinciae formam redactam, etc. Iouis autem Ammonis percelebris erat cultus apud AEgyptios.
IVNIAE Gentis (
quae a Iunio Comite AEneae sic dicta est
) cum multae a Scriptoribus Familiae nominentur,
BRVTORVM
tantum & SILANORVM, in denariis reperiuntur.
BRVTORVM
autem Familiam duplicem fuisse, patriciam vnam, ex qua L. Brutus qui Reges eiecit, ortus sit; alteram
1.
plebeiam multiplicem, cuius Princeps L. Brutus primus Tr. pl. exstiterit,
2.
Lib. 5.
scribit Dionysius. Primus tabellae denarius & secundus pertinent ad eum
BRVTVM
, qui Patricius fuit, & eiectis Regibus libertatis Romanae autor, primusque Consul: cuius aenea statua in Capitolio inter Reges
In Bruto.
stricto ense posita erat, vt tradit Plutarchus.
Et a quo Iunium Mensem dictum
Saturn, l. 2.
fuisse ait Macrobius, propterea quod eo Mense Kal. Ian. pulso Tarquinio sacrum
Lib. 2. Phil.
Carnae Deae in Coelio monte voti reus fecerit.
Eius Meminit Cicero, his verbis:
Etenim si autores ad liberandam patriam desiderarentur, illis autoribus, Brutos ego impellerem, quorum vterque L. Bruti imaginem quotidie videret, alter etiam Ahalae. Subscripsere, inquit Suetonius, quidam L.
In Caesare Cap. 80.
Bruti statuae, Vtinam viueres. Ex hac igitur statua Bruti imaginem quam in denariis habemus, expressam esse credendum est: quos quidem denarios
Lib. 1. Phil.
a M. Bruto Caesaris interfectore, quod ab eo genus suum duceret, cusos esse opinor: Nam L. Brutus, inquit Cicero, qui & ipse Regio dominatu Remp. liberauit, ad similem virtutem, & simile factum, stirpem iam prope in quingentesimum annum propagauit.
Idem cum Cicerone de
S ij
Lib. 4.
M. Bruti genere sentit Plutarchus in Bruto, licet Dio commentum id fuisse Populum Romanum tradat, vtad liberandam patriam veteris Bruti exemplo illum incitaret.
Rumorem hunc in vulgus disseminauere qui ob Caesaris necem Brutum oderant, sed Plebeium esse aiebant ex dispensatore quodam illius Bruti tyrannicidae genus traxisse qui paulatim in huius Familiae insignia & nomen irrepserit; neque enim verisimile est eius superesse sobolem qui filios securi percusserit. Posidonius
In Bruto.
autem apud Plutarchum ait, vnum adhuc puerum superstitem relictum fuisse, qui genus fecerit, vnde etiam aliquam huius statuae similitudinem prae se ferre Brutos.
Ad secundum tabellae denarium, in quo
L. Brvtvs
Consul siue Praetor (sic enim a praeeundo dicebatur) & lictores cum fascibus impressi sunt, respexisse videtur Virgilius,
Lib 6. AEneid.
Consulis imperium hic primus saeuasque secures
Accipiet, &c.
IMP CAESAR TRAIANVS AVG. DACICVS REST.
qui in alio huic simili denario inscriptus est, intelligimus. De
SERVILIO AHALA
, cuius estaltera effigies, in primo denario signata, in gente Seruilia, vnde Bruti mater Seruilia orta fuit, suo loco dicetur.
Quoniam autem in eundem ordinem cogi solet nummus ille aureus quem hic seorsim excudi curauimus, & cum superiori ab rei antiquae studiosis in scriniis recondi:
rationem reddam, cur a me e Familia Iunia Brutorum eiectus est. Scilicet eo induxerat typi similitudo, quaequidem cum inscriptione vacet quae hunc Iuniis addicat sufficere mihi non videtur, prae sertim quum aliis argumentis veri-similioribus alio traduci facile possit.
COSSA
, inquit
Lib. 3. hist. nat. cap. 5,
Plinius, Colonia Volcientium (alij legunt Volsiniensium) a populo Romano deducta est. Hanc vrbem Virgilius
COSAS
vocat, cum quo conuenit nummi titulus
Lib. 2.
KOΣΩN
.
Ad mare Etruscum, deducta est, vt ait Velleius, C. Fabio Dorsuone, C. Claudio Canina Coss hoc est anno
V. C. CDXC.
aucta vero L. Furio Purpureone,
Lib. 27.
M. Claudio Marcello Coss. vt ait Liuius hoc est sub annum
V. C. DLVII.
Sita erat non longe a portu Herculis qui etiam hodie nomen retinet.
COSANOS
recenset Liuius inter eos Colonos qui bello Punico in fide manserunt. Eius coloniae deductionem aut instaurationem innuit III-Virorum typus, quibus id muneris datum fuerat. Alij addunt ad calamitatem agri Cosani referri posse, qui cum a soricibus, vt refert Volaterranus, deuactatus fuisset, nec colonos alere posset, ij sedibus suis excedere coacti sunt, quem discessum vel potius reditum exhiberi putant. Sed Rutilius
In itineratio.
Numacianus hanc fictae migrationis causam irridet Quod aquilam spectat, quae sinistro pede sceptro innititur, dextro coronam lauream attollit, ad Iouem Vicilinum estreferenda. Liuins dum ea prodigia recenset, quae Q. Fabio Maximi Filio & T. Sempronio iterum Coss. nuntiata fuerant, ait, Arma quae in Iouis Vicilini templo in agro Cosano
posita fuerant crepuisse hocest anno
V. C. DXXXVIII.
quaequidem obiter dicta sunto.
3.
Tertio tabellae denario, quamuis multi ex gente Iunia Marci cognomen habuerint, opinor tamen designari
M. IVNIVM SILANVM
eum, qui
4.
Angusti collega in nono Consulatu fuit anno
DCCXXVIII.
Quarto &
5.
quinto,
C. IVNIVM C. F. SILANVM,
qui Consul fuit cum C. Furnio anno
DCCXXXVI
. quo quidem anno ludi Saeculares quinti ex S. C. facti sunt.
6.
Sextum, septimum, & octauum denarium pertinere arbitror ad
D. IVNIVM
7.
SILANVM
fratrem fortasse M. Silani Consulis anno
DCXLIV.
qui L. F.
8.
in Fastis descriptus est. Quemque Sigonius putat de Lusitaneis anno DCLIII. triumphasse: in vtroque autem denario impressus est torques, a quo Manlia Torquatorum Familia cognomen inuenit: qui certe torques, quo specter, quaerendum est: spectat autem vt arbitror, ad indicandam adoptionem qua
Lib. I. de Finibus.
D. hic
SILANVS
, qui denarios cusit ex Manlia Torquatorum Gente in Iuniam Familiam adoptatus fuit. Eius cum alij meminerunt, tum Cicero, his verbis,
Quid T. Torquatus is, qui Consul cum Cn. Octauio fuit, anno
DLXXXVIII.
Cum illam seueritatem in eo filio adhibuit, quem in adoptionem D. Silano emancipauerat, vt eum Macedonum Legatis accusantibus, quod pecunias Praetorem in Prouincia cepisse arguerent, causam apud se dicere iuberet, reque ex vtraque parte audita, pronuntiaret eum non talem fuisse videri in imperio, quales maiores eius fuissent, & in conspectum suum venire vetuit, etc. Fuitautem Praetor D. Silanus Torquati
Lib. 54.
filius anno
DCXII.
Cum Macedonum, inquit Liuius, Legati conquestum venissent de Iunio Silano Praetore, quod acceptis pecuniis Prouinciam, spoliasset: & Senatus de querelis eorum vellet cognoscere, T. Manlius Torquatus Silani pater, petiit, impetrauitque, vt sibi huiusmodi cognitio mandaretur, & domi causa cognita filium condemnauit, abdicauitque, ac ne funeri quidem eius, cum suspendio vitam finisset, interfuit: sedensque domi potestatem consultantibus ex instituto fecit. His addi
Lib. 5. c. 8.
possunt illa Valerij Maximi. T. autem Manlius Torquatus cum ad Senatum Macedonia de filio eius D. Silano, qui eam Prouinciam obtinuerat, querelas per Legatos detulisset, etc.
Ex antiquis etiam inscriptionibus quarum exempla infra subiecimus, Manlium aliquem per adoptionem in Iuniam Familiam insertum aliquando fuisse intelligere possumus.
IVNONI
IVNIAE C. SILANI F.
TORQVATAE
SACERDOTI VESTALI
ANNIS LXIV.
CAELESTI PATRONAE
ACTIVS L.
IVNIAE C. SILANI F.
TORQVATAE VIR. VEST.
MAXIMAE
IVVENIO L.
Lib. 3
Huius autem Torquatae mentio exstat apud Tacitum his verbis,
Id sororem quoque Silani Torquatam priscae sanctimoniae virginem expetere.
Salutis imago in septimo denario expressa ad
C. IVNIVM BVBVLCVM BRVTVM
pertinet, qui eius Deae aedem quam Consul vouerat, Censor locauerat,
S iij
Liuius lib. 9. & 10.
Dictator dedicauit.
Consul autem fuit tertium anno
V.C. CCCCXLII.
quo anno de Samnitibus triumpbum egit, Magister Equitum anno
CCCCXLIV.
Censor anno
CCCCXLVI.
Dictator
CCCCLI.
quo de Equis triumphauit. Qui sequitur nummus aut ad eumdem pertinet aut ad eum qui in Capitol. marm.
C. IVNIVS C. F. C. N. BRVTVS BVBVLCVS
dicitur qui Cos.
II.
de Lucanis & Bruttieis triumpbauit anno
CDLXXVI.
Non. Ian.
1.
PRIMI
duo huius tabellae nummi ad eumdem, vt opinor, D.
2.
SILANVM
: tertius vero ad eius fratrem
M. SILANVM
L. F. spectat,
3.
quem supra diximus Consulem fuisse anno
DCXLIIII.
cum Q. Caecilio Metello, qui Numidicus appellatus est. In nummo etiam aereo Cn. Domitij, M. hic
SILANVS
notatus est in ea tabella, in qua Gentis Domitiae denarij
4.
incisi sunt. Quartus denarius pertinet ad
M. BRVTVM
Caesaris interfectorem,
Plutarch.
qui fuit filius M. Bruti eius qui Mutinae a Pompeio Magno occisus est. In huius autem denarij vna parte effigies ipsius Bruti expressa est, in altera pileus & pugiones: Bruti quidem effigiem his verbis descripsit
Lib. 14. ad Atticum.
Cicero,
Non te Bruti vulticulus ab ista oratione deterret, &c. Pugiones vero cum titulo EID. MAR. adiecti in ea sunt, quod eo teli genere
Sueton. & alij. Lib. 2. Philip.
Caesar a Bruto & aliis coniuratis interfectus Idibus Martiis fuit. Inde etiam Cicero dixit,
Caesare statim interfecto cruentum alte extollens M. Brutus pugionem, Ciceronem nominatim exclamauit, etc. Pileum autem libertatis symbolum fuisse, omnibus notum esse opinor. De hac Caesaris nece sic
Lib. 2.
ait Appianus, καὶ πίλεόν
τις ἐπὶ δὸρατος ἔφερεν σὺμβολον ἐλευθερώσεως. Hoc est,
pileum alius hastae fixum ferebat symbolum libertatis. Denarius autem a
L. PLAETORIO CESTIANO
cusus, vt videtur, fuit, cum Brutus deuictis Bessis Imperator appellatus, reuersus in Asiam esset: de qua quidem Imp.
In Bruto.
appellatione, Plutarchus quoque mentionem fecit. Huius vero Numismatis
Lib. 47.
vel huic similis alicuius meminisse videtur Dio, cum inquit, Βροῦτος μὲν ταῦτα τε ἔπρασσεν, καὶ ἐς τὰ νομὶσματα ἃ ἐκὸπτετο, εἰκόνατε αὐτοῦ, καὶ πίλεον ξιφὶδιὰ τε δύο ἐνετύπου, δηλῶν ἔκ τε τούτου, καὶ διὰ τῶν γραμμάτων, ὃτι τὴν πατρίδα μετὰ τοῦ Κασσίου ἠλευθερωκὼς εἴη.
Hoc est, haec Brutus egit, qui etiam Numismati quod cudebat suam imaginem cum pileo ac duobus pugionibus incidit, eo & Inscriptione declarans, patriam a se & Cassio in libertatem vindicatam, &c. Sed cum nulla Cassij mentio in eo denario facta sit, credi potest vel alium ad Dionis manus peruenisse denarium, ab hoc aliqua in parte dissimilem, qui non exstet; vel memoria lapsum Dionem, pro Idibus Martiis
5..
μετὰ Κασσίου scripsisse.
Quintus ab eodem
L. PLAETORIO
cusus est, cum eadem
BRVT. IMP.
inscriptione. Fuit autem Brutus, vt opinor Pontifex, vel XV. Vir sacris faciundis, siue alio sacerdotio praeditus, vt ex iis quae in
6..
sexto & sequentibus denariis ad rem sacram faciendam instrumenta impressa
7..
sunt coniicere licet. Septimus huius tabellae denarius nihil habet aliud, quod ad Brutum pertineat, praeter
IMP
. Inscriptionem, de qua supra dictum est. Reliqua spectant ad
C. CASSIVM LONGVM, & M. SERVILIVM CASCAM
, Caesaris & ipsos percussores; quamuis Victoria nauis prorae insistens ad Brutum etiam possit aliquo modo referri: qui classe, quam bello ciuili parauerat, mediterraneum mare subiecerat. Εν δὲ τῇ Σμὺρνῃ, inquit Plutarchus, τότε τῶν χρημάτων ἃ πολλὰ συνειλόχει Κάσσιος, ἠξίου
In Bruto.
ὁ Βροῦτος μεταλαβειν τὰ γὰρ ὄντα κατανηλωκέναι ναυπηγούμενος στόλον τοσοῦτον, ᾧ πάσαν ὑφ' ἑαυτοῖς ἔξουσι τὴν θάλασσαν.
Hoc est, Smirnae tum postulauit a Cassio Brutus, vt is secum pecunias, quas multas collegerat, communicaret: suas enim se consumpsisse fabricanda ea classe, qua obtinere totum mediterraneum
8..
mare possent.
Octauus denarius à
PEDANIO COSTA
Bruti Legato cusus, nihil habet aliud notatu dignum, praeter eandem de Subactis Bessis, Imperatoris appellationem, de quibus trophaeum quoque, vt apparet, erexit Brutus.
Lib. 10. Philipp.
AD
primi denarij Inscriptionem mirifice faciunt ea, quae in Cicerone de Quinto Caepione Bruto Pro - Cos. scripta leguntur. Ex illo enim Senatus consulto, quod in Ciceronis sententiam factum est, & ex hoc denario intelligimus, M. Brutum a Q. Seruilio Caepione auunculo
In Catone Vticense.
adoptatum, ex vsitata adoptionis formula
Q. CAEPIONEM BRVTVM
appellatum fuisse, quod Plutarchus quoque testatur. Ciceronis autem verba sunt haec.
Quae cum ita sint, quod C. Pansa Consul verba fecit de litteris, quae a Q. Caepione Bruto Pro - Cos. allatae & in hoc ordine recitatae sunt, de ea re ita censeo. Cum Q. Caepionis Bruti Pro - Cos. opera, consilio, industria, virtute, difficillimo Reip. tempore, Prouincia Macedonia, Illyricum, & cuncta Graecia, & Legiones, exercitus, equitatus, in Consulum, Senatus, populique Romani potestate sint: id Q. Caepionem Brutum Pro-Cos. bene & e Rep. & pro sua maiorumque suorum dignitate consuetudineque Reip. bene gerendae fecisse: eamque rem Senatui populoque Romano gratam esse & fore: vtique Q. Caepio Brutus Pro-Cos. Prouinciam Macedoniam, Illyricum, cunctamque Graeciam tueatur, defendat, custodiat, incolumemque conseruet; eique exercitui, quem ipse constituit, comparauit, praesit,
Lib. 47.
&c. His addenda Dionis etiam illa, quae denarij huius titulum maxime illustrant. Βροῦτος δὲ πρὰξας ταῦτα, καὶ τὴν τε Μακεδονίαν μετὰ τοῦτο πᾶσαν, καὶ τὴν Ηπειρον προσλαβὼν, ἐπέστειλε τῇ γερουσίᾳ τὰτε πραχθέντα οἱ δηλῶν, καὶ ἑαυτὸν, τάτε
ἔθνη, καὶ τους̀ στρατίωτας ἐπ' αὐτῇ ποιούμενος. οἱ δὲ (ἔτυχον γὰρ ὑπόπτως ἥδη πρὸς τὸν Καίσαρα ἔχοντες) ἰσχυρῶς τε αὐτὸν ἐπήνεσαν, καὶ πάντων τῶν ἐκει χωρὶων αῤ̀χιν ἐκέλευσαν. ὡς οὖν καὶ ἐκ τοῦ δὸγματος τὴν ἡγεμονίαν ἐβεβαιώσατο.
Hoc est, His rebus gestis, cum totam Macedoniam, Epirumque cepisset, litteris ad Senatum datis, ei quae gessisset, exposuit, seque & milites ac Prouincias in eius potestate tradidit. Senatus quod iam tum suspectum haberet Caesarem, summopere eum laudatum omnibusillis regionibus praeesse iussit. Quo S. C. confirmato sibi imperio Brutus maiora iam conari coepit, &c. Idem Dio Macedoniam
Lib. 46.
Prouinciam Bruto fuisse decretam scribit, hunc ipsum Brutum, M. Caepionem Brutum appellat, quippe natum Seruilia Q. Caepionis filia. Libertatis imago in hoc denario adiecta est, ad indicandam interfecto Caesare restitutam patriae libertatem, cum aliorum, qui conspirauerant, tum Bruti maxime opera, qui princeps eius conspirationis fuerat. Lauri vero ramus & cithara, quae in altera eiusdem denarij parte notata sunt, quo referantur, dicendum nunc est. M. Brutus & C. Cassius quando Caesarem interfecerunt, Praetores
Cicero in Philipp. Velleius lib. 2.
erant Vrbani, a Praetoribus autem Vrbanis Apollinares ludos celebrari solitos fuisse docet his verbis Liuius lib. XXV. S. C. factum est, vt X. Viri libros de ludis
Plutarch. in Bruto. Dio l. 47.
Apollini, reque diuina facienda inspicerent:
ea cum inspecta, relataque
ad Senatum essent, censuerunt Patres, Apollini ludos vouendos faciendosque, & quando ludi facti essent,
XII
. millia aeris Praetori ad rem diuinam & duas hostias maiores dandas. Ludos Praetor in Circo Maximo cum facturus esset, edicit, vt populus per eos ludos stipem Apollini quantum commodum esset conferret. Et alibi, Ludi Apollinares, inquit, & priore anno fuerant, & eo anno
Lib. 26.
vt fierent, referente Calpurnio Praetore, Senatus decreuit vt in perpetuum
Lib. 27.
vouerentur. Et alibi, Decretum vt C. Hostilius Praetor ludos Apollini sicut his annis voti, factique erant, voueret, faceretque. Etpaulo post, ludi
Lib. 37.
Apollinares Q. Fuluio, Ap. Claudio Coss. a P. Cornelio Sulla Praetore Vrbis primum facti erant, vnde omnes deinceps Praetores Vrbani fecerunt.
Et alibi, Senatus à Consule est habitus, decretumque satis Praetorum esse. P. Cornelius vtramque in Vrbe iurisdictionem haberet, Apollinique ludos faceret, &c.
Lib. 48.
De ludis Apollinaribus a M. Agrippa Praetore factis, videndus Dio. M. autem Brutus & C. Cassius Praetorio, quo sumptu qua-ve magnificentia, per alios cum ipsi abessent ludos Apollinares fieri curarint, scribit Plutarchus
In Bruto.
his verbis, Hδη δε καὶ ὁ δῆμος ἀχθὸμενος Αντονίῳ χεδὸν εἰς μοναρχίαν καθισταμένῳ. Βροῦτον ἐπόθει. καὶ προσεδοκᾶτο τας̀ τέας ἄξειν παρὼν αὐτὸς ας ὤφειλε στρατηγῶν παρασχεῖν. αἰσθόμενος δὲ πολλους̀ τῶν ὑπὸ Καίσαρος ἐστρατευμένων, καὶ γῆν καὶ πόλεις παρ' ἐκεὶνου λαβόντων, ἐπιβουλεύοντας αὐτῷ καὶ κατ' ὀλίγους παρεισρέοντας εἰς τὴν πὸλην οὐκ ἐθάρσησεν ἐλθεῖν, ἀλλ' ὁ δήμος ἐθεᾶτο, μὴ παρόντος ἐκείνου τας θέας ἀφειδῶς πάνυ χορηγουμένας καὶ περιττῶς.
θηρίατε γάρ παμπόλλα συνεωνημένος, ἐκέλευσεν μηδὲν ἀποδόσθαι, μήδ' ὑπολιπεῖν, ἀλλὰ πᾶσι καταχρήσασθαι. καὶ τῶν περὶ τὸν Διὸνυσον τεχνιτῶν ἀυτὸς εἰς νέαν πόλιν καταβας̀, ἐνέτυχε πλείστοις περὶ δὲ Καιουτίου τινὸς εὐημερομῦτος ἐν τοῖς θεὰτροις ἔγραφε πρὸς τους̀ φίλους ὃπως πείσαντες ἀυτὸν, εἰσαγὰγωσιν. ἑλλὴνων οὐδένα βιασθῆναι προσῆκεν. ἔγραφε καὶ Κικέρωνι πάντος παρατυχεῖν ταῖς θέαις δεόμενος.
Hoc est, iam & populus Antonium prope regnum instituentem moleste ferens Brutum desiderabat: videbaturque ipse praesens ludos, quos ob
T
Praeturam debebat, editurus. Sed cum sentiret multos eorum, qui sub Caesare stipendia fecerant, ab eoque erant agris & vrbibus donati, insidias sibi statuere, & sensim Romam intrare, venire eo non est ausus. spectauit autem populus eos magnificentissime, absente ipso, apparatos. Nam & bestias cum coëmisset plurimas, nullam earum relinqui, aut vendi, sed abuti omnibus ad spectacula iussit: & ipse Neapolim profectus cum plerisque histrionibus locutus est: & de Canutio quodam, qui theatrali arte nobilis erat, ad amicos scripsit, vt persuaderent ipsi, vt operam ludis
Lib. 10. Philipp.
suis nauaret. Non enim conueniebat quemquam Graecum cogere. Ciceronem quoque per litteras orauit, vt omnino spectaculis istis interesset, &c. Itaque Cicero de his ludis ita scripsit. Qui ne Apollinares quidem ludos pro sua populique Romani dignitate apparatos praesens fecit, ne quam viam patefaceret sceleratissimorum hominum audaciae. quanquam
Lib. 1.
qui vnquam aut ludi, aut dies laetiores fuerunt, quam tum? &c.
Et alibi,
Quid? Apollinaribus ludis plausus vel testimonia potius & iudicia populi Romani parum magna vobis videbantur? O beatos illos, qui cum adesse ipsis propter vim armorum non licebat, aderant tamen, & in medullis populi Romani ac visceribus haerebant. Nisi forte Accio tum plaudi & sexagesimo tum anno palmam dari, non Bruto putabatis, qui ludis suis ita caruit, vt in illo apparatissimo spectaculo studium populus Romanus tribuerit absenti, vt desiderium liberatoris sui perpetuo plausu & clamore lenierit. Et alibi, Cur ludi Apollinares increduli M. Bruti honore celebrati?
Lib. 2.
Ad hos igitur Apollinares ludos indicandos, quos in Praetura Brutus praesens
3.
vouerat, absens fecerat, in primo tabellae denario laurus & cithara, quae
4..
Apollini tributa sunt in tertio & quarto tripos eidem Deo sacer signatus est. Instrumenta quoque quibus ad rem diuinam faciendam vtebantur, simpulum seu capedo, securis & culter adiecta in eo sunt, vel quod Praetores Vrbani peractis ludis, Apollini duas hostias maiores, vt supra ex Liuio docuimus, mactare soliti erant, vel quod Brutus aliquo sacerdotio praeditus fuerit, ad quod notandum albogalerus etiam in quarto denario
Lib. 2. Philipp.
impressus est. De
C. FLAVIO
Bruti Legato Pro-Quaestore dictum est in Gente Flauia. De L. autem SESTIO item Pro-Quaestore, dicetur in Sestia.
Eos autem fortasse designat Cicero, cum inquit, cur Prouinciae Bruto & Cassio datae? Cur Quaestores additi? Cur Legatorum numerus auctus. Quatuor posteriores denarij pertinentad D. IVNIVM BRVTVM Caesaris & ipsum percussorem, M. Bruti propinquum, qui ab A. Postumio adoptatus,
A. POSTVMIVS
In Caesare.
BRVTI F. ALBINVS
dictus est, de hoc ita scribit Plutarchus. Τὸν θ' ἕτερον Βροῦτιν, ἐπίκλησιν Αλβῖνον, ἄλλως μὲν οὐκ ὄντα ῥέκτην, οὐδὲ θαῤῥαλέον, ἐῤῥωμὲνον δὲ πλήθει μονομάχων, οὑς ἐπὶ θέᾳ Ρωμαίων ἔτρεφεν, καὶ παρὰ Καίσαρι πιστευóμενον,
ἐδόκει προσάγεσθαι.
Hoc est, Visum deinde Brutum Albinum etiam adiungere, virum neque strenuum sane neque audacem, sed gladiatorum manu, quos ad exhibendos Romanis ludos alebat, munitum, & cuifidem Caesar haberet. Eundem in Antonio & in Caesare appellat Δέκιμον Βροῦτον ἐπίκλησιν Αλβῖνον. Εν δὲ τούτω, inquit, Δέκιμος Βροῦτος ἐπίκλησιν Αλβῖνος, πιστεευόμενος μὲν ὑπὸ Καίσαρος ὣς τε καὶ δούτερον ὑπ' αὐτοῦ κληρονόμοι γεγράφθαι. τοῖς δὲ περὶ Βροῦτον τὸν ἕτερον καὶ
Κάσσιον μετέχων τῆς συνωμοσίας. Hoc est, Interim D. Brutus cognomento Albinus aduenit, cui Caesar tantum tribuebat, vt eum in testamento suo secundum heredem scripserit: is M. Bruti & Cassij coniurationis socius, &c. Τὸν δὲ
Lib. 44.
Τρεβώνιον, inquit Dio, τὸν Βροῦτον, τὸν Δέκιμον, ὃν καὶ Ιούνιον, Αλβῖνον τε ἐπεκάλουν οὐ δύναμαι παραλιπεῖν. Hoc est, Neque vero pretereundus est Trebonius, & D. Brutus, quem Iunium & Albinum appellabant. Τῶν δ' αὐτῷ
Καίσαρι, scribit
Lib. 2.
Appianus, φιλτάτων Δέκιμος Βροῦτος Αλβῖνος, &c. & alibi, Δέκιμον Βροῦτον Αλβῖνον
Lib. 3.
eundem nominat.
ALBINV
autem pro
ALBINVS
, antiqua scribendi ratio fuit, qua
LICINIV, & NASIDIV
, pro
LICINIVS & NASIDIVS
in denariis notatum reperitur: idem obseruauimus in M. littera in fine nominis posita, vt
PREIVER. CAPTV
, pro
CAPTVM
in denario Hupsaei. A. autem hic
POSTVMIVS BRVTI
F. cum esset Consul designatus in annum
DCCXI
. damnatus lege Pedia non iniit, sed Mutinae a M. Antonio
Lib. 2.
obsessus, ab eodem postea superatus est.
Quo anno, inquit Velleius, id patrauere facinus, Brutus & C. Cassius Praetores erant, D. Brutus Cos. designatus. Paulo post. Plancus deinde dubia, id est, sua fide, diu quarum esset partium secum luctatus, ac sibi difficile consentiens, & nunc adiutor D. Bruti designati Consulis Collegae sui, Senatuique se litteris venditans, mox eiusdem proditor. Asinius autem Pollio firmus proposito, & Iulianis partibus fidus, Pompeianis aduersus; vterque exercitus tradidere Antonio. D. Brutus desertus primo a Planco, postea etiam insidiis eiusdem petitus, paulatim relinquente eum exercitu, fugiens, in hospitis cuiusdam nobilis viri
5..
nomine Cameli domo, ab iis, quos miserat Antonius iugulatus est.
Spicea corona in altera quinti denarij parte adiecta fortasse fuit, quod ea D. Brutus donatus sit, ob frumentum in annonae caritate populo Romano suppeditatum, aedilitatis suae tempore. Caduceus, & manus iunctae (Concordiae
7..
symbolum) ad indicandam, vt arbitror, Caesaris percussorum conspirationem
8..
in septimo & octauo denario signatae sunt.
T ij
1..
PRIMVS
denarius ad M. Brutum coniurationis principem pertinet, in cuius altera parte pila, caduceus, & nauis gubernaculum, orbis terrarum pacem, vt opinor, significat; ac fortasse ἀμνηστείας Ciceronianae tempore denarius hic cusus fuit, quem suadente Cicerone, coniurati cum Lepido & Antonio rerum praeteritarum obliuione inducta, pacem fecerunt; qua rursus ciuilibus turbata dissensionibus, terrarum orbis domina
2.
Romana Resp. nullo clauum tenente, fluctuare ceperat. Secundus denarius a
M. IVNIO SILANO
Antonij Quaestore percussus est: quem quidem
SILANVM
Augurem fuisse, & prouinciam Pro-Consulari potestate administrasse, ex ipsa denarij Inscriptione intelligimus. Antonij vero partes bello ciuili Mutinensi secutum esse ex Dionis verbis colligere possumus.
Lib. 46.
O μὲν Καίσαρ ὅ τε Ιρτιος ἐπήροντότε ἐπὶ τοῦτοις, καὶ πρὸς τὸ ἔρυμα τοῦ Αντονίου προσιόντες προεκαλοῦντο ἀυτὸν ἐς χεῖρας.
ἐκεῖνος δὲ τέως μὲν κατέπληκτο, καὶ ἱσύχαζεν. ἔπειτα ἐπειδὴ δὺναμίς τε αὐτῷ παρὰ τοῦ Λεπίδου πεμφθεῖσα ἦλθεν, ἀνεθὰρσησεν.
ἀυτὸς μὲν γὰρ ὁ Λέπιδος οὐκ ἀπεσὰφισεν ὁ ποτέροις τὸ στράτευμα πέμψειε. τὸν τε γὰρ Αντὼνιον συγγενῆ ὄντα ἠγὰπα, καὶ ὑπὸ τῆς βουλῆς ἐπ' ἀυτὸν ἐκέκλητο. καὶ διά τε ταῦτα. καὶ ἅμα ἀναχὼρισιν ἑαυτῷ πρὸς ἀμφοτέροις σφᾶς
παρεσκεύαζεν, οὐδὲν σαφὲς Μάρκῳ Σιλανῷ τῷ στρατιαρχῳ ἐνετείλατο. ἐκεῖνος δὲ ἀκριβῶς που τὴν γνώμην αὐτοῦ εἰδὼς, πρὸς τὸν Αντώνιον αὐτοκέλευστος ἀφίκετο.
Hoc est, his successibus accessit animus Caesari Hirtioque; ita vt ad castra Antonij progressi, eum ad pugnam prouocarent: Antonius aliquandiu metu perculsus quieuit, sed copiis a Lepido sibi auxilio missis auctus, animum recollegit. Nam is quidem Lepidus Antonium necessarium suum amabat, a Senatu autem contra eum euocatus erat; itaque vt receptum ad vtramque partem sibi pararet, M. Silano Tribuno militum, exercitum suum ducendum dederat, ita vt expresse einon mandaret, vtri parti eum adiungeret, neque manifestum fecerat, vtri auxilium id mitteret: sed Silanus sententiam Lepidi satis exploratam habens, ad Antonium sua sponte sese adiunxerat, paulo post. Αμέλει τὸν τε Σιλὰνον ὁ Λὲπιδος ἐπὶ τῇ τοῦ Αντωνίου συμμαχία διεμέμψατο, καὶ αὐτῷ
ἐκείνῳ ἐλθόντι οὐκ εὐθὺς ἐς λόγους ἀφίκετο, ἀλλἀ καὶ τῇ γερουσίᾳ προσκατηγορῶν αὐτοῦ ἐπέστειλεν, ὥς τε καὶ ἐπαίνους ἐκ τούτου καὶ τὴν
ἡγεμονίαν τοῦ πρὸς
αὐτὸν πολέμου λαβεῖν.
Hoc est, certe Silanum Lepidus ob initam cum Antonio societatem culpauit, neque eum ad se venientem continuo ad colloquium admisit: quin immo apud Senatum quoque per litteras eum accusauit, ita vt laudatus ob haec, bellumque ei contra Silanum iniunctum sit, &c.
M. SILANI
huius meminit Plutarchus in Antonio cui amicissimum fuisse dicit, sed Cleopatrae adulatorum scurrilia scommata
3..
non ferentem, postea reliquisse.
Hunc autem qui in tertio denario signatus est, quod Antonio coniunctissimus, fuerit probabile est cum Pro-Cos. esset tantum gratiae & autoritatis habuisse, vt Antiochia in eius honorem nummos cudi curauerit quorum exemplum hic subiicitur. Quid veruex currens sibi velit, ignoro. Stella sane apud Antiquarios, vt alibi dixisse memini, earum regionum typus est, quae ad Orientem sitae sunt.
LABIENA
refertur in gente
ATIA
.
LICINIAE
Gentis plebeiae,
MVRENAE
tantum
CRASSI, NERVAE, & STOLONES
in nummis quos ipsi vidimus, reperiuntur. Quatuor
1..
primi tabellae aerei nummi cusi sunt, vt opinor a
L. MVRENA
eo, qui
2..
Consul fuit cum D. Iunio Silano anno
DCXCI
. pro quo Ciceronis exstat oratio.
3..
Eius cognomen cum a pisce nobilissimo, quem Graeci Μύραιναν appellant,
4..
deductum esse Varro dicat, miror cur non
MVRAENA
potius seruata Graecae vocis orthographia scriptum ab antiquis fuerit, cum
SCAENA
pro
SCENA
, quae Graecis est σκηνὴ, contra Graecam scribendi rationem notatum in
T iij
Lib. 3 c. 3. de re Rustica.
veteribus cum libris, tum lapidibus reperiatur. Varronis verba sunt haec.
Sic nostra aetas, inquam, luxuriosa propagauit leporaria, ac piscinas protulit ad mare, & in eas Pelagios greges piscium reuocauit. Non propter hos appellati Sergius Orata, & Licinius Murena? quis enim propter nobilitatem ignorat piscinas Philippi, Hortensij & Lucullorum.
5..
Quintus tabellae denarius potest ad eundem
L. LICINIVM
pertinere qui cum Cn. Domitio, & C. Malleolo vt ex Inscriptione intelligitur, cudendae monetae Trium-Vir fuit.
6..
De Sexto in Gente Porcia dicetur. Septimus sine dubio spectatad
P. LICINIVM
Lib. 1.
7..
CRASSVM
M. F. quem Caesar in bello contra Gallos praefecit equitatui. Caesar de bello Gallico P. Crassum, inquit, cum cohortibus legionariis
XII
. & magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur, actantae nationes coniungantur, &c. P. hic
CRASSVS
Praetor fuit anno
DCXCVI
. P. Lentulo, Q: Metello Coss. Cicero post reditum in Senatu. Et anno
DCC
. Cn. Domitio Caluino, M. Valerio Coss. contra Parthos dimicans, Marco patre fuso fugatoque, exercitu deleto, interfectus est; & in eius locum Cicero Augur factus est, vt
8..
scribit Plutarchus. Octauus denarius, cum
NERVA
Liciniae Familiae cognomen sit, & Siliae incertum mihi, ad P. ne
SILIVM NERVAM
referendus sit qui anno
DCCXXXIV
. cum M. Appuleio consulatum gessit; an ad
P. LICINIVM NERVAM
de quo nulla exstat mentio apud Scriptores. Illud certe constat, quicunque is fuerit, qui monetam huiusmodi cusit, legem ipsum vel ex eius Familia aliquem, de suffragiis tulisse, cuiusmodi fuit illa, quam tulit C. Marius Tr. Pl. anno
DCXXXIIII
. vt pontes per quos suffragia in comitiis ferebantur, angustiores fierent,
Lib. 3. de leg.
cuius meminit Cicero & Plutarchus in Mario. In huius autem denarij altera parte expressa sunt
SEPTA
siue cancelli comitiorum, quibus populus suffragium laturus includebatur:
PONTES
, quos C. Marius lege sua angustiores fecit, ne quis illic praeter eum, qui suffragium ferret, consistere posset ad appellandum rogandumque:
CISTA
praeterea, in quam suffragia coniiciebantur, &
DIRIBITOR
, qui tabellas populo ministrabat. De cancellis siue septis, quae Lucanus appellauit ouilia, illo versu,
----& miserae maculauit ouilia Romae.
Lib. 10.
meminit Dionysius, & Plutarchus in vita Marij, in qua scribit Marium in petitione Praeturae ambitus suspicionem dedisse, quod sui cuiusdam amici seruus intra cancellos visus fuisset, dum populus suffragium dicebat, in eis enim praeter suffragatores & ministros Comitiorum, non licebat cuiquam consistere:
de his locutus est Seruius cum inquit, Septa in campo Martio inclusa tabulatis, in quibus stans populus suffragium ferret. Pontes autem
Lib. 1. ad Att.
in septis multos fuisse, ex Ciceronis verbis, intelligi potest. Operae Claudianae pontes occuparant, tabellae ministrabantur. Et ad Herenn.
Lib. 1.
Caepio,
vt illum contra S. C. intercedentibus collegis aduersus Remp. vidit ferre, cum bonis viris impetum facit, pontes disturbat, cistas deiicit. Sed vnde suffragatores venirent, & quo per illos pontes abscederent, docet Nicolaus Grucchius in suo de comitiis Romanorum libro; in quo ex supra
adducto Ciceronis loco, existimat subitario opere ponticulos illos ad cum vsum fieri solitos, aut sane non admodum firmo & stabili factos fuisse, quos Caepio non confregisse, sed disturbasse dicitur. De cistis (quas qui
Lib. 1. ad Herenn.
deferebat colligendis per Tribus suffragiis Rogator dicebatur) meminit, Cicero Saturninus, inquit, ferre coepit, collegae eius intercedere:
Ille nihilominus cistellam detulit, &c. Cistarum huiusmodi in comitiis custodes
Lib. 33. c. 11.
nongentos selectos fuisse scribit Plinius. De Diribitoribus, qui tabellas populo per centurias ministrabant, qui sunt à diribendis, hoc est, distribuendis
In Orat. post redit. in Senatu.
tabellis appellati, facit mentionem Cicero.
Quando, inquit, illa dignitate Rogatores, Diribitores, Custodesque vidistis? In oratione autem in Pisonem Distributores eosdem vocauit, his verbis. Hoc certe video, quod indicant tabulae publicae, vos Rogatores, vos Distributores, vos Custodes fuisse.
1..
PRIMVS
huius tabellae denarius secundus & tertius potest ad
2..
A. LICINIVM NERVAM
eum pertinere, qui anno
DLXXXII
. in
3..
Cretam primo, deinde triennio post in Macedoniam ad exercitus visendos
Liuius lib. 42. & 43.
Legatus missus est. Quidam ad
A. LICINIVM NERVAM SILIANVM
referunt, qui Cos. fuit cum Q. Caecilio Metello Cretico Silano anno
DCCLIX
. qui cum P. Silij filius esset, ab A. Licinio Nerua adoptatus, A. Licinius
Lib. 13.
Nerua Silianus dictus est. De eo meminit Velleius his verbis.
Et A. Licinius Nerua Silianus P. Silij filius, quem virum ne qui intellexit quidem, abunde
miratus est, ne nihil optimo ciui, simplicissimo duci periisset, praereptus immature, & fructu amplissimae principis amicitiae, & consummatione euectae in altissimum paternumque fastigium imaginis defectus est.
Apollinis caput, & desultorius eques in altera primi sestertij nummi parte notatus, Apollinares ludos ab aliquo ex Licinia Gente, cum Praetor esset, in Circo factos, sine dubio designant; in altera etiam secundi & tertij denarij parte insigne aliquod eiusdem Gentis factum expressum est, quod mihi diuinare non licet. De fidei vero simulacro quod albo panno velatum, aliter atque
Lib. 1. Ode 35.
in his denariis, effingeretur, vel ex illo Horatij versu constat.
& albo rara Fides colit
Velata panno.
4..
Quinam ille sit Nerua qui quarto & quinto denario celebratur ignoro: certe coniurationis
5..
in C. Iulium Caesarem participem fuisse satis declarat D. Bruti nomen, vna cum fidei simulacro & symbolo, hoc est manibus iunctis. Nerua qui in quinto scribitur,
6..
quoniam caret praenomine, quo pertineat dubium est. P. vero
NERVAM
neminem apud veteres reperio
.
A. LICINIVS NERVA SILIANVS
qui Trium-Vir
7.
sub Augusto septimum huius tabellae nummum aereum cusit, is est quem supra diximus a P. Silio adoptatum, Consulem fuisse anno
DCCLIX
.
1..
PLICINIVM STOLONEM
qui in vltimo prioris, & tribus primis
2..
huiusce tabellae nummis descriptus est, ex ipsis nummorum titulis
3..
Augusti temporibus vixisse, & sub eodem cudendae monetae Trium-Virum
fuisse,
fuisse intelligimus. Possumus etiam ex iis, quae in altera parte secundi & tertij denarij impressa sunt, coniicere, vnum ex duodecim Saliis eum fuisse, vel maiorum suorum aliquem; propterea quod Saliorum sunt ancylia, de
Lib. 1.
quibus dixit Lucanus,
Et Salius laeto portans ancylia collo.
Nisiad Augustum & eius ludos saeculares ancylia huiusmodi referre malimus, quia Patricij erant Salij,
STOLO
vero plebeius.
Cicero pro domo sua, &
Lib. 9
Lucanus.
--- sic illa profecto
Sacrificio cecidere Numae, quae lecta iuuentus
Patricia ceruice mouet, &c.
Quod autem apicem Salij ferre soliti essent, satis constat ex his Sex. Pompeij verbis. Salias, inquit, virgines Cincius ait esse conductitias, quæ ad Salios adhibeantur cum apicibus paludatae;, quas AElius Stilo scripsit sacrificium facere in Regia cum Pontifice Paludatas cum apicibus in modum Saliorum. Sex. idem Pompeius de ancylibus ita scribit.
Numa Pompilio regnante e coelo cecidisse sertur ancyle, id est scutum breue, quod ideo sic est appellatum, quia ex vtroque latere erat recisum: Vt summum infimum eius latius medio pateret: vnaque edita vox, omnium potentissimam fore ciuitatem, quamdiu id in ea mansisset. Itaque facta sunt eiusdem generis plura, quibus id misceretur, ne internosci coeleste posset. Probatum opus est maxime Mamurij Veturij, qui praemij loco petiit, vt suum nomen inter
In Numa.
carmina Salij canerent, &c.
Cum Festi verbis de ancylium forma conuenit Plutarchi locus.
Αὐτας δὲ τας πέλτας, inquit, ἀγκὺλια
καλοῦσι διὰ τὸ σχῆμα, κύκλος γὰρ οὐκ ἐστὶν,
οὐδὲ ἀποδίδωσιν ὡς πέλτῃ τὴν περιφέρειαν, ἀλλ' ἐκτὸμην ἔχει γραμμῆς ἑλικρειδοῦς, ἧς αἱ κεραῖαι καμπὰς ἔχουσαι, καὶ συνεπιστρέφουσαι
τῇ πυκνὸτητι πρὸς ἀλλήλας,
ἀγκὺλον τὸ σχήμα ποιούσιν. ἢ διὰ
τὸν ἀγκῶνα, περὶ ὃν περιφέρονται. Tαῦτα γὰρ ὁ Iόβας εἴρηκε γλιχόμενος
ἐξελληνίσαι. δύναιτο δ' ἂν ἀπὸ τῆς ἀνέκαθεν φο͂ρας πρῶτον ἐπὼνυμον γεγονέναι, καὶ τῆς ἀκέσεως τῶν νοσοῦντων, καὶ τῆς
τῶν αὐχμῶν λύσεως, ἔτι δὲ τῆς τῶν δεινῶν ανασχέτεως.
Hoc est, Eas peltas ancylia ex figura vocant, neque enim circulus est. Neque peltae orbem, sed habent incisuram lineae tortuosae, cuius reflexi saaepius apices, recurrentesque in se mutuo ἀγκύλην, id est, curuam figuram reddunt, aut à cubito, quem ἀγκῶνα Graeci vocant, quo gestant ancylia. Haec Iuba assectans a Graecis hoc nomen deriuatum, praedicat. Potest etiam ἀπὸ τῆς ἀνέκαθεν φορᾶς, quod superne demissum fuisset nomen esse inditum; vel ab aegrorum medela, quam ἄκεσιν Graeci, vel ab siccitatis liberatione, quos ἀυχμοὺς nominant; vel à malorum depulsione quae ἀνὰσχεσις dicitur, &c. In numismate aereo Antonini Pij Imp. ancylia duo, cuiusmodi in his denariis, impressa sunt, quibus adiectus est titulus,
ANCILIA
: vt nihil dubij relinquatur, quin à Latina voce id nomen deductum sit, non autem a Graeca,
Lib. 1. de re rustica c. 2.
vt Iuba volebat. Licinia Stolonum familia cognomen vnde duxerit, docet Varro, his verbis.
Nam Stolonis illa lex, quae vetat plus quingenta iugera habere ciuem Romanum, & qui propter diligentiam culturae Stolonum consirmauit cognomen, quod nullus in eius fundo reperiri poterat stolo,
V
quod effodiebat circum arbores e radicibus, quae nascerentur e solo, quos Stolones appellabant. Eiusdem gentis C.Licinius Tr. Pl. cum esset post Reges exactos annis
CCCLXV.
primus populum ad leges accipiundas in septem iugera forensia e comitiis eduxit.
Equestris statua quae in secundo denario signata est, ad Augusti victoriam aliquam, ob quam ei statua huiusmodi
4.. decreta fuerit, sine dubio pertinet. Quartus tabellae denarius spectare videtur ad
C. LICINIVM MACRVM
qui fuit Licinij Calui Poetae pater. Eum Plutarchus in Cicerone scribit, cum de pecuniis repetundis apud Ciceronem accusatus esset, & Iudices sententias ferrent, fretum sua potentia & studio amicorum domum abiisse, & caput statim totondisse, sumptaque veste pura tanquam victorem in Forum reuertisse, sed cum Crassus in vestibulo occurrens, cum omnibus sententiis damnatum esse dixisset, reuersum accubuisse, atque ita decessisse. Plutarchi verba sunt haec. Λέγεται δὲ καὶ Λικίνιος Μάκερ, ανὴρ καὶ
καθ' αὐτὸν ἰσχύων ἐν τῇ
πόλει μέγα, καὶ Κρὰσσῳ χρὼμενος βοηθῷ, κρινόμενος κλοπῆς ὑπ' αὐτοῦ
τῇ δυνάμει καὶ σπουδῇ
πεποιθὼς, ἔτι τὴν Ψῆφον τῶν κριτῶν διαφὲροντων, ἀπαλλαγεὶς οἴκαδε, κείρασθαί τε τὴν κεφαλὴν κατὰ τάχος, καὶ καθαρὸν ἱμάτιον ὡς νενικηκὼς λαβὼν, αὖθης εἰς ἀγορὰν προσιέναι. Τοῦ δὲ Κρὰσσου περὶ τὴν αὔλειον ἀποαντήσαντος αὐτῷ καὶ φράσαντος, ὅτι πάσαις ἑάλωκε ταῖς ψῆφοις, ἀναστρέψας καὶ κατακλιθεὶς ἀποθανεῖν. Valerius autem Maximus rem hanc, paulo aliter narrat: in
Lib. 9. c. 12.
quo hunc ipsum C. Licinium Macrum virum Praetorium, Calui etiam patrem appellat. Cicero ep. 11. l. 1. ad Att. quam Praetor scripsit anno
DCLXXXVIII.
Nos, inquit, incredibili ac singulari populi voluntate de C. Macro transegimus: cui cum aequi fuissemus, tamen multo maiorem fructum ex populi existimatione illo damnato cepimus, quam ex ipsius, si absolutus esset, gratia cepissemus. De Ve - Iouis simulacro, quod in altera parte huius denarij
5..
notatum est, diximus supra in Familia Caesia. Quintus, sextus & septimus.
Ep. 8. lib 3. ad Q. Fratr.
6..
denarius non est dubium quin a
P. LICINIO CRASSO IVNIANO
7..
signati in Africa sint, cum esset in ea Scipionis Legatus Pro-Praetore. Cicero facit de eo mentionem, cum inquit,
Crassum Iunianum hominem mihi deditum per me deterruit, &c. videtur autem Crassus hic, cum ex Iunia Familia natus esset, a P. Licinio adoptatus, ex vsitata illa adoptionum formula, Crassus Iunianus appellatus esse. Ita T. Pomponius Atticus in Q. Caecilij auunculi sui Familiam adoptionis iure insertus, Quintus Caecilius
Lib 4. de bel. Alex. Lib. 8.
Pomponianus Atticus dictus est; & Vinicius apud Hirtium M. Caelium in ep. IV. ad Ciceronem, a Caelio quodam adoptatus, Caelius Vinicianus appellatus fuit: sic enim plane habent optimae notae exemplaria, vt de mendo suspicari aliquo modo non liceat. Quo magis minor quid impulerit doctissimum virum Paulum Manutium, vt apud Ciceronem in ea, quam supra adduximus epistola, Licinianum reposuerit pro Iunianum. Eundem hunc esse arbitratus cum eo, qui ab Hirtio & M. Caelio nominatur Caelius Vinicianus, siue vt ipse restituit, Licinianus. Quasi vero, aut Viniciae Familiae mentio apud Scriptores non exstaret, aut Vinicianus cognomen a communi adoptionis
8..
formula abhorreret.
Octauo nummo incertum est quisnam indicetur. Certe cum commune sit cognomen
CRASSVS
,
verisimilior mihi videtur coniectura, quae hunc
CANIDIO CRASSO
M. Antonij Legato tribuit, viro apud eum gratioso & praepotenti ἀνδρὶ παρὰ Αντωνίῳ δυναμένῳ μέγιστον, inquit Plutarchus; hunc Antonius in hac altercatione, quae libellis famosis & habitis hinc inde orationibus Caesarem inter
Plutarch. in Anton.
& Antonium contigit, propter Octauiam & Cleopatram, cum ad arma rem spectare videret, ad mare iussit descendere cum sexdecim legionibus. Hanc expeditionem fortassis indicat prora; quamquam enim terrestrem exercitum postmodum duxit, tamen non abhorret huic commissam fuisse partem naualium copiarum in hac voluptuaria velificatione, quam in Samum cum Cleopatra obiit Antonius. quod autem per Cleopatram, quam officiis omnibus demeruerat in AEgypto, plurimum posset, huius regni signum Crocodilus in altera nummi parte impressum est. Certe rudis haec Crocodili figura mirifice AEgyptum sapit & eius hieroglyphica.
LIVIAE
Gentis plebeiae, vnius tantum
SALINATORVM
familiae, in aereo nummo, cuius exemplum in hac tabella expressimus, mentio reperitur. Sed L. is
SALINATOR
, quis fuerit, quove tempore vixerit, non dum apud scriptores inuenire potui. Atqui nec alicuius ex ea familia, qui Lucij praenomine
Lib. 39.
vsus fuerit, in antiquorum monumentis memoria exstat. Liuiuss facit mentionem eius Liuij, qui ob commentum in Censura salis vectigal, Salinatoris cognomen inuenit.
V ij
LIVINEIAE
Gentis vna tantum
REGVLORVM
Familia, quae in huius tabellae denariis descripta est, apud scriptores reperitur. Nam L.
Epist. 60. lib. 13.
Liuineius Trypho, qui nominatur a Cicerone libertus fuit
L. REGVLI
huius, quem in denariis habemus. Opinor autem in eis
LIVINEIOS
patrem & filium eodem assectos praenomine, & cognomine designari.
L. REGVLI
Lib. 5. de bel. Afric.
patris exstat mentio apud Hirtium.
Deinde, inquit, eodem die Adrumeto egressus, Liuineio Regulo ibi cum Legione relicto, Vticam ire contendit, &c.
Lib. 3. ad Attic. & lib. 13. ad Memm.
Cicero quoque facit eiusdem Reguli mentionem: quem AEdilem Curulem fuisse, ex iis quae in altera parte primi, secundi, & sexti denarij expressa sunt, intelligere possumus. Eiusdem Praeturam ex tertij & quarti denarij inscriptione, & Curuli sellae, quae in quinto quoque denario addita est, cognoscimus: ea enim Praetores vti solitos fuisse, ex veterum scriptorum auctoritate supra demonstrauimus. Eundem autem Regulum Vrbis etiam Praefectum aliquando fuisse, ex tertij denarij inscriptione apparet. Qui quidem omnes denarij, qui Liuineiae Familiae nomen prae se ferunt, quin à
L. REGVLO
filio, cum imagine patris signati fuerint, dubitandum non est.
HVIVS
tabellae nummi pertinent ad
L. LIVINEIVM REGVLVM
eius Reguli, vt nos existimamus, filium, qui in superioris tabellae denariis descriptus est. Eum autem, cum Trium-Vir fuisset cudendae monetae
Lib. 3.
cum Sisenna & Pulchro sub Augusto, ab eodem postea Senatu motum fuisse, scribit Dio, Καὶ Λιουινήιος τέ τις Ρηγοῦλος, inquit, ἀγανακτήσας ὅτι
τοῦτεὕιεος, καὶ ἄλλων πολλῶν ὧν κρείσσων
ἐ̃ιναι ἠξίου δειειλεγμένον ἀπαλὴλιπτο, τήντε ἐσθήτα ἐν αὐτῷ τῷ βολευτηρίῳ κατεῤῥήξατο. καὶ
τὸ σῶμα γυμνώσας, τας̀ τε στρατείας κατηριθμήσατο, καὶ τας̀ οὐλὰς προσεπέδειξε σφίσιν.
Hoc est, Et Liuineius quidem Regulus deletum se ex albo patrum aegret ferens cum filius ipsius, & multi alij, quibus se praestantiorem esse iudicabat, in eo legerentur, in ipsa curia, veste lacerata corpus denudauit; enumeratisque militiis suis, cicatrices ostentauit. In
Lib. 3.
vulgatis autem scripturis pro Λιουινήιος mendose legitur Λικίνιος. Cornelius Tacitus Liuineium Regulum Pisoni, qui necis Germanici accusabatur,
Lib. 14.
adfuisse scribit, & alibi gladiatorum spectaculum sub Nerone edidisse tradit. Sub idem, inquit, tempus leui contentione atrox caedes orta inter colonos Nucerinos Pompeianosque gladiatorio spectaculo, quod Liuineius Regulus, quem motum Senatu retuli, edebat. Et paulo post, Liuineius & qui alij seditionem conciuerant, exilio mulctatisunt, &c. Liuidineius pro Liuineius, male apud Tacitum librarij errore scriptum est.
Regulo allusisse videtur ille qui sceptrum retro caput primi denarij signauit vt Regis nomen effingeret.
V iij
LOLLIAM
Gentem plebeiam fuisse constat: ex ea enim ortus est
M. LOLLIVS PALIKANVS
Tr. pl. quem hominem seditiosum appellat
Lib. 8. c. 1.
Valerius Maximus. Ad hunc spectant argentei denarij qui sunt in hac tabella notati; in quorum primi altera parte Rostra Populi Romani, in
Lib 8.
altera
LIBERTATIS
caput expressum est. De Rostris ita scribit Liuius.
Naues Antiatium passim in naualia Romae subductae, partimque incensae, rostrisque earum suggestum in foro exstructum adornari placuit, Rostraque
Lib. 4. de lingua Latina.
id templum appellatum. Ante Curiam, inquit Varro, Hostiliam Rostra, cuius id vocabulum ex hostibus capta fixa sunt Rostra. Cicero pro lege Manilia. Et his temporibus non pudebat magistratus populi Romani in hunc ipsum locum ascendere, cum vobis maiores vestri exuuiis nauticis & classium spoliis ornatum reliquissent.
Quia vero in Rostris habebantur conciones a Tribunis plebis, vt scribit idem Cicero in Pisonem; & Tribunicia potestas a Sulla Tribunis adempta, Palikano autore, populo fuerat a Pompeio restituta, ob eam causam Palikanus qui fuit Tr. pl. anno
DCLXXXI.
Rostra in hoc denario signauit. Eius rei meminit Asconius in Diuinatione his verbis:
Primus Sicinius Tribunus plebis, nec multo post Quinctius, & postremo
PALIKANVS
perfecerunt, vt Tribuniciam potestatem populo darent Consules Cn. Pompeius Magnus, & M. Licinius Crassus.
Et in
Lib. 11. Verrem.
Commentario. Pompeius autem Pro-Cos.de Hispania Sertorio victo nuper venerat, & statim habuerat concionem de restituenda Tribunicia potestate
Lib. 2.
Palikano Tribuno Pl.Hoc Consulatu, inquit Velleius, Pompeius Tribuniciam potestatem restituit, cuius Sulla imaginem sine corpore reliquerat. Hinc
Lib. 36.
Dio de Pompeio dixit, ἐπειδὴ γαρ̀ ἥτε τῶν δημὰρχων δυναστεία ἐς
τὸ ἀρχαῖον ἐπανεληλύθει. Hoc est, Postea enim quam Tribunis plebis suum antiquum
ius restitutum fuerat, &c. Libertatis imago in hoc denario impressa est, quod Rostra essent libertati sacra. ἔν τε τῇ ἀγορᾷ τῇ Ρωμαίᾳ, καὶ πρὸς τῷ βήματι τῷ ἐλευθερίῳ. Hoc est, In foro Romano apud Rostra libertati sacra,
2..
&c. Secundus tabellae denarius ad eundem pertinet
M. LOLLIVM PALIKANVM
, quem AEdilem Curulem fuisse, ex Curuli sella & spicis in
3..
altera denarij parte expressis, facile intelligimus.
Tertius nummus hunc forte
M. LOLLIVM
indicat, qui sub Augusto Galatiam in Prouinciam redactam Pro-Praetore primus administrauit. Ad hunc fortasse scribit Horatius hac epistola quae sie incipit.
Troiani belli scriptorem maxime
LOLLI
, &c.
4..
De
C. Lollio
II Viro qui in quarto designatur & litteris P. S. tum de
L.
5..
LOLLIO
quem quintus & sextus nummus exhibet, quaerendum. Certo quintus
6..
Praeturam indicat, vt hoc indicio appareat non vsquequaque plebeios Lollios fuisse. Dianae autem caput & ceruus stans quid sibi velint in hac Familia ignoro.
LVCILIAE
Gentis plebeiae, Familiae plures variis distinctae cognominibus apud Scriptores reperiuntur. Balbi nominantur a Cicer. in Bruto: Bassi in l.
XII.
ad Att. Longi & Capitones a Tacito, Blaesi l.
XVII. RVFORVM
autem
Lib. 4. Lib. 17.
nulla, quod sciam, mentio exstat: nisi sorte
M. LVCILIVS RVFVS
, qui in hoc denario descriptus est, is fuit, quem Plurarchus in Pompeio scribit cum Tribunus plebis esset, de Pompeio Dictatore creando, multum repugnante Catone ad populum tulisse. Idem autem Plutarchus, in Bruto & Antonio, mentionem facit alterius Lucilij, qui adeo Brutum amauit, vt bello Philippensi pro Bruto se hostibus intersiciendum obiicerit. Notae illae A. PV. quae sunt in altera parte huius denarij notatae, significant
ARGENTO PABLICO.
Lucilij Bassi per Vespasiano Imp. meminit vetus inscriptio Aquileiae asseruata, cuius hic fragmentum reposuimus.
Gruter
IMP. CAESAR VESPASIANVS AVC. &c.
VETERANIS QVI MILITAVERVNT IN CLASSE
RAVENATE SVB SEX. LVCILIO BASSO, &c.
LVCRETIA
Gens in Familias diuisa fuit patricias & plebeias.
TRIONES
autem quorum denarij in hac tabella expressi sunt, licet ex Scriptoribus non constet, plebeios tamen fuisse opinor.
CN. LVCRETIVS
1..
TRIO
qui in primo tabellae denario descriptus est, pater fortasse fuit
L. LVCRETII TRIONIS
, qui secundum & quartum denarium cusit: nam tertius ab Imp. Traiano multis post annis restitutus est: Opinor autem L. Lucretium, notis his, quas in altera secundi denarij parte signauit,
Lib. 6.
cognominis sui originem indicare voluisse: de eo enim Varro de ligna Latina ita scribit.
Arbitror antiquos rusticos primum notasse quaedam in caelo signa, quae praeter alia erant insignia, atque ad aliquem vsum culturae tempus designandum conuenire aduertebantur. E queis signa sunt, quod has septem stellas Graeci, vt Homerus vocat ἅμαξαν, & propinquum eius signum βοώτην: nostri eas septem stellas; boues & triones, & prope eas axem. Triones enim & boues appellantur à bubulcis etiam nunc, maxime cum arant terram: e queis vt dicti valentes glebarij, qui facile proscindunt glebas; sic omnes, qui terram arabant, a terra teriones; vnde Triones vt dicerentur a detritu. Paulo post: Possunt triones dici septem; quod ita sitae
Lib. 2. c. 21
stellae terna trigona faciant. Vulgus, inquit Agellius, Grammaticorum Septentrionem a solo numero stellarum dictum putant. Triones enim per sese nihil significare aiunt, sed vocabuli esse supplementum, sicuti in eo quod Quinquatrus dicamus, quod quinque ab Idibus dierum numerus, sit atius nihil. Sed ego quidem cum Laelio, & M. Varrone sentio, qui Triones rustico vocabulo boues appellatos scribunt, quasi quosdam teriones: hoc est arandae colendaeque terrae idoneos. Itaque hoc sidus quod a figura posituraque ipsa, quia simile plaustri, antiqui Graecorum ἅμαξαν dixerunt, nostri quoque veteres a bubus iunctis Septentriones appellarunt, id est a septem stellis, ex quibus quasi iuncti triones figurantur, &c.
TRIO
apud
Lib. 5.
Dionem, & Tacitum, cognomen est Fulcinij Consulis anno
DCCLXXXIII.
4..
Neptuni imago in quarto denario expressa, & Cupido Delsino insidens,
mihi
mihi quidem incertum quo spectent: sed cum eadem haec in M. quoque
CORDII RVFI
denario, & aliorum nonnullis signata sint, credi potest in Caesaris gratiam, ad indicandam Iuliae gentis originem, impressa à Triumviris monetalibus fuisse.
Lib. 12. Lib. 48.
LVRIAE
Gentis Cornelius Tacitus meminit & Dio; qui M. hunc
1..
LVRIVM
, qui Triumvir sub Augusto primum nummum aëreum cusit, Sardiniae Praefectum fuisse scribit. Kαὶ ἐπὶ Σαρδὼ, inquit, πλεύσας συνὲβαλε
Lib. 2.
Mἀρκῳ Λουρίῳ τῷ ἄρχοντι αὐτῆς. Velleius eundem vt arbitror significauit, cum in pugna nauali ad Actium, dextrum cornu nauium Iulianarum M. Lario commissum fuisse tradit, laeuum Arruntio, Agrippae omne classici certaminis arbitrium (pro M. Lario, M. Lurio reponendum opinor)
M. LVRIVS TRIARIVS
, &
M. LVRIVS TREPTVS
nominantur in antiqua basi marmorea, in qua descripta sunt nomina eorum, qui aere conlato statuam Vespasiano Imp. dedicauerunt, L. Annio Basso, C. Caecina Paeto, Coss. In inscriptione etiam basis statuae a collegio Fabrum Tignariorum Caracallae Imp. dedicatae
LVRIVS
quidam
MARTIALIS
numeratur inter eos, qui pecuniam ad ponendam
2..
eam statuam contulerunt.
P. LVRIVS
qui in sequentibus duobus nummis
3..
signatus est quo pertineat, ignoro.
LVTATIAE
Gentis plebeiae vnus tantum exstat denarius, qui in hac tabella notatus est. Ad duos autem Lutatios fratres eum pertinere
X
amicus meus existimabat, atque in altera eius parte,
Q. LVTATIVM C. F. C. N. CERCONEM
, qui Consul de Falisceis triumphauit, anno
DXII.
descriptum esse: in altera eius fratrem
C. LVTATIVM C.F.C.N. CATVLVM
, qui eodem anno, Pro-Cos. de Poenis & Sicilia naualem egit,
Lib. 42.
indicari:
Hos commemorant marmora Capitolina
, Liuius facit mentionem
C. LVTATII CERCONIS
qui anno
DLXXX
. L. Posthumio Albino, M. Popilio Laenate Coss. Legatus Alexandriam ad Ptolomaeum renouandae amicitiae caussa missus est. A quo denarium hunc cusum fuisse suspicari possumus, vt Cai naualem de Poenis, & Quinti aui fortasse sui terrestrem de Falisceis victoriam celebraret.
MAECILIAM
Gentem Albanam, Tullo Hostilio Romae regnante, Alba diruta, ciuitatem Romanam adeptam fuisse & in Senatorium,
Lib. 3.
Patriciumque ordinem allectam, scribit Dionysius: sed ex hac ne,
Lib. 4.
quae Patricia fuit, an ex ea quae inter plebeias à Liuio numeratur, ex qua Sp. Maecilius exstitit Tr. Pl. originem suam ducat
M. MAECILIVS TVLLVS
, qui primum nummum aëreum cusit, incertum est. Secundus & tertius argenteus nummus & quartus aëreus ad eiusdem Gentis aliquem qui
P. MAECILIVS
diceretur, possunt pertinere: nisi quis mauult denarij notam,
MAENIVS
interpretari, & nummos ad Maeniam Gentem referre, de qua in sequenti tabella dicemus.
MAIANIA
MAIANIAM
Gentem, quae in quopus huius tabellae nummis, vno argenteo, altera aereo notata est, opinor eandem esse cum ea, quae in tabulis Capitolinis modo
MAINIA
, modo
MAENIA
nominatur. Eius exstat mentio in antiqua Inscriptione Caeretana, cuius exemplum est hoc,
D. M. SVRIAE SACRVM
L. MAIANIVS HOMER. CVM
MAIANIA HOMERIDE FIL.
V. S P. L. D. D. D.
CVRANT. L. MAIANIO ET
IVL. MAXIM. TAVRIN.
FRAT.
MAIANIVS
, qui ex hac Familia nummos cusit, ad
C. MAINIVM
P. F. P. N respicere fortasse voluit, qui Consul anno
CDXV
. de Antiatibus, Lauineis, & Veliterneis pridie Kalen. Octobris triumphauit, quique anno
CDXXXIX.
Dictator II. cum M. Foslio Flaccinatore Mag. Eq. II. in monumentis Capitolinis descriptus est.
MAMILIA
MAMILIAM
Gentem plebeiam, a Mamilia Telegoni filia originen & nomen duxisse, omnes fere scriptores tradunt. Ipse autem Telegonus Vlyssis fuit & Circes filius, qui Tusculum oppιdum in Latio
X ij
condidit, vt scribit Sex. Pompeius, Plutarchus, Acro, & Pomponius
Lib. 1.
Porphyrio Horatij interpretes. Itaque Liuius de Mamilio Tusculano dixit
Qui (si famae credimus) ab Vlysse deaque Circe oriundus erat. Ab Vlysse igitur per Mamiliam oriundos esse Mamilios, cum vellet indicare
C. MAMII IVS LIMETANVS
, qui primum tabellae denarium cusit, Vlyssem in altera eius parte, post vigesimum annum ab Homerico cane agnitum,
Lib. 35. cap. 10.
impressit. Vlyssis autem simulacrum pileatum Plinius scribit Nicomachum primum fecisse. Nicomachus, inquit, primus Vlyssi addidit pileum, &c.
De C. hoc
MAMILIO
meminit Salustius in Iughurtino, cum inquit; Interea Romae C. Mamilius Limetanus Tr. pl. rogationem ad populum promulgat: vti quaereretur in eos, quorum consilio Iugurtha Senatus decreta neglexisset, &c.
cum autem in vulgatis antea libris Bacchus Mamillus Lemetanus legeretur, ex antiquorum denariorum, & veterum quoque codicum autoritate, C. Mamilius Limetanus, reponendum iam pridem admonuimus.
MANLIA
MANLIAM
Gentem duplicem fuisse, patriciam vnam, alteram plebeiam, ex iis quae scribit Cicero in lib. 1. Philipp. coniicere possumus: sunt autem haec.
Propter vnius M. Manlij scelus decreto gentis Manliae neminem patricium vocari M. Manlium licet. Dionysius eum qui in secessione plebis dux fuit, Manlium nominat, ab aliis Sextum, praenominatum.
1..
Huius igitur tabellae denarios ad vtramque Manliorum gentem pertinere arbitramur: ac primum quidem ad
A. MANLIVM
spectare, qui
Lib. 28.
filius fuit Q. Manlij Thurini, cuius meminit Liuius & Quinctilianus hb. 11. quique Praetor fuit Peregrinus anno
DXLV
. & Aedilis plebis cum Pomponio Mathone ludos plebeios instaurauit anno
DXLVI.
Nota
SER.
quae in eius denarij altera parte signata est, significat fortasse
SERRATVS.
Serrati enim nummi dicebantur, quibus serra impressa erat. Tacitus in libro de Moribus Germanorum:
Germani, inquit, pecuniam probant veterum & diu notam, serratos, bigatosque. Potest etiam ad A. Manlij cognomen,
2..
quod ignoratur, ea nota referri. T. autem
MANLIVS
, qui in secundo denario, cum Ap. Claudio Quaestor Vrbanus descriptus est, potest is esse, qui cum Cn. Octauio Cos. fuit anno
DLXXXVIII
. quique Pontifex quinquennio ante factus fuerat. Quamuis ad T.
MANLIVM
T. F. Ciceronis coëtaneum & oratorem, qui, vt Cicero scribit in Bruto, Cos. factus esset, si vita suppeditasset, pertinere is denarius possit. De
LVCIO
autem
Lib. 40.
3..
MANLIO
Sullae Pro Quaestore, qui, in tertio tabellae denario notatus est, meminit, vt opinor, Liuius in epitoma cum inquit,
Q. Sertorius proscriptus in vlteriore Hispania ingens bellum excitauit. L. Manlius Pro-Cos. & M. Antonius Legatus ab Herculeio Quaestore victi sunt, &c. A temporum autem ratione non abhorret, vt qui Sullae fuerit paullo ante Pro-Quaestore, tunc post eius mortem paulo post contra Sertorium missus
4..
sit Pro-Consule. Qιartus & quintus denarius ad
L. TORQVATVM
qui
5..
anno
DCLXXXVIII.
cum L. Cotta Cos. fuit, omnino referendi sunt. De eo ita scribit Paedianus in Corneliana.
P. Sulla & P. Autronius Coss. Des. cum essent, eorum alterum L. Cotta, alterum L. Torquatus ambitus damnarunt, & in eorum locum Coss. creati sunt. L. hic
TORQVATVS
, vt scribit Cicero in Pisonem, prouinciam Macedoniam obtinuit, & ex ea magnis rebus gestis, Cicerone referente, absens Imperator appellatus est. Torques autem in vtroque denario signatus ad indicandam pertinet Torquati cognorinis originem: quod T.
MANLIVS
L. F. A. N. Imperiossus aureo torque, Gallo cum quo pugnauerat detracto, primus inuenit anno
CCCXCII
. Liuius lib
VIII
. Plutarchus in Mario, Cicero lib. III. de Officiis, & in 1. de Finibus.
Sed ita, inquit, prorsus existimo, neque eum Torquatum, qui hoc primus cognomen inuenerit, aut torquem illum hosti detraxisse, vt aliquam ex eo perciperet corporis voluptatem &c. & lib. II. Si voluptatis caussa cum Gallo apud Anienem. depugnauit prouocatus, & ex eius spoliis sibi & torquem & cognomen induit, &c. & lib. IIII. Tuscul. Ego ne Torquatum quidem illum qui hoc cognomen inuenit, iratum existimo Gallo torquem detraxisse &c. Quod autem in altera quinti denarij parte Sibyllae imago, in altera tripos impressus sit, possumus suspicari L. hunc
TORQVATVM
XV-Virum fuisse sacris faciundis. Sibyllini enim libri a XV-Viris sacrorum seruabantur, nec iniussu Senatus adiri aut legi fas erat; vt scribunt Cicero, Valerius Max. Lactantius, Suetonius in Caesare, & alij: notum etiam est, Sibyllas e tripode, qui Apollini sacer est, vaticinari solitas fuisse, antiquos poëtas inter alias fabulas commentos esse.
X iij
MARCIA
In Numa.
MARCII
a Marco vel Mamerco, vt ait Plutarchus, à Marco etiam, inquit ille, Marcij Reges. Ita enim legit Carolus Sigonius, non Mamercij.
Marcia vero Gens patricias habuit Familias & plebeias. Sed patriciorum nulla in antiquis denariis exstat memoria,
praeterquam in primo & quarto denario, si tamen mea coniectura locum habet.
Plebeiorum,
PHILIPPOS
tantum,
CENSORINOS
, &
LIBONES,
in iis qui circumferuntur, Numismatibus, notatos animaduertimus: quos ab Anco Marcio Rege originem duxisse
L. PHILIPPVS
is, qui huius tabellae primum denarium cusit, indicare voluit,
1..
cum Anci in eo imaginem, & alia eius Regis monumenta expressit. Caesar in oratione quam habuit in funere Iuliae amitae apud Suetonium ab Anco,
Lib. 6. Fast.
inquit, Marcio sunt Marcij Reges:
& Ouidius hanc de Marciae Gentis autore opinionem consirmat illo versu,
Marcia sacrifico deductum nomen ab Anco.
Lib. 2.
Ancus enim Marcius, vt scribit Liuius, religiones neglectas, aut praue cultas, vt erant à Numa institutae, Pontificem Maximum proponere in publico iussit: ob quam causam Sacrificus appellatur ab Ouidio, & pone caput eius in primo denario lituus signatus est.
Marcus autem Marcius quem coniicere possumus in primo denario expressum fuisse apud Liuium Praetor atque ideo Patritius coniicitur in annum
V. C. DXXXIX.
Legatus autem a Scipione missus est in Vrbem cum L. Vetturio Philone, & L. Scipione Imperatoris fratre anno
Plautus in Epid. Lib. 5. Lib. 14.
V. C. DLI
.
huic cognomen fuit
RALLA
quo nomine, vt est apud Nonium,
2..
significatur rara vestis, & oppontur spissoe: huius fortasse filius secundo & tertio
3..
nummo commemoratur.
De
AQVA
autem
MARCIA,
quod ab Anco Marcio, qni eam deduxit nomen acceperit, praeter ca, quae a Strabone, Cornelio
Lib. 1. Lib. 36. cap. 3.
Tacito, & Frontino traduntur, ita scribit Plinius,
Primus eam in Vrbem ducere auspicatus est Ancus Marcius vnus e Regibus: postea Q. Marcius Rex in Praetura; rursusque restituit M. Agrippa.
Statuam equestrem, quae
Lib. 9.
aquae ductui superposita est, opinor designari eam, quam scribit Liuius, Marcio Tremulo ante aedem Castorum positam, a Senatu populoque Romano fuisse, quod Samnites bis vicisset, & Anagnia capta populum stipendio liberasset. Alij ad statuam equestrem referunt, quam Philippus
In Ep. ad Brutum.
4..
Augusto decreuit, cuius meminit Cicero, quod non placet. Quartus tabellae denarius ab eodem, vt videtur,
PHILIPPO
signatus est: in eius autem altera parte idem honos equestris statuae Q. Marcio decretae in altera
L. MARCII
imago expressa est, cui in Hispania concionanti e
Lib. 1. c. 6. Lib. 2. c. 110. Lib. 25.
capite flamma eluxit.
Valerius Maximus, Plinius & Liuius, cuius haec sunt verba,
Apud omnes magnum nomen
MARCII
Ducis est, & verae gloriae eius etiam miracula addunt: flammam ei concionanti fusam e capite sine ipsius sensu cum magno pauore circumstantium militum; monumentumque victoriae eius de Paenis, vsque ad incensum Capitolium fuisse in templo
5..
clypeum Marcium appellatum cum imagine Asdrubalis.
Quintus aereus nummus ad eundem pertinet
L. PHILIPPVM,
qui Augusti vitricus fuit, & Consul cum Cn. Lentulo Marcellino anno
DCXCVII.
quamuis ad huius
Liuius l. 86.
quoque patrem
L. PHILIPPVM
Q. F. referri possit; qui Sullae primo Legatus, Sardiniam Prouinciam Q. Antonio pulso, & occiso, occupauit: Consul deinde cum Sex. Iulio Caesare fuit anno
DCLXII
. de eo meminit Cicero pro P. Quintio, & pro L. Murena, & in lib. XI. Philipp. L. Philippus,
6..
inquit, Pro-Consulibus se Pompeium mittere, non Pro-Consule, &c. Sextus denarius ad
Q. PHILIPPVM
pertinere potest eum, qui bis Consul fuit, primum cum Sp. Posthumio Albino anno
DLXVII
. iterum cum Cn.Seruilio Caepione anno
DLXXXIV
. & quinquennio post Censor cum L. AEmilio Paullo. Castor equo insidens in altera eius denarij parte impressus est, quod vt cecinit Horatius,
Castor gaudet equis,
Lib. 3. Iliad. Odyss. l. 2.
Ιππόδαμος ab Homero appellatus: ab equorum autem studio videtur Philippus is dictus esse, qui primus ex hac Familia huiusmodi cognomen inuenit: ad quod respexisse eum, qui denarium cusit, dubitandum non est.
PILIPPVS
autem pro
PHILIPPVS
, &
TRIVMPVS
pro
TRIVMPHVS
Lib. 1. c. 9.
antiqua scribendi ratio fuit, de qua Quinctilianus. Apud Ciceronem quoque
7.
de Oratore, Furius Pilus est pro Philus. Septimus denarius & octauus a L.
8.
MARCIO CENSORINO,
vt opinor, cusi sunt eo, qui Consul fuit anno
DCCXIV.
cum C. Caluisio Sabino; quique Kal. Ian. eodem anno ex Macedonia triumphauit. In altera autem octaui denarij parte, Marciae Gentis monumenta expressa sunt,
VICTORIA
columnae imposita, quae ignoratur
Lib. 31. c. 7.
ad quem pertineat Marciorum, ad Ancum ne Regem, an ad alium eius Gentis.
CONGIARIVM
populo ab Anco datum, de quo meminit Plinius, cum inquit, Ancus Marcius Rex salis modia sex millia congiario dedit populis &c.
ACROSTIRIVM
nauis, quod ad
L. CENSORINVM,
qui classi in bello nauali contra Carthaginienses praefuit, referendum est, de quo ita
In Libyco.
scribit Appianus, Στρατηγους̀
τε τους̀ ὑπάτους αὐτίκα ἐξέπεμπον, ἐπὶ μὲν τοῦ πεζ Μαρ́κον Μανίλιον, ἐπὶ δὲ τοῦ στόλου Λεύκιον Μαρ̀κιον Κενσωρῖνον, οἷς ἐν ἀποῤῥήτῳ λέλεκτο μὴ ἀνασχεῖν τοῦ πολέμου, πρὶν Καλχηδόνα κατασκάψαι.
Hoc est, Continuo ad id bellum administrandum Consules missi sunt M. Manilius cum exercitu, L. Censorinus cum classe: quibus secreto mandatum est, ne prius a bello desinerent, quam diruta Carthagine.
Fuit is annus Vrbis quo M. Manilius & L. Censorinus Consulatum gesserunt
DCIV.
& belli Punici tertij primus.
MARCIA
MARCIAM
Gentem a duobus Romanorum Regibus Numa & Anco originem traxisse, omnes fere Scriptores tradunt: Numam enim Marcium, qui Pontifex Maximus primus fuit, & sub Tullo Hostilio Vrbis Praefectus, ex Pompilia Numae Regis silia Ancum Marcium Regem
1..
procreasse ferunt, a quo deinceps omnes Marcij genus duxerunt. Hoc
2..
autem vt indicaret is, qui huius tabellae nummos cusit, in duobus primis
3..
aereis tertio argenteo, & septimo item aereo Numae & Anci Regum imagines
4..
impressit. Sed in duobus primis & septimo praeter Regum ipsorum
capita,
capita, Ostiae quoque Coloniae, quam anno
CXXVII
. Ancus deduxit
Lib. 1. Lib. 5.
monumentum expressit. In ora Tiberis, inquit Liuius, Ostia Vrbs condita; & Strabo, Πόλεις δ' ἐπὶ θαλάττῃ μέν εἰσι τῶν Λατίνων τάτε ὤστια, πόλις ἀλίμενος διὰ τὴν πρόσχωσιν, ἢν Τὶβερις παρασκευὰζει, πληρούμενος ἐκ πολλῶν ποταμῶν. παρακινδὺνως μὲν οὖν ὁρίζονται μετέωρα ἐν τῷ σὰλῳ τὰ ναυκλήρια. τὸ μέν τοι λυσιτελὲς νικᾶ: & paulo post, κτίσμα δ' ἔστι τὰ ὤστια Αγκοῦ Μαρκίου.
Hoc est, exstant autem maritimae Latinorum vrbes, Ostia importuosa quidem propter limum, quem Tiberis multis refertus amnibus aggregat. Non paruo igitur discrimine agitata salo stant in anchorio nauigia: attamen vincit vtilitas. Paulo post: Ostiam quae tale oppidum est, Ancus Marcius condidit, &c. Victoria columnae imposita, vel ad eundem Ancum pertinet, vel ad alium Gentis Marciae, qui praeclaram aliquam de victis populi Romani hostibus victoriam
3..
reportauit. Tertio quoque & quarto denario Marcij alicuius de ludicris
4..
Circensibus equo singulari & bigis partas victorias designari arbitror, quas C. Censorinus Trium-Vir sub Augusto, vt progenitoris sui monumenta illustraret, in his nummis signauit. Fuit autem (quantum ex antiquis Inscriptionibus, quae Romae extra portam Flumentanam repertae sunt, intelligere possum) C. Marcius, L. Censorini eius, de quo supra dictum est, filius, & Consul cum C. Asinio Gallo anno
DCCXLV
.
C. MARCIVS L. F. L. N.
CENSORINVS ET C. ASI
NIVS C.F. GALLVS COS.
EX S. C.
FIN. POMER. TERMIN.
C. MARCIVS L.F.L.N.
CENSORINVS
C. ASINIVS C. F. GALLVS
COS.
EX S.C. TERMIN.
Eumdem Augurem fuisse constat, cum ex quinti & sexti nummi titulo, tum ex hac veteri Inscriptione, quae Aquini exstat.
C. MARCIO L. F.
CENSORINO COS.
AVGVRI PATRONO D. D.
Y
MARCIA
Q. MARCII LIBONIS
qui huius tabellae nummos & vltimum prioris, Trium-Vir cum C. Fabio & L. Rubrio, siue L. Roscio (horum enim alterum notae L. R. sine dubio designant) percussit, nullam apud scriptores reperio mentionem. Neque vero in iis praeter pileatos Castores, & victoriae monumentum quadrigis a Q. Marcio reportatae de Circensi, vt videtur, ludicro, memoratu dignum aliud impressum est.
LIBO
autem, non tantum Marciae, sed Iuliae quoque familiae, aliarumque cognomen fuit.
MARIA
MARIAM
Gentem plebeiam fuisse vel ex eo constat, quod C. Marius C. F. qui nullo est vsus cognomine, & M. Marius Gratidianus, Tribuni plebis cum essent, alter de suffragiis, alter de re nummaria leges tulerunt.
C. MARIVS C. F. CAPITO,
qui in huius tabellae denariis descriptus est, Pro-Trium-Viro vt videtur sub Augusto fuit: & in duobus primis denariis vel aliquam earum quas Augustus deduxit, Coloniam impressit, vel Eporaediam a C. Mario Consule, cuius ipse pronepos esse
Lib. 3. c. 6. Lib. 1.
potuit, deductam indicare voluit. De ea meminit Plinius, & Velleius, cum inquit, Post tres & viginti annos in Vagiennis Eporaedia Mario sexies, Valerioque Flacco Coss. Qui fuit annus Vrbis conditae
DCLIII
. Inscriptio
TRO-III-VIR
ita enim est in omnibus Numismatibus, in quatuor huius tabellae denariis notata, litteris male interpunctis, deprauata a quibusdam fuit, qui C. hunc
MARIVM C. F.
Pro-Quaestore Trium-Virum interpretati sunt. Nos autem
PRO-III-VIR
significari arbitramur eum, qui mortuo aut absente Trium-Viro, eius officio functus sit. Sic Pro-Quaestore, & Pro Praetore appellatos scimus eos, qui mortuo vel decedente Quaestore Praetore-ve, eorum locum in Prouincia obtinuerunt.
Ex duobus autem prioribus denariis coniicere licet Pro-Trium-Virum fuisse coloniae deducendae.
Y ij
MEMMIA
5. Aeneid.
MEMMIA
Gens (
a Mnestbaeo comite Aeneae dicta, inquit Virgilius, genus a quo nomine Memmi.)
vt ex veteribus Scriptoribus, & ex primo huius tabellae denario colligere possumus, inter plebeias numerata fuit: ex ea enim exstitit
MEMMIVS
1..
Aedilis plebeius, qui ludos Cereris, Cerialia dictos, quibus equorum cursus
Lib. 47.
in Circo exhibebantur, primus fecit: itaque Dio memoriae prodidit, ante deuictum Brutum euenisse, vt aediles plebeij gladiatorum certamina pro equorum cursibus exhibuerint. C. autem
MEMMIVS
qui primum & secundum tabellae denarios signauit, quia in eis C. F. describitur, opinor
2..
eum designari, qui Consul suffectus fuit ex Kal. Iul. anno
DCCXIX.
filius
C. MEMMII L. F.
quem ex denariorum Inscriptione Imperatorem appellatum fuisse intelligimus. Sed primum quis fuerit C. hic
MEMMIVS
L. F. quaerendum est. deinde ex qua Prouincia Imperator sit appellatus. Liuius
Lib. 42.
facit mentionem C. Memmij cuiusdam, qui C. Popilio Laenate, P. aelio Ligure Coss. Praetor iterum Siciliam Prouiniciam obtinuit, cum quadriennio ante Praetor primum, Sardiniam obtinuisset. Huius, vt creditur, filij fuerunt
In Bruto.
C. & L. Memmij inter nobiles Oratores a Scriptoribus numerati, quorum Cicero meminit, cum inquit;
Tum etiam C. & L. Memmij fuerunt, Oratores mediocres, accusatores acres, atque acerbi: itaque in iudicium capitis multos vocauerunt, pro reis non saepe dixerunt. Horum alterius, Lucij scilicet filius fuit
C. MEMMIVS
Trium - Viri pater: vir bonis artibus eruditus, vt inquit Cicero, & orator argutus: ad quem Lucretius opus suum misit de natura rerum. Hic Praetor cum L. Domitio factus, Bithyniam Prouinciam obtinuit, ex qua, vt arbitror, Imperator fuit appellatus; quamuis ex ea reuersus, fuerit à Caesare repetundarum accusatus, vt ex
oratione pro Bithynis coniicere possumus, cuius haec apud Agellium super-sunt verba.
Vel pro hospitio Regis Nicomedis, vel pro horum necessitate hoc munus, Memmi, refugere non potui, &c. Rediit deinde in gratiam cum Caesare Memmius, & ab eo licet in Gallia abesset, in petitione Consulatus adiutus est.
Hic, vt est apud Suetonium, Caesari obiecit etiam ad cyathum & vinum Nicomedi Regi stetisse cum reliquis exoletis, & Caesarem asperrimis orationibus lacerauit.
Sed lege Pompeia de ambitu accusatus, & frustra defendente Cicerone condemnatus, in Graeciam exulatum abiit, Patrisque Achaiae oppido, adoptato prius Lysonis Patrensis filio, quem haeredem quoque instituit, diem obiit.
Cum Lysone, inquit Cicero in ep. ad Serg. Sulpicium, Patrensi est mihi quidem hospitium vetus. Paulo post, explorata vero eius incolumitate, omnia a te studia summa cura peto, quae ne singula enumerem, totam tibi domum commendo: in his adolescentem filium eius, quem C. Memmius Gemellus cliens meus, cum in calamitate exilij sui Patrensis Ciuis factus esset Patrensium legibus adoptauit, vt eius ipsius hereditatis ius causamque tueare; Ex his autem Ciceronis verbis intelligimus C. hunc
MEMMIVM
qui tabellae priores duos denarios signauit, cum Lysonis Patrensis filius esset, adoptatum a C. Memio, ex adoptionis iure C. Memmium appellatum fuisse. De ludis Cerealibus a Memmio AEdile primum factis, videndus Gregorius Giraldus, in libro de
Cap. 85.
Diis Gentium, & Politianus in miscellaneis: qui cum multa ad huius denarij intellgentiam scitu digna collegerit, in eo tamen errasse videtur, quod Memmium AEdilem eundem putauit cum C. Memmio Praetore. Ego vero C. Memmium qui Cerealia primus fecit, C. Memmio qui Imperator appellatus est; antiquiorem arbitror; sed Memmium Trium-Virum qui Gentis monumenta celebrare voluit, vtriusque simul titulos in iisdem denariis signasse: in quorum primi altera parte Quirini simulacrum siue Romuli, in altera Cereris signum, qualeab antiquis fingebatur, matronali habitu, cum spicarum & papauerum manipulo
& draconibus
expressit; quibus adiecit etiam colum, cum qua effingi Ceres consueuit, vt docet Porphyrius Philosophus ex Orphei autoritate in eo, quem antrum Nympharum inscripsit libello, Ούτω καὶ παρὰ
τῷ Ορφεῖ, inquit, κόρη, ἥπερ ἐστὶ παντὸς
τοῦ σπειρομένου ἔφορος, ἱστουργοῦσα παραδίδοται, τῶν παλαιῶν καὶ τὸν οὐρανὸν πέπλον εἰρηκότων. Hoc est, Ita & ab Orphaeo Proserpina, quae seminibus praeest, lanam faciens inducitur, veteribus caelum ipsum appellantibus peplum, &c. Hunc quoque denarium à Traiano Imp. Optimo Principe posterioribus temporibus restitutum fuisse ex alterius huic similis Inscriptione
IMP. CAES. TRAIAN. AVG. GER. DAC. P.P. REST
. intelligimus. Reliqui denarij ad L.
Lib. 16. Histor.
Memmium quem diximus Oratorem fuisse, & C. Memmij patrem possunt
4..
pertinere.
Ad quarti denarij intelligentiam Cornelij Taciti locus facere videtur, de Nerone Principe loquens; Tandem, inquit, statutum Circensium ludorum die qui Cereri celebratur exequi destinata. Et paulo post, vtque Circensium Cerialium ludicrum pluribus equitum cursibus celebraretur,
&c. Sed cum
GEMELLVS
apud Ciceronem C. Memmij cognomen sit, in quinto vero & sexto denario
Y iij
L. Memmij cognomen
GAL
. nota a
GEM
. diuersissima notetur, transposi-tionem litterarum apud Ciceronem factam esse suspicari quispiam possit, indeque errorem fluxisse, vt pro
GALLVS
, seu quid aliud,
GEMELLVS
6..
librarij scripserint. Sexti autem denarij Inscriptio
L. C. MEMIESI
, nisi ea duo fratres C. & L. Memmij C. filij, de quibus supra diximus designentur, C. aliquis
MEMIESIVS
ignotae Gentis homo, in quo alterum cognomen L. abundat, fortasse notatus est.
MESCINIAM
Gentem plebeiam fuisse ex eo constat, quod C. Mescinius, quo Tr. pl. anno
DCXCVI.
ab exilio reuocatus est Cicero, ex ea natus fuit. Cicero in oratione pro P. Sextio, & post reditum in Senatu. .L. autem
MESCINIVS RVFVS
qui sub Augusto monetae cudendae Praefectus quatuor hos denarios signauit; is est qui Ciceroni Pro. Cos. in Cilicia Quaestor fuit, cuique e Prouincia decedenti. C. Coelius Caldus successit, de quo scripsimus supra in Coelia Gente.
Ep. 26. l. 13. Ep. 6. l. 16.
L. Mescinius, inquit Cicero, ea mecum necessitudine coniunctus est, quod mihi Quaestor fuit. Et alibi. Ego puto te bellissime, si recte erit, cum Quaestore Mescinio decursurum. Ad eundem scriptae suntepistolae XX. & XXI. lib. v. quarum prima
RVFO
, altera L. Mescinio inscripta est. Is igitur Mescinius cum Augusti postea temporibus cudendae monetae praesset, vota quae S. P. Q. R. Ioui Optimo Maximo pro salute Imp. Caesaris soluisset, quod per eum Resp. in ampliori atque tranquilliori statu esset, in primo tabellae denario notauit: Sic enim interpretantur litterae illae, quae sunt in altera eius denarij parte signatae. In altera vero parte, columnae siue basi inscriptum est.
IMP. CAE. AVGV. COMM. CONS.
Hoc est, Imperatori Caesari
3..
Augusto communi consensu. Eadem vota in tertio quoque denario expressa sunt, in quo titulus in basi signi Martis, cui ea nuncupata erant, incisus est
S.P.Q.R. V.S. PRO S. ET RED. AVG.
Hoc est, Senatus, Populusque Romanus votum soluit pro salute, & reditu Augusti: ex alterius autem partis eiusdem denarij Inscriptione, Augusto ob Remp. conseruatam communi consensu Senatusq. consulto statuam decretam fuisse intelligimus.
2..
In secundo denario ea tantum vota notata sunt, quae pro reditu Augusti suscepta fuerunt. Sic enim in eo inscriptum est,
S. P. Q. R. V. PR. RED. CAES
. Hoc est, Senatus Populusve Romanus, Vota Pro Reditu Caesaris
Lib. 54.
soluit. De his autem votis ita scribit Dio, εὐχας̀ ὑπὲρ
τῆς ἐπανόδου αὐτοῦ ἐποιήσαντο. Hoc est, Vota pro reditu ipsius susceperunt. Et libro LV. Τὴν δὲ δὴ πανήγυριν, τὴν ὑπὲρ τῆς ἐπανόδου τοῦ Αὐγοὺστο γενομὲνην ὃ Γαΐος ἀντ' αὐτοῦ
σὺν τῷ Πείσωνι ἐποιήσατο.
Hoc est, Tiberius coortis in Germania motibus ad bellum profectus est, ac pro eo ludos votos pro Augusti reditu Caius ac Piso fecerunt. Paulo post. Καὶ ἐπὶ τε τῇ ἐξόδῳ αὐτοῦ
εὐχαὶ ἐγγένοντο, καὶ ἐπὶ τῇ ἐπανόδῳ αἱ θυσίαι, ὥσπερ ἐκ πολεμίας τινὸς ἀνακομισθέντος ἐτέλεσθησαν. Hoc est, In eius ab Vrbe exitu vota nuncupata, ac redeunte sacrificatum, tanquam si ex hostico rediisset. Eodem alius quoque argenteus denarius pertinet, cuius in vna parte Augusti effigies impressa est, in altera inscriptio huiusmodi.
Lib. 54.
FORT. RED. CAES. AVG. S.P.Q. R.
Καὶ αὐτῷ, inquit Dio, ἐπί τε τούτοις, καὶ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς ἐν τῇ ἀποδημὶα πραχθεῖσι, πολλὰ καὶ παντοῖα ἐψηφίσθη, ὧν οὐδὲν προσήκατο, πλὴν τύχῃ τε ἐπαναγώγῳ (οὕτω γὰρ πῶς αὐτὴν ἐκάλεσαν) βωμὸν ἱδρυθῆναι, καὶ τὴν ἡμέραν ἣν ἀφίξοιτο, ἔν τε ταῖς
ἱερομηνίαις ἀριθμεῖσθαι, καὶ Αυγουστὰλια ὀνομάζεσθαι.
Hoc est, Ob reditum eius ac propterea quae absens egisset, multa ac varia in honorem eius decreta sunt, quorum ille nihil accepit, nisi quod Fortunae Reduci aram consecrari, diemque sui reditus inter ferias referri, & Augustalia dici passus est. De ludis, quos Senatus populusque Romanus pro salute & reditu Caesaris Augusti vouit & fecit anno DCCXL. mentio exstat in antiquis duabus inscriptionibus quarum altera ad Gentem
QVINCTILIAM
spectat, alteram subiecimus.
TI. CLAVDIVS TL. F. NERO
PONTIFEX COS. ITERVM
IMP. ITERVM
LVDOS VOTIVOS PRO REDITV
IMP. CAESARIS DIVIF. AVGVSTI
PONTIFICIS MAXIMI
IOVI OPTIMO MAXIMO FECIT
EX S.C.
In quarto tabellae denario ludi Saeculares, quos Augustus quintos celebrauit, in columna quadam notati sunt: quod non temere aut sine causa (quae tamen ignoratur) vt in columna notarentur, factum esse credendum est. Domitiani enim & Philippi quoque Imperatores Saeculares ludi in colnmna simili quadam incisi, in eorum denariis reperiuntur. Quod animaduertisse videtur Politianus qui stelographiam, hanc columanae inscriptionem in Miscellaneis appellauit. De Saecularibus ludis Augusti facit mentionem
Lib. 54.
Dio, & Suetonius cap.
XXXI
. Nonnulla etiam, inquit, ex antiquis caeremoniis paulatim abolita restituit, vt Salutis augurium, Diale Flami-nium, sacrum Lupercale, ludos Saeculares, & Compitalicios. Acron in
Lib. 1.
Horatij Oden
XXI
. Augustus ludos Saeculares restituit, quibus hymni Apollini & Dianae dicebantur a nobilibus pueris, &c. Hos Augusti ludos
celebrauit Horatius carmine quod inscriptum est
SAECVLARE
. Denarij autem inscriptionem
XV. S. F.
opinor ad Augustum pertinere, qui Quinde-cim-Vir fuerit sacris faciundis, quando ludos Saeculares fecit. A. etiam Vitel-lium Imperatorem XV-Virum fuisse sacris faciundis, ex eius denariorum titulis intelligimus. Quod autem ad Quindecim-Virorum collegium cura ludorum Saecularium spectauerit, praeter ea quae scribit Tacitus, ex his
Lib. 2.
etiam Horatij versibus intelligimus, qui sunt ex carmine Saeculari.
Quaeque Auentinum tenet, Algidumque,
Quindecim Diana preces virorum
Curet, &c.
Taciti verba sunt haec:
Iisdem Consulibus ludi Saeculares octingentesimo post Romam conditam, quarto & sexagesimo quam Augustus ediderat, spectati sunt. Vtriusque Principis rationes praetermitto, satis narratas libris, quibus res Imperatoris Domitiani composui. Nam is quoque edidit ludos Saeculares: iisque affui sacerdotio Quindecim-Virali praeditus, ne tum Praetor quod non iactantia refero, sed quia collegio Quindecim-Virum antiquitus ea cura: & magistratus potissimum exequebantur officia caeremoniarum.
Denarius hic conuenit in annum
V. C. DCCXXXVII
.
METTIAM
Gentem e Lanuuio municipio oriundam fuisse suspicari possumus ex eo, quod M. hic
METTIVS
qui huius tabellae denarios cusit, in eorm primo Iunonem Sospitam, quae Lanuvij cum hasta, scutulo, calceolis repandis, & pelle caprina colebatur, signauit: in tertio impressit ea quae de Lanuvino serpente a Propertio narrantur, quaeque L. Roscius Fabatus in eius nummo, vt se Lanuvinum esse indi-caret, expressit. Nisi forte ad C. Caesarem, qui Lanuvium Coloniam deduxit, denarios huiusmodi referre malimus, sub quo Dictatore quartùm
METTIVS
hic, vt apparet, cudendae monetae praefuit. Propertij versus
Lib. 4.
in Elegia, quae de Cynthia & Dracone inscribitur sunt hi.
Lanuvi annosi vetus est tutela Draconis,
Hic vbi tam rarae non perit hora morae.
Qua
Qua penetrat Virgo tale iter omne caue.
Ieiuni serpentis honos cum pabula poscit
Annua, & ex ima sibila torquet humo.
Talia demissae pallent ad sacra puellae,
Cum temere anguino creditur ore manus.
Ille sibi admotas a Virgine corripit escas,
Virginis in palmis ipsa canistra tremunt.
Lib. I. de bel. Gall.
M. METTII
huius bis meminit Caesar: sed in vtroque loco mendose M. Titius in vulgatis libris librariorum errore scriptum est, pro M. Mettius. Ita vero reponendum apud Casarem esse, ex duobus vetustissimis exemplaribus, vno Bibliothecae Vaticanae, altero quod apud me est, iam pridem
Ep. 26. lib. 15.
admonui. De Mettio quodam meminit Cicero. Et. M. Mettij Epaphroditi Grammatici Graeci, quem puto libertum fuisse M. Mettij huius, qui in denarÜs notatus est, exstat mentio in antiqua hac inscriptione.
M. METTIVS
EPAPHRODITVS
GRAMMATICVS GRAECVS
M. METTIVS GERMANVS FEC.
Lib. 3. cap. 4.
MINATIAE
Gentis faeit mentionem Valerius Maximus. Nominat Minatium Rufum, qui M. Catonis, vt ipse inquit, in Cypriaca expeditione fidissimus comes fuit. Scio etiam a Velleio Minatium Magium nominari atauum suum Asculanensem, qui nepos fuit Decij Magij Cam-panorum, vt ipsius verbis vtar, Principis celeberrimi: sed nihil is cum Minatia hac Gente commune habet,
Vt neque fortasse is, cuius meminis Iornandes his verbis, M. Attilio Regulo Duce (hoc est sub annum Vrbis
CCCLXXXXI
.)
Iam in Africam nauigabat bellum, nec defuerant qui in ipso Punici maris nomine ac terrore deficerent: insuper augente Minatio Trib. metum, in qucm nisi paruisset, securi districta irruisset Imperator. Metus mortis nauigandi feeit audaciam.
Gens autem Minatia in tribu Sabatina censebatur, & ex
Z
inscriptione, quam nos Bisenti Etruriae oppido descripsimus, intelligere possumus.
VIRTVTI VISENT.
SACR.
M. MINATI. M. L. SAB. GALLI
II. VIR. I. D. QVINQ.
MATERNVS FRATRIS
SVI H. C. ET OB DEDICA
TIONEM HONORARIAM
VICANIS FLVIVM POPV
LO CRVSTVLVM ET
MVLSVM DEDIT.
Ex hac autem inscriptione illud quoque colligere possumus, Carolum
Lib. 6
Sigonium recte Sabatinam tribum ex Liuij verbis in Etruriae agro collocasse.
M. MINATII
huius, qui Cn. Pompeij, vt ego arbitror, in Hispania Pro-Quaestore fuit, nullam apud veteres scriptores reperio mentionem; eius autem libertus fortasse fuit M. Minatius is, qui in veteri inscriptione notatus est. In qua
FLVIVM
pro
FLVVIVM
antiquissima scribendi ratione, quae in aliis quoque antiquitatis monumentis reperitur, incisum esse animaduertimus.
MINEIA
Gens nusquam apud veteres Scriptores apparet. Quapropter quaenam sit illa Mineia Marci filia ignoratur. Certe inusitatum est mulierum nomina Nomismatis inscribi. Illud autem quod altera facie cernitur, an monumentum sit familiare, quod ob ingens aliquod & egregium facinus ex S.C. Sibi Posuerit incertum est. Aliorum fortasse faelicior coniectura fuerit, ego vero nihil aliud suspicari possum.
MINVCIA
Gens Patricia primum, postea plebeia fuit. Primus autem ex ea ad plebem transiuit
L. MINVCIVS AVGVRINVS
qui Tribunus plebis vndecimus factus est anno
CCCXIIII
. in cuius, vt opinor, memoriam quod Praefectus annonae fuisset anno
CCCXIII.
&
CCCXIIII
. quodque, vt scribit Liuius, frumentum Melianum in modios aestimatum plebi diuisisset, priores duos huius tabellae denarios, adiecto in eis annonae symbolo, duabus spicis, & Sp. Melij tyrannidem captantis, & a Minucio detecti imagine altero pede orbi innixa,
C. & T. MINVCII AVGVRINI
signarunt. Quia vero in vtroque denario Auguris signum cum lituo expressum est, existimarim eo designari M. Minucium Festum qui primus e plebe
Lib. 2.
Augur ex ea Familia factus est anno
CDIIII
. vt scribit Liuius. Quamuis fieri etiam potest, vt aliquis ex hac Gente augurali sacerdotio summa cum laude functus, indeque Augurini cognomen adeptus, litui signo huiusmodi
Lib 18. c. 3
designetur. Sic enim Marcium in honore Censurae Censorinum in Fastis appellatum fuisse scimus. De statua columnae super-imposita, quae Lucio Minucio annonae Ptaefecto decreta fuit, meminit Plinius.
Minucius, inquit, Augurinus qui Sp. Melium coarguerat, farris pretium ad assem redegit, vndecimus plebis Tribunus: qua de causa statua ei extra portam Trigeminam
Lib. 34. cap 5.
a populo stipe collata, statuta est. Et ahbi: Item Minucio Praefecto annonae extra portam Trigeminam vnciaria stipe collata, nescio an primo
Z ij
honore a tali populo, antea enim a Senatu erat. L. Minucius boue aurato,
Lib. 4.
inquit Liuius, extra portam Trigeminam est donatus, ne plebe quidem inuita: qui frumentum Melianum assibus in modios aestimatum plebi diuisit. Hunc Minucium apud quosdam autores transisse a patribus ad plebem, vndecimumque Tribunum plebis cooptatum, seditionem motam ex Meliana caede sedasse inuenio. Ceterum vix credibile est numerum Tribunorum Patres augeri passos: idque potissimum exemplum a patricio homine
1..
introductum &c.
TI. MINVCIVS
qui primum tasbellae denarium cusit, quia in eo C. F. descriptus est, opinor filium esse
C. AVGVRINI
, qui
2..
secundum argenteum nummum percussit. Tertius denarius ad
3..
Q. MINVCIVM C. F. C. N. RVFVM
referri potest, qui AEdilis plebis fuit anno
DLIII
. & Consul cum C. Cornelio Cethego anno
DLVI
. quique triumphum egit de Liguribus & Boijs in monte Albano. Potest etiam pertinere ad
Q. MINVCIVM Q. F. RVFVM
, qui Dux in Asia fuit contra
4..
Mithridatem anno
DCLIII
. eius meminit Appianus in Mithridatico. Quarto denario incertum, qui e Minuciis Lucij cognomine affectus, designetur; nisi forte
L. MINVCIVS THERMVS
Legatus A. Manlij Vulsonis, qui
5..
Consul fuit anno
DLXXV
. cum M. Iunio Bruto, in eo notatus sit. Quintus sine dubio ad
Q. MINVCIVM
M. Thermi filium pertinet, sub quo in Asia Praetore C. Iulius C.F. Caesar qui postea Dictator fuit, prima stipendia
Sueton. in Caesare c. 2.
fecit, & ab eo in expugnatione Mitylenarum ciuica donatus est.
Nec abhorret Caesaris facinus, quo qoc militare donum meruit Quintum Minucium in altera parte memoriae mandasse quo sibi Caesaris voluntatem paternae necessitudinis commemoratione conciliaret, prostratum ciuem miles ab hoste deffendit.
MVCIAM
Gentem plebeiam fuisse, inter scriptores constat. Eius autem duae reperiuntur Familae
CORDORVM
scilicet & eorum
Lib. 4. Lib. 1. c. 7.
qui appellati sunt
SCAEVOLAEM. CORDORVM
facit mentionem Dionysius, & Quinctilianus, quos ex casu nascentium cognomen inuenisse scribit. eumque qui primus ita cognominatus est, a quibusdam Cordum, ab Athenodoro autem Opsigonum, quod idem est, appellatum fuisse testatur. Cordos enim agnos, Cordum item frumentum & fenum dicebant antiqui,
Lib. 7.
quod sero nasceretur, aut maturesceret. Vitruuius facit mentionem Mucij cuiusdam ad quem fortasse respexit
CORDVS
hic, qui Trium-Vir cum
esset, monetam cum Honoris signo & Virtutis, ad illustrandra Gentilis sui monumenta signauit.
Vitruuij verba sunt haec. C. Mucium, qui magna scientia consisus aedes Honoris ac Virtutis Marianae cellae columnarumque & epistyliorum symmetrias legitimis artis institutis perfecit, &c. Cum autem Cordi cognomine aliqui ex Mucia Gente vsi sint, fieri potest, vt quae a Vitruuio de
C. MVCIO
scripta sunt, ea ad Cordum hunc qui in denario notatus est, aliquo modo pertineant. De aede Honoris & Virtutis scripsimus in Fufia Gente, cuius cognomen est
KALENVS
.
MVNATIAE
Gentis,
PLANCORVM
tantum Familia in antiquis denariis reperitur, cum Rusi etiam à Cicerone in lib. v. in Verrem
Lib. 4. c. 3.
& Val. Max. aliique a scriptoribus nominentur. L. autem
MVNATIVS
Lib. 11.
PLANCVS
qui huius tabellae nummos signauit, is est, ad quem Ciceronis epistolae scriptae sunt: in quibus Imperator & Consul designatus appellatur:
Lib. 35.
qui quidem titulus à Plinio quoque ei tributus est. Fuit autem Consul designatus cum D. Bruto in annum
DCCXI.
Vas in altera nummi parte opinor adiectum esse, quod VII-Vir Epulonum Plancus fuerit: quamuis ad C. quoque Caesarem, qui Pontifex Maximus fuit, referri vrceolus possit. Cum autem in eodem nummo Vrbis Praefectus
PLANCVS
describatur, potest ea inscriptio pertinere ad id, quod narrat Dio, Caesarem scilicet Consulem & Dictatorem vtrumque tertium, ad Hispaniense bellum profecturum, Lepido Collegae Vrbem cum octo praefectis commisisse: ex quibus
2..
vnum fuisse Plancum credendum est. Ad secundi denarij intelligentiam
Lib. 2
faciunt Velleij verba, ex quibus Antonii partes secutum fuisse Plancum intelligimus.
Plancus, inquit, Antonianarum adiutor partium, spem magis ostendens auxilii, quam opem ferens Antonio.
Haec apud eumdem. In hunc apparatum belli plancus non iudicio recta legendi neque amore R. P. aut Coes. (quippe haec semper impugnabat) sed morbo proditor quum fuisset humillimus assentator Reginae, & inter seruos cliens, quam Antonij librarius, quum obscaenissimarum rerum & autor & minister, quum in omnia & omnibus venalis, cum ceruleatus & caputque redimitus arundine, caudam trahens genibus innixus Glaucum saltasset: in conuiuio refrigeratus ab Antonio ob manifestarum rapinarum indicia transfugit ad Caesarem. Et idem postea clementiam Victoris pro sua virtute interpretabatur,
Lib. 3. bel. ciuil.
dictians id probatum a Caesare, cui ille ignouerat
.
Appianus etiam
Z iij
eadem de Planco scribit. Καὶ ὁ Πλάγκος, inquit, σὺν τρισὶ τέλεσι μεθίστατο εἰς τὸν Αντὼνιον,
Hoc est, Plancus cum tribus legionibus transiuit ad Antonium. Paulo post. Λέπιδος ἒχων
ἐν Ιβηρίᾳ τέσσαρα τέλη, καὶ Ασίνιος Πολλίων δύο, καὶ Πλάγκος ἐν τῇ ἑτέρᾳ Κελτικῇ τρία, ἐδόκουν αἱρήσεσθαι τὰ Αντωνίου. Hoc est, Lepidus quoque cum quattuor legionibus, quas habebat in Hispania, Asinius Pollio cum duabus, & Plancus cum tribus quas habebat in Gallia Comata, videbantur se cum Antonio coniuncturi. De Planco exstat Caietae inscriptio huiusmodi.
L. MVNATIVS L. F. L. N. L. PRON.
PLANCVS COS. IMP. ITER. VII-VIR
EPVLON. TRIVMPH. EX RAETIS AEDEM SATVRNI
FECIT DE MANIBIIS AGROS DIVISIT IN ITALIA
BENEVENTI IN GALLIA COLONIAS DEDVXIT
LVGDVNVM ET RAVRICVM.
De Lugduno Colonia, a Planco deducta, Galliae Comatae Praetore meminerunt Eusebius, & Dio, cuius verba adduximus in Antonia Gente. Saturni autem aedem de manubiis Plancum fecisse, alterius quoque inscriptionis fragmentum, quod Romae prope ipsam Saturni aedem superioribus annis repertum est, confirmat. Eius exemplum subjecimus.
L. PLANCVS L. F. Cos
...
IMP. ITER. DE MANIB
...
De Hydria inter fulmen & caduceum posita videndus denarius idem referens, qui in Antonia Gente signatus est.
Ep. 1. lib. 3. ad Q. Frat.
MVSSIDIAE
Gentis e Sabinis, vt opinor, oriundae facit mentionem Cicero vbi pro
Mvssidiae
librariorum errore scriptum est
MESSIDIVS
: quamuis Messidius etiam ferri possit, quod id nomen a Messiis ductum sit, vt a Mussiis Mussidius. In antiqua basi statuae Vespasiani Imperatoris cuius alibi meminimus, D. quidam MVSSIDIVS IANVARIVS notatus est inter eos, qui ad eam ponendam Imperatoris statuam, pecuniam contulerunt. E Sabinis autem venisse Mussidios coniicere possumus ex iis, quae in secundo & tertio tabellae denario expressa sunt cum inscriptione
CLOACIN
. Id enim Veneris cognomen est in cloaca repertae, & a T. Tatio Sabino consecratae. Dedicatam autem Venerem a Tatio siue Cloacinam, vt habet denarius, siue vt mauult Plinius, Cluacinam in Comitio fuisse (quae pars erat Fori Romani concionibus & comitiis populi destinata) satis constat cum ex Comitiorum cancellis, qui in denario signati sunt, tum ex togatorum imaginibus, qui suffragia in vrnas coniiciunt. His accedit veterum Scriptorum autoritas, Plinij primum qui Cloacinae signum fuisse dicit eo in loco, in quo Romani & Sabini cum ob raptas virgines dimicassent, depositis armis foedus icerunt: deinde Plutarchi, qui locum hunc, in quo Romani & Sabini pacem huiusmodi fecerunt, a coëundo Comitium appellatum fuisse
Lib. 15. cap. 29.
scribit. Sed prius verba Plinij proferamus, deinde Plutarchilocum ex Romulo subiungamus.
Fuit, inquit Plinius, vbinunc Roma est, myrtus iam tum cum conderetur, quippe ita traditur, myrtea verbena Romanos Sabinosque cum propter raptas virgines dimicare voluissent, depositis armis purgatos in eo loco, quinunc signa Veneris Cluacinae habet. Eluere enim antiqui pugnare dicebant. Plutarchi verba sunt. Εκ τούτου συντὶθενται τῶν μὲν γυναικῶν τας̀ βουλο-μένας συνοικεῖν τοῖς ἔχουσιν, ὥσπερ εἴρηται, παντὸς ἔργου, καὶ πάσης λατρείας πλὴν ταλασίας ἀτειμένας, οἰκεῖν δὲ κοινῇ τὴν πόλιν Ρωμαίους καὶ Σαβίνους, καὶ καλεῖσθαι μὲν Ρώμην ἑπὶ Ρωμύλῳ τὴν πόλιν Κυρίτας δὲ, Ρωμαίους ἃπαντας ἐπὶ τῇ Τατίου πατρίδι. Βασιλεύειν δὲ κοινῇ, καὶ στρατηγεῖν ἀμφοτέροις. ὅπου δὲ ταῦτα συνέθεντο μέχρι νῦν Κομίτιον καλεῖται.
Hoc est, Ita pax fit, vt quae vellent mulieres manerent apud eos, a quibus tenebantur, ab omni opere & obsequio praeterquam lanificio immunes: communem haberent Romani & Sabini vrbem: Roma vrbs a Romulo; Romani omnes, Quirites a Tatij patria vocarentur: regnum ducibus domi, militiaeque consociaretur. Foedus ibi ictum fuit, hodie quoque a coëundo Comitium vocatur. Ad hanc autem Sabinorum & Romanorum indicandam fortasso coïtionem, Concordiae caput in altera huius denarij parte impressum a
Lib. 6. Fastos.
MVSSIDIO
fuit: de ea enim sic cecinit Ouidius.
Venit Apollinea longas Concordia lauro
Nexa comas, placidi numen, opusque ducis.
Haec vbi narrauit Tatium fortemque Quirinum,
Binaque cum populis regna coisse suis:
Et lare communi soceros generosque receptos,
His nomen iunctis, Iunius inquit, habet.
fuisse concipiamus necesse est. De huiusmodi pontibus, qui erant in Comitio,
Lib. 1. ad Att.
meminit Cicero.
Operae, inquit, Clodianae Pontes occuparant, tabellae ministrabantur ita, vt nulla daretur, vti rogas. Hic tibi rostra aduolat Cato: conuitium Pisoni Consulari mirificum facit, si id est conuitium, vox plena grauitatis, plena autoritatis, plena denique salutis. Accedit eodem noster Hortensius, multi praeterea boni: insignis vero opera Fauonij fuit. Hoc concursu optimatum comitia dimittuntur, &c. De cancellis seu septis, quae in Campo Martio erant, facit mentionem Plutarchus in Mario. Μάλιστα δὲ, inquit, ὑποψίαν παρέσχε Κασσίου Σαβὰκωνος οἰκέτης ὀφθεὶς ἐντὸς τῶν δρυφρὰκτων, ἀναμεμιγμένος τοῖς φέρουσι τας̀ ψήφους. ὁ γάρ Σαβὰκων ἦν ἑταῖρος ἐν τοῖς μάλιστα Μαρίου.
Hoc est, Suspicionem autem dedit potissimum Cassij Sabaconis seruus intra cancellos conspectus inter eos, qui suffragium ferebant: quippe erat in primis necessarius Sabaco Marij, &c. De iis autem quae in Comitio erant,
In Orat. pro Sextio.
meminit Cicero, cum inquit; Venit in templum Castoris, obnuntiauit Consuli: cum subito manus illa Clodiana in caede ciuium saepe iam victrix, exclamat, incitatur, inuadit. Inermem atque imparatum Tribunum alij gladiis adoriuntur, alij fragmentis septorum & fustibus, &c.
Iidem Comitiorum cancelli expressi sunt in
P. NERVAE
denario, in cuius explicatione multa de septis huiusmodi, seu cancellis & cistis, in quas tabellae suffragiorum coniiciebantur, in Licinia Gente scripsimus. Comitium igitur quod in Foro fuerit ac prope Rostra, ex eadem Ciceronis oratione colligitur, in qua est;
cum Forum, Comitium, Curiamque multa de nocte armatis hominibus occupauissent, &c. Paulo post de Q. Fratre, Pulsus, inquit, e Rostris in Comitio iacuit, &c. Itaque quod in Foro esset Comitium, in ipsoque
Lib. 3.
Comitio Cloacina, recte a Liuio dictum est. Ducit filiam ac nutricem prope Cloacinam ad Tabernas, quibusnunc Nouis est nomen.
Fuisse enim Tabernas in Foro, vel Varronis testimonio confirmare possumus, qui Sub Nouis, inquit, dicta pars in Foro aedificiorum, &c. Nec obstat quod in Fastis Ouidius Cloacinam prope Sacram Viam collocauit, quoniam ea pars Fori, in qua Comitium erat, in quo Cloacinae signum fuisse diximus, Sacrae Viae iungebatur, vt ex recta Romani Fori positione intelligi potest. Inde puto dixisse Plautum in Curculione.
Qui periurum hominem vult conuenire, mitto in Comitium:
Qui mendacem & gloriosum, apud Cloacinae sacrum.
MVSSIDII
denariis expressum. Deae autem Cloacinae duo fortasse signa in Comitio fuerunt, vnum eius quae in Cloaca reperta, Cloacina Dea vocata est: alterum Veneris eius, quae a cluendo dicta fuit Cluacina. Id ex verbis, quae supra protulimus Plinij, coniicere aliquo modo possumus, ex quibus non vnum, sed plura Veneris Cloacinae signa fuisse intelligimus. Cluacinae quidem Veneris ipse tantum Plinjus meminit: Cloacinae vero Deae Varro lib. IV. de Lingua
Latina,
Lib. 4. c. 23. Et lib. 6. cap. 10. Lib. 1.
Latina, Cyprianus, & August. de Ciuitate Dei, Cloacinam (inquit) T. Tatius dedicauit Deam. Cloacinae, inquit Lactantius, simulacrum in Cloaca Maxima repertum, Tatius consecrauit, & quia cuius esset effigies ignorabat, ex loco
Lib. 8.
illi nomen imposuit. Cloacinam, inquit Arnobius, Tatius & inuenit & coluit.
3..
Primus autem huius tabellae aureus nummus, quia Cereris imago in eius vna parte, in altera spicea corona impressa est, ad frumentariam aliquam Mussidij procurationem potest pertinere: quamuis ad C. quoque Caesarem Dictatorem sub quo cudendae monetae Mussidius praefuit, referri ea nota
cap. 38.
possit: de Caesare enim ita Suetonius scribit. Populo praeter frumenti denos modios ac totidem olei libras, tricenos quoque nummos, quos pollicitus
4..
olim erat, viritim diuisit, & hoc amplius centenos pro mora &c. Quarto denario C. Caesaris qui postea Augustus dictus est, & M. Antonij concordiam
5..
indicari opinor, de qua in Antonij nummo dictum est. Quintus ad C. Caesaris Dictatoris victorias spectat, quarum causa, spectacula in Circo ab eo edita
cap. 39.
fuisse tradit Suetonius. Circensibus, inquit, spatio Circi ab vtraque parte producto, & in gyrum euripo addito, quadrigas, bigasque, & equos desultorios
6..
agitauerunt nobilissimi iuuenes, &c. Qui Mussidius longus in sexto denario describitur ille est de quo supra scriptum est.
AD eumdem
MVSSIDIVM
tres primi huius tabellae nummi pertinent, in quibus T. F. IIII.
VIR
A.P.F. hoc est Quartum Vir Auro, siue Argento Publico Feriundo, descriptus est. Possunt tamen litterae illae A.P.F. interpretari Aurum siue Argentum Primus Flauit, vt in Iulia Caesarum Familia diximus, in qua de Quartum-Viris monetae cudendae a Caesare primum institutis abunde scriptum a nobis est.
Quod Trium-Viratus tempore factum fuisse indicat tertius nummus in quo M. Antonius cernitur. Huius affinis
MVSSIDIVS PRISCVS
in vltimo nummo legitur, cum C. Heio Pollione, II. Vir, de quo Magistratu alias. De Mussidiis ne verbum quidem apud veteres Scriptores.
A a
NAEVIAM
Gentem plebeiam fuisse, vel ex hoc intelligere possumus,
Liuius lib. 39.
quod ex ea existiterunt
Nauius ille Tribunus plebis qui IIII. Id. Decembr. primus cum Collega Tribunatum iniit, post eam plebis secessionem, quae his creandis Magistratibus occasionem dedit anno
CCLX. & M. Naeuius Tribunus pl. qui
Lib. 3. c. 7. Autel. Victor de Vir. Illustr. 49.
P. Scipioni diem
de repetundis
dixit, vt scribit Valerius Max.
quo die librum rationum in conspectu populi scidit, Hac die, inquit, Carthaginem vici: bonum factum: in Capitolium eamus & Diis supplicemus.
Eius Gentis in nummis Familiae
Lib. 7. c. 16.
reperiuntur
BALBORVM, SVRDINORVM & CAPELLARVM.
Pollio Noeuius apud Plinium memoratur, sed nullus huius Familiae in nummis occurrit.
L.
Lib. 45.
Naeuij Balbi facit mentionem Liuius, cum inquit, Dimissis Legatis, disceptatum inter Pisanos Lunensesque Legatos:
Pisanis querentibus agro se a colonis Romanis pelli, Lunensibus affirmantibus eum, de quo agatur a Trium-Viris agrum sibi assignatum esse; Senatus qui de finibus cognoscerent, statuerentque, quinque viros misit Q. Fabium Buteonem, T. Sempronium Muscam, L. Naeuium Balbum, C. Apuleium Saturninum. Potest autem L. is Balbus pater esse
C. NAEVII
huius, qui argenteum denarium cusit.
L. NAEVII SVRDINI
, qui sub Augusto nummos aereos signauit, nulla quod sciam exstat mentio apud Scriptores. In veteri autem inscriptione, quae proximis annis in Foro Romano reperta, in Capitolium translata fuit, in cuius altera parte equestris statua Curtij eius expressa est, à quo lacus
Curtius dictus fuit, mentio fit
L. NAEVII L. F. SPVRINI PRAETORIS INTER CIVIS ET PEREGRINOS.
Ad rem propius accedit, & fortaßis
Grut.
eadem est, ea quae refertur in inscriptionibus antiquis
NAVIVS L. F. SVRDINVS
4..
INTER CIVIS ET PEREGRINOS. C. NAEVII CAPELLAE
qui in quarto denario III. Vir monetae cudendoe circum incadem describitur, nulla, quod sciam, exstat mentio.
NASIDIAE
Gentis, incertum patriciae ne an plebeiae, scriptores multi meminerunt. Quae autem ad primi nummi alteram partem, in qua Sex. Pompeij imago, cum Neptuni nomine, cuius se filium iactabat, expressa
Philipp. 7.
est, pertinere videbantur, quia in Pompeij ipsiis denariis abunde scripta sunt, licebit inde vnicuique petere. Q. vero
NASIDIVM
; opinor L. Nasidij
Lib. 2. bel. Ciuil.
filium fuisse, cuius facit mentionem Cicero, quique a Cn. Pompeio patre cum classe nauium sexdecim, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus fuit, vt scribit Caesar, atque in eius rei memoriam nummum a
NASIDIO
filio signatum esse. Nisi forte quia ipse quoque
Q. NASIDIVS
, Sex.
Lib. 50.
Pompeij classi aliquando praefuit, ad eum honorem declarandum, huiusmodi denarium cudi curauit, quod magis placet.
Verba Dionis quae huc spectant, sunt haec;
Αγρίππας δὲ τότε μὲν τὴν τε Λευκάδα, καὶ τὰ ἐν ἀυτῇ σκάφῃ αἰφνιδίως ἐπιπλεύσας ἔλαβε, καὶ Πάτρας εἷλε Κυίντο Νασίδιον ναυμαχίᾳ νικήσας. Hoc est, Eo tempore Agrippa Leucadem repente aduectus, insulam & naues, quae in ea
Lib. 5. bel. Ciuil.
erant, cepit: ac Patras deinde, victo nauali pugna Q.
NASIDIO.
Male autem in vulgatis libris Ασίδιος scriptum est pro Νασίδιος. Meminit huius Nasidij Appianus, his v erbis.
Κάσσιος δὲ ὁ Παρμήσιος, καὶ Ν Α Σ Ι Δ Ι Ο Σ, καὶ Σατουρνῖνος, καὶ Θέρμος, καὶ Αντίστιος, ὅσοι τε ἄλλοι τῶν ἀξολόγων, Πομπηίῳ παρῆσαν. Hoc est, Cassius autem Parmensis, & Nasidius & Saturninus, & Thermus & Antistius, quique ex optimatibus Pompeio aderant.
NASIDIV
autem pro
NASIDIVS
antiquos scribere solitos fuisse, in
ALBINI
nummo indicauimus.
Aa ij
Lib. 2. serm. Satyr. 3.
NERIAE
Gentis facit mentionem Horatius illo versu,
Scribe decem a Nerio, &c.
NERII
autem huius, qui in argenteo denario Quaestor Vrbanus L. Lentulo,
Ep. 3. lib. 2. ad Q. Frat.
C. Marcello Coss. descriptus est, meminit, vt opinor, Cicero his verbis.
Sestius ab indice Cn. Nerio Pupinia de ambitu est postulatus, & eodem die a quodam M. Tullio de vi. Censebatur autem Neria gens, vt ex hoc loco colligitur, in Tribu Pupinia, quae inter rusticas numerabatur, ab agro Pupinio, vt scribit Festus, nuncupata.
NONIAM
Gentem plebeiam fuisse satis ex scriptoribus constat. Ex ea enim ortus est Nonius Balbus Tr. pl. qui edicto, quod Sosius in
Lib. 50.
Antonij gratiam contra C. Caesarem fecerat, intercessit, vt scribit Dio. SEX. autem
NONIVS SVFENAS
, qui vt ex nummi inscriptione apparet, Praetor ludos Votiuos publicos fecit, fortasse is est, cuius meminit Catullus illo versu ad Varrum,
Sufenas iste, Vare, quem probe nosti.
Ep. 14. lib. 4. ad Att. Lib. 7. c. 8.
inquit Cicero, Sufenas & Cato absoluti sunt. Qui erat annus Vrbis DCXCIX. Valerius etiam Maximus Sufenatis cuiusdam facit mentionem, ad quem pertinere hunc denarium, suspicari quispiam possit: ad cuius quidem intelligentiam, de ludis Votiuis video aliquid mihi dicendum esse. Ac primum,
Ludorum huiusmodi quosdam publicos, quosdam vero priuatos fuisse inuenio: Publici ex S. C. a magistratibus vouebantur, & quidem ab eo, qui maiorem Magistratum tunc in Vrbe gerebat. Edebantur autem stato tempore ex pecunia publica ab eo quoque magistratu, cuius tunc in Rep. summum ius esset: is erat Dictator, Consul, Tribunus militum, Consulari potestate,
Liuius lib. 4. 5. & 30.
Praetor; Priuati, ab iis magistratibus edebantur, a quibus essent voti, & ex ea pecunia quam is qui vouisset in Aerarium detulerat. Vouebantur autem
Liuius lib. 24. 32. 27. & 42.
his de causis. Si Resp. in eodem statu per quinquennium mansisset, inquit Liuius. Pestilentiae auertendae causa, inquit Suetonius in Augusto. Si
Liuius lib. 7. & 27. Cap. 23. Lib. 48.
populi Romani exercitus prospere aduersus hostes pugnasset, vel vrbem aliquam cepisset passim apud Liuium & Dionem. Huiusmodi autem ludi aliquando dicebantur, vt opinor,
LVDI VICTORIAE
: ita enim est in
In Augusto.
mense
IVL.
antiqui Kalendarij Romani
LVDI VICT. CAES
. de quibus ita Suetonius. Ludos victoriae Caesaris non audentibus facere, quibus obtigerat, id munus ipse edidit. (Victoriam autem intelligo Pharsalicam, vt est
Cap. 2.
apud Plutarchum in Caesare) Praetor, inquit idem in Vespasiano, factus ludos extraordinarios pro victoria C. Caesaris Caligulae depoposcit. Huiusmodi quandam victoriam siue C. Caesaris, siue Augusti hoc denario indicari arbitror, qua ludos Votiuos fecerit
SEX.
NONIVS SVFENAS PR. est enim in eo expressa Victoriae ipsius imago coronata. Vouebantur praeterea ludi seditionis sedandae causa. Prodigiorum expiandorum causa. In dedicationibus templorum. Pro reditu Principis. Pro salute passim id legitur apud Liuium, Dionem, & Tacitum. Vouebantur in honorem etiam Deorum, vt Megalesia aliquando, vel Matris Magnae. Apollinares, qui deinde solemnes, statique ex S. C. facti sunt, cum antea votiui & incerti fuissent. In honorem etiam hominum: ex quibus aliquot solemnes facti sunt, vt ludi victoriae Caesaris, natalis Augusti, &c. In honorem mortuorum: hi autem erant funebres ludi, quos priuati ciues Romani in Parentum vel maiorum memoriam edebant, cuiusmodi fuerunt, quibus Terentii comoediae recitatae sunt.
SEX. NONIVS QVINCTILIANVS
qui in aereo huius tabellae nummo
Dio lib. 55. Lib. 37.
notatus est, Consul fuit anno
DCCLX.
cum M. Furio Camillo.
De hoc forte sic ait Plinius, Sed mira Antonij feritas atque luxuria propter gemmam proscribentis: nec minor
NONII
contumacia proscriptionem suam amantis, &c.
A a iij
NORBANA
Gens,
cuius cognomen habemus (nomen enim interiit vt ex Car. Sigonio intelligitur de Nominibus Romanorum)
inter plebeias numerata fuit, ex qua C. Norbanus Tribunis plebis exstitit anno
DCXLVIII.
cuius rogatione Q. Seruilio Caepioni Pro-Cos. imperium abrogatum est. C. autem
NORBANVM
qui huius tabellae denarios cusit, quantum ex iis, quae in altera parte denariorum expressa sunt, coniicere licet, opinor eum esse, qui Augusti in X. Consulatu collega fuit anno
DCCXXIX.
Pacis enim iustitiae & abundantiae symbola sunt, caduceus, spica, & fascis, quae Augusti temporibus maxime conueniunt. Primus aureus nummus ad huius patrem C.
Lib. 5. in
NORBANVM
pertinere potest, quem Siciliae Praetorem fuisse scribit Cicero,
Lib. 47. Lib. 4.
& Antonij postea Legatum Dio & Appianus. In Fastis autem Consul cum App. Claudio Pulchro anno
DCCXV.
describitur: in quibus eiusdem quoque Pro-Consule ex Hispania triumphus notatus est anno DCCXIX. Potest autem Aureus hic nummus ad huius etiam Patrem C. NORBANVM prioris
NORBANI
auum referri, qui Consul fuit cum L. Scipione Asiatico anno
DCLXX.
De Africae imagine & sella Praetorum in Gente Cestia dictum est.
Vltimus nummus etiam aureus ad ludos Megalenses videtur spectare, quos in bonorem Magnae Matris Deum celebrabant, vt nomen etiam indicat.
QVADRATI
cognomen, quod in hoc nummo legitur, cuinam Genti tribuendum sit dubitari posset, nisi Antiochiensium nomen faceret vt Numidiae Genti addiceretur. Apud Dionem, quidam Ninnius Quadratus nominatur Tr. pl. qui rogationi iniquae P. Clodij M. Tuilij Ciceronis causa intercessit, a qua postea destitit Cicerone etiam assentiente, cum eos falsis promissis adduxisset Clodius, vt crederent se nihil ex illa rogatione detrimenti capturos. Sed ad eum cur Antiochia pertineat non video, nec nisi magna nominis deprauatione credi potest in eadem Gente numerandus: quod si esset, certe
NVMIDIA
Gens plebeia merito crederetur, de qua quaenam sit, nullus, quod sciam, scriptorum docet. Et certe cum apud C. Tacitum alia non minor
NVMIDIAE
Gentis corruptio legatur, idem apud Dionem factum fuisse non vsque
Annal. lib. 12. & 13. Lib. 20.
quaque a coniectura abhorrere videtur. Titum Vinidium Quadratum Tacitus commemorat Proesidem Syriae cuius caput Antiochia est. Huius nominis emendandi causam proebet Philo, qui
Nουμίδιον Κοδράτον
vocat
τῆς Συρίας προεστηκότα.
Plinius ad Geminium;
Lib. 20. Epist.
Numidia Quadratilla, inquit, paulo minus octogesimo aetatis anno decessit, &c.
NVMIDII
etiam
QVADRATI
adolescentis idem habet mentionem. Quibus satis constat & Gentem Numidiam aliquam fuisse & ex ea illum fuiße
QVADRATVM
qui in hoc nummo legitur. Spectat hoc ad annum
V. C. DCCCIX.
Ti. Claudio Caesare V. Sex. Corn. Orphito Coss. Is ille est Quadratus qui aduersus Parthos sub Nerone Legatus, auxiliarium copiarum partem cum duabus Legionibus ducebat. Qui Samaritas & Galiloeos ob iniquam Felicis & Cumani dominationem rebellantes compressit, qui obsides a Vologese acceptos Corbuloni tradere coactus est. De eo
Lib. 11. & 13. Annal.
plura vide apud Corn. Tacitum.
NVMITORIAM
Gentem,
a Numitore dictam,
plebeiam fuisse, vel ex
Lib: 2.
vno L. Numitorio constat qui Trib. pl. a Liuio describitur. C. autem
Dionys. lib. 12. Lib. 7. in Verrem.
NVMITORIVS
qui cusit postremos nummos huius tabellae, opinor, is est, qui testimonium dixit in C. Verrem, quique à Cicerone Eques Romanus appellatur.
Statui, inquit, egomet mihi tum modum orationi meae &c.
2.
Numitorio Equiti R. primario homini, testi meo, &c.
Idem in lib. de Inuentione meminit
Q. NVMITORII
cuiusdam, qui Pullus cognominatus fuit.
Lb 2.
NVMONIAE
Gentis facit mentionem Velleius, qui
NVMONII VAALAE
huius, qui Legatus Quinctilij Vari in Germania fuit, meminit his verbis.
At Vala Numonius Legatus Vari, cetera quietus & probus, diri autor exempli spoliatum equite peditem relinquens, fuga cum aliis Rhenum petere ingressus est; quod factum eius Fortuna vlta est. Non enim desertis superfuit, sed desertor occidit. In hoc autem apud Velleium nomine ac cognomine, mirum quam foede peccatum sit non ab imperitis tantum librariis, sed a doctis etiam viris, qui dum restituere vtrumque conantur, magis corruperunt. Erat enim in Manuscripto Velleij libro, Valnumonius: ex eo alij fecerunt, Valumnius: alij quod haec Familia inter Romanas non inueniretur scripserunt Volumnius: quo modo
in
in vltima Aldi editione impressum est. Atqui facile erat vnius omissae a librariis litterae erratum corrigere, & pro Valnumonius
VALA NVMONIVS
reponere: Est enim familiare Velleio cognomina praeponere nomini Gentilicio, vt Mancinus Hostilius, Carbo Papirius, Lepidus AEmilius, & alia huiusimodi, quae animaduertit doctissimus iuuenis Claudius Puteanus, cum pro Horoscius apud eundem Scriptorem Otho Roscius emendauit. Opinor
15. lib. 1.
autem hunc esse Numonium Valam, ad quem Horatius scripsit Epistolam.
Quae sit Hiems Veliae, quod coelum
VALA
Salerni, &c.
Ita enim in vetustissimis libris hanc Epistolam inscriptam circumferri dudum admonui Dionysium Lambinum Monstroliensem, qui denarij postea inscriptionem in suis in Horatium Commentariis, sed non satis emendate edidit. In altera nummi parte expressus est, vt videtur, vir quidam pugnans pro vallo: ex quo coniicere possumus Numoniam Gentem Vaalae cognomen accepisse ab eo, qui vallo defenso id cognomen primus inuenit.
VAALA
vero antique scriptum est pro
VALA, VT FEELIX
pro
FELIX
, &
VAARVS
pro
VARVS
vt videre est in Alatrina inscriptione quam in Gente Betiliena descripsimus.
Lib. 10. Lib. 1. c. 8.
OGVLNIAE
Gentis plebeiae facit mentionem Liuius, & Valerius Max. qui Ogulnij huius meminit, qui tabellae denarios signauit. Eum autem opinor esse, qui Consul in Fastis descriptus est anno
CDLXXXIV
. cum C. Fabio Buteone, & anno
CDXCVI
. Dictator cum M. Laetorio Planciano Magistro equitum, Latinarum feriarum caussa. Anno
Lib. 1. c. 8.
autem
CDLXI
. Legatus in Epidaurum missus fuerat ad AEsculapium vt seribit Valerius Maximus, Romam accersendum.
Pauentibusque, inquit, inusitato spectaculo nautis, eo anguis conscendit, vbi Q. Ogulnij Legati tabernaculum erat, inque multiplicem orbem, per summam quietem est conuolutus, &c. Eumdem tradit Legatum ad Ptolomaeum Regem missum
Lib. 4. c. 22.
anno
CCCCLXXX
. munera quae ab eo priuatim acceperat, in AErarium,
Lib. 10.
& quidem priusquam ad Senatum Legationem referret, detulisse. Liuius Q. & Cn. Ogulnios Tribunos plebis nominat, qui anno
CDLIIII
. legem Ogulniam de Sacerdotiis tulerunt, vt cum quatuor Augures, quatuor Pontifices, quinque Augures de plebe omnes adlegerentur. Ogulniae Gentis mentio quoque exstat in veteri hac inscriptione.
B b
N. OGVLNIO APOLLONIO CONIVGI CARISSIMO ET
N. OGVLNIO AMPLIATO FILIO PIENTISSIMO
VIX. ANN. VI. MEN. X. DIEB. V.
OGVLNIA CALE. B. M. FECIT.
Quod autem
OCVLNIVS
pro
OGVLNIVS
scriptum in nummis sit, intelligere inde possumus antiquos C littera pro G vsos esse. Confirmat hoc antiquissima C. Duillij rostratae columnae inscriptio, in qua est, MACISTRATOS, PVCNANDOD, CESSIT, CARTACINENSIS, pro MAGISTRATOS, PVGNANDOS, GESSIT, CARTHAGINENSIS.
OPIMIAE
, vel vt est in argenteis denariis,
OPEIMIAE
Gentis plebeiae frequens est mentio apud veteres Scriptores. L. autem
OPEIMIVS
, qui
1..
in primo & secundo huius tabellae nummo descriptus est, opinor eum esse
Lib. 4. cap. 4.
2..
qui anno
DCXXXII
. cum Q. Fabio Maximo AEmiliani filio Consul fuit anno
DCXXXIII
. ait Plinius. De eo meminit Cicero in Catilinam, his verbis.
Senatus, quod L. Opimius Cos. verba fecit de Rep. de ea re ita censuit, vti L. Opimius Consul Remp. defenderet; igitur Q. Metellus, cuius quattuor filij Consulares, P. Lentulus, princeps Senatus cum L. Opimio Consule, aliique complures amici Gracchum in Auentinum persecuti sunt: quo in praelio Lentulus graue vulnus accepit, interfectus est Gracchus, &
In Iugurth.
M. Fuluius Consularis, eiusque duo adolescentuli filij.
Decretum, inquit Salustius, fit, vti decem Legati regnum quod Micipsa optinuerat, inter Iugurtham & Adherbalem, diuiderent. Cuius Legationis princeps fuit L. Opimius homo clarus, & tum in Senatu potens, quia Consul C. Graccho, & M. Fuluio Flacco interfectis, acerrime victoriam nobilitatis in plebem exercuerat.
Lib. 1.
Hic est Opimius, inquit Velleius, a quo Consule celeberrimum
Opimiani vini nomen; quod iam nullum esse, spatio annorum colligi potest.
Lib. 14. cap. 4. & 14.
Fuit enim eo Consule omnium vinorum bonitas
, inquit Plinius,
vt Opimiani vini nomen non certum aliquod vinum designet, sed omne vinorum huius anni genus complectatur.
De hoc meminit Cicero, in libro de Claris Oratoribus, & Plutarchus in C. Graccho. L. Opimij Consulis fratrem fuisse arbitror
M. OPEIMIVM
, qui in tertio denario notatus est: de quo nullam inuenire potui mentionem apud eos Scriptores, quos ipse legerim.
Reliqua quemnam ex Opeimiis spectent, ignoro. Nam & carent cognomine & typo qui certum aliquem designet.
Lib. 35.
OPPIAE
Gentis plebeiae facit mentionem Liuius, qui nominat C. Oppium Tr. pl. qui legem Oppiam de matronarum habitu tulit,
Lib. 35.
anno
DXL
. alibi meminit L. Oppij Salinatoris, qui anno
DLX
. AEdilis plebis fuit.
Q. OPPII
, qui in primo huius tabellae nummo Praetor descriptus
In Mithridatico.
est, mentio vt opinor, exstat apud Appianum: Λαοδικεῦσί τε ἔτι, inquit, ἀντέχουσι τοῖς περὶ τὸν Λύκον ποταμὸν Ρωμαίων γαρ́ τις στρατηγὸς Κόιντος Οππιος, ἱππέας καὶ μισθοφόρους τινας̀,
ἐς τὴν πόλιν ἐσδραμὸν ἐφύλαττεν αὐτὴν, κήρυκα ἐπιπέμψας ἐπὶ τὰ τείχη, λέγειν ἐκέλευσεν, ὅτι βασιλεὺς Μιθριδάτης ὑπέχεται Λαοδικεῦσιν ἄδειαν εἰ τὸν OΠΠION αὐτῷ προσαγάγοιεν. οἱ δ' ἐπὶ τῷ κηρύγματι, τους̀ μὲν μισθοφόρους OΠΠIOΥ μεθῆκαν ἀπαθεῖς ἀπιέναι. αὐτὸν δ' ἢγαγον τῷ Μιθριδάτι τὸν ΟΠΠΙΟΝ, ἡγουμένων αὐτῷ τῶν βαρβάρων ἐπὶ γέλωτι. Καὶ αὐτὸν ὁ Μιθριδάτης οὐδὲν διαθεὶς, ἐπήγετο πανταχοῦ λελυμένον, ἐπιδεικνύμενος ἂμα-Ρωμαίων αἰχμάλωτον στρατήγὸν μετ' οὐ πολύ δὲ καὶ Μάνιον Ακὺιλλιον τὸν τῆς δὲ τῆς πρεσβείας, καὶ τοῦδε τοῦ πολέμου μάλιστα αἴτιον.
Hoc est, Laodicenses autem Lyci accolas adhuc resistentes, ad quos
Q. OPPIVS
Praetor cum equitibus & mercenario milite se receperat, per praeconem ad moenia missum inuitauit, his verbis; Mithridatem Regem promittere Laodicensibus securitatem, si
OPPIVM
ei dederint, qui audito praecone, mercenarios dimiserunt incolumes, ipsum
OPPIVM
adduxerunt ad Mithridatem praecedentibus lictoribus, in ludibrium: eum Mithridates illaesum & solutum secum circumducebat ostentans captiuum Praetorem Romanum. Nec multo post M'. Aquillium Legationis huius & belli autorem praecipuum, &c.
Liuius in Epitoma, Q. hunc
OPPIVM
Pro-Consulari non Praetoria potestate Asiam obtinuisse scribit, his verbis.
Mithridates Asiam occupauit;
Q. OPPIVM
Pro-Consule, item Aquillium Legatum in vincula coniecit.
Iussuque eius quidquid Ciuium Romanorum in Asia
Bb ij
fuit, vno die trucidatum est.
OPPIVS
autem ille
CAPITO
qui secundo nummo
Lib. 48.
sine praenomine legitur is est fortasse M. Oppius qui apud Dionem narratur AEdilis non solum a plebe factus omnium suffragio, sed etiam stipe collata sustentatus in hoc magistratu, & adiutus cum ipsius patrisque bona proscripta fuissent; quamquam non ita facile est coniicere cur post hoc odium hancque capitis nundinationem ita cum eo in gratiam redierit vt hostis faciem nummis impresserit. Plurimae legunt
Gunter. p. 446.
inscriptiones
M. OPPIO CAPITONI
&c. sed ad rem nostram parum faciunt.
PAPIAM
Gentem plebeiam fuisse satis inter Scriptores constat. Eius exstat mentio in antiqua hac inscriptione Casinati.
M. PAPIVS M. F. L. MATRIVS L. F.
DVO-VIRI I. D.
SIGNVM CONCORDIAE EX S. C. RESTITVENDVM
COERAVERVNT EIDEMQ. DEDICAVER VNT.
ET BASIM GRADVM ARAM SVA PECVNIA
FACIVNDA COER. EIDEMQ. PROBAVER.
A. D. IIII. EID. OCT. CIV. DOMIT. C. ASINIO COSS.
Opinor autem
L. PAPIVM CELSVM
, qui huius tabellae argenteos denarios cusit, filium fuisse C. Papij eius, qui Tribunus pl. anno
DCLXXXVIII.
L. Cotta, & L. Torquato Coss. legem tulit, ne quis peregrinus in Vrbe esset; atque hanc Papiam legem indicari tabella, quae in altera quarti
Lib. 3. de Off
denarij parte impressa est cum inscriptione
PAPIA.
De ea meminit Cicero.
Male etiam, inquit, qui peregrinos vrbibus prohibent, eosque exterminant, vt Pennus apud patres nostros, Papius nuper. Et alibi, hanc de peregrinis
In Orat. pro Archia.
legem, Papiam nominauit. L. igitur
PAPIVS
Trium-Vir, vt Papiam Gentem
Lanuvio oriundam indicaret, aquilae & lupae aenea monumenta, quae in foro Lanuvinorum exstabant, simulacrumque Sospitae Iunonis, quae Lanuvij
Lib. 6. Fastor.
colebatur, (vt ipsa apud Ouid. inquit,
Et populus Laurens, Laniviumque meum.)
Lib. 1.
in denariis expressit: ex quibus non male amicus meus putabat, apud Dionysium qui de signis his Lanuvinis facit mentionem, pro Λαουινιατῶν scribendum esse Λανουιατῶν, vel Λανιουιατῶν, quod in eo nomine propter literarum similitudinem, non semel erratum ab imperitis librariis fuisset. Sed nos Dionysij prius verba, quae ad denariorum intelligentiam faciunt, proferamus: deinde nostram de Lavinio & Lanuvio, siue Lanivio opinionem subiiciamus. Λεγέται δὲ, inquit Dionysius, κατὰ τὸν πολισμὸν τοῦ Λαουινίου σημεῖα τοῖς Τρωσὶ γενέσθαι τοιάδε.
πυρὸς αὐτομάτως ἀναφθέντος ἐκ τῆς νάπης, λύκον μὲν κομίζοντα τῷ στόματι τῆς ξηρᾶς ὕλης, ἐπιβάλλειν
ἐπὶ τὸ πῦρ. ἀετὸν δὲ προσπετόμενον ἀναῤῥιπίζειν τῇ κινίσει τῶν πτερύγων τὴν φλόγα. Τούτοις δὲ τ' αναντία
μηχανωμένην ἀλώπεκα τὴν οὐρὰν διάβροχον ἐκ τοῦ πυταμοῦ φέρουσαν, ἐπιῤῥαπίζειν τὸ καιμενον πῦρ. καὶ
τοτε μὲν τους̀ ἀνὰπτοντας ἐπικρατεῖν, τότε δὲ τὴν άποσβέσαι βουλομένην. τέλος δὲ νικήσας τους̀ δύο καὶ
τὴν ἑτέραν οἴχεσθαι μηδὲν ἔτι ποιεῖν δυναμένην. ἰδόντα δὲ τὸν Αἰνεῖαν εἰπεῖν, ὡς ἐπιφανὴς μὲν ἔσται καὶ
θαυμαστὴ, καὶ γνώσεως ἐπὶ πλεῖστον ἤξουσα ἡ ἀποικία ἐπίφθονος δὲ τοῖς πέλας αὐξομενη καὶ λυπηρὰ,
κρατήσειν δ' ὅμως τῶν αντιπραττόντων, κρείττονα την ἐκ τοῦ θεῖου τύχειν λαβοῦσαν τοῦ παῤ ἀνθρώπων
ἐναντιωθησομένου φθόνου. Ταῦτα μὲν δὴ οὕτω περιφανῆ μηνύματα λὲγεται γενέσθαι τῶν συμβησομένων τῇ
πόλει: καὶ ἐστὶν αὐτῶν μνημεῖον ἐν τῇ Λαουινιατῶν ἀγορᾷ χάλκεα εἴδωλα τῶν ζώων, ἐκ πολλοῦ πάνυ χρόνου
διατηρούμενα.
Hoc est, Fertur dum Lauinium conditur, oblata Trojanis quaedam prodigia: in nemore orto sua sponte incendio, lupum ore aggessisse fomitem aridum, aquilam vero alarum ventilatione flammam excitasse: vulpem contra cauda in flumen intincta ignem conatam extinguere: & nunc accendentibus, nunc extinguentibus praeualentibus, tandem vicisse duos, illam vero abiisse conatu irrito. Quo viso AEneam dixisse illustrem quidem & mirandam futuram eam coloniam, sed suis incrementis inuidiosam & molestam exteris: fore tamen vt tandem vincat aduersarios humanae inuidiae praeualente fauore numinum. Tam insigne futurae vrbis fortunae praesagium tunc accidisse dicetur: exstantque rei monumenta in foro Lauiniensium effigies aereae horum animalium adseruatae longissimo tempore, &c. In his autem Dionysij verbis λύκον, mendose scriptum videtur pro λύκαιναι, non enim lupus, sed lupa in denariis arida ligna ore ferens expressa est. Dicendum nunc est de Lanuuio seu Laniuio, in quo quidem nomine persaepe librarios peccasse non est mirandum: cum enim pro Lanuuio vsitatius antiquis esset Laniuium scribere, ex litterarum similitudine facta est transpositio, ex qua error fluxit, vt pro Laniuium scriberetur Lauinium, & saepissime vtrumque nomen
6..
confunderetur. Fuisse autem Laniui, non Lauini simulacra illa aenea, quae in duobus denariis expressa sunt, ex sexto tabellae denario facile intelligitur, in quo
PAPIVS
ad indicandum Familiae genus e Laniuio ortum, notam Laniuini serpentis in eo fabulam impressit. Nec de Dionysio dubitandum est, quin ipse quoque nominum Laniui, & Lauini similitudine deceptus,
Bb iij
Lauinio tribuerit ea, quae Laniuio tribuenda erant. Illud autem hoc loco de Lauinio praetereundum non est, falli eos qui antiquum hodie nomen retinere putant, fuisseque vbi nunc est, quae vulgo ciuitas Lauini vocatur: in quo dupliciter peccarunt, primum quod veros Laniui & Lauini inter se distantes situs cum ex Scriptoribus discere licuisset, neglexerunt: deinde quod Laniuium, corrupto nomine Lauinium hodie dici, cum ex ipsa loci positione, & duabus inscriptionibus, quae ibi repertae sunt coniicere potuissent, earum alteram, vt suum de Laniuio errorem deffenderent, corruperunt, alteram aliunde translatam eo fuisse commenti sunt. Strabonis verba de Laniuio sunt haec. Μετὰ δὲ τὸ Αλβανὸν Αρικία ἐστὶ πόλις ἐπὶ τῇ ὁδῷ τῇ Αππίᾳ. στάδιοι δ' εἰσὶν ἐκ τῆς Ρώμης ρξ'. κοῖλος δ' ἐστὶν ὁ τόπος. ἔχει δ' ὅμως ἐρυμνὴν ἄκραν, ὑπέρκειται δ' αὐτῆς, τὸ μὲν Λανίουιον, πόλις Ρωμαίων ἐν δεξιᾷ τῆς Αππίας ὁδοῦ, ἀφ' ἧς ἔποπτος ἥ τε θάλασσα. καὶ τὸ Αντιον.
Hoc est, Post Albanum montem vrbs est Aricia in Appia via, stadia centum & sexaginta ab vrbe distans, curuus autem cum sit locus, habet tamen munitam summitatem, cui quidem superinsidet Laniuium Romanorum ciuitas in Appiae viae dextera, a qua prospectus est maris & Antij. In Graecis Strabonis verbis male Λαουίνιον, pro Λανίουιον scriptum est. De Lauinio eiusdem Scriptoris verba sunt haec. Ανὰ μέσον δὲ τούτων τῶν πόλεων, τῆς Ωστίας δηλαδὴ καὶ Αντίου, ἐστί τὸ Λαουίνιον, ἔχον κοινὸν τῶν Λατίνων Ιερὸν Αφροδήτης. ἐπιμελοῦνται δ' αὐτῶν διὰ προγόνων Αρδεάται. εἶτα Λαύρεντον. ὑπέρκειται δὲ τούτων ἡ Αρδέα, κατοικία Ρουτούλων ἄνω ὃ σταδίους ἀπὸ τῆς θαλάττης.
Hoc est, In harum Vrbium, Ostiae scilicet & Antij, medio locatum est Lauinium, Latino nomini commune Veneris templum habens. Eius curam a maioribus acceptam Ardeates tuentur. Inde Laurentum, super haec exstat Ardea Rutulorum colonia, stadia
LXX.
a mare distans. Cum Strabonis verbis de Laniuio conueniunt Paediani haec in Miloniana. Milo Laniuium, ex quo erat municipio, & ibi tum Dictator, profectus est ad Flaminem prodendum postero die: occurrit ei circa horam nonam Clodius paullo vltra Bouillas, rediens ab Aricia, prope eum locum in quo Bonae Deae sacellum est, &c. Inscriptionum exempla sunt hæc.
Posterioris inscriptionis fragmentum a quibusdam ita suppletum est, vt in postremo versu in quo quattuor desiderari litteras, ex eo quod abruptum est spatij, omnes vident, ad confirmandam suam de Lauinio opinionem, pro
LANIVINVS
, duabus tantum adiectis litteris, restituerint
LAVINVS
. Nos autem vetustum lapidem ipsi vidimus, & ex eo exemplum huiusmodi, de nostro nihil addentes, descripsimus. De Triumphi simulacro, quod cum trophaeo fingeretur, quodque
TRIVMPVS
sine aspiratione vt
PILIPPVS, & PILVS
pro
PHILIPPVS & PHILVS
ab antiquis scriptum sit, ex denarij inscriptione & Quinctiliano satis constat. Mercurij vero signum in quinto denario expressum & Chelys eius Dei inuentum, quo pertineat, in tanta antiquitatis ignoratione, ne suspicari quidem licet.
PAPIRIAM
Gentem duplicem fuisse, ex Ciceronis Epistola ad Paetum cuius verba subiecimus, intelligere possumus.
Sed tamen, inquit, mi Paete, quî tibi venit in mentem negare Papirium quemquam vnquam nisi plebeium fuisse? Fuerunt enim Patricij minorum Gentium, quorum princeps L. Papirius Mugillanus, qui Consul cum L. Sempronio Atratino fuit anno post Romam conditam
CCCXII
. sed tum Papisij dicebamini: post haec
XIII
. fuerunt sella curuli ante L. Papirium Crassum, qui primus Papisius est vocari desitus. Hunc sequutus est Cursor: deinde L. Maso AEdilicius: inde multi Masones: deinde Carbones & Turdi sequuntur: hi plebi fuerunt.
Huius igitur Gentis in nummis, quos ipsi vidimus soli Carbones &
1..
TVRDI
reperiuntur.
M. CARBO
qui in primo denario describitur, opinor, is est, qui Praetor Siciliam obtinuit, & ex ea rediens repetundarum a P. Flacco
2..
accusatus est. Cicero in Epistola ad Paetum. Secundus denarius ad
CN. PAPIRIVM CARBONEM
potest pertinere, qui ter Consul fuit anno
DCLXVIII. DCLXIX. & DCLXXI
. quique a Pompeio Lilybaei anno
3..
DCLXXI
. in Magistratu occisus est. Tertius aereus nummus tribuitur a
Lib. 2.
quibusdam C. Papirio Carboni, qui frater fuit Cn. Carbonis ter Consulis, quique a Velleio Praetorius appellatur his verbis.
Ne quid vnquam malis publicis deesset, in qua ciuitate semper virtutibus certatum erat, certabatur sceleribus; optimusque sibi videbatur, qui fuerat pessimus. Quippe dum ad Sacriportum dimicatur, Damasippus Praetor Domitium, Scaeuolam etiam Pontificem Max. & diuini humanique iuris autorem celeberrimum, & C. Carbonem Praetorium Consulis fratrem, & Antistium AEdilicium, velut fauentes Sullae partibus in Curia Hostilia trucidauit. Eadem de C. Carbone
In Epist. ad Paetum, & in lib. de Orat. Cic. in ep. ad Paetum.
narrantur a Cicerone & Appiano Alexandrino, in bellis Ciuilibus. Potest etiam nummus huiusmodi ad C. Carbonem spectare, qui Praetor fuit, & Consul anno
DCXXXIII
. cum P. Manilio: quique a L. Crasso cantharidas sumpsit, ne damnaretur. Sed cum a Nicaeensibus Corsicae populis, vt ex inscriptione
NIKAIEΩN
apparet, cusus is nummus sit; magis placeret si ad C. Carbonem eum referretur, qui Praetor anno
DLXXXV
. Sardiniam prouinciam obtinuit. Notum autem est Praetorem, qui Sardiniam regeret, eumdem & Corsicae simul praefuisse. Itaque C. Cicereius Praetor qui anno
DLXXX
. Sardiniam prouinciam sortitus fuerat, non tantum Sardos, sed
Liuius lib. 42.
etiam Corsos rebellantes domuit, & sequenti anno Pro-Praetore ex Corsica
4..
in monte Albano triumphauit.
Sed cum quartus nummus Nicomedensium mentionem faciat, Nicomedia autem Bithyniae sit vrbs, vt & Nicaea, vix vllus superest huic coniecturae locus. Aperte enim hi duo nummi ad Bithyniae Praefectum
Theodorus Gallaeus.
pertinent. In hoc nummo lapsus est ille qui Illustrium imagines aeri insculpsit & eius
Ioannes Faber.
interpres. Scilicet cum obliteratum titulum nacti essent pro
NIKOMHΔEΩN, ΔIOMHΔEOΣ
legerunt, vnde factum est vt fictum caput alter inter veras imagines reposuerit, alter doctam quidem sed inutilem interpretationem attulerit.
6..
De
Q. PAPIRIO CARBONE
nihil memini me legisse vel audiuisse.
TVRDVM
Papiriorum cognomen fuisse constat, quemnam ex iis sextus nummus indicet, dubium est.
Lib. 25. Val. Max. ib. 3. cap. 2. Lib. 24. & 17.
PEDANIAE
Gentis, cuius cognomen est
COSTA
, mentionem facit Liuius & alij. Cornelius Tacitus meminit Paediani eius qui cognomi-
natus
natus est Costa. Plutarchus etiam in Cicerone P. Costae cuiusdam meminit, qui Iuris-Consultus videri volebat, cum leges ignoraret. Πόπλιον δὲ Κόνσταν, inquit, νομικὸν ἐ̃ιναι βουλόμενον, ὄντα δὲ ἀμαθῆ καὶ ἀφνῆ πρὸς τίνα δίκην ἐκάλεσε μάρτυρα. τοῦ δὲ μηδὲν εἰδέναι φάσκοντος, ἴσως, ἔφη, δοκεῖς περὶ τῶν νομικῶν ἐρωτᾶσθαι. Male autem
P. COTTA
, pro
P. COSTA
interpretes verterunt. Pedanij Costae, quem Bruti Legatum fuisse ex denarij inscriptione intelligimus, nulla exstat, quod sciam, mentio apud veteres Scriptores.
C. PEDANIVS
,
in secundo nummo plumbeo descriptus quisnam sit, & quid sibi velit infans anguem tenens ignoro.
Lib. 7.
PETILLIAE
Gentis plebeiae frequens est mentio apud Scriptores. Liuius facit mentionem C. Petillij Balbi Tr. pl. qui primus patribus
Lib. 38.
autoribus, de ambitu ad populum tulit. Meminit etiam Q. Petillij Spurini Tr. pl. qui legem Petilliam tulit de peculatu anno
DLXVI
. M. AEmilio, C. Flaminio Coss.
PETILLIVS
autem
CAPITOLINVS
, ad quem spectant
Lib. 1. Sat. 4.
huius tabellae denarij, nominatur ab Horatio.
. . . . . . . mentio si qua
De Capitolini furtis iniecta Petilli
Te coram fuerit, defendas, vt tuus est mos.
Me Capitolinus conuictore vsus, amicoque
A puero est, causaque mea permulta rogatus
Fecit, & incolumis laetor quod viuit in vrbe.
Sed tamen admiror, quo pacto iudicium illud
Fugerit &c.
Dion. lib. 3. 4 & 5. Liu lib. 2. Tac. lib. 19. Val. Max. lib. 1.
rex vouit, & M. Horatius Valerij Poblicolae in Consulatu collega dedicauit, mentionem facit Plutarchus in Poplicola & alij. Exastylen autem ea parte fuisse, qua frons meridiem spectabat, vel vt inquit Dionysius, Εκ μὲν τοῦ κατὰ
Sueton. in Vitel. cap. 15. & in Vesp. cap. 8 & 10.
πρόσωπον μέρους πρὸς μεσημβρίαν βλέποντος,
τριπλῷ περιλαμβανόμενος στίχῳ κιόνων, ἐκ δὲ τῶν πλαγίων διπλῷ. triplici columnarum ordine comprehentum, ab obliquis vero partibus simplici, ex oa templi forma, quae in hoc denario
Cc
Domit, cap. 5. Plin. lib. 33. cap. 1.
expressa est, colligere possumus. Templum vero huiusmodi & imaginem Iouis ipsius Capitolini, eique dicatam aquilam, opinor a Petillio in his denariis non aliam ob causam signatam esse, quam vt indicaret, a cura eius templi, vel quod Sacerdos Iouis Capitolini fuisset, id cognomen inuenisse: nisi cum Horatij interpretibus stare malimus, & Capitolinae eum arci praefuisse, indeque Capitolinum appellatum fuisse credamus; templum autem Capitolini Iouis adiectum, quod falso & sublatis in eo coronis accusatus Petillius, fuisset ab Augusto absolutus. De coronis quidem aureis quae in cella Iouis, hoc est secretiore templi parte, a Legatis exterarum nationum dedicatae seruabantur, mentio exstat apud rerum Romanarum Scriptores. De tintinnabulis vero, quae in templi fastigio expressa
In Augusto cap. 91.
sunt, ita scribit Suetonius.
Cum dedicatam in Capitolio aedem Tonanti Ioui assidue frequentaret, somniauit queri Capitolinum Iouem cultores sibi adduci: seque respondisse Tonantem pro Ianitore ei appositum: ideoque mox tintinnabulis fastigium aedis redimiuit, quod ea fere ianuis dependebant.
PETRONIAM
Gentem plebeiam e Sabinis oriundam fuisse, coniicere possumus cum ex iis quae in huius tabellae quinto denario, & duobus sequentis expressa sunt, tum ex eius Petronij cognomine, qui Sabinus a
Lib. 1. cap. 1.
Valerio Maximo appellatur. Tarquinius, inquit, Rex, M. Tullium Duum-Virum, quod librum secreta ciuilium sacrorum continentem custodiae suae commissum, corruptus, Petronio Sabino describendum dedisset, culeo
Lib. 4. c. 7.
insutum in mare abiici iussit. Idem
L. PETRONIVM
humili loco natum P. Caelij beneficio ad equestrem ordinem & splendida militiae stipendia
peruenisse scribit. C. etiam Petronius Consul anno
DCCCXIII.
P. huius Petronij qui Trium-Vir sub Augusto fuit, filius Sabinus
TVRPILIANVS
in Fastis descriptus est.
Is ille est qui cum exercitum a Suetonio traditum accepisset iam consularis, post cladem in Britannia acceptam, non irritato hoste neque lacessitus honestum pacis nomen segni otio imposuit. Huic Nero anno
DCCCXVIII.
vt est
Lib. 15. Annal. Lib. 1. hist.
apud Tacitum, triumphale decus tribuit. Galba postmodum hunc necauit.
In inscriptione Anconitana L. Petronij Sabini mentio exstar, cuius exemplum subiecimus.
PETRONIAE
SABINAE
FILIAE
L. PETRONI SABINI
P. P. BIS.
PROCVRATOR AVGG.
STATIONIS HEREDITATVM
ITEM PROVINCIAE
NARBONENSIS
PATRON. COLONIAE
DECVRIONES.
Sabinorum oppidum fuit, fragmentum
repertum est inscriptionis, in qua
T. Petronius Sabinus nominatur.
T. PETRONIO
T. F. SERG. SABINO
TR. MIL. MAG. IVVENT.
Quod igitur e Sabinis Gens Petronia venisset, Tarpeiae signum, coniectis in
5..
eam scutis a Sabims necatae, in quinto denario Petronius expressit. De ea re ita M. Varro.
Mons Tarpeius a virgine Vestali Tarpeia, quae ibi a Sabinis necata armis & sepulta, eius nominis monumentum relictum: quod etiam nunc eius repes, Tarpeium appellatur saxum. Seruius in illum Virgilij versum, Hinc ad Tarpeiam sedem &c. Tarpeia, inquit, sedes dicta est a Tarpeia virgine: cum enim Romulus contra Sabinos bella tractaret, & Tarpeio cuidam dedisset arcem tuendam: eius Tarpeia filia aquatum profecta in hostes incidit, quam cum hortarentur ad proditionem, illa pro praemio poposcit ornatum manuum sinistrarum, id est armillas. Factaitaque arcis proditione, hostes ingeniosa morte promissa soluerunt: nam scuta, id est sinistrarum ornatum super illam iacientes, eam luce priuarunt; quae illic sepulta tarpeiae sedi nomen imposuit. Titurius quoque Sabinus ad indicandam Gentis suae originem, Tarpeiae imaginem huiusmodi in nummis
1..
signauit, vt in Tituriae familiae denariis infra dicetur. Huius autem tabellae primum denarium, in quo Parthenope Siren imprssa est, pertinere arbitror ad Cumas coloniam ab Augusto deductam, in qua Parthenopae corpus conditum fuisse dicitur. Quamuis ad ipsam quoque Neapolim, quae ab hac Sirene, vt omnes sciunt, Parthenope nominata est, quod eam Augustus, vt ex historiis intelligimus, instaurauerit, referri denarius possit. De Sirenis quidem multa veteres Scriptores tradunt: sed quae a Seruio Virgilij enarratore scripta de eis sunt, ad denarij intelligentiam maxime faciunt.
Sirenes, inquit, secundum fabulamtres, in parte virginies fuerunt, & in parte volucres,
Velleius lib. 2.
Acheloi fluminis & Calliopes Musae filiae; harum vna, voce: altera, tibiis:
2..
alia lyra canebat &c.
Secundus denarius, vt ex eius inscriptione intelligitur,
Cc ij
Suet in Aug. cap. 21. & 64. Florus l. 4. Lib. 55.
ad Augusti spectat victoriam de Armeniis: contra quos Caius ex Agrippa & Iulia Augusti nepos, missus fuerat. Τοῦ δὲ Γαḯου, inquit Dio, σταλέντος εἰς τὸν πρὸς Αρμενίους πὸλεμον &c. Haec autem Cai in Armeniam expeditio in argenteo quoque Augusti denario signata. est: in cuius quidem altera parte Augusti effigies: in altera Cai ipsius & Lucij fratris imagines cum clypeis & hastis impressae sunt, & inscriptione C. L. CAESARES AVGVSTI F. COSS.
Lib. 55.
DESIGNATI PRING. IVVENT. De Clypeis quidem & hastis aureis, quibus Caius, & Lucius ab Equestri ordine donati fuerunt, meminit Dio, his verbis. Τοῦ δὲ Λουκίου τοῦ τε Γαίου τὰ σώματα διά τε τῶν χιλιάρχων καὶ διὰ τῶν ἐφ' ἑκάστης πόλεως πρώτων ἐς τὴν Ρώμην ἐκομίσθη, καὶ αἱ πέλται, τάτε δόρατα, ἃ παρὰ τῶν ἱππιέων ἐς τους̀
ἐφήβους ἐσιόντες χρυσᾶ εἰλήφεσαν, ἐς τὸ βουλευτήριον ἀνετέθη. Hoc est, Corpora porro Cai & Lucij a Tribunis militum, ac singularum ciuitatum proceribus, Roman apportata sunt, parmaeque & hastae, quas aureas ab equiitibus cum virilem togam sumerunt, acceperant, in Curia suspensae.
Lib. 1.
Meminit & Tacitus & Zonaras qui Caium & Lucium προκρίτους τῆς νεὸτητος,
3..
hoc est, PRINCIPES IVVENTVTIS appellatos fuisse scribit. Tertius denarius, quin ad Corinthum colonaim a Caesare Dictatore deductam,
vt narrat Dio
, & ab Augusto instauratam referendus sit, nullo modo dubitaripotest: nam in aereis quoque Corinthiorum nummis, Pegasi signo coloniam hanc notari
Velleius lib. 2. Liuius in ep. lib. 139.
6..
animaduertimus. In sexto denario signa de Parthis recepta expressa sunt, de quibus meminerunt plures, inter quos precipue Suetonius in Augusto, cuius verba haec sunt. Parthi quoque & Armeniam vendicanti facile cesserunt:
& signa militaria, quae M. Crasso & M. Antonio ademerant, reposcentireddiderunt &c. Itaque in aureo Augusti nummo inscriptum est,
SIGNIS PARTHICIS RECEPTIS,
& in argenteo vno,
CIVIB. ET SIGN. A PARTHIS RESTITVTIS,
in altero, CIVIB, ET SIGN. MILIT.
A PART. RECVPE.
in vtroque autem argenteo impressus est fornix, cui currus superimpositus est triumphalis, cuiusmodi in argenteo alio nummo trium fere denariorum ponderis expressus est, cum titulo
IMP. CAES. IMP. IX. TR. POT. IV. S. P. Q. R. SIGNIS RECEPTIS.
Dequo quidemfornice, obrecuperata signa Parthica, in Augusti honorem
Lib. 54.
a Senatu Populoque Romano erecto, meminit Dio, his verbis. Κᾂν τοὺτῳ ὁ φραάτης φοβηθεὶς μὴ καὶ ἐπιστρατέυσῃ οἱ ὃτι μηδέπω τῶν συγκειμὲνων ἐπεποιήκει τι. τὰ τε σημεῖα αὐτῶν, καὶ τους̀ αἰχμαλωτους̀ πλὴν ὀλὶγων, οἱ ὑπ' αἰσχύνης σφας
ἔφθειραν, ἢ καὶ κατὰ χὼραν λαθόντες ἔμειναν ἀπὲπεμψε καὶ αὐτους̀ ἐκεῖνος, ὡς καὶ πολέμῳ τινὶ τὸν Πάρθον νενικηκὼς ἔλαβε καὶ γὰρ
ἐφρόνει μέγα λέγων ὅτι τὰ πρότερόν ποτε ἐν ταῖς μάχαις ἀπολωμενα, ακονητὶ ἐκεκόμιστο, ἀμέλει καὶ θυσίας ἐπ' αὐτοῖς, καὶ νεὼν Αρεως Τιμώροῦ ἐν τῷ Καπιτωλίῳ κατὰ τὸ τοῦ Διὸς τοῦ Φερετρίου ζήλωμα πρὸς τὴν τῶν σημείων ἀνάθεσιν, καὶ ψηφισθῆναι ἐκέλευσεν, καὶ ἐποίησε, καὶ προσέτι καὶ ἐπὶ κέλητος ἐς τὴν πὸλιν, καὶ ἀψίδι προπαιοφόρῳ ἐτιμήθη.
Hoc est, interim Phraates quia nihil dum eorum, quae pactus ferat, perfecisset, veritus ne bello ab Augusto impeteretur, signa ei militaria, & captiuos omnes, paucis demptis, quise ipsos pudore moti interemerant, auit in Parthia occulte remanserant, misit: eaque Augustus quasi bello aliquo Parthum vicisset, accepit; tum hanc rem
magnae sibi laudi ducebat, quod praeliis prius amissas res, citra vllum certamen recepisset. Itaque & sacrificia eius rei causa, & templum Martis Vltoris in Capitolio ad imitationem lovis Feretrij, quo signa ea militaria suspenderentur, decerni inssit, ac deinde perfecit: equo etiam ouans in Vrbem vectus, ac fornice trophaeum gestante honoratus est &c.
Martis autem Vltoris templum hoc de quo meminit Dio in duobus Augusti
Cap. 29. Plinius lib, 30. cap, 8. & 14.
argentis denariis expressum est, cum signis receptis & inscriptione
MART. VLT.
De eo mentionem facit Suetonius in Augusto. De curru vero triumphali, Augusto a Senatu populoque Romano decreto, qui in eius aliquot denariis signatus est, idem Dio meminit lib. LI.
FEroniae simulacrum in duobus primis huius tabellae denariis expressum;
1..
ad indicandam pertinet Petroniorum originem, quam à Sabinis ductam fuisse supra diximus. Quod autem Feronia Dea a Sabinis coleretur, testimonio
Lib 3.
2..
nobis est Dionysius Halicarnass. qui de bello, quod contra Sabinos Tullus Rex gessit, ita scribit. Μετὰ δὲ
τοῦτον τὸν πόλεμον, ἕτερος ἀνέστη Ρωμαίοις ἐκ τοῦ Σαβίνου ἔθνους.
ἀρχὴ δὲ αὐτοῦ καὶ πρόφασις ἐγίνετο τοιὰδε, ἱερόν ἐστι κοινῇ τιμώμενον ὑπὸ Σαβίνων τὶ καὶ Λατίνων, ἃγιον ἐν τοῖς πὰνυ, θεας͂
Φερωνίας ὀνομαζομένης, ἣν οἱ μεταφρὰζοντες εἰς τὴν ἑλλάδα γλῶτταν, οἱ μὲν Ανθηφόρον, οἱ δὲ Φιλοστέφανον, οἱ δὲ Φερσεφὸνης καλοῦσιν. εἰς δὲ τὸ ἱερὸν τοῦτο συνῄεσαν
ἐκ τῶν περιοίκων πόλεων κατὰ τας̀ ἀποδεδειγμὲνας ἑορτας̀, πολλοὶ μὲν εὐχας̀ ἀποδιδόντες, καὶ θυσίας τῇ θεῷ πολλοἰ δὲ χριματιοῦμενοι διὰ τὴν πανήγυγιν, ἔμποροί τε καὶ χειροτέχναι καὶ γεωργοὶ. ἀγοραί τε αὐτόθι λαμπρόταται τῶν ἐν ἄλλοις τισὶ τὸποις τῆς Ιταλίας ἀγομένων ἐγίνοντο εἰς ταῦτην δὲ τὴν πανήγυριν ἐλθόντες ποτὲ Ρωμαίων ἄνδρες οὐκ ἀφανεῖς Σαβῖνοι τινὲς ἄνδρας συναρπάσαντες ἔδησαν.
Hoc est, Eo bello confecto aliud a Sabinis exortum est, cuius causa fertur haec. Fanum est quod Sabinis Aeque ac Latinis summa religione colitur, sacrum Deae Feroniae, quam Graeci in suam linguam modo Αντιφόρον, vertunt, modo Φιλοστέφανον, modo Proserpinam. Eo statis diebus conueniebant e circumuicinis vrbibus, alij votiua Deae reddituri sacrificia, alij negotiaturi propter celebritatem, mercatores, opificesque & agricolae,
Cc iij
quod forum ibi sit totius Italiae nobilissimum. Ad eam celebritatem profectos aliquando Romanos, honestos viros, Sabini quidam correptos & pecuniis spoliatos in vincula coniecerunt &c.
Fuisse autem Feroniae fanum
Lib. 5.
sub Soracte monte testatur Strabo. Υπὸ δὲ Σωράκτει, inquit, ὄρει Φερωνία πόλις ἐστὶν ὁμὼνυμος ἐπιχωρίᾳ τινὶ δαίμονι τιμωμένη σφόδρα ὑπὸ τῶν περιιοἰκων. ἧς τέμενός ἐστιν ἐν τῷ τόπῳ θαυμαστὴν ἱεροποὶϊαν ἔχον, γυμνοῖς γάρ ποσὶ διεξίασιν ἀνθρακίαν καὶ σποδίαν μεγάλην οἱ κατεχόμενοι ὑπὸ τῆς δαίμονος ταύτης ἀπαθεῖς. καὶ συνέρχεται πλῆθος ἀνθρώπων ἅμα τῆς τε πανηγὺρεως χὰριν, ἣ συντελεῖται κατ'
ἔτος, καὶ τῆς λεχθείσης θέας.
Hoc est, Sub monte autem Soracte vrbs est Feronia, quo nomine & Dea quaedam nuncupatur, quam finitimi miro dignantur honore. Eodem in loco ipsius templus est, mirificum sacri genus habens; nam qui eius numine afflantur, nudis pedibus prunas, & copiosum inambulant sub hac daemone nulla Laesione cinerem. Eo ingens mortalium multitudo conuenit, & conuentus ipsius, qui quotannis ibi agitur, aratia pariter & spectaculi huius, quod dixi &c. Confirmat autem Strabonis locum vetus haec inscriptio, quae sub Soracte monte non multis abhinc annis reperta, in Nepesinam ciuitatem, vbi nunc est, translata fuit.
HERMEROS
TI. CLAVDII CAESARIS AVG.
GERMANIICI SER.
THEAMIDIANVS AB MARMORIB.
MAGISTER
FERONIAE ARAS QUINQVE
D. S. D. D.
Ex hac igitur Feroniae, quae a Sabinis colebatur imagine, & ex iis quae de Tarpeia in superiore tabella notata sunt, satis constar
P. PETRONIVM
hunc à Sabinis genus suum traxisse: qui cumm esset Tuirpilia natus familia, in Petroniam iure adoptionis insertus
P. PETRONIVS TVRPILIANVS
dictus est. De eo exstat mentio in veteri hac inscriptione, multis abhinc annis, in via Sacra reperta.
VALESIVS VOLESI F.
POPLICVLA
IOVI IVNONI.
SAC.
P. PETRON. RESTITVIT.
Lib. 54.
Dio nominat C. quemdam Petronium AEgypti Praefectum, qui P. Petronij huius frater, vel consanguineus fuisse credit potest. Dionis verba sunt, πυθόμενοι δὲ ἔνταυθά που Γάῖον Πετρώνιον τὸν τῆς Αἰγὺπτου
αῤ́χοντα προσιέναι &c.
16. Annal.
Ex eadem gente fortassis ille fuit C. Petronius Eques Romanus dignitate Senator qui apud Corn. Tacitum vir eruditi luxus & deliciae Neronis ac elegantiarum arbiter cum Pro-consul Bithyniae et mox Consul fuisset, tandem C. Suetonio et L. Telesino Coss. imperatam a Nerone mortem quasi per lasciuiam & iocos obiit, incisis venis. Huic tribui solent fragmenta quaedam plena fescenninae licentiae, quae cum eius moribus
quales a C. Tacito narrantur non male congruunt. Quid sit caput mulieris bedera redimitum in aureo nummo signatum, ignoro, in eius aduersa parta coroßa querce signata est, de qua alibi passim.
PINARIAM
Gentem Patriciam a Pino Numae Pompilij filio duxisse
Lib. 2. Lib. 8.
originem scribit Plutarchus in Numa: quamuis Liuis & Dionysius a Pinariis qui Herculi anniuersaria sacra faciebant genus traxisse malunt;
Lib. 8.
quibus assentitur Virgilius illo versu,
Et domus Herculei custos Pinaria sacri.
Huius autem Gentis familiae cum plures fuerint, duarum tantum, quibus cognomina
NATTAE & SCARPI
, in antiquis nummis exstat memoria.
1..
In quorum primo, secundo & tertio indicari opinor
L. NATTAM
eum, de
In Orat, pro Mut.
2..
quo meminit Cicero, qppellatque summo loco natum adolescentem: quique
3..
a Caesate Dictatore, vt creditur, cum Q. Pedio heres ex quadrante institutus
Cap. 83.
est, vt scribit Suetonius, Appianus & dio. Nec enim L. NATTAM Mag. Equitum L. Manlio dict. anno
CCCXC.
designari arbitror, quo tempore
Lib. I. ser. Sat. 6.
nondum populus Romanus argento signato vti coeperat. Horatius Nattae Cuiusdam meminit hominis sordidi, cum inqult,
----- vngro oliuo,
Non quo fraudatis immundus Natta lucernis.
Lib 6.
Tacitus facit mentionem Pinarij Nattae sub Tiberio Imp. Sejani clientis.
4..
Quartus tabellae denarius ad
PINARIVM SCARPVM
pertinet, qui fuit Africae Praefectus, quique vt ex nummi inscriptione apparet, Antonij partes
Lib. 51.
secutus est. De eo meminit Dio his verbis: Αντὼνιος δὲ ἔπεμψε μὲν ἐς τὴν
Λιβύην πρός τε Πινάριον Σκάρπον, καὶ πρὸς τὸ στράτευ μα τὸ μετ'
αὐτοῦ ἐπὶ τῇ τῆς Αἰγὺπτου φυλακῆ ἐνταῦθα προσυνειλεγμένον. ἐπεὶ δὲ οὔτο προσδέξασθαι ἀυτὸν ἠθέλησε. καὶ προσέτι καὶ τους̀ προπεμφθέντας ὑπ' αὐτοῦ ἔσφαξε, τῶν τε στρατιωτῶν ὧν ἦρχεν ἀγανατήσαντας́
τὶνας ἐπὶ τούτῳ διέφθειρεν, οὕτω δὴ καὶ ἀυτος ἐς τὴν Αλεξάνδριαν μηδὲν ἐκομίσθη.
Hoc est, Ceterum Antonius in Asiam quosdam misit ad Pinarium Scarpum, & exercitum quem is iam ante ibi conscriptum ad tuendam AEgyptum habebat: verum cum neque reciperetur ab eo, & missos quoque ad se is occidisset, nonnullosque milites id moleste ferentes necasset, infecta re, Antoniuw ipse quoque Alexandriam se contulit &c. Opinor autem argenteum hunc denarium in Africa signatum esse, ex qua prouincia
Herodotus lib. 2. Hyginus in Fabulis. Ouid. l. 5. Metam. Lucan. lib. 9.
SCARPVS IMP.
vt videtur, appellatus fuerit: ob eamque causam Iouem Ammonem, qui in Africa colebatur, in altera denarij parte impressum esse. De quo plures mentionem faciunt & Seruius in lib. 4. AEneid. his verbis.
Liber cum Indos peteret, & per Libyam exercitum duceret, fatigatus siti, Iouis patris sui implorauit auxilium, & statim viso ariete fons secutus est: vnde factum est Ioui Ammoni ab arenis dicto simulacrum cum capite arietino. Quod ideo fingitur, quia satis eius sunt inuoluta responsa.
5..
Quintus denarius & sextus ab eodem
SCARPO
Augusti temporibus
6..
(vt ego suspicor Africae Praefecto) cusi sunt. Vt autem id suspicer, facit argenteus alius denarius, in cuius vna parte hoc idem Victoriae signum cum inscriptione
IMP. CAES. DIVI F. PONTIF.
in altera simulacrum Iouis Ammonis quod in Africa, vt diximus, colebatur, expressum est. Opinor autem manum in altera denariorum parte signatam ad
SCARPI
cognomen pertinere; quod id scilicet à Graeca voce
KAΡΠOC
qua cauum manus siue vola significatur, Pinaria Scarporum familia duxerit: multa enim a corporis partibus tracta cognomina in veteribus monumentis reperiuntur, vt
CHILONES,
siue
CILONES, CAPITONES, FRONTONES, NASONES,
& cetera huiusmodi, quae symbolis quibusdam in earum Gentium monumentis indicari solent. Itaque Furiam
CRASSIPEDVM
familiam ad declarandam cognominis sui originem, pedem in denariis impressisse, in gente Furia ostendimus. Neque vero alicui mirum videri debet quod à Graecis nominibus Καρπὸς & Χείλος Pinaria & Flaminia Romanae familiae cognomina acceperint; quando nomina quoque ipsa Gentium, a Graecis vocibus nonnulla, vt
AEMILIAE & ACILIAE
, aliarumque dicta fuisse constat. S. litteram quae detrahendi vim habet, Graecae voci Καρπὸς adiectam opinor, quod qui primus
SCARPI
cognomine vsus est, aliquam in ea manus parte, quae Καρπὸς dicitur, vel a natura vel a fortuna labem acceperit, cum contra qui mullum in ea incommodum passi fuerint, Εὐκαρποὶ dicti sunt. Vtriusque cognominis exempla in veteribus inscriptionibus reperiuntur,
L. SILIVS CARPVS. M. FABIVS CARPVS. L. CORNELIVS CARPVS. & CARPVS AVG. LIB PALLANTIANVS.
IMP.
IMP. CAES. M. AVR. ANTONINO
AVG. PIO FELICI INVICTO PART. &c.
MAG. QVIN. COLL. AVRIFICVM
D. D.
CVR. P. VALERIVS P. F. BENEDI
TVS ET C. AVRELIVS CARPVS
Q. Q. II. S.
&
D. M.
CN. POMPEIO EVCARTO CN. POMPEIVS
ZMARAGDVS PATRONO OPTIMO B. M. FECIT.
PLAETORIAM
Gentem siue
LAETORIAM
(vtroque enim modo, vt infra ostendam, qpud Scriptores reperitur) plebeiam fuisse satis
Varro lib. 5. de Ling. Latina. Liuius lib. 30.
constat. Fuerunt enim exea Tribuni & AEdiles plebis, de quibus meminerunt plures. Inter quos Censorinus; de die natalia cap. XIX. qui Plaetoriae legis facit mentionem, quam tulit M. Plaetorius Tr. pl. de iure dicundo. E Sabinis vero originem duxisse, possumus ex his inscriptionibus colligere, quarum exempla subiecimus.
IOVI CONSERVATORI ET IVNONISANCTAE SACRVM
C. PLAETORIVS C. F. STEL. PHOEBVS VI-VIR AVGVSTAL.
SODAL. TRAIANAL. ET HADRIANAL. IIII-VIR. QUINQVEN.
PART. IVVEN. TREBVL. MVTVESC. VOT. SOL. LIB. MER.
Trebulam siue Mutuescam Sabinorum oppidum fuisse, praeter ea, quae
Lib. 3. c. 12. Lib. 7.
de Trebulanis Mutuescanis scribit Plinius, Virgilij quoque testimonia confirmare possumus, cuius versus sunt hi,
Dd
Vna ingens Amiterna cohors, priscique Quirites
Ereti manus omnis, oliuiferaeque Mutuscae.
L. PLAETORIO L. F. CLAVDIA SABINO
SACERD. AESCVLAPI, VIX, ANN. LXXV.
M. PLAETORIVS NVMISIANVS SABINVS.
F. C.
M. PLAETORIVS HERCVLANIVS
SACERDOS M. D. M. I.
FECIT OLLAR. N. XXXIIII.
CVM SARCOPHAGO MARM.
Quod autem Plaetoria familia eadem cum Laetoria fuerit, vel ex eo coniicere
Lib 9. c. 3.
possumus, quod M. Plaetorius primipili centurio, cui populi suffragiis, vt
Lib. 2.
scribit Val. Maximus dedicati aedes Mercurij data est, a Liuio M. Laetorius appellatur, his verbis.
Populus dedicationem Aedis dat M. Laetorio primipili centurioni. M. etiam Plaetorius Rustianus, qui Scipionem in Hispania secutus est, in manuscriptis Hirtij codicibus de bello Africio, modo Plaeto rius, modo Laetorius nominatur; in quibus ego pro Rustianus libenter reponerem
CESTIANVS,
si me antiqui alicuius libri lectura adiuuaret: quamuis Rustianus etiam ferri possit; vt sit Rustius a Plaetorio adoptatus. Sic enim, vt opinor, Plancius a Laetorio, & Cestius a Plaetorio adoptati; alter Plaetorius Cestianus alter Laetorius Plancianus Mag. Eq. Q. Ogulnio Gallo Dict. anno CDXVII. in Fastis dictus est. Leges quoque quae ab hac familia latae fuerunt, modo Plaetoriae a Scriptoribus, modo Laetoriae nominantur: vt nihil dubij reliquum sit, quo minus Plaetoria gens eadem cum Laetoria fuerit.
M. PLAETORIVS
qui huius tabellae denarios cusit, nominatur a Cicerone in oratione pro A. Cluentio & pro M. Fonteio; quemquidem fonteium Plaetorius accusauit anno
DCLXXXIIII.
repetundarum
Cicero Orat. pro Cluentio, & Paedian.
subscriptore M. Fabio, defendente Cicerone. Fuit autem M. Plaetorius
1..
Praetor designatus cum Cicerone anno
DCLXXXVI.
Sortis autem, vt opinor, Aedem quae pro Deo, vt inquit Plinius, ab antiquis culta fuit, e Plaetoria familia aliquis ex S. C. vel dedicauit, vel refecit, cuius fortasse monumentum, eius Deae imagine in vno, qualis Antiatis Fortunae in nummo Augusti reperitur, & templi forma in altero signata denario, celebrare M.
In Orat. pro A. Ciuentio.
Plaetorius voluit. Ad cuius indicandam Aedilitatem, de qua meminit Cicero,
3..
sella adiecta est Curulis, & spicae, quae sunt in tertio & quinto denario
5..
signatae, adscripto titulo
AED. CVR.
Nuper (inquit Cidero) hominem tenuem, scribam AEdilicium D. Matrinium cum defendissem apud M. Iunium, Qm. Poblicium Praetores, & M. Plaetorium, & C. Flaminium AEdiles Curules, persuasi vt scribam iurati legerent eum, quem iidem isti Censores Aerarium reliquisset &c. AEdiles autem Curules annonam curasse, & in sella Curuli
Lib. 1.
sedentes ex edicto suo ius reddidisse, ex Ciceronis Verrinis & lib. de legibus
4..
constat. Caduceus in quarto & sexto denario impressus, sine dubio ad Aedis
6..
Mercurij dedicaetionem respicit, quam M. Plaetorio, vel vt Est apud Limium, Laetorio a populo datam esse, supra ex Val. Maximo docuimus.
L. PLAETORIVS
qui in primis tribus tabellae denariis descriptus est, frater fortasse fuit M. Plaetorij AEdilis Curulis, qui in superiore tabella
1..
descriptus est. Ex eo autem denario, qui cum M. Bruti nomine circumfertur,
2..
suspicari possumus, fuisse L. Plaetorium vnum ex coniuratis, & Bruti
3..
Pro-Cos. qui coniurationis princeps fuit, Quaestorem. In eius enim vna parte Monetae imago impressa est, quod Quaestores Prouinciales, vna cum Pro-Consulibus aut Pro-Pr. in prouincias exituri, pecuniam sibi ex Aerario a Senatu attributam, & a Tribunis AErariis adnumeratam accipiebane, vnde stipendia Legatis, Pro-Quaestoribus, cohortique Praetoriae suppediatrent.
In Verrinis.
Prima, inquit Asconius, Senatoris administratio est, Quaestorem fieri, & in prouincia curam gerere pecuniae publicae in vsus diuersos erogandae &c. Itaque in altera denarij parte miles quidam, vt opinor, signatus est, qui stipendium a Quaestore acceptum sacculo quodam seruat. L. PLAETORII
Pro. Cluentio.
huius sacit mentionem Cicero, his verbis. Opportune adest homo summa
4..
fide & omni virtute praeditus L. Plaetorius Senator &c. Quartus denarius ad
M. PLAETORIVM CESTIANVM
pertinet, de quo dictum est in superiore tabella: ex iis autem, quae in eo impressa sunt, XV-Virum sacris saciundis aut Pontificem, aut aliquo alio Sacerdotio praeditum fuisse coniicere possumus.
Dd ij
PLANCIAM
Gentem plebeiam fuisse, vel eo constat, quod
CN. PLANCIVS
is, qui huius tabellae denarium signauit, Tribunus pl.
Cicero l. 2. ad Quint. Fr. lib. 1. ad Lentulum. Dio lib. 39. Cicero pro Plancio, & Ep. 8. lib. 3. ad Att.
fuit anno
DCXCVI.
P. Lentulo, Qu. Metello Coss. eiusque in primis opera ab exikio M. Cicero reuocatus est. Idem cum Macedoniae Quaestor esset, Thessalonicae sua liberalitate Ciceronem exulem per menses septem retinuit. Anno
DCIC.
L. Domitio Ahenobarbo, Ap. claudio Pulcharo Coss. AEdilitatem petiit, & a M. Iuuentio Laterense de ambitu accusatus, a Cicerone defensus est ea oratione, quae pro Cn. Plancio inscribitur. Eius AEdilitatis memoria, ipsa denarij inscriptione celebratur, in cuius altera parte nonumenta
Lib. 3. de Legib.
Quoque AEdilitatis expressa sunt: AEdiles enim, vt scribit Cicero, curatores erant ludorum solemnium, in quibus praeter alia, venationes & gladiatorum munera exhibebantur.
PLAVTIAM
Gentem plebeiam fuisse, inter veteres Scriptores satis constat: nomen vero a Plauto cognomine duxisse, vt Planciam a
Planco, Variam a Varo, & Iuliam a Iulo, in suis familiis annotauit Vir doctissimus Antonius Augustinus. Cum autem Plauti, Ploti etiam dicti sint (vt M. Attius Sarcinas, qui comoedias scripsit, initio Plotus, postea Plautus appellatus est) Plautiam quoque Gentem non modo Plotiam (vt Claudiam, Clodiam) sed Plutiam in veteribus monumentis nominatam esse
1..
animaduertimus. Primo huius tabellae denario
L. PLAVTIVS PLANCVS
Lib. 2.
notatus est, qui a Velleio, Plancus Plotius dicitur; indicarique arbitror L. Munatij Planci fratrem a Trium-Viris proscriptum, de quo idem Velleius meminit his verbis.
Nec Planco gratia defuit ad impetrandum, vt frater eius Plancus Plotius proscriberetur. Eoque inter jocos militares, qui currum Lepidi, Plancique secuti erant, inter exsecrationem ciuium vsurpabant hunc versum:
De Germanis, non de Gallis, duo triumphant Consules.
Lib. 4.
Ab Appiano etiam hic idem Plancus, Plotius pro Plautius appellatur, Πλὰγκου μὲν, inquit, ὁ ἀδελφὸς Πλώτιος. Sed siue Plautius, siue Plotius
Lib. 6. cap. 8
nominandus sit, in denariis certe Lucij praenomine affectus est; cum tamen Caius a Valerio Max. praenominetur, cuius verba sunt haec.
Adjunxit se iis cladibus C. Plotius Plancus Munatij Planci Consularis & Censorij frater, qui cum a Trium-Viris proscriptus in regione Salernitana lateret, delicatiore vitae genere, & odore vnguenti occultam salutis custodiam detexit. Ab eodem in eiusdem libri capitum titulis Cn. praenominatur: vt de mendo
Lib. 13. c. 3.
suspicari omnino liceat. Denarij titulo suffragatur Plinius, & quí eum secutus est Solinus. Plinij verba sunt haec.
L. Plotium L. Planci bis Consulis proscriptum a Trium-Viris in Salernitana latebra vnguenti odor prodidit &c.
2..
Secundus, tertius, & quartus tabellae denarij, vt ex eorum inscriptionibus
3..
colligitur, a
PLAVTIO HVPSAEO
in memoriam C. Plautij Hupsae, qui
4..
Decianus in Fastis cognominatus est, quique Priuerno capto de Priuernatibus triumphauit anno CCCCXXIIII. signati sunt. Secundí denarii titulum ita interpretantur,
C. HVPSAEO CONSVLE PREIVERNVM CAPTV.
Sic enim antiqui sine Mlittera CAPTV pro CAPTVM scribebant. Tertii vero & quarti ita C. YPSAEVS PREIVERNVM CEPIT. Illud etiam in duobus his denariis notandum est, Hupsaei nomen Graeca littera Y sine aspiratione scriptum
In Milogniana.
esse. P.
HVPSAEI
, qui denarios cusit meminit Asconius,
T. Annius Milo, inquit, & P. Plautius Hupsaeus, & Q. Metellus Scipio Consulatum petierunt, non solum largitione palam profusa, sed etiam factionibus armatorum succincti &c.
petierunt autem anno
DCC.
atque ex tribus competitoribus
Lib. 40.
de ambitu accusatis, solus Hupsaeus, vt scribit Dio damnatus est. Fuit P. Hupsaeus Cn. Pompeij Quaestor, & cum M. Scauro AEdilis Curulis, vt ex
Lib. 1. ad Lentulum.
secundi denarij inscriptione intelligitur. De eo facit mentionem Cicero
Lib. 2. ad Qu. Frat. Dio lib. 39.
5..
multis in locis.
A. PLAVTIVS
qui in quinto denario AEdilis Curulis de scribitur, is est, quem anno
DCXCVI.
Tr. pl. fuisse scribit Cicero. AEdilem autem Curulem anno
DCIC.
cum Cn. Plancio existimo fuisse, quod is esset annus legitimus AEdilitatis; atque ad ludos in eo munere exhibitos indicandos, camelum in altera denarij parte signasse. Quamvis magis placeret, si camelus
Dd iij
ad Arabiae regulum Bacchium Iudaeum referretur, quem a Plautis Cn. Pompeij, vt opinor, in Asia Legato vel Pro-Quaestore superatum fuisse credibile est eo bello, in quo Aretas quoque Rex ab AEmilio Scauro,
Ioseph. Antiquit. Iudaic. lib. 14. c. 4.
Pompeij item Pro-Quaestore victus est. Bacchium autem Romanae familiae nomen non esse, vel vnius Horatii testimonio consirmare possumus ex illo versu.
Satyr. 7. l. 1.
Compositus melius cum Bitho, Bacchius &c.
C. PLAVTII
seu
PLVT.
cum permulti apud veteres occurrant, cuiusnam horum
6..
sit sextus hic denarius, ignoro;
potest tamen is esse qui in aereis sequentis tabellae nummis
C. PLOTIVS RVFVS
nominatur.
PLOTIAM
Gentem eamdem fuisse cum Plautia siue Plutia; supra diximus. C. autem
PLOTIVS RVFVS
, qui Trium-Vir sub Augusto aereos nummos cusit, fortasse is est qui in superioris tabellae sexto denario
C. PLVTIVS
nominatur.
POBLICIAM
Gentem siue
PVBLICIAM
(vtroque enim modo in veteribus monumentis reperitur & ab antiquis Poblii antea
Lib. 27.
dicti sunt qui postea Publii, & Poblicii, qui deinde Publicii) plebeiam fuisse ex Liuio constat, qui C. Poblicij meminit, qui Tr. pl. fuit anno
DXLV.
cui a Senatu populoque Romano, vt ipse posterique eius in Vrbe sepelirentur, concessum est, vt ex hac inscriptione, quae sub Capitolio in monumento quadrato ex lapide Tiburtino incisa est, intelligimus.
C. POBLICIO L. F. BIBVLO AED. PL. HONORIS
VIRTVTISQ. CAVSSA SENATVS
CONSVLTO POPVLIQVE IVSSV LOCVS
MONVMENTO QVO IPSE POSTERIQVE
EIVS INFERRENTVR PVBLICE DATVS EST.
1..
Primi tres huius tabellae denarij pertinent, vt opinor, ad
C. POBLICIVM
Lib. 3. in Verrem.
2..
MALLEOLVM
qui in sexto denario M. F. descriptus est, quique Cn.
3..
Dolabellae in Asia Quaestor fuit, vt ex Cicerone colligere possumus, qui scribit Verrem C. Malleolo occiso, Cn. Dolabellae Pro-Quaestore fuisse. Ciceronis verba sunt haec.
C. Malleolo Quaestore Cn. Dolabellae occiso, duas sibi haereditates venisse arbitratus est: vnam Quaestoriae procurationis, nam a Dolabella statim Pro-Quaestore iussus est esse, alteram tutelae: nam cum pupilli Malleoli tutor esset, in bona eius impetum fecit. Nam Malleolus in prouinciam sic copiose profectus erat, vt domi prorsus nihil relinqueret, praeterea pecunias occuparat apud populos & syngraphas fecerat: argenti optimi caelati grande pondus secum tulerat (nam ille quoque sodalis istius erat in hoc morbo & cupiditate) grande pondus argenti, familiam magnam, multos artifices, multos formosos homines reliquit &c. Opinor autem
C. MALLEOLVM
in hoc ipso magistratu denarios huiusmodi cusisse, in quibus alicuius Gentilis sui monumenta terrestris & naualis victoriae nobis, quia historiae non exstant, ignotae, impressit. Ex mallei autem signo, quod in duobus denariis impressum est coniicere possumus. Malleolos cognomen suum inde duxisse, quod aliquis ex ea familia primus malleum inuenerit. Ita enim Pilumnus dictus est is, qui pilum primus pistrinis inuenit, & vt inquit Varro, pampinatio inuenta primo Stoloni cognomen dedit.
In Orat. pro A. Cluentio.
4..
C. POBLICIVS
qui in quarto denario Q. F. describitur, filius fortasse fuit Q. Poblicij, quem cum M. Iunio Praetorem Vrbanum fuisse scribit Cicero.
Nuper, inquit, hominem tenuem, scribam AEdilicium, D. Matrinium cum defendissem apud M. Iunium, Q. Poblicium Praetores &c. M. autem Poblicium, qui Cn. Pompeij Magni Imperatoris Legatus Pro-Praetore in
5..
quinto denario notatus est, existimabat amicus meus eum esse, cuius facit
Lib. 3.
mentionem Florus & Appianus in Mithridatico: sed male a Floro Plotinum, ab Appiano Plotium librariorum errore nominari. Flori verba sunt Gellius Tusco mari impositus, Plotinus Siculo. Περὶ δὲ αὐτὴν Ιταλίαν, inquit Appianus, Λούκιον Γέλλιον, καὶ Γναῖον Λέντουλον. Σικελίαν δὲ καὶ τὸ Ιόνιον ὲφύλασσον αὐτῷ Πλώτιός τε Οὐὰρρων, καὶ Τερέντιος Οὐάρρων μέχρις Ακαρνανίας.
Hoc est, Oram Italiae L. Gellio, Cn. Lentulo: a Siciliae littoribus ad Acarnaniam Ionium mare Plotio Varo, Terentìoque Varroni seruandum ex eadem ordinatione attigit &c. Ego vt de amici mei opinione quid sentiam, libere dicam, apud Appianum quidem, vt Οὐάρρων Plotij sit cognomen ferre non possum: opinorque aut vocem eam abundare, aut pro Οὐάρρων scribendum
Lib. 7.
esse Οὐάρος, quod Varus Plotiae familiae cognomen sit apud Tacitum. Quae scriptura si retineatur, Plotius in Flori quoque codicibus reponendum erit. M. autem Poblicium Cn. Pompeij Legatum Pro-Praetore in Hispania, non in bello Piratico fuisse, ex Hispaniae ipsius imagine, quae in altera denarii parte signata est, facile constat.
POMPEIAE
POMPEIAE
Gentis plebeiae, tres, in antiquis qui supersunt denariis,
1..
familiae reperiuntur,
MAGNI
scilicet
RVFI, & FOSTLI
. Primus denarius ad Cn. Pompeij maritimam de Piratis victoriam pertinet, de qua ita scribit Cicero, pro Lege Manilia.
Ita tantum bellum, tam diuturnum, tam longe lateque dispersum, quo bello omnes Gentes ac nationes premebantur,
Lib. 2.
Cn. Pompeius extrema hyeme apparauit, ineunte vere suscepit, media Aestate confecit. Post biennium, inquit Velleius, A. Gabinius Trib. legem tulit, vt cum belli more non latrociniorum, orbem classibus iam, non furtiuis expeditionibus Piratae terrerent, quasdam etiam Italiae vrbes diripuissent, Cn. Pompeius ad eos opprimendos mitteretur, essetque ei imperium Aequum in omnibus prouinciis cum Pro-Consulibus vsque ad quinquagesimum milliarium a mari: quo S. C. pene totius terrarum orbis imperium vni viro deferebatur &c.
Dio, Τῆς δὲ Ιταλίας ἀντὶ ὑπὰτου ἐπὶ τρία ἔτη. προσέταξαν
Lib. 36.
αὐτῷ ὑποστρατήγους πεντεκαίδεκα, καὶ τας̀
ναῦς ἁπάσας, τὰτε χρήματα, καὶ τὰ στρατεύματα, ὅσα αν ἐθελήση, λαβεῖν ἐψηφίσαντο. Hoc est, Et in Italia vt in triennium esset Pro-Consule. Decreuerunt ei etiam Legatos quindecim, omnes item naues, & vt pecuniae quantum vellet, itemque quot vellet Legiones acciperet. Plutarchus quoque & Appianus Cn. Pompeium ProConsulari praeditum potestate, vt ex denariorum titulis apparet, bellum Piraticum cum quindecim Legatis intra XL. dies confecisse scribunt: ex quibus vnum fuisse Cn. Calpurnium Pisonem qui Cn. Pompeij Pro Q. in denariis descriptus est, supra in Calpurnia familia, ex Appiani Mithridatico
2..
docuimus. Secundus denarius ad Piraticum idem bellum spectat, in quo gerendo Pompeius maria omnia, insulas, oras maritimas, classes populi
Ee
Romanì, quotquot essent in potestate habuit. Ad quod quidem indicandum maris imperium aquila, delphin, & sceptrum in altera denarii parte impressum est cum eodem titulo
MAGN. PROCOS.
quod Pro-Consulari scilicet, vt dictum est, potestate, Piraticum bellum Pompeius confecerit. Qui MAGNI cognomen vnde acceperit docet Plutarchus in eius vita. De M. Varrone qui in bello contra Piratas vnus e XV. Pompeij Legatis fuit, atque etiam
3..
Pro-Q. ex Floro, Appiano, & Dione in Terentia familia abunde scripsimus. Tertium tabellae denarium a M. Poblicio qui fuit Pompeij in Hispania Legatus Pro-Praetore, signatum fuisse coniicere possumus ex eo, quod in eius denarij altera parte Hispaniae imago impressa est, clypeum & hastam demissis mucronibus gerens, qualem in Galbae Imp. argenteis denariis, cum inscriptione
HISPANIA
notatam animaduertimus. Hispaniam vero
Lib. 40.
prouinciam in quinquennium Pompeio decretam fuisse scribit Dio & alij: Imperator autem Pompeius appellatus est, vt Plutarchus testatur, ex Africa, in qua bellum contra Domitium gerens, multa cum caede fusis hostibus (quippe de viginti millibus tria tantum euaserant) a militibus Imperator salutatus est: cumque vallo hostium stante id nomen se accipere negaret, facto a militibus in castra impetu, atque ipso prioris periculi metu sine
4..
galea pugnante, castraque capta, & occisus est Domitius. Quartum tabellae denarium a M. Minatio Sabino, Pompeij etiam in Hispania Pro-Q. cusum esse, ex eodem Hispaniae signo, quod in eo expressum est, intelligere
5..
possumus. Quintus a
SEXTO
filio cum imagine sua & Cn. patris (
vt quidam putant
) ex aere percussus, nihil habet praeter
PII
cognomen, de quo
6..
infra dicemus, notatu dignum. Sextus huius tabellae aureus nummus a Sex. Pompeo Magni filio, quo tempore, vt ex inscriptione apparet, classis & orae maritimae ex S. C. Praefectus, Siciliae imperium tenebat, cusus fuit Messanae, vt opinor, vel Panormi, quod in his tantum locis reperti sint, quotquot nobis huic similes videre licuit. In eius autem altera parte praeter
Sexti
Pompeij effigiem, corona quaedam impressa est, quae
cum
è quercu sit,
ea est profecto quam ob seruatos profugos ciues gestauit, neque exim
eam esse arbitramur quam Pompeio Senatum concessisse vt in solemnibus festis
Lib. 37.
gestaret, tradit Dio, cum inquit, ἦν δὲ ταῦτα δαφνοφορεῖν αὐτὸν κατὰ πᾶσας ἀεὶ τας̀ πανυγήρεις.
Erat enim laurea: Quidam eo quod similis Alexandro Macedoni fuerit habitus Pompeius pater (vt refert Plutarchus) quem inter Reges forma praecelluisse constat ex monumentis, putant hoc caput esse Pompeij patris, cum venustior videatur alio qui in his nummis occurrit; sed in ipsis Plutarchi verbis refelluntur ex quibus suam sententiam hauserunt, ait enim plus rumoris quam veritatis habuisse hanc similitudinem.
. Ποιοῦσα, inquit, τὴν λεγομένην μάλλον ἢ φαινομένην ὁμοιότητα πρὸς
Ex Epist. Seguini ad Gortifr.
τους̀ Αλεξάνδρου τοῦ βασιλέως εἰκόνας.
Et certe vbi barbatus Alexander? contra vero tali habitu fuisse
SEXTVM
verisimile est, quem moribus agrestem, sermone barbarum fuisse ait Velleius. Praeterea vbi haec
τῆς κόμης ἀναστολὴ
capillorum erectio in summa fronte quae in alia imagine quae
5. 7. 8. II.
sole clarior apparet. Nam quod aiunt hunc qui in septimo exprimitur Imperatorem iterum dici quod
CNAEO
magno non conuenit quem semel fuisse constat, cum bis Imperator vocatus
sit
SEXTVS
,
id nihili est cum eadem in hoc denario inscriptio legatur, quam tamen
CNAEO
tribuunt, sed id eo fit quia saepe suos titulos inscribebant cum alivrum imagines exprimerent vt vel ex primo Sanquiniae Gentis nummo perspicitur, cui cum inscriptus sit
SANQVINIVS
quidam
III-VIR
,
inest tamen Augusti facies. Deinde quod obiiciunt Pium nunquam vocatum fuisse
CN AEVM
,
in eundem errorem congruit quod facies ea quae ab his
CNAEO
patri tribuitur, eumdem titulum habeat.
1..
OMnes Romanae antiquitatis studiosi effigiem, quae in primo huius
2..
tabellae denario & secundo expressa est, Cn. Pompeij Magni vultum repraesentare arbitrantur cum ex denariorum titulis, & iis quae in altera denariorum parte signata sunt,
SEXTO
illa filio tribuenda videatur. Ac primum inscriptio ipsa prioris denarii,
MAG. PIVS IMP. ITER.
quin ad
SEXTVM
referenda sit, nullo modo dubitari potest. CN. enim pater IMP. semel tantum, PIVS vero a Scriptoribus nunquam est appellatus: at Sextus id cognominis non in omnibus modo, quos cusit nummis vsurpauit, sed ad illud symbolice indicandum Amphinomum & Anapiam Catanenses
Strabo lib. 6.
fratres, quibus pietatem antiqui significabant, quales in KATANAIΩN aereo nummo notati sunt, in altera septimi denarij parte impressit. Καὶ οἱ ῥύακες ἐς τὴν Καταναίαν ἐγγυτάτω καταφέρονται καὶ τὰ περὶ τους̀ εὐσεβεῖς ἐκ τε θρὺλλιται τὸν Αμφίνομον, καὶ τὸν Αναπίαν, οἱ τους̀ γονέας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀράμενοι διέσωσαν ἐπιφερομένου τοῦ κακοῦ, ὅταν τῷ Ποσειδῶν φαίνηται.
Hoc est: Nam & riui in agrum Catanensium proxime deferuntur, quaeque de filiorum in parentes pietate fama disseminat Amphinomi & Anapiae, hic gesta sunt. Qui ingruente malo, quandoque Neptuno visum est, parentibus in humero sublatis, incolumes illos eduxerunt.
Duplici autem iure id nominis obtinuisse
Ee ij
credibile est, & quod patris necem vltus est, & quod ad eum proscriptis azilum pateret indeque erga patriam
PIVS
dici mereretur.
Alterius quoque partis inscriptionem
PRAEF. CLAS. ET ORAE MARIT. EX S. C.
ad eumdem Sextum pertinere manifestum est; de hac enim praefectura, praeter ea quae
Lib. 2.
traduntur ab Appiano, & Dione, ita narrat Velleius.
Murcus qui classi & custodiae maris praefuerat cum omni commissa sibi parte exercituum nauiumque Sex. Pompeium Magni filium qui ex Hispania reuertens Siciliam armis occupauerat, petit. Ad quem & e Brutianis castris, & ex Italia aliisque terrarum partibus, quos praesenti periculo fortuna subduxerat, proscripti confluebant. Quippe nullum habentibus statum, quilibet dux erat idoneus: cum fortuna non electionem daret, sed perfugium ostenderet, exitialemque tempestatem fugientibus, statio pro portu foret. Hic adolescens erat studiis rudis, sermone barbarus, impetu strenuus, manu promptus, cogitatione celer, fide patri dissimillimus, libertorum suorum libertus, speciosis inuidens, vt pareret humillimis, quem Senatus pene totus adhuc e Pompeianis constans partibus, post Antonii a Mutina fugam, eodem illo tempore, quo Bruto Cassioque transmarinas prouincias decreuerat, reuocatum ex Hispania, vbi aduersus eum Pollio Asinius Praetorius clarissimum bellum gesserat, in paterna bona restituerat, & orae maritimae praefecerat &c. In Cn. autem Pompeii denariis, quos eius Legati Piso & Varro cum monumento Piraticae victoriae percusserunt, titulus adscriptus est
CN. MAGN. PRO-COS.
quia Pompeius contra Piratas missus, cum quindecim Legatis Pro-Consulari praeditus potestate id bellum confecit.
Quae eo dicta velim intelligi vt occasionem ostenderem, cur quidam in eo lapsi sint, cum haec omnia titulos ad
SEXTVM
pertinere probent, cum vultus Cnaeo Magno sit tribuendus, illi autem verba faciemque in vnum conjunxerant.
Reliquum est vt de litui & vrceoli signis, quorum altero Pontificatus, altero Auguratus significatur, quae in eodem impressa denario sunt, ad eundem
SEXTVM
referri possint, nec ne, videamus. Ac
Lib. 5.
de Pontificatu quidem ita scribit Appianus: ὑπατεύσαι δ' ἀπόντα δἰ ὅτου κρίνοι τῶν φίλον, καὶ τῆς μεγίστης ἱεροσύνης ἐς τους̀ ἱερέας ἐγγραφῆναι.
Hoc est, Vt absens Consulatum per quemlibet amicorum gereret, & adscriberetur in
Philipp. lib. 3.
Pontificum collegium. Auguratum vero colligere possumus ex his Ciceronis verbis. Atque illud septies millies, quod adolescenti P. C. spopondistis, ita describite, vt videatur a vobis Cn. Pompeij filius in patrimonio suo collocatus: haec Senatus, reliqua Populus Romanus in ea familia quam vidit amplissimam persequetur. In primis paternum Auguratus locum: in quem ego eum, vt quod a patre accepi, filio reddam, mea nominatione cooptabo &c.
Ciceronem enim Augurem a toto collegio expetitum Cn. Pompeius,
Lib. 2.
& Q. Hortensius nominauerunt, vt ipse scribit in Philipp. quamvis in Bruto dicat se ab Hortensio cooptatum in collegium, & inauguratum.
Ex quibus Augurem Filium fuisse non magis colligitur quam Patrem: etenim in paternum locum suffectus est, vt hoc indicio quod commune est, non vni magis quam alteri
2..
danda videatur esse haec effigies.
In secundo huius tabellae denario, eadem Sexti effigïes cum
NEPTVNI
nomine a Q. Nasidio eius classis Praefecto
impressa est, ex cuius quidem denarii titulo, & ex iis quae ad eius intelligentiam ex Appiano & Dione verba proferam, facile intelligi poterit, inscriptionem,
Lib. 5. bel. ciuil. Lib. 48.
& effigiem Sexto omnino tribuendam esse nec vllo modo ad Cnaeum patrem referri posse, de quo nihil tale a scriptoribus memoriae proditur.
O δὲ Πομπηὶος, inquit Appianus, οὐδ' ἐπὶ τοιᾷδε εὐκαρία τοσοῖς δὲ ναυαγίοις ἐπιχερεῖν ἠξίου, ἀλλ' ἔθνε μόνον θαλάσσῃ καὶ Ποσειδῶνι, καὶ υἱὸς αὐτῶν ὑφίστατο καλεῖσθαι, πειθόμενος οὐκ ἄνευ θεοῦ δὶς οὕτω θέρους πταίσας τους̀ πολεμίους. φασὶ δὲ αὐτὸν ὑπὸ τῶν δὲ χαυνούμενον, καὶ τὴν συνήθη τοῖς αὐτοκράτοροι χλαμύδα, ἐκ φοινικῆς εἰς κυανὴν μεταλλάξαι, ἐσποιοὺμενον ἄρα τῷ Ποσειδῶνι. Hoc est, Pompeius ne hac quidem tot naufragiorum occasione vsus, tantum Neptuni sacris operabatur, & Salaciae quorum etiam filium appellari se sustinuit, persuasus non sine Deo bis ita per Aestiuos menses hostem afflictum aduersis tempestatibus. Fertur eum successibus inflatum mutasse paludamentum atque caeruleum sumpsisse pro puniceo, adoptatum scilicet a Neptuno. Dionis verba sunt haec: Καὶ Σέξτος ἔτι καὶ μᾶλλον ἤρθη, καὶ τοῦ τε Ποσηδῶνος υἱὸς ὄντως ἐπὶστευεν ἐ̃ιναι καὶ στολὴν κυανοειδῆ ἐνεδύσατο.
Hoc est, Sextus autem magis tum elatus animo, vere Neptuni filium se credebat esse, vestemque caeruleam induit &c. His addenda sunt Porphyrionis verba in Horatij versus illos,
Vt nuper actus cum freto Neptunius
Dux fugit vstis nauibus.
Neptunium ducem, inquit, Sextum Pompeium noli simpliciter dictum accipere, quasi qui in mari dux fuisset, sed quod eo stultitiae processisset inflammatus rerum marinarum felicitate, vt Neptuni filium se diceret, & cyanea veste obduceretur. De Q. Nasidio Sex. Pompeij classis praefecto, in
3..
Nasidia Gente dictum est. In tertio tabellae denario ad insulam Siciliam, cui Sextus praerat designandam, Scyllae simulacrum impressum est, quale a Virgilio in Bucolicis describitur in illis versibus,
..... aut quam fama secuta est,
Candida succinctam latrantibus inguina monstris
Dulichias vexasse rates, & gurgite in alto.
Ah timidos nautas nauibus lacerasse marinis.
4..
maris imperium in dicantia symbola impressa sunt. In quarto praeter Neptuni cum tridente imaginem, trophaea de maritimis Sexti victoriis, de quibus Appianus scribit & Dio, signata sunt, cum eadem illa inscriptione, quae omnibus Sexti denariis adscripta est,
MAG. PIVS IMP. ITER. PRAEF.
5..
CLAS. ET ORAE MARIT. EX S. C.
In quinto & sexto, praeter Pietatis
Lib. 2.
6..
signum quod Cn. Pompeij iunioris, vt Appianus scribit fymbolum fuit, nihil quod notatu magnopere dignum videatur, impressum est: nec enim de Salute Dea, quae fortasse nota illa
SAL.
significatur, quicquam memini me legisse, quod ad Sextum aliquo modo pertineat,
nisi quod profugos excepit & seruauit.
Ee iij
3..
TErtius huius tabellae denarius ad
Q. POMPEIVM Q. F. RVFVM
pertinet, qui cum L. Cornelio Sulla Consul fuit anno
DCLXV.
in
Lib. 1. bel. ciuil.
quo quidem magistratu, vt scribit Cicero in Bruto, & Asconius in Corneliana, & Appianus, a militibus Cn. Pompeij Strabonis in sacrificio occisus est. Opinor autem nummum hunc, in quo vultus ipsius expressus est, a Q.
Lib. 40.
Pompeio eius nepote cusum esse; quem Sullae θυγατριδοῦν appellat Dio: natum scilicet ex Cornelia L. Sullae filia, quae nupserat Q. Pompeio Rufo,
Velleius lib. 2. Lib. 77. Lib. 1.
qui Rufi huius Consulis filius fuit, & ab emissariis P. Sulpicij Tribuni Plebis in ipso patris consulatu interfectus. Liuius in Epitoma, Plutarchus
4..
in Sulla, & Appianus. Quartus denarius ad eumdem Pompeium Rufum spectat, cuius Praetura indicatur sella Curuli, quae in altera parte eius denarij impressa est. Fuit autem Q. Pompeius Rufus, Praetor Vrbanus anno
Lib. 1. de Oratore. Lib. 3. c. 5.
DCLXII.
vt testatur Cicero & Valerius Maximus SEX. POMPEII FOSTLI,
5..
qui in quinto tabellae denario notatus est, nisi is sit, qui anno
DCCXVII.
Consul cum L. Cornuficio sine cognomine in Fastis descriptus est, nulla apud Scriptores, quod sciam, mentio reperitur. Ex iis autem quae in altera denarij parte notata sunt, intelligere possumus eum quicumque fuerit, a Faustulo pastore cognomen duxisse, maiores suos significare voluisse: ex Faustulo enim Fostulus, vt ex Plauto Plotus, deinde
FOSTLVS
, factum est, vt ex Proculo, Proclus. De Ruminali ficu & Faustulo pastore ita nota sunt, quae ab antiquitatis Romanae scriptoribus traduntur, vt pudeat me in eis vel paululum immorari. De pico tantum aue, quae in eodem denario
Lib. 3. Fast.
signata est. Ouidij versus proferam,
Martia picus auis gemino pro stipite pugnat;
Et lupa &c.
Lacte quis infantes nescit creuisse ferino,
Et picum expositis saepe tulisse cibum.
POMPONIAM
Gentem
Equestrem fuisse ab vltima origine stirpis Romana ait Cornelius Nepos, in Attico. Equester autem ordo mediae inter plebem & Senatores dignitatis erat.
A Pompone Numae Pompilij Regis filio duxisse originem, & Plutarchus scribit in Numa, & is qui monetam cusit L.
1.
POMPONIVS,
indicare primo denario voluit. Plutarchi verba sunt haec: Οἱ δὲ πρὸς ταύτῃ τέσσαρας υἱους̀ ἀναγράφουσιν
αὐτοῦ Πόμπονα, Πῖνον, Κάλπον, Μάμερκον ὧν ἐκάστον οἶκου διαδοχὴν, καὶ γένους ἐντίμου
καταλιπεῖν. ἐ̃ιναι γὰρ, ἀπὸ
τοῦ Πόμπωνος, τους̀ Πομπωνίους. ἀπὸ δὲ τοῦ Πίνου, τους̀
Πιναρίους. ἀπὸ δὲ Κάλπου, τους̀ Καλπουρνίους. ἀπὸ δὲ Μαμὲρκου, τους̀ Μαμερκίους. οἷς διὰ τοῦτο, καὶ ῥήγας γενέσθαι παρωνύμιον, ὅ περ ἐστὶ βασιλέας.
Hoc est, Alii supra hunc quatuor alios habuisse filios edunt Pomponem Pinum, Calpum, & Mamercum, quorum vnumquemque prosapiam, & clarae successionem Gentis reliquisse: Pomponis enim esse Pomponios sobolem, Pini Pinarios, Calpi Calpurnios, Mamerci Mamercios, quibus etiam ex illo cognomen Regibus sit ortum &c. Cum autem Numa Rex, vt scribit Liuius, sacra, caeremonias, omnemque Deorum cultum Populum Romanum docuerit: Pontifices, Augures, Flamines, Salios, Vestales, aliosque Sacerdotes primus instituerit, non abs re L. Pomponius capram ad Iunonis αἰγοφάγου aram, cui immolabatur stantem, & Augurem dextra manu lituum tenentem, cui subscriptum est
NVM. POMPIL.
in altera denarii parte signauit. Sed L. is
POMPONIVS
2.
MOLO
, qui, vt arbitror in secundo denario CN. F. describitur, quis fuerit, quia nulla de eo apud Sctiptores mentio reperitur, mihi diuinare non licet; nec enim L. Pomponium Bononiensem Atellanarum scriptorem designari existimo, cuius Cicero, Seneca, Macrobius, & alii meminerunt. C N. certe POMPONII filius credi potest eius esse, qui inter claros oratores numeratur
a Cicerone in Bruto. Q. Pomponius Rufus qui reliquos huius tabellae & sequentis denarios cum imaginibus Musarum signauit, auus esse potuit Q. Pomponij Rufi, de quo exstat mentio in Aenea tabula ita inscripta.
IMP. CAESAR. DIVI VESPASIANI F.
DOMITIANVS AVGVSTVS GERMANICVS PONTIFEX MAXIMVS
TRIBVNIC. POTEST. XII. IMP. XXII. COS. XVI. CENSOR PERPETVVS PP.
PEDITIBVS ET EQVITIBVS QVI MILITANT IN CHORTE III. ALPINORVM
ET IN VIII. VOLVNTARIORVM CIVIVM ROMANORVM QVI PEREGRINAE
CONDICIONIS PROBATI ERANT ET SVNT IN DELMATIA
SVB Q. POMPONIO RVFO QVI QVINA ET VICENA STIPENDIA
AVT PLVRA MERVERVNT
DESCRIPTVM ET RECOGNITVM EX TABVLA AENEA QVAE FIXA EST
ROMAE IN MVRO POST TEMPLVM DIVI AVGVSTI AD MINERVAM.
Ab hoc autem Q. Pomponio, qui in veteri inscriptione nominatur, genus duxisse potest C. Pomponius Rufus, qui Consul describitur, cum Cn. Pompeio Feroce in antiquo lapide, qui Romae extat huiusmodi.
LIBERO PATRI
SANCTO SACR.
SEX CAELIVS
PRIMITIVVS ET
PVBLICIA ANTVLLA
VOTO SVSCEPTO
D. D.
in lateribus, caper erectus vitem rodit:
a tergo incisum est
DEDICAVERVNT
DIB. OCTOBR.
CN. POMPEIO FEROCE
LICINIANO COSS.
C. POMPONIO RVFO.
3.. Valerius Maximus facit mentionem Pomponij Rusi viri eruditi, qui libros
Lib. 3. c. 4.
scripsit collectorum, ad quem fortasse tertius tabellae denarius referri potest, & ij qui cum Herculis & Musarum simulacris circumferuntur. Quamuis credibile etiam est eumdem hunc Pomponium Rufum, de quo meminit Valerius, denarios huiusmodi cum Musarum imaginibus in eius Pomponij memoriam signasse, cuius hoc epigramma in
CASCAM
adolescentem recitat Varro,
Lib. 5. de Lingua Latina.
Ridiculum est cum te Cascam tua dicit amica
Casca, Philoptonis ipsa senex puerum:
Dic tu illam pusam, sic fiet mutua muli:
Nam vere pusus tu, tua amica sexex st.
4.. Ex quarto autem tabellae denario, in cuius vna parte Apollinis caput cum titulo
Q. POMPONIVS MVSA,
in altera Herculis simulacrum impressum est cum inscriptione
HERCVLES MVSARVM,
colligere quispiam posset,
POMPONII
huius cognomen fuisse
MVSAM,
nisi alius argenteus item denarius obstaret, in cuius altera parte expressum est caput Iouis, tum titulo
RVFVS S. C.
vt est in tertio huius tabellae denario, cui adscriptum est,
Q. POMPONI. MVSA,
vt inde facile intelligi possit,
MVSA
nomen ad indicandum Deae signum adiectum esse. Scio Musam Antoniae familiae,
Cap. 59. & 81. Lib. 53.
& aliarum etiam fuisse cognomen: nam & Suetonius, in Augusto, facit mentionem Antonij Musae, qui fuit Medicus Augusti, & Dio: Sed cognomen
id
id Pomponio Rufo nullo modo accommodari potest, nisi quis alterum quidem cognomen, alterum vero agnomen Pomponij fuisse velit: Ego vt quid de hac re sentiam, libere dicam, ad duas Pomponiae Gentis familias pertinere hos denarios puto, vnam quae Musae cognomen habuerit, alteram quae Rufi; opinorque Q. Pomponium
RVFVM,
alium omnino esse ab eo, qui quartum denarium signauit, quique
MVSA
sine dubio cognominatus fuit, ad quod ipse cognomen fortasse respiciens, Musarum imagines in percussis ab eo denariis expressit. Quamvis fieri etiam potest, vt vterque Pomponius Gentilis alicuius sui in Poëtica facultate laudem celebrare voluerit, & Musarum simulacra huiusmodi in denariis signauerit. Sed dicendum nunc aliquid & de Musis ipsis, ac primum de Hercule Musarum, cuius Aedem construxit Romae L. Marcius Philippus, vt Suetonius scribit, in Augusto. Licet Eumenius, siue alius sit qui orationem inscripsit, de instaurandis scholis, Fuluio Nobiliori eius Aedis dedictionem tribuerit, cum inquit,
AEdem Herculis Musarum in Circo Flaminio Fuluius ille Nobilior ex pecunia censoria fecit, non id modo secutus, quod ipse litteris & summa poëtae amicitia duceretur; sed quod in Graecia cum esset Imperator, acceperat Herculem, Musagetem esse, hoc est comitem, ducemque Musarum. Idem primus nouem signa id est omnium Camoenarum, quae ex Ambraciensi oppido translata sunt, sub tutela fortissimi numinis consecrauit, vt res, quae a mutuis operibus iuuari ornarique deberent, Musarum quies defensione Herculis, & virtus Herculis voce Musarum, &c. Herculem a Lino citharisticam didicisse, in Bucolicis tradit Theocritus. Cur vero communem
lib. 10.
Herculi & Musis, Romani aram statuerint, docet Plutarchus in Problemat. Musarum autem simulacra, quae in argenteis denariis expressa sunt, variant ab iis, quae in marmoribus scalpta multis locis Romae reperiuntur; vtraque etiam ab iis quae sunt a veteribus scriptoribus descripta: vt in tanta denariorum, marmorum & scriptorum varietate, difficile sit quid quaeque
5.
inuenerit, quove nomine appellata fuerit affirmare. Quinti igitur huius tabellae denarij Musa potest esse, quae a Graecis Καλλιόπη dicitur, quam quod poësim inuenerit, volumen quoddam manu tenentem antiqui finxerunt. De ea reperitur mentio in antiquo epigrammate, hoc versu.
Καλλιόπη σοφίην ἡρωΐδος εὗρεν ἀοιδῆς: hoc est,
Calliopi heroì monstrauit carminis artem.
6.
Sexto denario designaturfortasse Musa quae Κλειὼ a Graeco Poëta appellatur hoc versu,
Κλειὼ καλλιχόρου κιθάρης μεληγδέα μολπὴν: hoc est,
Clio dulcisonae citharae modulamina prompsit.
Itaque quod citharisticam inuenerit, cum cithara veteres eam finxerunt.
F f
1.. DE Musa quae in primo huius tabellae denario impressa est, nullo modo dubitari potest, quin ea sit, quae Οὐρανία a Graecis nominatur, de ea facit mentionem Cicero lib. I. de Diuinatione, & Graecus Poëta illo versu,
Οὐρανίη πόλον
εὗρεν, καὶ οὐρανίων χορὸν ἄστρων: hoc est,
Vrania astrorumque chorum, coelique rotatus.
2.. Secundi denarij Musam opinor esse, quae a Graeco Poëta Ερατὼ nominatur hoc versu,
Υμνους ἀθανάτων Ερατὼ πολυτέρνιεας εὗρεν: hoc est,
Ast Erato Diuum iucundos reperit hymnos.
Flebilis indignos Elegeia solue capillos
Ah nimis ex vero nunc tibi nomen erit.
3.. Tertij denarij Musa, quin ea sit quae a Graecis dicitur Εὐτέρπη dubitandum non est: quod autem tragoediam inuenerit, personam manu tenus fingitur. Eius quoque mentio exstat in Graeco Epigrammate.
Εὐτέρπη τραγικοῖο χοροῦ πολυηχέα φώνην: hoc est,
Euterpe chori tragici resonabile carmen.
4.. In quarto denario Musa signata est, quam Graeci Θάλειαν vocant, quae quod comoediam inuenerit, ipsa quoque personam altera manu gerit, altera Herculis clauam, quod huic Deo comoedia dicata sit, vt ex Aristophanis comoedia intelligitur, quae Βατράχοι inscripta est. Graecus Poëta de Thalia ita canit.
Κωμικὴν
εὗρε Θάλεια βίον τὲ καὶ ἤθεα κεδνά.
Comica vita Thalia tibi est, moresque reperti.
5..
Quinti denarij Musa potest esse, quae Μελπομένη appellata est, quaeque a Graeco Poëta describitur,
Μελπομένη θνητοῖσι μελίφρονα βάρβιτον ἦρε: hoc est,
Melpomene dulci concentu barbita mouit.
Lib. 1. Carm. Ode 2.
Horatius tamen barbiton Polymniae tribuit hoc versu,
--- si neque tibias
Euterpe cohibet: nec Polyhymnia
Lesboum refugit tendere barbiton.
6..
Sextus denarius Musam refert a Graecis appellatam Τερψιχόρην, quae a Graeco Poëta ita descripta est,
Τερψιχόρη χαρίεσσα πόρεν τεχνήμονας αὐλους́:hoc est,
Grataque Terpsichore calamos inflare parauit.
Horatius autem in eo, quod supra adduximus carmine, tibias Euterpae tribuit.
POMPONIA
1..
NOna Musa quae Πολύμνια a Graecis appellatur in primo huius tabellae denario notata est. De ea facit mentionem Graecus Poëta hoc versu,
Τέρψιας ὀρχηθμοῖο Πολύμνια πάνσοφος εὗρεν: hoc est,
Harmoniam numeris saltusque Polymnia lunxit.
Barbiton quod Polyhymniae, vt diximus, Musae, tribuit Horatius, cuiusmodi fuerit, ex eo, quod in denario impressum est, cognosci potest. Musa quae
2.
in secundo denario impressa est, Euterpen sine dubio refert; quam tragoediam inuenisse supra scripsimus. In quo quidem denario peccatum fuisse ab eo, qui monetam cusit, suspicari aliquis merito potuisset, quod alterae duorum denariorum partes simul coniunctae in eo videantur, nisi denarios huiusmodi a duobus cusos Pomponiis fuisse, quorum alter
RVFVS
alter
MVSA
cognominatus fuerit, supra monuissemus. Libet autem hic subiicere Latini Poëtae versus quosdam, qui inter Virgilij poëmata leguntur, quòd ad Musas, quae sunt in his denariis expressae, maxime faciant; quamvis sint paullum a Graecis illis, quos supra adduximus, diuersi.
Ff ij
Carmina Calliope libris heroïca mandat:
Clio gesta canens transactis tempora reddit:
Dulciloquis calamos Euterpe flatibus vrget:
Melpomene tragico proclamat maesta boatu:
Terpsichore affectus citharis mouet, imperat, auget:
Plectra gerens Erato saltat pede, carmine, vultu:
Signat cuncta manu, loquitur Polyhymnia gestu:
Vranie coeli motus scrutatur, & astra:
Comica lasciuo gaudet sermone Thalia:
Mentis Apollineae vis has mouet vndique Musas:
In medio residens complectitur omnia Phoebus.
Qui supersunt denarij ij subijciendi mihi visi sunt, non quod ab enarratis aliud exhibeant, sed quod typorum varietas & elegantia mihi visa est non omittenda.
PORCIA
PORCIAE
Gentis plebeiae M. Catonem, qui Censorius appellatus est, Tusculo municipio oriundum, autorem exstitisse, inter Scriptores
Lib. 2. de Legibus.
satis constat: de eo enim ita scribit Cicero. Vt ille Cato cum esset Tusculi natus, in Populi Romani ciuitatem susceptus est: itaque cum ortu Tusculanus esset, ciuitate Romanus, habuit alteram loci patriam, alteram iuris. Exstat fragmentum vitae Catonis, quam scripsit AEmilius Probus, cuius initium est.
Cato ortus municipio Tusculo, adolescentulus, priusquam honoribus operam daret, versatus est in Sabinis, quod ibi haeredium a patre
relictum habebat &c.
Cum his consentiunt illa Plutarchi ,Μαρ́κῳ δὲ Κάτωνι φασὶν ἀπὸ Τούσκλου τὸ γένος ἐ̃ιναι, δὶαιταν δὲ καὶ βίον
ἔχειν πρὸ τῶν στρατειῶν, καὶ τῆς
In Catone.
πολιτείας ἐν
πατρῶοις χωρίοις περὶ τους̀ Σαβίνους.
Hoc est, M. Catonem ferunt Tusculo oriundum habitasse & vitam egisse, priusquam stipendia egisset, &
lib. 2.
Remp. capesseret, in praediis paternis in Sabinis.
M. Catonem, inquit Velleius, nouum etiam vrbis inquilinum &c. Catonis exstat Hermes, inscriptus
M. PORCIVS M. F. CATO CENSORIVS,
de quo in libro imaginum a nobis nuper edito abunde scripsimus. Porciae autem Gentis reperiuntur
LICINORVM, LAECARVM, & CATONVM
familiae.
L. PORCIVS
1..
LICINVS,
qui in primo denario notatus est, Praetor fuit anno DLX.
Lib. 39. Id. ibid. Lib. 19.
Liuius Consul cum P. Claudio Pulchro, anno DLXIX. idem Liuius. Abeo fortasse factum est nobile illud Epigramma, quod Agellius profert sub nomine L. Porcij Licini.
Custodes ouium, teneraeque propaginis agnûm,
Quaeritis ignem? ite huc: quaeritis? ignis homo est.
Si digito attigero, incendam siluam simul omnem:
Omne pecus flamma est, omnia quae video.
Sed cum in eodem hoc denario L. Licinij & Cn. Domitij, qui Censores fuerunt anno D C L X I. nomina adscripta sint, videndum an denarius L. Porcio alicui tribuendus sit, qui fuerit superioris Licini nepos, aut consanguineus: nisi malimus Licinium & Domitium Triumviros fuisse monetales, cum L. Porcio eo, qui fuit Praetor, & Consul, iisdem affectos praenominibus, nominibusque, quibus vsi sunt ij, quos diximus Censores fuisse anno
2.
DCLXI. Secundus denarius pertinet ad P. LAECAM, cuius nullam reperio apud Scriptores mentionem. Quicumque tamen fuerit, vt familiae suae memoriam celebraret, Legis Porciae quae virgas a ciuium Romanorum corpore amouit, in altera denarij parte, monumentum, adiecta inscriptione
Lib 7. in Verrem. & pro Rabirio. Lib. 10.
PROVOCO,
signauit. De ea meminit Cicero. Porcia lex, inquit, libertatem ciuium lictori eripuit Liuius. Eodem anno M. Valerius C of. de prouocatione legem tulit diligentius sanctam. Tertio ea tum post Reges exactos lata est semper a familia eadem. Causam renouandae saepius haud aliam fuisse reor, quam quod plus paucorum opes, quam libertas plebis poterat. Porcia tamen lex sola pro tergo ciuium lata videtur: quod grauiori poena, si quis verberasset, necasset-ve ciuem Romanum sanxit: Valeria lex, cum eum qui prouocasset, virgis caedi, securique necari vetuisset: si quis aduersus ea fecisset, nihil vltra quam improbe factum adiecit &c. Sallustius in Catilina.
Sed per Deos immortales, quamobrem in sententia non addidisti, vti prius verberibus in eos animaduerteretur? an quia lex Porcia vetat? In alio autem denario vir togatus, qui medius est inter lictorem, & eum qui prouocat, in sella quadam sedens expressus est: vt facile inde intelligamus, magistratum eum designari, ad quem prouocatio huiusmodi fieret.
M. PORCIVS
3.
LAECA,
in tertio denario notatus, is est quem cum Catilina coniurasse scribit Sallustius in coniuratione Catilinae, in cuiusque domum coniuratos conuenisse D. Silano L. Murena Coss. anno D C X C I. tradit Cicero pro P.
Ff iij
Sulla. Damnatus postea fuit lege Lutatia ex iudicio L. Vettij Iudicis cum P. Autronio, Ser. Sulla, L. Vargunteio, C. Cornelio. Cicero in eadem
4..
oratione, & Dio. Quartus tabellae denarius & quintus ad
M. CATONEM
Lib. 2.
5.. pertinent, M. Catonis Censorij Pronepotem, de quo ita scribit Velleius.
Hic genitus proauo M. Catone, principe illo familiae Porciae, homo virtuti simillimus, & per omnia ingenio diis, quam hominibus propior, qui numquamrecte fecit, vt facere videretur, sed quia aliter facere non porerat.
Lib. 13. c. 18.
M. Cato, inquit Agellius, non cognomento Nepos, sed M. Catonis Censorij ex filio nepos: qui pater fuit M. Catonis Praetorij viri, qui bello ciuili Vticae necem sibi gladio manu sua consciuit, de cuius vita liber est M. Ciceronis, qui inscribitur
LAVS CATONIS,
quem in eodem libro idem Cicero pronepotem fuisse dicit M. Catonis Censorij &c.
Cum autem in quarto denario M. hic
CATO PRO-PR.
descriptus sit, opinor designari annum Vrbis DCXCV. quo P. Clodius Tr. pl. legem promulgauit de Prolemaeo rege Cypri, vt bona eius publicarentur, & regnum in prouinciae formam
Lib 2. Lib. 38. Lib. 2.
redigeretur: idque negotium M. Catoni Pro-Praetore mandatum est. Plutarchus in Catone, Appianus & Dio, sed Vellei verba quae leguntur, denarij inscriptionem maxime illustrant.
P. Clodius, inquit, in Senatu sub honorificentissimo titulo M. Catonem a Rep. relegauit, quippe legem tulit, vt is Quaestor cum iure Praetorio, adiecto etiam Quaestore mitteretur in insulam Cyprum ad spoliandum regno Ptolemaeum, omnibus morum vitiis eam contumeliam meritum &c. Nihil enim aliud est Quaestor cum iure Praetorio, quam Quaestor Pro-Praetore. Potest credi M. Cato in Africa cum Iuba & Scipione Pro-Praetore fuisse, quibus, vt scribit Hirtius, initio mensis Aprilis a Caesare superatis, paucis post diebus Vticae sibi mortem consciuit. De M. Catonis Praetura meminit Paedianus in oratione pro M. Scauro, quem quidem Scaurum a C. Triario repetundarum postulatum, a Cicerone defensum fuisse scribit apud M. Catonem Praetorem. Victoriae simulacrum quod in altera denariorum parte expressum est, pertinet vt arbitror ad ea,
lib. 35.
quae de M. Catone seniore tradit Liuius. Iisdem diebus, inquit, Aediculam Victoriae virginis prope Aedem Victoriae
M. PORCIVS CATO
dedicauit,
In 8. reg. For. Roman.
biennio postquam vouit. AEdes, inquit Pub. Victor, victoriae cum alia Aedicula Victoriae virginis, dedicata a M. Porcio Catone fuit. Ex denariorum autem inscriptione
VICTRIX,
suspicari quispiam posset, apud Liuium & Victorem, Victricis pro Virginis reponendum esse.
6.. Sextus denarius potest ad
C. PORCIVM CATONEM
pertinere qui anno D C X X X I X. Consul cum M'. Acilio Balbo in Fastis describitur. Potest etiam ad C. CATONEM
Lib. 1. ad P. Lent. & 2. ad Quint. Fratt. Lib. 39.
referri, qui Tr. pl. fuit anno DCXCVII. Cicero & Dio. In quo quidem Tribunatu (vtscribit Fenestella lib. 22. Annalium apud Nonium) turbulentus nec imparatus ad dicendum. concionibus assiduis, inuidiam & Ptolemaeo simul, cuius reductionem impediebat, & P. Lentulo Consuli, paranti iam iter, secundo populi rumore concitauit.
POSTVMIA
POSTVMIA Gens Patricia, Romae floruit post exactos Reges, in plures diuisa familias, quarum nobilissima fuit, quae in denariis reperitur
ALBINORVM.
Illud autem in hoc gente memoratu maxime dignum, quod ad interitum vsque Reip. nullus in ea plebeius fuerit, sed in Patriciorum ordine constanter permanserit.
A. ALBINVS,
qui in huius tabellae denariis S. F. describitur, vt opinor, is est, qui frater fuit, & legatus Sp. Posthumij, Sp. F. qui Consul anno DCXLIII. cum Q. Minucio Rufo, Numidiam Prouinciam obtinuit. Albinus, inquit Salustius in Iugurthino, Aulo Fratre in castris Pro-Praetore relicto Romam decessit. Et paulo post.
Ea mora in spem adductus Aulus quem Pro-P. in castris relictum supra diximus &c. In altera autem primi denarij parte non est dubium, quin Albinus hic, vt maiorum suorum monumenta celebraret, pugnam illam expresserit, in qua
Dionysius lib. 6.
A. POSTVMIVS
Dictator anno CCLVII. ad lacum Regillum cum Latinis dimicans, Sex. Tarquinium superbi Regis filium interfecit. Quamuis Liuius a Gabinis occisum fuisse Sextum dicat: alios scilicet secutus annales, & quidem diuersos ab iis quos nactus est Dionysius, & is, qui denarios cusit,
2.
Albinus. Ad eumdem autem A. Postumiũ pertinent ea quae in secundi denarij altera parte signata sunt, cui quidem contra Latinos ad lacum Regillum, vt dictum est, pugnanti, Castor cum Polluce fratre auxilio venisse dicitur, & post pugnam ad lacum Iuturnae, suum, equorumque sudorem abluisse,
Lib. 6. Lib. 1. c. 8. Lib. 1.
in quo eis loco aedes constructa fuit. Dionysius, Valerius Maximus, & Plutarchus in Coriolano, Plinius de Viris Illustribus, & Liuius qui in his narrandis aliquantum ab aliis dissentit. Plinij verba, quod denarium maxime illustrant, eo libentius adscribam.
Tarquinius, inquit, eiectus, ad Mamilium Tusculanum generum suum confugit, qui cum latio concitato Romanos
grauiter vrgeret, A. Postumius Dictator dictus, apud Regillum lacum cum hostibus conflixit. Vbi cum victoria nutaret, Magister Equitum equis frenos detrahi iussit, vt irreuocabili impetu ferrentur, vbi & aciem Latinorum fuderunt, & castra ceperunt. Sed inter ecs duo iuuenes candidis equis insigni virtute apparuerunt, quos Dictator quaesitos, vt dignis muneribus honoraret, non reperit. Castorem & Pollucem ratus, communi titulo dedicauit &c.
A. autem hunc Postumium Regillensem ex ea victoria dictum fuisse, & de Latineis eodem anno primum triumphasse, iidem Scriptores
5..
tradunt. Quintus huius tabellae denarius pertinet ad
L. POSTVMIVM
Lib. 45.
ALBINVM
Flaminem Martialem, de quo meminit Liuius, his verbis:
Flamen Martialis inauguratus est eo anno L. Postumius Albinus, &c. annus tunc Vrbis fuit DLXXXVI. & Consules Q. Allius, M. Iunius. Ad hoc autem indicandum Sacerdotium, apicem Flaminij insigne, in altera denarij parte Postumius signauit. De A. Postumio Albino Flamine Martiale & Consule, quem Metellus Pont. Max. cum ad bellum gerendum proficisci
Lib. 29. Lib. 1. c. 1.
vellet, in vrbe tenuit; facit mentionem Florus, & Valerius Max. sed ad priorem Postumium argenteus denarius spectat, qui Lucij praenomine
6..
affectus fuit. C. autem
POSTVMIVS
qui in sexto denario descriptus, licet a nullo, quod sciam, veterum, scriptorum nominetur, Dianae tamen caput, & ei dicatus canis, qui est in altera denarij parte, ad saeculares ludos indicandos, de quo in sequenti tabella dicemus, signatus, facit vt suspicer patrem eum fuisse, vel consanguineum Postumij qui priores duos denarios sequentis tabellae cusit.
POSTVMIA
IN primis denariis cum duo
POSTVMIAE
Gentis praeclara monumenta expressa sint, primum A. is
POSTVMIVS
quis fuerit, quaetendum est, deinde denariorum historia explicanda. A. igitur Postumius quod A.F.S.N. descriptus sit, credi potest filius fuisse A. Postumij eius, quem a Sp. Postumio fratre, cui Consuli Numidia obuenerat, legatum Pro-Praetore in prouincia ad bellum contra Iugurtham gerendum, relictum fuisse in superiore tabella ex Sallustio docuimus: qui quidem Aulus Sp. Albini
Magni
1.
Magni filius fuit, Consulis anno DCV. Primus denarius ab eodem, vt
Lib. 48.
opinor, percussus est in memoriam A. Postumij Albini, quivt scribit Liuius, X-Vir sacris faciundis factus est anno
DLXXXI.
P. Aelio Ligure, C. Popilio Laenate Coss. quique ludis saecularibus quartis Magister X-Virorum, aut certe X-Vir interfuit, cum in eo Collegio fuisset annos plus minus viginti quinque, si Censorinum, & quos ipse secutus est scriptores, qui tamen de anno inter se paululum dissident, nos quoque sequi velimus. X-Viros
Lib. 2.
autem & postea XV-Viros ludis saecularibus praefuisse, & Tacitus testatur, & inscriptio haec Capitolina confirmat.
LVDI SAECVLARES TERT.
M. AEMILIO M. F. MAC. X-VIR
M. LIVIO M. F. M. N. SALINATORE.
Ad hos vero saeculares ludos spectant ea quae in primo denario impressa sunt, Dianae scilicet imago, in cuius honorem ludi celebrabantur, & bos ad aram stans in monte erectam, quod id animal his ludis Apollini & Dianae, cuius templum erat in Auentino monte, sacrificari consueuerat. Horatius in Carmine saeculari,
Quique vos bobus veneratur albis &c.
Quaeque Auentinum tenet, Algidumque
Quindecim Diana preces Virorum
Curet &c.
Itaque Magister ipse XV-Virorum, siue X-Virorum arae adstans in eodem denario signatus est. De templi autem Auentinensis Dianae dedicatione memoria exstat in lapidis Tiburtini fragmento, quod in eius templi ruinis non multis abhinc annis repertum est huiusmodi.
LAPIS AVSP. S. Q. CAECILIO METELLO
PONT. MAX. SOLEMNI CVM
PRAECATIONE PAL. POP. ROM. CONIECTVS
IN FVNDAMENTA PORTICVS MINER..
AVENTINENS AB LATER. COLL....
VIC. ARMILVSTR. D....
IN NVNC D. AVGVR. AVSP.....
TEMPL. CONSECRA.......
M. CASCELL. AED. CVR......
Arae vero Dianae, quae in Auentino monte fuit, mentio est in antiquis duabus inscriptionibus, quarum altera Narbone reperta est, altera Salone. Verba ex Narbonensi descripsimus tantum haec:
CETERAE LEGES HVIC ARAE TITVLISQVE EAEDEM SVNTO QVAE SVNT ARAE DIANAE IN AVENTINO
&c. Ex altera vero haec;
CETERVM LEGES HVIC ARAE EAEDEM SVNTO QVAE ARAE DIANAE SVNTIN AVENTINO MONTE DICTAE.
Narbonensi autem inscriptioni Consules adscripti sunt, T. Statilius Taurus, & L. Cassius Longinus X. Kal. Octobr. in ea vero quae Salone reperta fuit, L. AElius
2..
Caesar II. & P. Coelius Balbinus Vibullius Pius VII. Id. Octobr. Secundus
Gg
denarius ab eodem
A. POSTVMIO
cusus est ad illustrandum, vt opinor, L. Postumij Albini Pro-Pr. de Vaccaeis & Lusitaneis ex Hispania vlteriore
Lib. 41.
triumphum, actum anno
DLXXV.
cuius meminit Liuius. Qui quidem Postumius is est, quem supra ex primo huius tabellae denario, & Liuio Flaminem Quirinalem inauguratum fuisse diximus.
3..
Qui autem tertio nummo
Lib. 45.
inscribitur nusquam apparet. M. enim Postumius qui Censor cum M. Camillo fuit
A. V. C. CCCI.
vnus hoc praenomine occurrit apud rerum Romanarum scriptores. Huius fortasse memoriam renouat ille qui cusit hunc nummum figura hominis togata, quam stantem exhibet, nec abhorret ab officio Censoris hic habitus. Nam Censorum inter alia munus fuit lustrum condere: lustrari autem solebat Pop. Rom. in campum Martium conuocatus, aqua pura, cuius asperginem oliuae ramo
AEneid. l. 6.
mittebant, qui lustrabant; quod innuens Virgilius ait,
Idem ter socios pura circumtulit vnda
Spargens rore leui & ramo foelicis oliuae
Lustrauitque viros, dixitque nouissima verba.
M. autem
POSTVMIVS
ille de quo suspicor apud Val. Max. narratur iussisse vt aera poenae nomine in aerarium deferrent qui ad senectutem coelibes peruenerant. Natura, inquit, vobis vt nascendi ita gignendi legem scribit, parentesque vos alendo nepotum nutriendorum debito, si quis est pudor, alligauerunt &c.
PROCILIAM
Gentem e Lanuuio municipio oriundam fuisse, intelligere possumus ex eo, quod
L. PROCILIVS,
qui huius tabellae denarios cusit, Iunonis Sospitae simulacrum, quae Lanuuij colebatur, quale describit Cicero in oratione pro L. Murena, & lib. 1. de Legibus, in eis signauit: cuius verba, quod primi denarij notam maxime illustrent, eo libentius subiiciam.
Tam Hercle, inquit, quam tibi illam nostram Sospitam, quam tu nunquam ne in somnis quidem vides, nisi cum pelle caprina, cum hasta, cum scutulo,
Lib. 8.
cum calceolis repandis &c. Lanuuinis ciuitas data, inquit Liuius, saraque sua reddita cum eo, vt aedes lucusque sospitae Iunonis communis Lanuuinis
Lib. 29.
municipibus cum populo Romano esset. Et alibi. In aede Iunonis Sospitae Lanuuij cum horrendo fragore strepitum editum &c.
P. Victor in x. regione, hoc est in Palatio aedem Matris Deum collocat, cui fuisse dicit conterminum delubrum Sospitae Iunonis. Eius delubri Kal. Febr. dedicati
Lib. 2. Fast.
meminit Ouidius, apud quem mendose pro Lanuuio scriptum est
Lauinium. Sed idem error irrepsit cum in alios Scriptores, tum in Silij versum, ex lib. XIII.
Lauinio generate, inquit, quem Sospita Iuno
Dat nobis Milo &c.
Erat enim scribendum Laniuio. In aereo autem Antonini Pij Imp. numismate, hoc ipsum Iunonis Sospitae simulacrum, & Lanuuinus serpens expressus est cum inscriptione
SISPITA:
De qua ita scribit Festus:
Sispitam Iunonem (sic enim verba Festi corrigenda sunt) quam vulgo Sospitam appellant, antiqui vsurpant, cum ea vox ex Graeco videatur sumpta, quod est σώζω &c. Opinor autem Iunonem cum caprina pelle, vt
Lib. 35. c. 8.
inquit Cicero, ab antiquis fictam fuisse, quod ei caprae immolarentur, a quibus Αἰγοφάγος appellata a Spartanis fuit, vt scribit Plinius.
PROCLIVIVS
Lib. 2.
igitur, qui tabellae denarios percussit, cuius vt arbitror meminit Cicero ad Quintum Fratrem, vt se Lanuuinum esse, vel majores suos inde ortos indicaret, Iunonis Sospitae signum cum Laniuino serpente, de quo infra dicemus in Gente Roscia, in eis impressit.
PROCVLEIAE
Gentis Equestris rara omnino mentio est apud historicos. Hanc a Proculo dictam fuisse constat quod Plautiorum cognomen fuisse docent Fasti Capitolini. Proculus autem ille dicebatur, qui patre procul a patria degente genitus fuerat, vt ait Plutarchus in Coriolano; vel qui sene patre, hoc est, procul a florente aetate constituto natus sit.
PROCVLEIVS
autem ille, cuius nomen in primo nummo signatum est, quisnam fuerit, cum praenomine careat, incertum est. Potest is esse quem in Cleopatroe gremio moriens Antonius laudauit & commendauit, quod is esset maxime omnium Caesaris asseclarum, cui fidem habere posset Cleopatra.
Μάλιστα τὸν τοῦ Καίσαρος ἑταρων ΠΡΟΚΛΗΙΩ.
πιστεύουσαν.
Is est quem morte Antonij audita festinanter misit ad Cleopatram Augustus, vt huic spem vitae liberatisque iniiceret, ne sibi manus afferret quam in triumphum reseruari volebat. Et certe dum promissis & officiosa collocutione miseram consolatur & eludit Gallus: ille per scalam quam apponi iusserat in fenestras clanculum irrupit, correptamque,
Lib. 51.
pugionem dimittere coëgit, Hunc
Γάϊον ΠΡΟΚΟΥΛΙΟΝ ἱππέα
vocat Dio.
Gg ij
QVINCTIAM
Gentem, Alba diruta, Romam a Tullo rege
Lib. 1.
translatam fuisse, & inter Patricias cooptatam, scribit Liuius, cum inquit:
Principes Albanorum in Patres, vt ea quoque pars Reip. cresceret, legit Tullios, Seruilios, Quinctios, Geganios, Curiatios, Cloelios. Eadem de his familiis narrat Dionysius, apud quem pro Κοιντιλίους, vt est in
Lib. 1.
vulgatis libris, corrigendum Κοιντίους, Eius verba sunt: Βουλῆς δὲ μετέχειν καὶ ἀρχας̀
λαμβάνειν τους̀
δὲ τους̀ οἴκους, Ιουλίους, Σερουιλίους Γεγανίους, Μαικιλίους, Κουριατίους, Κοιντίους, Κλουλίους.
Hoc est, In Senatum vero & ad Magistratus gerendos admitti familias has, Iulios, Seruilios, Geganios, Maecilios, Curiatios, Quinctios, Cloelios &c. Alterius autem
QVINCTIAE
quae fuit plebeia,
Lib. 24.
facit mentionem Cicero in oratione pro A. Cluentio, & Liuius, ex qua genus duxit L. Quinctius Tr. Pl. homo humililoco natus.
T. CRISPINVS SVLPICIANVS
qui huius tabellae nummos signauit, is est qui Consul fuit
Gruter.
anno
DCCXLIIII.
cum Nerone Claudio Druso, cuius Consulatus mentio est in antiqua inscriptione, quam in Caesia Gente protulimus. E Sulpicia vero familia in Quinctiam iure adoptionis insertus
T. QVINCTIVS SVLPICIANVS
appellatus est. Ad eum existimabat amicus meus scriptam
Lib. 2.
esse Horatij Oden XI.
Quid bellicosus Cantaber, & Scythes
Hirpine Quincti cogitet &c.
Male enim inscriptam esse ad Q. Hirpinum, pro Quinctium Crispinum: atque in Horatij versu, pro Hirpine Quincti legendum esse Crispine Quincti. Mihi amici mei coniectura valde placeret, si eam vnus saltem antiquus liber adiuuaret. Cum autem omnia quae viderim scripta exemplaria
repugnent, nihil temere mutandum censeo. De hoc, vt opinor, Crispino
Lib. 2.
dixit
Velleius, Quinctiusque Crispinus, singularem nequitiam supercilio truci protegens, & Ap. Claudius, & Sempronius Gracchus, ac Scipio, aliisque minoris nominis, vtriusque ordinis viri, quasi cuius libet vxore violata, poenas pependere, cum Caesaris filiam, & Neronis violassent coniugem.
6..
Sextus Quinctius nusquam, quod sciam, legitur praeterquam in sexto denario.
QVINCTILIORVM
nomen ab vltima origine Gentis Romanae repetitum eorism fuit qui Lupercalium ludorum institutione Romulum sequuti sunt, cum Fabiorum nomen haberet Remi factio. Patricia gens fuit, nam apud Liuium sub annum
V. C. CCCL. M. QVINCTILIVS VARVS
Trib. Militum Consulari potestate. Ille autem omnes Patricios creatos primum fuisse Tribunos milit. ait, anno
V. C. CCCXX.
item anno
CDXXII.
Dictator Cn. Quinctilio claui figendi causa creatus est, vt mirer de tam antiqua & tam nobili Gente dixisse Velleium
VARVM QVINCTILIVM
(eum cuius hic nummus est) illustri magis quam nobili ortum familia fuisse. Caeterum quod ad hunc attinet & nummi typum ac titulum, mirifice rem patefacit Velleij locus. Antiochia Syriae Antiochenae caput est,
Plinius cap. 21. l. 5.
quam palmis abundare nemo non nouit: Hanc Orons amnis diuidit, cuius fortassis effigies infra symbolum vrbis cernitur. Syriae autem Proeses fuit
Lib. 2.
QVINCTILIVS VARVS
,
quem eumdem fuisse suspicor cum eo qui Ti. Neronis Collega in annum
DCCXI.
a Cassiodoro conijcitur.
Ille, inquit Velleius, Vir ingenio mitis, moribus quietus vt corpore, & animo immobilior, otio magis castrorum quam bellicoe adsuetus militioe. Pecuniae vero quam non contemptor, Syria cui proefuerat declarauit, quam pauper diuitem ingressus diues pauperem reliquit. Is quum exercitui, qui erat in Germania, proeesset, concepit esse homines qui nihil praeter vocem membraque haberent hominum quique gladiis domari poterant, posse iure mulceri. Quo proposito mediam ingressus Germaniam velut inter viros pacis gaudentes dulcedine, iurisdictionibus, agendoque pro tribunali ordine, trabebat oestiua. At illi, quod nisi expertus vix credebat, in summa feritate versutissimi natumque, mendacio genus, simulantes fictas litium series, & nunc prouocantes alter alterum iniuria, nunc agentes gratias, quod eas Romana iustitia finiret, feritasque sua nouitate incognitae disciplinae mitesceret, & solita armis discerni iure terminarentur. In summam socordiam perduxere Quinctilium; vsque eo vt se Praetorem vrbanum in foro ius dicere, non n mediis Ger maniae finibus exercitui proeesse crederet. Tum iuuenis genere nobilis,
Gg iij
manu fortis, sensu celer, vltra barbarum promptus ingenio, nomine Arminius, Sigimeri Principis Gentis eius filius, ardorem animi vultu oculisque proeferens, adsiduus militiae nostroe prioris comes, & iam ciuitatis Romanae ius, equestremque consequutus gradum, segnitia ducis in occasionem sceleris vsus est: haud imprudenter speculatus, neminem celerius opprimi quam qui nihil timent; & frequentissimum initium esse calamitatis, securitatem. Primo igitur paucos, mox plures in societatem consilij recipit; opprimi posse Romanos, & dicit & persuadet: decretis facta iungit, tempus insidiarum constituit. Id Varo per virum eius Gentis fidelem, clarique nominis Segesten, indicatur, sed proeualebantiam fata consiliis, omnemque animi eius aciem proestinxerant. Quippe ita se res habet, vt plerumque qui fortunam mutaturus est, consilia corrumpat, efficiatque quod miserrimum est, vt quod accidit, etiam merito accidiße videatur, & casus in culpam transeat &c.
Hoc duce tam supino maximum post Crassi in Parthis damnum accepit Romana gens. Tres Legiones, totidem aloe, sex cobortes ad internecionem deletae sunt: Vt cum tantam stragem reputaret Augustus, caput postibus illideret, & a
QVINCTILIO VARO
qui in pugna seipsum transfixerat, paterni & auiti exempli succeßor, magna voce velut impos animi Legiones repeteret
.
RABIRIA
Gens alia Senatoria fuit alia Equestris.
C. RABIRIVM POSTVMVM
repetundarum postulatum defendens Cicero ait filium eße C. Curij, alij legunt Curtij, Principis ordinis Equestris fortißimi & maximi publicani. In quo miratus sum, obiter dicam, quomodo Curij vel Curtij
RABIRIVS
filius eße poßit. Nec enim conuenit aliud patris, aliud filij nomen eße, crederemque
In Orat. pro Rabir.
hunc adoptiuum patrem eße, nisi subiungeret Cicero. Hoc ille natus quamvis patrem suum nunquam viderat &c. C. etiam Rabirium perduellionis reum deffendit Cicero quemquidem alium eße a superiori indicat, dum hunc non filium C. Curtij sed
Pro Rabirio perduellionis reo. In viris Illustr.
propinquum eße ait. Hunc Labienus accusabat quod L. Appuleium Saturninum interfecißet, cuius caput, vt ait Aurelius Victor
,
RABIRIVS
quidam Senator per conuiuia in ludibrium circumtulit. Sitne aliquis ex his qui in hocnummo signatus est, aut sit ne omnino Romanus, incertum est. Nam vix credibile est ita patriae gloriam contempsisse Romanum & seipsum exuisse vt se Chium vocitauerit:
In Orat. pro Rabir. Post.
quam tamen dubitationem minuit, quod ait Cicero, Ptolemaei Auletis, cui ingentem pecuniam crediderat dioecetem seu dispensatorem, & inuitum factum fuisse C. Rabirium Postumium, itaque pallium sumpsisse Alexandriae, sine quo, inquit, postea
nec nomen illud poterat nec munus tueri. Quod etiam a P. Rutilio Consulari viro factum fuisse ait, vt soccos & pallium sumeret qui Graecorum vestitus erat. Sed quomodo Chios insula ad Ptolomoeum AEgypti Regem pertineat ignoro. Praeterea potest illa vox
XIOΣ
ita intelligi, vt insulae nomen potius quam hominis cognomen sit. Certe diota seu amphora vtrinque ansata, ad Chium insulam pertinet, ideo quia vini generosissimi ferax est
.
Quo Chium precio cadum
Meremur &c.
Ode 9. l. 2.
ait Horatius. Hoc autem fictilibus recondi solitum esse testis est haec eiusdem inuitatio,
--Atque benignius
Deprome quadrimum Sabina
O Taliarche merum diota.
Idem indicat vua ante sphingem pendens. Hanc mirum est in nummis Chiorum perpetuo imprimi, cum ea potius Thebanorum sit, in quorum agro nata esse dicitur.
RENIAE
Gentis nulla apud Scriptores, quos ipse legerim, mentio reperitur. Neque vero
RENIVS
ipse, qui denarium cusit, ab aliquo veterum historicorum nominatur vnde, quis fuerit, quove respiciens, hitcos currum trahentes in denario signauerit, scire possimus. Alij non hircos, sed Renos esse, qui currum ducant, opinantur: affirmantque ex veteris Scriptoris autoritate, animal id esse hirco perquam simile, a quo fortasse Renius nomen familiae deductum fuisse, indicare voluerit: multa enim
Lib. 2. de re Rustic. cap. 1.
nomina, vt inquit Varro, ab vtroque pecore habemus, vt Porcios, Ouilios, Caprilios, Equitios, a porcis, ouibus, capris, equis. In antiqua quadam inscriptione nominatur
M. RHENIVS TI. CAESARIS SERVVS
, cuius exemplum est huiusmodi.
M. RHENIVS LIBER XYSTVS TI. CAESARIS SER.
GERMANIC. APOLLONIO VICARIO SVO AMICO XX.
C. LVRIVS IVCVNDVS ESSEDARIVS A. XXV.
FILIA MATRI
HVIC MONIMENTO VSTRINVM APPLICARI NONLICET.
ROSCIAM
Gentem plebeiam fuisse, vel ex eo constat, quod L. Roscius Otho, qui Tr. Pl. legem theatralem tulit, ex ea ortus fuit. E Lanuuio vero municipio venisse, colligere possumus ex iis, quae in huius tabellae denario ad indicandam Gentis originem a
L. ROSCIO
impressa sunt. Iunonis scilicet Sospitae simulacrum, de quo diximus in Gente Procilia, & Lanuuinus
Lib. 4.
draco, de quo exstat Propertij Elegia inscripta de Cynthia & dracone.
Lanuui annosi vetus est tutela draconis,
Hic vbi tam rarae non perit hora morae.
Qua sacer abripitur caeco descensus hiatu,
Qua penetrat virgo, tale iter omne caue.
Ieiuni serpentis honos cum pabula poscit
Annua, & ex ima sibila torquet humo.
Talia demissae pallent ad sacra puellae,
Cum temere anguino creditur ore manus.
Ille sibi admotas a virgine corripit escas,
Virginis in palmis ipsa canistra tremunt.
His autem Propertij versibus altera denarij pars mirifice illustratur,
L. ROSCII FABATI
, quivtex libris commentariorum intelligitur, Caesaris
Ep. 33. Lib. 10. Lib. 1.
in Gallia Legatus fuit, mentio est in Epistolis Asinij Pollionis ad Ciceronem. Quod autem fuerit Lanuuinus, satis indicant ea quae apud Ciceronem de Diuinatione, de hoc ipso Roscio leguntur.
Quid, inquit, amores ac deliciae tuae Roscius? num aut ipse, aut pro eo Lanuuium totum mentiebatur? qui cum esset in cunabulis, educareturque in Selonio (qui est campus agri Lanuuini) noctis lumine apposito, experrecta nutrix, animaduertit puerum dormientem circumplicatum serpentis amplexu, quo aspectu exterrita clamorem sustulit. Pater autem Roscij ad Aruspices retulit, qui responderunt, nihil illo puero clarius, nihil nobilius fore &c.
RVBELLIA
RVBELLIA
Gens qualis nam fuerit Patricia ne an plebeia non constat. Apud Corn. Tacitum legitur quidam
RVBELLIVS PLAVTVS
,
cui, inquit, nobilitas per matrem ex Iulia familia. Dubitat Lipsius an
BLANDVS
an
PLAVTVS
sit legendum: vtrumque enim ait in stemmate Augustae domus. In hoc certe denario
BLANDVS
legitur, quod nomen ab librariis deprauatum fuisse facile crediderim. Caeterum ille-ne
RVBELLIVS
hoc numismate signetur, cuius mores & vitam & necem celebrat Cornelius, an eius pater, ambiguum est. Post quinquennale ludicrum quod Romae primum anno V. C.
DCCCXIII.
institutum est Cometes effulsit: Vulgi quaedam opinio est quasi mutationem regis ostendat. Igitur quasi depulso iam Nerone omnium ore
RVBELLIVS PLAVTVS
celebratur. Ipse placita maiorum colebat habitu seuero casta & secreta domo quantoque metu occultior tanto plus famae adeptus: inde Neroni metus Plauti. Hunc in Asiam amotum Tigellinus apud Principem grauiter insimulat. Plautum magnis opibus ne fingere quidem cupidinem otij, sed veterum Romanorum imitamenta proeferre assumpta etiam Stoïcorum arrogantia sectaque, quae turbidos & negotiorum appetentes faciat. Itaque neci destinatur, rumor spargitur Corbulonem magnis tum exercitibus proesidentem ab eo petitum: sexaginta percussores summittuntur. Libertus Plauti cum mandatis Antistij Veteris soceri ad Plautum propere missus (neque enim in tanta amicorum copia, tanto spatio itineris ac maris res diu tegi potuit) percussores proecurrit. Omnium admonebat eum socer, hortabatur effugeret segnem mortem, reperturum bonos, consociaturum audaces, vnos sexaginta milites propellendos interim dum alia manus a Nerone rursus mittitur, aut salutem quaeri aut nihil grauius audenti quam ignauo patiendum esse. Plautum ea non mouere seu toedio ambiguae spei seu amore coniugis & liberorum quibus placabiliorem fore Principem arbitrabatur, si nihil amplius timeret. In hac cessatione repertus est per medium diei nudus exercitando corpori, talem eum Centurio trucidauit. Nec ideo aut socer eius L. Antistius Vetus aut L. Veteris socrus Sextia, aut Pollutia Veteris filia Plauti vxor necem effugere. Sed omnes quasi viuendo Plautum occisum exprobrarent, vt crudelitatem Principis effugerent in eodem cubiculo inuicem respicientes & certatim precantes libenti animae celerem exitum incisis venis occubuere. Haec de illo quem in hoc nummo scriptum
Lib. 16.
fuisse suspicor, paulo latius quod ad institutum nostrum spectat; sed quia perillustria mihi visa sunt, leuius etiam fortasse quam res postularet a me sunt designata.
Hh
RVBRIAE
Gentis plebeiae facit mentionem Cicero in libro de claris
Lib 1. bel. ciuil.
oratoribus, Appianus, & Plutarchus in Ti. & C. Gracchis. In quo quidem libro, nominat
RVBRIVM
Tr. plebis, Gracchi in Tribunatu Colleg. qui rogationem tulit de Colonia Carthaginem a Scipione euersam,
Lib. de bel. ciuil.
deducenda. Caesar autem meminit
L. RVBRII
, qui Pompeianarum partium cum esset Corsinij captus cum Domitio fuit: quem nos eum esse existimamus qui huius tabellae denarios cusit. Caesaris verba, quia
RVBRIVS
quisnam fuerit aperte indicare videntur, eo libentius subiiciam. Caesar vbi illuxit,
omnes Senatores, Senatorumque liberos, Tribunos militum, Equitesque Romanos ad se produci iubet. Erant Senatorij ordinis L. Domitius, & P. Lentulus Spinther, L. Vibullius Rufus, Sex. Quinctilius Varus Quaestor, L. Rubrius, praeterea filius Domitij, aliique complures adolescentes, & magnus numerus Equitum Romanorum, & Decurionum quos ex municipiis Domitius euocauerat. Hos omnes productos a contumeliis militum, conuitiisque prohibet: pauca apud eos loquitur, quod sibi aperte eorum gratia relata non sit, pro suis in eos maximis beneficiis: dimittit omnes incolumes &c.
Is est, vt opinor,
L. RVBRIVS
, cuius haereditatem
Lib. 2. Philipp.
M. Antonium inuasisse scribit Cicero.
Idemque Macedoniae Praetor a Plutarcho describitur a Catone maiore: atque in Caesarem cum aliis coniurasse dicitur,
Lib. 2. de bel. ciuil.
vt tradit Appianus quamvis eius, qui Caesarem interfecit, cognomen fuerit
Rex; huius autem, vt ex nummi titulo cognoscimus,
DOSSENVS
, siue vt
In Ep. ad Aug. lib. 2.
est apud Horatium, Dorsenus: Dossum enim antiqui decebant, pro dorsum. Videtur autem Rubrius hic, quicunque fuerit, familiae suae monumentum aliquod celebrare voluisse: cum anguem arae inuolutum, & attollentem
1..
caput, in primo argenteo nummo & octauo aereo signauit. Aut enim salutis
8..
aedem ipse restituit, aut maiorum suorum aliquis, vnus fuit ex iis Legatis,
Liuius l. 2. Val. Max. lib. 1. cap 8.
qui ad accersendum ex Epidauro AEsculapium missi sunt. Serpentem autem dicatum esse non modo AEsculapio, sed eius etiam filiae Hygeiae, quam Romani Salutem vocarunt, neminem arbitror esse, qui nesciat. In primi denarij altera parte, praeter ipsam Salutis aram, Victoriae quoque signum adiectum est, quo indιcari opinor Rubriae Gentis insignem aliquam de hostibus populi
2..
Romani victoriam: Thensa vero, quae in secundi & tertij denarij altera parte
3..
impressa est, pertinet (quantum ego coniicere possum) ad ipsius Rubrij sacerdotium aliquod vel maiorum suorum alicuius. Erant enim thensae Pontificum, vt ex his Ciceronis verbis in oratione de Aruspicum responsis intelligere possumus.
Te appello Lentule, cuius sacerdotij sunt thensae, curricula, praecentio, ludi, libationes &c. Erant & AEdilium, vt ex eiusdem libro
VII.
in Verrem colligi potest. Omnes, inquit, Dij, qui vehiculis thensarum solemnes coetus ludorum initis &c. His accedit Festi quoque autoritas, qui thensam, inquit, vocari Sinnius Capito ait, vehiculum quo exuuiae Deorum ludicris Circensibus in circum ad puluinar vehuntur. Fuit & ex ebore vt apud Titinium in Barbato, & ex argento &c.
Aut igitur aedilitatem a se gestam, vel maiorum suorum aliquo, significare Rubrius voluit, aut Pontificatum, siue aliud Sacerdotium, quod thensis vteretur: vel certe
Cap. 76.
(quod magis placet) ad thensam Caesari Dictatori decretam respexit, cuius meminit Suetonius, his verbis:
Non enim modo honores nimios recepit &c. Sed ampliora etiam humano fastigio decerni sibi passus est: sedem auream in curia & pro tribunali, thensam & ferculum Circensi pompa, templa, aras, simulacra iuxta Deos, puluinar, Flaminem, lupercos, appellationem mensis e suo nomine &c. Verisimile autem est
RVBRIVM.
Corfinio capto incolumem a Caesare dimissum, ac illi postea amicum factum, thensae honorem huiusmodi a Senatu ei decretum, in cusis a se denariis celebrasse, vel vt nouam a Caesare gratiam iniret, vel vt veteris accepti beneficij referret.
In 3. Verrina.
Thensas huiusmodi a diuinitate dictas Asconius putat, hoc est ἀπὸ τοῦ θέιου eius verba sunt haec, Thensae sunt sacra vehicula : pompa ordinum & hostiarum. Thensas alij a diuinitate dici putant: alij quod ante ipsas lora tenduntur, quae gaudent manu tenere & tangere, qui eas deducunt. Seruius in explicatione Virgiliani versus, Hic currus fuit &c.
Thensam significari
Lib. 5.
scribit, qua Deorum simulacra portantur. De thensis sic ait Liuius. Quae Augustissima vestis est thensas ducentibus triumphantibus_ve: ea vestiti medio aedium eburneis sellis sedere. Ex quibus Liuij verbis, ita corrigendum
In Augusto.
arbitror Suetonij locum. Quum forte ludis Circensibus duceret pompam
6..
&c. In sexto denario nihil est aliud, praeter Trium-Virorum Monetalium nomina, notatu dignum, quae singulis litteris singula ita indicantur, vt L. R. possis etiam L. Roscium interpretari.
Hh ij
RVSTIA.
RVSTIAE
Gentis mentio est in antiqua hac inscriptione, cuius exemplum Tiburi descripsimus,
C. RVSTIVS C. F. FLAVOS ITER.
L. OCTAVIVS L. F. VITVLVS
IIII-VIR D. S. S.
VIAM INTEGENDAM
CVRAVER.
& in tabula Sutrina, in qua
PONTIFICESA COLONIA CONIVNC. IVLIA SVTRIN. IN ORD. RELAT.
inter eos enim Pontifices descriptus est
L. RVSTIVS L. F.
Plutarchus autem in Crasio & Appianus in Parthico mentionem faciunt Rustij, qui sub Crasso contra Parthos militauit, in cuius impedimentis Aristidis Milesiaca lasciuos libros repertos fuisse scribunt. Tὴν δὲ γερουσὶαν τῶν Σελευκέων, inquit Plutarchus, & qui ex eo verbum descripsit Appianus, ἀθροίσας Σουρήνας ἐσήνεγκεν ἀκόλαστα βιβλία τῶν Αριστείδου Μιλησιακῶν. οὔτε ταῦτὰ γε καταψευσάμενος. εὐρέθη γὰρ ἐν τοῖς Ρουστὶου σκευοφόροις. καὶ παρέσχε τῷ Σουρήνᾳ καθυβρίσαι πολλὰ, καὶ κατασκῶψαι Ρωμαίους, εἰμὴ δὲ πολεμοῦντας ἁπέχεσθαι παραγμάτων καὶ γραμμάτων δύνανται τοιούτων.
Hoc est, Surena Senatu coacto Seleucensium, intulit lasciuos libros, Aristidis Milesiaca inscriptos. Neque fuit hoc commentitium. Fuerant enim in Rustij impedimentis reperti: praebueruntque Surenae argumentum multis modis suggillandi, & eludendi Romanos, quod nec in bello temperare his rebus & scriptis valerent &c. Haec autem Aristidis Milesiaca, ex Graeco transtulit L. Cornelius Sisenna, cuius librum
XIII.
ex Milesiis citat Flauius Sosipater Charisius. Rustij denarius nihil habet quod notatu magnopere dignum sit, praeter expressum in altera eius parte arietem, quo scilicet pecore antiquissimum aes signatum fuit, &
Lib. 2. de re rustica cap. 1. Plin. lib. 18. cap. 3.
a quo pecunia dicta est, vt scribit M. Varro, & Plutarchus in Poblicola. Secundus denarius a. Q.
RVSTIO
cusus est, qui sub Augusto Trium_Vir cudendae monetae fuit. In eo autem duo Fortunae simulacra Reducis scilicet & Antiatis, siue Antiatinae in Augusti gratiam impressa sunt. De Fortuna Reduce, quam Dio Επαγωγὸν appellat, scripsimus supra in Gente Mescinia.
Ode 25. lib. 1.
De Antiate meminit Horatius,
O Diua gratum, quae regis Antium
Praesens vel imo tollere de gradu
Vertere funeribus triumphos.
Acron interpres in hos versus ita scribit. Apud Antium Fortunae templum est famosissimum, multorum etiam principum donis ornatum, vnde ciuitas
In Caio: Lib. 1. Saturn.
Fortunae ipsius tutela dicta est. Monuerunt & sortes Antiatinae, vt a Cassio caueret, inquit Suetonius. De Antiate Fortuna videndus etiam Macrobius.
RVTILIA
RVTILIA
Gens duplex fuit, Patricia scilicet & Plebeia. Eius autem cum plures a scriptoribus familiae nominentur.
FLACCI
tamen huius qui tabellae denarium signauit, nullam in veteribus vel scriptorum vel lapidum
Lib. 4. Lib. 1.
monumentis inuenire mentionem potui.
RVTILII CRASSI,
meminit Liuius.
CALVI
lib. XLV.
RVFI,
Cicero in Orat. pro Plancio;
LVPI,
Caesar de bello Ciuili & Quinctilianus lib. I. cap. II.
CENSORINI,
Valerius Max. lib. IV. cap. I.
FLACCI,
vt dictum est, nullus vt sciam facit mentionem.
SALVIA
SALVIAM
Gentem Ferentino oppido, atque ex principibus Etruriae,
In Othone: Lib. 3. bel ciuil. Cicero ep. 10 lib. 9. ad Varronem. Cap. 1.
vt inquit Suetonius, oriundam, plebeiam principio fuisse, vel ex eo intelligere possumus, quod, vt tradit Appianus, ex ea natus est Saluius is, qui Tr. pl. anno
DCCX.
Ciceronis sententiae de M. Antonio hoste iudicando intercessit. Postea inter Patricios a Claudio Imp. cooptatam fuisse scribit Suctonius in Othone. Q. autem
SALVIVM,
qui primum
Hh iij
huius tabellae denarium cusit, opinor eum esse qui a Velleio, Suetonio & Dione Saluidienus Rufus appellatur: propterea quod Consul designatus & Imperator in denario describitur, qui quidem honos ab iisdem scriptoribus vterque ei tributus est. Sed cur Saluius pro Saluidienus in denariis nominatus sit, vt libere dicam, fateor me nescire: nec enim placent ea, quae de eius adoptione a quibusdam, licet antiquitatis bene peritis, allata sunt: quia a Saluia Gente Saluidiam, & a Saluidia Saluidienam: Gentis item nomen, non autem adoptionis cognomen, quemadmodum a Nasidia, Cluuia, Titia, Clodia, Nasidienam, Cluuienam, Titienam, Clodienam ductum esse cum
In Nerone cap. 37. Cap. 10.
ex lapidum, tum ex scriptorum monumentis constat.
Sed ne de pluribus referam, inquit Suetonius, Saluidieno Orfito obiectum est, quod tabernas tres de domo sua circa Forum Ciuitatibus ad stationem locasset &c. Et in Domitiano: Complures Senatores, in his aliquot Consulares interemit; ex quibus Ciuicam Cerealem in ipso Asiae Pro-Consulatu, Saluidienum Orfitum, Acilium Glabrionem, exilio quasi molitores rerum nouarum &c. M. Saluidienus, inquit Vopiscus in Saturnino, hanc ipsius orationem vere fuisse dicit, & fuit reuera non parum litteratus &c. In libro veterum inscriptionum Romae impresso, C. quidam
SALVIDIENVS
descriptus est,
Ɔ. L. ANTVLVS.
Sed Saluidienum, Gentis nomen fuisse, sexcentis confirmare exemplis possumus. De hoc autem Saluio, siue vta scriptoribus nominatur,
Lib. 2.
Saluidieno ita scribit Velleius.
Per quae tempora Rufi Saluidieni scelesta consilia patefacta sunt: qui natus obscurissimis initiis, parum habebat summam accepisse, & proximus a Cn. Pompeio, ipsoque Caesare ex Equestri ordine Consul esse, ni simul ascendisset, quo infra se Caesarem videret, &
Cap. 66.
Remp. &c. Neque enim temere, inquit Suetonius in Augusto, ex omni numero in amicitia eius afflicti reperirentur, praeter Saluidienum Rufum, quem ad Consulatum vsque, & Corn. Gallum, quem ad Praefecturam AEgypti, ex infima vtrumque fortuna euexerat.
Τόν τε Ροῦφον τὸν Σαλουιδιῆνον, inquit
Lib. 48.
Dio, ὡς καὶ ἐπιβουλεύσαντα οἱ ἀπέκτεινε. οὗτος δὲ ἦν μὲν ἐξ ἀφανεστάτων, καὶ αὐτῷ ἡ κεφαλὴ ποιμαίνοντι φλόγα ἀνέδωκεν, ἐς τοσοῦτον δὲ ὑπὸ τοῦ Καίσαρος προήχθη, ὥστε ἀυτόν τε ὓπατον, μηδὲ βουλεὺοντα ἀποδειχθῆναι, καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ προαποθάνοντα διὰ τοῦ Τιβέριδος γεφύρας ἀυτὸ τοῦτο ποιηθείσης ἐξενεχθήναι.
Hoc est, Saluidienum Caesar, quod ab eo insidiis peteretur, necauit. Ei Saluidieno, obscurissimo genere nato, pascenti gregem flamma e capite emicuit. Eumque Caesar ad id dignitatis erexerat, vt Consul cum Senator nunquam fuisset, designaretur, vtque frater eius, qui prior vita abierat, ponte in Tiberi facto super eum efferretur &c. Imperatorem appellatum Saluium hunc, siue Saluidienum suspicari possumus fuisse ex Sentinatium oppido a se capto, incensoque, cuius obsidioni a Caesare praepositus fuerat. Cum autem scribat Liuius
Dio lib. 1. In Epsst. lib. 123.
Saluidienum Caesaris in Sicilia Legatum fuisse, credi etiam potest, Imperatorem in eo honore a militibus appellatum, aut certe salutatum
2..
fuisse. Secundus tabellae aereus nummus & tertius pertinent, vt opinor, ad
3..
M. Saluium Othonem, Othonis Imp. auum, de quo ita scribit Suetonius.
Cap. 1.
Auus M. Saluius Otho, patre Equite Romano, matre humili incertum an
ingenua, per gratiam Liuiae Augustae, in cuius domo creuerat, Senator factus est, nec Praeturae gradum excessit &c.
Tacitus de Othonis origine eadem scribit.
Origo, inquit, illi municipio Ferentino, pater Consularis, auus Praetorius, maternum genus impar &c. M. Othonis huius filius fuit L. Saluius Otho Consul anno
DCCLXXXV.
ex Kal. Iul. suffectus, quem scribit Suetonius a Claudio Imp. inter Patricios cooptatum fuisse & M. Saluium Othonem, qui postea Romae imperauit, & L. Saluium Othonem Titianum appellatum genuisse, cuius meminit Tacitus, quique in antiquis inscriptionibus inter Fratres Aruales sub Nerone Imp. nominatus est.
SANQVINIA
SANQVINIAE
Gentis vnus, quod sciam, Tacitus facit mentionem, qui M. Sanquinij Maximi meminit, qui Consul ex Kal. Martiis suffectus fuit anno
DCCLXXXI.
quem nos existimamus filium fuisse
M. SANQVINII
huius, qui in aereo numismate Q. F. descriptus est, quique Trium-Vir cudendae monetae cum L. Mescinio Rufo fuit anno
DCCXXXVI.
quo Augustus Caesar ludos Saeculares fecit, vt ex inscriptione alterius partis
1..
primi denarij intelligi perspicue potest. A cuius quidem Trium-Viratu cum ad alterius Consulatum anni intersint
XLV.
male in Fastis M. Sanquinius Q. F. notatus est, cum potius M. F. Q N. describendus sit. Salij simulacrum cum apice, clypeo, & caduceo, cuiusmodi in Domitiani quoque Imperatoris argenteo denario impressum est, in quo ludi Saeculares sexti ab eo facti
2..
notati sunt, mihi quidem obscurum quo pertineat. Secundus tabellae denarius ab eodem cusus Sanquinio, habet in altera parte imaginem
Cap. 88.
quamdam, cuius vertici stella adiecta est, quam nos Caesaris Dictatoris stellam esse existimamus, de qua his verbis meminit Suetonius.
Siquidem ludis quos primo consecratos ei heres Augustus edebat, stella crinita per septem dies continuos fulsit, exoriens circa vndecimam horam. Creditumque est animam esse Caesaris in coelum recepti: & hac de causa simulacro eius
Lib. 45.
in vertice additur stella. De hoc sic loquitur Dio: Επεὶ μέν τον ἄστρον τι παρὰ πὰσας τας̀ ἡμέρας ἐκείνας, ἐκ τῆς ἂρκτου πρὸς ἑσπέραν ἀνεφάνη, καὶ ἀυτὸ κομήτην τέ τινων καλούντων, καὶ προσημαίνειν οἷά που εἴωθε λεγόντων, οἱ πολλοὶ τοῦτο μὲν
ἐπίστευον, τῷ δὲ δὴ Καίσαρι ἀυτὸ, ὡς καὶ ἀπαθανατισμένῳ, καὶ ἐς τὸν τῶν ἂστρων ἄριθμὸν συγκατειλεγμένῳ ἀνετίθεσαν &c.
Hoc est, Caeterum stella quaedam quotidie inter Septentrionem & occasum apparuit, eamque Cometen vocantes nonnulli, ea portendere dicebant, quae alias huiusmodi signum sequi consueuissent: creditum quidem hoc a plebe est, sed tamen Caesari eam, immortalitatem nimirum iam adepto, inque siderum numerum allecto, sacram esse dixerunt &c. Imago tamen, quae in denario impressa est, iunioris cuiusdam viri, non autem Caesaris Dictatoris effigiem repraesentare videtur.
SATRIENA
SATRIENAE
Gentis in vno tantum hoc denario, nec alibi quod sciam in veteribus monumentis mentio exstat. Quemadmodum vero ab Allio Allienus, a Nasidio Nasidienus, & a Saluidio Saluidienus, ita a Satrio Satrienus nomen deductum est. Lupa in altera denarij parte impressa, in tanta Satrienae Gentis ignoratione, quo pertineat, mihi quidem obscurum est.
SAVFEIA
1..
Ep. 3. lib. 1. Ep. 1. lib. 7. ad Attic.
SAVFEIAE
Gentis & L. Saufeij huius, qui priores tabellae nummos
2..
percussit, mentio est apud Ciceronem. Item C. Saufeij in Orat. pro Rabirio. De M. autem Saufeio, quem accusatum deffendit Cicero anno
DCC.
Paedianus meminit in Miloniana.
Post Milonem, inquit, eadem lege Pompeia primus est accusatus M. Saufeius. M. F. qui Duxfuerat in expugnanda
taberna
taberna Bouillis, & Clodio occidendo, accusauerunt eum L. Cassius, L. Fulcinius C. F. C. Valerius: defenderunt M. Cicero, M. Caelius: obtinueruntque vt vna sententia absolueretur. Condemnauerunt Senatores X. absoluerunt VIII. condemnauerunt Equites Romani IX. absoluerunt VIII. Sed ex Tribunis AErariis X. absoluerunt, sex condemnauerunt: manifestumque odium Clodij saluti Saufeio fuit, cum eius vel peior causa fuisset, qui aperte Dux fuerat expugnandae tabernae repertus &c.
Horum autem alter, L. Saufeij huius, qui in prioribus tabellae nummis descriptus est, pater fuisse credi
3..
potest.
C. SAVFEIVS
qui in tertio nummo signatus est, is est fortasse quem Quaestorem Marius Coss.
VI.
ex mandato Senatus ob C. Memmij consulatus petitoris caedem, armis prosequutus est, & in Capitolium compulsum incisis fistulis aquarum cum Glaucia Praetore, & Apul. Saturnino factionis principe, deditionem facere coëgit, sub conditione, vt salui dimitterentur. Hos tamen omnes Marius contra fidem necauit, vt est apud Appianum. Spectat hoc ad annum
V. C. DCLIII.
Ap Saufeium memorat Plinius, quem a balneo reuersum multum bibisse atque acum
Cap. 53. l. 7. hist. nat.
sorbuisse scribit, vnde subito mortuus est. Alter est D. Saufeius Scriba qui domi prandens interiit, vt idem narrat.
SCRIBONIA
SCRIBONIAM
Gentem plebeiam fuisse, inter veteres scriptores satis constat. Eius duae tantum familiae
CVRIONVM,
vt arbitror, &
1..
LIBONVM
in denariis reperiuntur: in quorum primo & secundo, vel C.
2..
Scribonius Curio pater notatus est, qui Consul fuit cum Cn. Octauio anno
DCLXXVII.
vel C. Curio filius, qui cum Tribunus plebis esset anno
DCCIII.
cum M. Antonio & Q. Cassio ad Caesarem profugit. Ad eum
Caesar lib. 1. de bel. ciu.
Cicero scripsit Epistolam
VII.
lib.
II.
in qua illi de Tribunatu plebis gratulatur, quem
IV.
Idus Decembr. inierat. Sed de Curione, eiusque interitu videndus
3..
Lib. 43.
Dio. Tertius tabellę denarius & quartus pertinent ad L. Scribonium Libonem,
4..
qui Consul cum M. Antonio II. fuit, anno
DCCXIX.
quemque Sex.
Lib. 48.
Pompeij socerum fuisse scribit Dio his verbis: Καῖσαρ τὸν Σέξτον ὡς καὶ πιστὸτερον ἢ καὶ ἰσχυρότερον τοῦ Αντωνίου προτιμήσας, τὴν τε μητέρα, αὐτῷ Μουκίαν ἔπεμψε, καὶ τὴν τοῦ πενθεροῦ αὐτοῦ
ΛΟΥΚΙΟΥ ΣΚΡΙΒΩΝΙΟΥ
ΛΙΒΩΝΟΣ ἀδελφὴν
Ii
ἔγημεν, εἴπως ἔκτε τῆς εὐεργεσίας, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας φίλον ἀυτὸν ποιήσατο.
Hoc est, Caesar Sextum & fidei & virium, plusquam Antonium habentem, vt sibi conciliaret, matrem ei Muciam misit: sororemque L. Scribonij (socer is Sexti erat) ipse duxit, sperans & beneficio, & affinitate amicum sibi Pompeium redditurum. Vel hic igitur Libo in postremis duobus tabellae
In lib. de Oratore.
denariis descriptus est, vel eius pater L. Scribonius Tribunus pl. cuius Cicero facit mentionem. Magis tamen vt ad Libonem filium referantur, placet: propterea quod in altera tertij denarij parte, Paullus Lepidus notatus sit, qui Liboni Consuli ex Kal. Iul. suffectus est. Dicendum nunc de Puteali, quod in duobus his denariis impressum est. Puteal in Foro Romano fuisse prope
Lib. 1.
ficum Ruminalem ante Curiam scribit Dionysius: quod autem prope habitaret Libo, vel quod eius impensa factum, aut restitutum esset
PVTEAL LIBONIS
appellabatur.
Horat. ep. 3. lib. 1.
------ -------- Forum, Putealque Libonis
Mandabo siccis &c.
Prope Puteal eius Praetoris tribunal fuisse, qui de foenore ius diceret, ex
Lib. 2. de rem. Amor
Ouidij versu colligi potest,
Qui Puteal, Ianumque timet, celeresque Kalendas.
(Ad Ianum enim summum, medium, & imum habitasse foeneratores constat)
Horat. Sat. 6. lib. 2.
------- ----- Ante secundam
Roscius orabat sibi adesses ad Puteal cras.
Persius Sat. 4.
Si Puteal multo cautus vibice flagellas.
Pomponius autem Porphyrio in Horatiani versus explicatione, Puteal tribunal quoddam fuisse scribit, cum potius tribunal prope Puteal dicere debuisset: est enim Puteal tectum illud, quo puteus operitur, prope quod vt dictum est, Praetoris de foenore ius dicentis tribunal fuit.
Simulacrum
Lib. 34. c. 8.
Boni Euentus Plinius ait ab Euphranore fictum, dextra pateram sinistra spicam & papauer tenens.
SEMPRONIA.
SEMPRONIA
Gens Patricia primum fuit, postea ad plebem traducta, plebeia facta est. Eius in nummis quos habemus, familiae tres reperiuntur.
ATRATINORVM,
qui Patricij fuerunt:
GRACCHORVM,
qui plebeij &
PITIONVM
, quos plebeios item fuisse opinor.
L. SEMPRONIVS PITIO
1..
qui in primo tabellae denario descriptus est, mihi quidem incertum, quis fuerit, nec enim quidquam apud scriptores de eo me legisse memini.
Ad
2..
eundem fortassis refertur secundus nummus, sed quia cognomine caret amplius dicendum non arbitror.
TITVM
autem
SEMPRONIVM GRACCHVM,
3..
qui in tertio & quarto denario notatus est, eum indicari arbitror de quo
4..
Lib. 2.
his verbis Velleius meminit.
Quinctiusque Crispinus singularem nequitiam supercilio truci protegens, & Ap. Claudius, & Sempronius Gracchus, ac Scipio, aliique minoris nominis, vtriusque ordinis viri, quasi cuiuslibet vxore violata, poenas pependere, cum Caesaris filiam, & Neronis violassent conjugem. Iulia relegata in insulam, patriaeque & parentum subducta oculis
Lib. 1.
&c.
Par causa saeuitiae, inquit Tacitus, in Sempronium Gracchum, qui familia nobili, solers ingenio, & praue facundus eandem Iuliam in matrimonio M. Agrippae temerauerat. Nec is libidini finis, traditam Tiberio peruicax adulter contumacia & odiis in maritum accendebat. Litteraeque quas Iulia patri Augusto cum insectatione Tiberij scripsit, a Graccho compositae credebantur &c.
Fuit autem Gracchus hic vnus e Quartum-Viris argento publice signando a Caesare Dictatore institutis, de quibus in Iulia Caesarum familia diximus; quo quidem munere, C. Caesaris primo Triumviratus quinquennio functus est; vt ex quarti denarij inscriptione apparet, quem cusit, cum Quaestor etiam esset designatus. Cum autem quae in altera denariorum parte impressa sunt:
Signum cohortis aquila Legionis, aratrum,
Ii ij
decempeda,
deductae coloniae symbola sint, atque ea ad Casilinum coloniam, in Caesaris denariis pertinere dixerimus, suspicari possumus, tertio quoque denario eandem coloniam designari: nec enim aliquam ex iis, quas Augustus deduxit, significari credendum est, cum ob alia tum quod huiusmodi denarius primo Trium-Viratus quinquennio, vt dictum est, cusus fuit: quo quidem tempore, nondum Caesar coloniam aliquam, quantum ex historiis colligimus, deduxerat. Itaque magis placeret, vt ad eas colonias denarius referretur, quibus deducendis Ti. Sempronius Gracchus Tr. pl. se Caiumque fratrem creauit: quorum alterius Quartum-Vir iste nepos
Lib. 2.
esse potuit, aut certe vtriusque consanguineus, nisi perniciosum id factum Reip. fuisse constaret.
De Ti. Graccho, inquit Velleius, Trium-Viros agris diuidendis, coloniisque deducendis creauit se, socerumque suum Consularem Appium, & Gracchum fratrem admodum iuuenem. Paulo post: In legibus Gracchi inter perniciosissima numerauerim, quod extra Italiam colonias posuit. Id maiores (cum viderent tanto potentiorem Tyro Carthaginem, Massiliam Phocaea, Syracusas Corintho, Cyzicum, ac Byzantium Mileto, genitali solo) diligenter vitauerant, vt ciues Romanos ad censendum ex prouinciis in Italiam reuocauerint. Prima autem extra Italiam colonia Carthago condita est &c. De C. autem Graccho in eodem libro ita scribit: Dabat ciuitatem omnibus Italicis, extendebat eam paene vsque ad Alpes, diuidebat agros, vetabat quemquam ciuem plus quingentis iugeribus habere: quod aliquando lege Licinia cautum erat: noua constituebat portoria: nouis coloniis replebat prouincias, iudicia a Senatu transferebat ad Equites, frumentum plebi dare instituerat &c. De coloniis autem a C. Graccho Trium-Viro in Italia deductis, scriptores adeo multi meminerunt,
Epitom. lib. 60.
vt eorum loca de hac re putidum sit colligere. Vnius tantum Liuij verba proferam.
C. Gracchus, inquit, Ti. frater perniciosas aliquas leges tulit, inter quas frumentariam, vt semisse & triente frumentum plebi daretur. Alteram legem agrariam, quam frater eius tulerat. Tertiam qua equestrem ordinem cum Senatu consentientem corruperat (trecenti Seantores erant, sexcenti equites) vt trecenti Senatoribus admiscerentur, id est, vt equester ordo bis tantum virium in Senatu haberet. Et continuato in alterum annum tribunatu, legibus agrariis latis effecit, vt complures coloniae in Italia deducerentur, & vna in solo dirutae Carthaginis, quo ipse Trium-Vir creatus coloniam deduxit &c. Illud autem in Gracchi denariorum inscriptionibus notandum est, cognomen sine aspiratione in eis notatum esse,
Lib. 1. c. 9.
de quo ita scribit Quinctilianus. Diu deinde obseruatum, ne consonantibus
5..
aspiraretur, vt in Graccis & Triumpis.
Eumdem esse puto qui in quinto aureo
6..
nummo & sexto aeneo notatus est. Fortunae typus cum temone & cornucopia, Augusti fortassis prosperam fortunam indicat, quam saepe aduersam sustinuerat.
1..
PRIMVS
huius tabellae nummus ad eumdem
TI. SEMPRONIVM GRACCHVM
pertinet de quo in superiori tabella abunde dιctum
2..
est. Secundus aereus nummus percussus est a
L. SEMPRONIO ATRATINO
, qui anno
DCCXIX
. in M. Antonij iterum Consulis Kal. Ian. abdicantis
Lib. 49.
locum factus est. Aντώνιος δὲ, inquit Dio, ἐν τούτῳ τῆς μὲν ἀρχῆς ἀυθήμερον ἐξέστη, Λεύκιον Σεμπρώνιον Ατρατῖνον ἀντικα ταστῆσας. ὅθεν εἰσὶν οἱ τοῦτον, ἀλλ'
οὐκ ἐκεῖνον ἐν τῇ τῶν ὑπάτων ἀπαριθμήσει ὀνομάζουσι.
Hoc est, Hoc tempore Antonius eadem die & iniit Consulatum & deposuit, substituto in suum locum L. Sempronio Atratino: itaque hunc nonnulli, non Antonium in enumeratione Consulum recensent. Ex his autem Dionis verbis, & ex iis quae in nummo signata sunt, colligi potest,
L. ATRATINVM
Antonianarum partium fuisse, & nummum huiusmodi cusisse, cum esset Antonius in AEgypto.
Neque abhorret coniectura figuras eas quae equis marinis inuehuntur esse M. Antonij & Cleopatrae; terrae marisque imperium illis hoc signo tribui videtur. L. illum Sempronium Atratinum, nisi docerent marmora Capitolina prorsus ignoraremus Pro-Cos. ex Africa triumphum egisse, anno
DCCXXXII.
III.
Id. Octobr. nullus enim Scriptorum quod sciam eius mentionem habet. Delphicum tripodem idem fortassis nummis imprimi curauit cum in Graecia lasciuiret Antonius, & ex oraculo expeditionem in Parthos adornaret, de qua Plutarchus. Eundem fortassis inculcat denarius aut quod magis mihi probatur alium vetustiorem, sed quisnam ille sit nulla nota docet: quemadmodum nec quis sit ille quem designant vltimi tres nummi.
Ii iij
SENTIA
Gens, incertum Patricia-ne, an plebeia fuerit. Neque vero
Lib. 2.
rerum Romanarum scriptores aliquem ex hac Gente nominant, qui Lucij praenomen habuerit. Velleius meminit C. Sentij Saturnini, qui a Trium-Viris R.P.C. proscriptus, Augusti postea Legatus in Germania fuit, & Consul cum Q. Lucretio Vespillone anno
DCCXXXIV
. cuius filius credi potest fuisse
L. SENTIVS SATVRNINVS
hic qui Trium - Vir argento publice signando, huius tabellae denarios cusit, in quibus C. F. descriptus est.
Velleij verba sunt haec. In hoc pacis foedere placuit, Siciliam, Achaiamque Pompeio concedere: in quo tamen animus inquies manere non potuit: id vnum tantummodo salutare aduentu suo patriae attulit, quod omnibus proscriptis, aliisque qui ad eum ex diuersis causis fugerant, reditum, salutemque pactus est. Quae res & alios clarissimos viros, & Neronem Claudium, & M. Silanum, Sentiumque Saturninum, & Arruntium restituit Reip. &c. Aliquanto, inquit Valerius Maximus, speciosius Sentij Saturnini Vetullionis in eodem genere casus vltimae sortis auxilium. Qui cum a Trium-Viris inter proscriptos nomen suum propositum audisset; continuo Praeturae insignia inuasit: praecedentibusque in modum lictorum & apparitorum, publicorumque seruorum subornatis, vehicula comprehendit, hospitia occupauit, obuios summouit, ac tam audaci vsurpatione imperij, in maxima luce densissimas hostilibus oculis tenebras offudit. Idem vt Puteolos venit, perinde ac publicum ministerium agens, summa cum licentia correptis nauibus in Siciliam, certissimum tunc proscriptorum profugium penetrauit. De Consulatu C. Sentij ita scribit Velleius, Praeclarum excellentis viri factum C. Sentij Saturnini Consulis ne fraudetur memoria. Aberat in ordinandis Asiae Orientisque rebus Caesar; tum Sentius forte, & solus & absente Caesare Consul, cum alia prisca securitate, summaque constantia
veterum Consulum more ac seueritate gessisset, protraxissetque publicanorum fraudes, punisset auaritiam, regesisset in Aerarium pecunias publicas, tum in comitiis agendis praecipuum egit Consulem: nam & Quaesturam petentes, quos indignos iudicauit, profiteri vetuit: & cum id facturos se perseuerarent, Consulem si in campum descendissent, vindictam minatus est &c. Paulo post: Cum omnem partem asperioris & periculosissimi belli Caesar vindicaret, in iis quae minoris erant discriminis, Sentium Saturninum, qui tum legatus patris eius in Germania fuerat, praefecisset &c.
Vel huius igitur C. Sentij filius fuit,
L. SENTIVS
qui C. F. in primo denario describitur, frater C. Sentij eius, qui Consul anno
DCCLVI.
in Fastis notatur, vel ad Sentium eum, qui Praetor Macedoniam prouinciam obtinuit, tres hi denarij referendi
In Sulla.
sunt, de quo mentio exstat apud Plutarchum, Ενταῦθα γὰρ, inquit, τῷ Μιθριδάτῃ Βρέττιος Σούῤῥας ἀπὴντησε, πρεσβευτὴς μὲν ὢν Σεντίου τοῦ στρατηγοῦ τῆς Μακεδονίας, ἀνὴρ δὲ τόλμῃ καὶ φρονήσει διαφέρων.
Hoc est, Illic occurrit Mithridati Brutius Sura, Praetoris Macedoniae Sentij legatus, virtute & consilio vir singularis &c. Surae autem legati nomen mendose scriptum apud Plutarchum opinor, nec sine ope veteris alicuius libri emendari a quopiam posse; Brutiae namque familiae nomen, inter Romanas Gentes numeratum, nusquam reperitur,
Nisi forte Sura
Βρέττιος,
siue Brutius a loco ita nominetur,
1..
Primi & secundi denarij triumphos quo referam, ignoro, vt duplicem
2..
triumphum qui in quarto denario cernitur. Vnus ille huiuscemodi occurrit quod sciam, quemadmodum & tertius, cuius vtraque facies Romae caput habet. AR Genti PV Blici nota in primo nummo Pone Romae caput occurrit. Cur autem Sentiae potius quam Apuleiae genti haec adiiciantur monumenta in quibus vnum cognomen scriptum est, non video: Quidni enim ad L. Appuleium Saturninum Tr. pl. referantur, qui anno V. C.
DCLIII
.
horribilem hanc seditionem concitauit; in qua cum Mario commodauißet ferendis legibus agrariis, ab eo tandem
VI.
Consule oppreßus est.
SEPVLLIAE
Gentis, nullus quod sciam veterum scriptorum facit mentionem. Eius autem memoria, quamuis fuerit sub Caesare Dictatore,
& Trium-Virorum etiam temporibus non obscura, nulla pene exstaret, nisi antiqui aliquot denarij superessent, quibus
P. SEPVLLII
nomen inscriptum est, eius qui Caesare iam rerum potito, vel recens a coniuratis occiso, sub ipso Trium-Viratus initio, cudendae praefuit monetae. His enim omnino temporibus floruisse
P. SEPVLLIVM MACRVM
, colligere possumus ex iis quae in huius tabellae & AEmiliae Lepidorum familiae denariis, impressa ab eo sunt.
SERGIAE
Gentis Patriciae, vel vnius Virgilij testimonio nobilis
SILORVM
tantum exstat in denariis familia, cum plures & quidem clarae, & illustres a Scriptoribus nominentur,
Virgil. l. 5. AEneid.
Sergestusque domus tenet à quo Sergia nomen.
Huius autem tabellae denarius, siue a
M. SERGIO SILO
, qui Praetor in
Lib. 32.
Fastis describitur anno
DLVI.
& M'. praenominetur a Liuio, siue ab huius, vt opinor, filio
M. SERGIO SILO
, qui L. AEmilij Paulli Consulis anno
Lib. 44.
DLXXXV
. legatus in bello Persico fuit, cuius idem Liuius meminit, cusus sit, in M. Sergij Sili honorem sine dubio signatus est, eius qui egregia
Lib. 7. c. 28. Solinus cap 6.
bellicae laudis monumenta reliquit, quae a Plinio referuntur: quamvis inter ea non numeretur factum id, quod in altera huius denarij parte expressum est. Plinij verba sunt haec.
M. Sergio, vt quidem arbitror, nemo quemquam hominum iure praetulerit: licet pronepos Catilina gratiam nomini deroget. Secundo stipendio dexteram manum perdidit: stipendiis duobus ter & vicies vulneratus est: ob id neutra manu, neutro pede satis vtilis: vno tantum seruo, plurimis postea stipendiis debilis miles. Bis ab Annibale captus (neque enim cum quolibet hoste res fuit) bis vinculorum eius profugus: viginti mensibus nullo non die in catenis aut compedibus non custoditus, sinistra manu sola quater pugnauit, duobus equis insidente eo suffossis. Dexteram sibi ferream fecit, eaque religata praeliatus, Cremo eo obsidione exemit, Placentiam tutatus est, duodena castra hostium in Gallia cepit. Quae omnia ex oratione eius apparent habita cum in Praetura sacris arceretur a collegis, vt debilis. Quos hic coronarum aceruos constructurus hoste mutato? Etenim plurimum refert in quae cuiusque virtus tempora inciderit: quas Trebia, Ticinus, aut Thrasimenus, ciuicas dedere? quae Cannis corona merita? vnde fugisse virtutis summum opus fuit. Ceteri
profecto
profecto victores hominum fuere, Sergius vicit etiam Fortunam. Solini verba sunt ex eadem Sergij oratione descripta. Post hunc, inquit, M. Sergius duobus stipendiis, primo, aduerso corpore ter & vicies vulneratus. Secundo stipendio in proelio dexteram perdidit. Qua de causa ferream sibi manum fecit: & cum neutra paene idonea ad proeliandum valeret, vna die quater pugnauit, & vicit sinistra, duobus equis eo insidente confossis. Ab Annibale bis captus refugit, cum viginti mensibus, quibus captiuitatis sortem perferebat, nullo momento sine compedibus fuerit & catenis. Omnibus asperrimis proeliis, quae tempestate illa Romani experti sunt, insignibus donis militaribus a Trasimeno, Trebia, Ticinoque coronas ciuicas retulit. Cannensi quoque proelio, de quo refugisse eximium opus virtutis fuit, solus accepit coronam. Beatus profecto tot suffragiis gloriarum, ni heres in posteritatis eius successione Catilina tantas odio damnati nominis obumbrasset &c.
M. autem Sergij oratio si exstaret, non esset nobis ignotum, cuius nam Carthaginensium Ducis in proelio caput fuisset ab eo amputatum, quod in altera denarij parte Sergius ipse equo insidens manu
Lib. 6 c. 1.
gestat. Valerius Max. facit mentionem Cn. Sergij Sili, qui anno DCLXXXIV in Romana Rep. floruit, a quo denarius hic in M. Sergii memoriam signatus esse credi etiam potest.
Lib. 1.
SERVILIAM
Gentem Albanam a Tullo rege, Alba diruta, Romam translatam fuisse, inque Patriciorum ordinem allectam, scribit Liuius,
Kk
Lib. 2.
& Dionysius. Eius autem in antiquis denariis familiae reperiuntur patriciae & plebeiae: in vtrasque enim diuisam hanc gentem fuisse satis inter scriptores
1..
constat. In primo tabellae denario signata est imago C. Seruilij Ahalae, qui Mag. Eq. Sp. Melium regnum affectantem interfecit.
Anno V. C.
CCCXIV.
In Catilinam.
C. Seruilius, Ahala, inquit Cicero, Sp. Melium nouis rebus studentem manu sua occidit &c. Et alibi, Si quidem aranti L. Quinctio Cincinnato nuntiatum
In Catone.
est, eum Dictatorem esse dictum; cuius Dictatoris iussu Mag. Eq. C. Seruilius Ahala Sp. Melium, regnum appetentem, occupatum interemit &c. Opinor autem denarium huiusmodi cusum esse à P. & C. Seruiliis fratribus qui in Caesarem cum aliis conspirarunt, vt indicarent se C. Seruilij gentilis sui exemplo, ad occidendum Caesarem, regnum item appetentem,
Lib. 2. Philipp.
incitatos esse.
Etenim, inquit Cicero, si autores ad liberandam Patriam desiderarentur, illis autoribus Brutos ego impellerem? quorum vterque L. Bruti imaginem quotidie videret, alter etiam Ahalae? &c. Quamuis si a Bruto coniurationis principe denarium signatum fuisse malimus, non laboro: Brutus enim Seruilia matre natus fuit, quae generis sui originem ad C. hunc
2..
Ahalam referebat, vt scribit Plutarchus, in Bruto. Secundum denarium scio ab aliis referri ad M. Seruilium C. F. qui Mag. Eq. fuit, P. Sulpicio Dict. anno
DL
. & Consul anno
DLI
. eiusque pugnam aliquam equestrem significari equitum signis in secundo denario impressis, quam item indicare
3..
voluerit, qui tertium denarium cusit C. Seruilius eius filius. Mihi autem magis placeret si equites, qui sunt in quattuor denariis expressi, alter ad Sp. Melium Equestris ordinis virum, alter ad C. Seruilium Ahalam Mag. Eq. referretur, a quo diximus Sp. ipsum Melium regnum affectantem interfectum fuisse: denariosque huiusmodi crediderim a M. & C. Seruiliis Ahalis in progenitoris memoriam signatos esse, cum & ipsi quoque occisi
In Bruto.
Caesaris, liberataeque patriae laudem aliquam vindicarent. Nec enim obstat quod scribit Plutarchus, C. Seruilium Ahalam pugionem sub ala ferentem; & Sp. Melio prope adsistentem, quasi haberet quod cum eo ageret, caput inclinantem, illum percussisse, quia vt alterius ex Equestri ordine genus, alterius Magisterium Equitum indicaretur, equitum vtrosque forma in his
Lib. 2. Philipp.
denariis signatos esse, verisimilius est. Ciceronis autem verba satis declarant, praeter P. & C. Seruilios Cascas fratres, duos etiam Ahalas cum aliis coniuratis Caesarem interfecisse, ea sunt.
Quid duos Seruilios? Cascas Dicam an Ahalas? & hos autoritate mea censes excitatos potius, quam caritate Reip. ita enim legendum esse Ciceronis locum Plutarchi verba de duobus fratribus Cascis, quae in vita Caesaris leguntur, aperte demonstrant. Πρῶτος δὲ ΚΑΣΚΑΣ, inquit, ξίφει παίει παρὰ τὸν ἀυχένα, πληγὴν οὐ θανατηφόρον, οὐδὲ βαρειαν, ἀλλ'
ὡς εἰκὸς, ἐν ἀρχῆ, τολμὴματος μεγὰλου ταραχθείς. ὥστε καὶ τὸν Καίσαρα μεταστραφέντα τοῦ ἐγχειριδίου λαβέσθαι, καὶ κατασχεῖν. ἅμα δέ πως ἐξεφώνησεν, ὁ μὲν πληγεὶς, Ρωμαιστὶ, μιαρώτατε Κάσκα. ὁ δὲ πλήξας ἑλληνιστὶ πρὸς
τὸν ἀδελφὸν ἀδελφὲ βοήθει.
Hoc est, Primus
CASCA
gladio vulnus secundum ceruicem infligit ei, neque letale, neque graue, nimirum in magni facinoris exordio attonitus. At Caesar conuersus pugionem corripuit, & tenuit, simulque clamorem
sustulere: Caesar, latine, scelerate Casca quid agis? Casca, Graece ad fratrem,
In Caes. cap. 82.
frater ades &c.
His accedunt Suetonij verba: Alter Casca aduersum vulnerat, paulum infra iugulum &c. Sed qui nam Ahalae hi fuerint, quos e Seruiliis praeter Cascas, conspirationi interfuisse à Cicerone dicuntur, quaerendum nunc est. Eorum certe vnum opinor M. Seruilium fuisse, qui Cassij legatus in primis duobus sequentis tabellae denariis descriptus est, quique Tribunus pl. cum esset anno
DCCX
. C. Pansa, A. Hirtio Coss.
Cicero ep. 7. lib. 12. ad Cassium.
Ciceronem in concionem produxit. De altero, quis fuerit nondum quicquam ex antiquis scriptoribus elicere potui.
Ad eundem C. Seruilium
7.. pertinere potest sextus nummus.
Septimus denarius pertinet ad
P. SERVILIVM RVLLVM
, qui Tr. pl. anno
DCXC
. legem Agrariam promulgauit, vt Decem-Viri summo cum imperio crearentur, qui in sua potestate Italiam totam, Suriam vniuersam, eaque omnia quae virtute Pompeij recens imperio Romano adiecta erant, haberent: venderent quicquid publicum populi Romani esset, iudicarent de omnibus, de quibus ipsi vellent, exules eiicerent, colonias deducerent, pecuniam ex aerario caperent, milites quot opus haberent, conscriberent & alerent. Plutarchus in Cicerone, cuius
Lib. 4.
exstat oratio contra Rullum, de hac ipsa lege Agraria. Dio facit mentionem P. Seruilij Rulli, quem Caesar, qui postea Augustus appellatus est, in bello contra M. Antonium Brundisio praefecit. Potest autem is esse filius P. Rulli, quem diximus legem Agrariam tulisse. Dionis verba sunt. Πράσσοντος δὲ αὐτοῦ ταῦτα ὁ Καῖσαρ τας́
τε δυνάμεις (ἐκ γὰρ τῆς Γαλατίας ἤδη παρῆν) ἤθροισε, καὶ Ποὺπλιον μὲν Σερουὶλιον Ροῦλλον πρὸς Βρεντέσιον, Αγρίππαν δὲ ἐπὶ Σειφοῦντα ἔπεμψεν &c.
Hunc nummum Imp. Vespasianus restituit.
Kk ij
1..
PRIMVS
huius tabellae denarius & secundus item, pertinent (vt opinor)
2..
Philipp. lib. 2.
ad M. Seruilium Ahalam, quem designari supra diximus a Cicerone, cum inquit, Quid duos Seruilios? Cascas dicam, an Ahalas &c. Quemque cum aliis coniuratis Caesaris neci interfuisse, ac postea Tr. pl. factum,
Ep. 7. l. 12. ad Cass.
Ciceronem in concionem produxisse demonstrauimus. Ex denariorum autem titulis eum non modo C. Cassii, Caesaris percussoris legatum, sed classis etiam, ex acrostirio, aliisque rei naualis impressis symbolis, praefectum
3..
fuisse intelligimus. Tertius denarius spectat ad P. Seruilium Cascam, qui inter coniurationis, principes numeratur; de quo praeter Plutarchum,
In Caesare cap. 82.
Appianum, Dionem & alios meminit Suetonius his verbis, Caesar Cascae brachium abrepto graphio traiecit: conatusque prosilire, alio vulnere tardatus est &c. Ita enim estin veteribus libris, non vt vulgo legitur: Caesar Cascae brachium abreptum graphio traiecit. Quam lectionem confirmant ea, quae supra adduximus Plutarchi verba: quamvis pro γραφειον, sit apud Plutarchum ἐγχειρίδιον. Nos autem ex iis quae in coniuratorum denariis impressa sunt, colligimus M. Brutum coniurationis caput in occidendo Caesare ἐγχειριδίῳ,
Lib. 2. Philipp.
hoc est, pugione vsum fuisse (quod à Cicerone confirmatur, cum inquit, Caesare interfecto statim cruentum alte extollens M. Brutus pugionem &c.) eoque sine dubio respiciunt duo pugiones. Marci, vt opinor, vnus, alter Decimi, qui in Bruti denariis signati sunt. P. vero & C. Cascas γραφείῳ,
hoc est, stilo Caesarem vulnerasse indicant, cum ea quae modo protuli Suetonii verba, tum stili duo, qui sub Victoriae pedibus in tertio denario
4..
impressi sunt, quaeque in quarto
SERVILIORVM
fratrum imagines signatae sunt, stilos huiusmodi erecta acie manibus gestantes, ad quos omnino respexisse eum qui denarium cusit, dubitandum non est: in cuius quidem altera parte, aliud etiam Seruiliae Gentis signatum est monumentum, atque eius, vt ex inscriptione apparet,
C. SERVILII
C. F. qui
FLORALIA PRIMVS FECIT
.
Liuius lib. 27.
Quem nos C. Seruilium C. F. significari arbitramur eum, qui Mag. Eq. anno
DXLV
. T. Manlio Torquato Dictatore fuit: quo quidem anno AEdilis Curulis cum idem esset ludos Florales primum fecisse credendum est: nec enim multum me Plinij mouet autoritas, qui non eo quo nos coniicimus anno, sed quingentesimo sexto-decimo ex Sibyllae oraculis, vt omnia bene deflorescerent, ad
IV
. Kal. Mai. Floralia instituta fuisse tradit. Aut enim alios secutus est annales Plinius, & quidem diuersos ab iis, quos habuit is, qui denarium signauit, aut certe in annorum numero, vt plerumque fit, lapsus est apud eum librarius, qui I & L litterarum deceptus similitudine vniusque litterae facta transpositione, pro
DXLV
. scripserit
DXVI
. Sed de Floralibus ludis dicendum nunc aliquid est. Eorum quidem procurationem
Lib. 2. c. 10.
AEdilium Curulium fuisse testatur Valerius Max. cum inquit: M. Catone, ludos Florales, quos Messius AEdilis faciebat, spectante, populus vt mimae nudarentur, postulare erubuit.
Porphyrio quoque Horatij interpres in Floralibus AEdiles cicer & fabam populo spargere consueuisse scribit. Fuisse etiam Praetorum, ex Suetonij verbis in
GALBA
colligere possumus. Praetor, inquit, commissione ludorum Floralium, nouum spectaculi genus elephantos funambulos edidit. Florae autem deae ludos huiusmodi dicatos fuisse, omnes fere Scriptores tradunt,
Ouid. lib. 4 Fast. Lib. 5. Fast.
Mille venit variis florum Dea nexa coronis.
Mater ades florum ludis celebrata iocosis.
Sed de Flora variant inter se veteres scriptores, quorum diuersas de ea
In lib. de Diis gentium.
opiniones diligenter collegit Gregorius Giraldus. De
SERVILII
auguratu, qui litui signo in altera denarij parte impresso indicatur, nihil a Liuio traditum est in eo libro, in quo de eius AEdilitate & Magisterio Equitum factam esse
5..
ab eo mentionem diximus. Quintus denarius ad quem pertineat Caepionum, mihi quidem obscurum est: illud certe ex iis, quae in eo impressa sunt, satis constat, Caepionem hunc quicunque fuerit, Pisonis in AEdilitate collegam ad frumentum emundum ex S. C. fuisse:
Quem etiam magistratum innuere videtur duplex spica in aereo nummo decussatim posita
. Nisi forte malit aliquis Caepionis cognomen ad Fannium eum referre, qui AEdilis plebeius in Fanniae gentis denariis descriptus est: quod mihi non satis placet. Reliqua quae ad huius denarij intelligentiam faciunt, in Calpurnia Pisonum familia scripta
6..
sunt.
Quamuis Caepio Seruiliae familiae cognomen in sexto denario reperiatur, ad M. Brutum referendus est, qui ideo Caepio dictus est, quod fuerit à Q. Seruilio Caepione adoptatus. De eo in gente
IVNIA
satis dictum est.
Kk iij
SESTIAM
Gentem Patriciam fuisse (nam Sextiae plebeiae nulla est in
Lib. 3.
denariis mentio) satis ex Liuio constat, qui nominat
P. SESTIVM CAPITOLINVM
Patriciae vt ipse inquit gentis virum, qui cum T. Menenio Lanato Consul fuit anno
CCCI. & CCCII
. X-Vir Consulari potestate legum ferendarum caussa, a quo duxisse originem
L. SESTIVS
hic credi potest, qui huius tabellae denarios signauit cum esset Q. Caepionis Bruti in Macedonia
Lib 4. bell. ciuil.
prouincia Pro-Quaestore. De eo facit Appianus mentionem, qui tamen Bruti Quaestorem non Pro-Quaestore fuisse Sestium dicit, nisi forte librarij errore erratum sit, qui Ταμίαν pro Αντὶταμίαν scripserit. Λεύκιος δὲ Σήστιος, inquit, (in vulgatis autem libris mendosa est Πούπλιος) ὁ Ταμίας Βρούτου, τῶν ἀμφὶ τὸν Αντώνιον ἀυτὸν πειθόντων προδοῦναι Βροῦτον, οὐκ ἀνασχόμενος διὰ τὸ δὲ καὶ προεγράφη, καὶ κατήχθη, καὶ Καίσαρι φίλος ἐγένετο, καὶ ἐπιόντι ποτὲ τῷ Καίσαρι προύθηκεν εἰκόνας Βρούτου, καὶ ἐπηνέθη καὶ ἐπὶ τῷ δε ὑπὸ τοῦ Καίσαρος.
Hoc est, L. Sestius Bruti Quaestor ab Antonianis de proditione frustra sollicitatus, proscriptusque ob eam causam, tandem in patriam reuersus, in Caesaris amicitiam receptus est: cui aliquando effigies Bruti domi suae spectan das
Lib. 53.
praebuit, id quoque probanti.
Dio L. Sestium Augusto in XI. consulatu suffectum fuisse scribit, anno
DCCXXX
. Καὶ ὃτι Λεύκιον, inquit, ἀνθ' ἑαυτοῦ Σήστιον ἀνθείλετο, ἀείτε τῷ Βρούτῳ συσπουδάσαντα, καὶ ἐν πᾶσι τοῖς πολέμοι συστρατεύαντα, καὶ ἔτι καὶ τότε μνημονεύοντα αὐτοῦ, καὶ εἰκόνας ἒχοντα καὶ ἐπαινους ποιοὺμενον.
Hoc est, Laudatum est hoc eius factum, idque etiam, quod in suum locum subrogauit L. Sestium, qui vir semper Bruti rebus fauerat, omnibusque in bellis ei adfuerat, ac adhuc eius memoriam colebat, imagines eius habebat, eumque laudare solebat. Amicitiae vero obseruantiam, fidemque Sestii non modo non odio, sed honore etiam habebat Augustus. In Colotiana quoque Fastorum tabella L. hic Sestius P. F. Consul Augusto suffectus describitur. Sit ne autem is quem Appianus Sestium Nasonem app ellat, & nter coniuratos numerat, qui Caesarem occiderunt, haud facile dixerim.
De pugionibus in gente Iunia dictum est.
SICINIAE
Gentis plebeiae frequens est mentio apud Scriptores. Q. vero
SICINII
huius qui Trium-Vir monetae cudendae argenteos tabellae denarios cusit, nullus, quod sciam, facit mentionem. Potestautem filius esse Cn. Sicinij eius, qui anno
DCLXXVII
. Tribunus plebis fuit Cn. Octauio, C. Scribonio Curione Coss. quos in concionem produxisse Sicinius dicitur, cum id egit, vt Tribunicia potestas populo redderetur. Cicero in Bruto & Paedianus in Diuinatione. Sed siue huius filius fuerit
Q. SICINIVS
, siue consanguineus, illud certum est, L. Sicinij Gentilis sui
Dion. l. 10. Plin. lib. 7. c. 27.
fortitudinem celebrare his denariis voluisse. Fuit autem Sicinius is cognomento Dentatus, Trib. pl. anno
CCXCIX
. &
CCCIV
. X-Virorum fraude
Solin. c. 6. Val. Max. lib 3. c. 6.
occisus, de cuius fortitudine scribunt autores plurimi, & inter eos praecipue Agellius lib. II. cap. XI. cuius haec sunt verba.
L. Sicinium Dentatum qui Trib. pl. fuit Sp. Tarpeio, A. Aterio Coss. scriptum est in libris Annalium, plusquam credi debeat, strenuum bellatorem fuisse: nomenque ei factum ob ingentem fortitudinem, appellatumque esse Achillem Romanum. Is pugnasse in hostem dicitur centum & viginti proeliis. Cicatricem auersam nullam, aduersas quinque & quadraginta tulisse: coronis esse donatum aureis octo, obsidionali vna, muralibus tribus, ciuicis quattuordecim, torquibus tribus & octoginta, armillis plus centum sexaginta, hastis duodeviginti, phaleris item donatus est quinquies viciesque. Populi militaria dona habuit multiiuga. In his prouocatoria pleraque. Triumphauit cum
1..
Imperatoribus suis triumphis nouem &c.
In altera primi denarij parte,
2..
Fortitudinis imago sine titulo, in secundo denario cum inscriptione
FORT
. P. R. impressa est, hoc est, Fortitudo Populi Romani. Haec autem, & quae in secundi denarij altera parte signata sunt, ad ea pertinent, quae de Sicinij Fortitudine narrantur ab iis scriptoribus, quos modo nominaui.
Lib. 7. Sympos.
Palmam vero Agellius tradit ex Plutarcho in certaminibus signum esse victoriae, quoniam ingenium eius arboris eiusmodi est, vt vrgentibus opprimentibusque non cedat.
Lib. 4.
SILIAM
Gentem plebeiam fuisse constat ex Liuij verbis:
Non alias, inquit Aegrius plebs tulit Tribunicia sibi comitia non commissa. Eum dolorem Quaestoriis comitiis simul ostendit, & vlta est, tunc primum plebeiis Quaestoribus creatis, ita vt in quattuor creandis vni Patricio C. Fabio Ambusto relinqueretur locus: tres plebeij
Q. SILIVS
, P. Aelius, P. Pipius clarissimarum familiarum iuuenibus praeferuntur &c.
SILIVS
autem qui huius tabellae nummos fignauit, vt opinor, is est qui Consul anno
DCCLXV
. cum L. Munatio Planco in Fastis descriptus est; filius P. Silii eius, qui A. Licinium Neruam ex adoptione Silianum dictum
Lib. 2.
adoptauit, cuius Velleius meminit,
Caetera ad Augustum videntur spectare, quae alibi explicantur.
Lib. 4.
SPVRILIAE
Gentis plebeiae facit mentionem Liuius,
qui Spurilium Tribunum plebis nominat, cuminquit, Plebs Tribunos plebis absentes Sex. Tempanium Agellium, & Antistium, & Spurilium fecit: quos & pro centurionibus sibi praefecerunt Tempanio autore equites. Appianus inter
Lib. 2.
Caesaris intersectores numerat M. quemdam Spurilium. Quidam A. SPVRI. quod legitur in nummo, interpretantur A. Spurinam.
STATIAE
Liuius lib. 2. Dionys. lib. 9.
STATIAE
Gentis plebeiae Cicero meminit in ep. II. ad Q. Fratrem & plures alij autores. Ex ea
MVRCVS
ortus est qui huius tabellae denarium cusit, quique a scriptoribus appellatur
L. STATIVS MVRCVS
. Male
Ep. 1. lib. 2. ad Attic.
enim apud Ciceronem in vulgatis libris legitur: Hic rumor est T. Murcum periisse naufragio: cum Murci praenomen fuerit Lucius & in veteribus Ciceronis codicibus scriptum sit; Hic rumor tamen Murcum periisse
Lib. 12.
naufragio. Cassij autem verba, in ep. XI. ad Ciceronem, multum faciunt ad huius denarij inscriptionem.
In Suriam, inquit, me profectum esse scito ad L. Murcum, & Q. Crispum Imperatores. Sed ex qua prouincia fuerit Murcus Imperator appellatus, non constat, nisi forte ex eadem Suria. Nam
Lib. 47.
Dio, L. Statium Murcum, cum M. Crispus Praetor Bithyniam obtineret, in Suriam missum fuisse, cum potestate quadam, testatur. Καὶ ὁ μ (de Caecilio Basso inquit) δυνηθείς τίνα σχρόνον, ἔπειτα ὑπό τε Μάρκου Κρίσπου, καὶ ΣΤΑΤΙΟΥ ΜΟΥΡΚΟΥ κατέιρχθη. Paulo post. Μετὰ δὲ τοῦτο τὸν μ Βάσσον καὶ τὸν Κρίσπον, τους́
τε ἄλλους οὐκ ἐθελήσαντας οἱ συστρατεῦσαι, ἔπεμψε ἀδικήσας. τῷ δέ δὴ Στατίῳ τότε ἀξιώμα, μεθ' οὗ ἐτήρησε, καὶ προσετι, καὶ τὸ ναυτικὸν ὑπέτρεψεν.
Hoc est, Bassus vero cum aliquandiu praeualuisset, postea a M. Crispo, & L. Statio Murco iterum est in obsidione habitus. Paulo post. Secundum haec Bassum & Crispũ reliquosque qui sub se militare nollent, nulla iniuria affectos dimisit. Statio autem, & eam dignitatem, cum qua ad se venerat integram reliquit, & classem praeterea commisit &c. Cuiusmodi vero fuerit ἀξίωμα id, cum quo Dio dicit Statium in Suriam venisse, facile possumus ex Appiano
Lib. 3. & 4.
intelligere, qui scribit Statium Murcum a C. Caesare, qui postea Augustus dictus est, missum in Suriam fuisse cum tribus legionibus contra legionarios milites, qui interfecto Sex. Iulio Caesare Suriae quaestore, ad Caecilium Bassum desciuerant. Murco autem magna vi eis repulso, Minucium Crispum qui Bithyniae praeerat, cum aliis tribus legionibus auxilio venisse, a quibus cum legionarij illi milites acriter obsiderentur, superuenisse Cassium, atque obsessos in fidem recepisse, simulque legiones sex, quae Bassum
Lib. 3.
obsidebant, in amicitiam partesque suas pellexisse. Appiani verba sunt haec. Οποτέρως δὲ ἐγένετο Στάτιον Μοῦρκον μετὰ τριῶν τελῶν ἐπιπεμφθέντα σφίσιν ὑπὸ τοῦ Καίσαρος ἐγκρατῶς ἀπεμάχοντο. ἕως ὁ Μοῦρκος ἐπεκαλεῖτο Μινούκιον Κρίσπον ἡγούμενον Βιθυνίας, καὶ ἀφίκετο αὐτῷ βοηθῶν ὁ Κρίσπος τέλεσιν ἄλλοις τρισίν. ὡς δὲ ὑπὸ τούτων
Ll
ἐπολιορκοῦντο ὁ Κάσσιος σὺν ἐπεὶξει καταλαβὼν, τάτε τοῦ Βάσσου δύο τέλη παρελὰμβανεν
Lib. 4.
ἀυτίκα καὶ τὰ τῶν πολιορκοὺντων, ἀυτῶν ἓξ φιλίᾳ τε παραδόντων. Et alibi, Καὶ ΣΤΑΤΙΟΝ ΜΟΥΡΚΟΝ ὑπὸ Καίσαρος αὑτοῖς σὺν τρισὶ τέλεσιν ἐπιπέμφθέντα γενιαίως ἀπεμὰχοντο. ΜΟΥΡΚΩ δ' ἧκεν ἐπίκουρος Μινούκιος Κρίσπος ἐκ Βιθυνίας μετὰ τριῶν τελῶν ἄλλων. Καὶ τὸν Βάσσον ἐπολιόρκουν ὁ μοῦ πάντες
ἓξ τέλεσιν ἢδη Κάσσιος οὖν τὴν πολιορκίαν σπουδῆ καταλαβὼν, τό τε τοῦ Βάσσου στρατὸν αὐτίκα παρελὰμβανεν ἑκόντα, καὶ ἐπ' ἐκείνῳ τά Μούρκου τέλη, καὶ Μινουκίου, κατὰ τὲ φιλίαν αὐτῷ παραδιδόντων, καὶ κατὰ τὸ δόγμα τῆς βουλῆς ἐς πάντα ὑπακουόντων. Credendum est autem
MVRCVM
& Crispum ob aliquod in legionarioum & Bassi obsidione egregium factum, Imperatores appellatos fuisse. Fuit
Lib. 3.
MVRCVS
Caesaris legatus bello ciuili contra Pompeium, vt Caesar scribit his verbis.
Sed cum essent in quibus demonstraui angustiis, ac se Libo cum Bibulo coniunxisset, loquuntur ambo ex nauibus cum M'. Acilio &
STATIO MVRCO
Legatis, quorum alter oppidi muris, alter praesidiis terrestribus praeerat &c.
Postea inter Caesaris interfectores, vt scribit Appianus,
Lib. 2.
numerari voluit, cum tamen eius caedi non interfuisset. De MVRCI morte eadẽ
Lib. 2.
tradunt Velleius & Dio. Velleij verba sunt haec.
Statium autem Murcum, qui aduentu suo classisque celeberrimae vires eius duplicauerat, insimulatum falsis criminationibus, quia talem virum collegam officij Mena & Menecrates fastidierant, Pompeius in Sicilia interfecerat. Ex Appiano quoque MVRCVM
Lib. 2.
in Sicilia Sex. Pompeio se coniunxisse intelligimus, eius sunt haec verba. Εως ὁ μὲν ΜΟΥΡΚΟΣ ἀχθόμενος, ἐς Συρακοῦσας ὑπεχώρει.
STATILIAE
Gentis aliquot a scriptoribus familiae nominantur. Ex eis autem
TAVRORVM
nouam fuisse, ex Velleij verbis intelligere
Lib. 2.
possumus.
Raro, inquit, eminentes viri non magnis adiutoribus ad gubernandam Fortunam suam vsi sunt: vt duo Scipiones duobus Laeliis, quos per omnia Aequarunt sibi: vt Diuus Augustus M. Agrippa, & maxime ab eo, Statilio Tauro. Quibus nouitas familiae haud obstitit, quominus ad multiplices Consulatus, triumphosque & complura eueherentur sacerdotia.
Lib. 5. bel. ciuil.
Statilij Tauri meminit Appianus his verbis: Ταῦρος δὲ ὀρχομένου τοῦ πνεύματος
ἐς Τάραντα ἐπαλινδρύμει &c. Taurus enim praefuit classi in bello nauali C. Caesaris & Sex. Pompeij, & paulo post: Καὶ τὸ ναυτικὸν εἶδε τὸ ὑπὸ Ταύρω &c.
Lib. 49.
Meminit etiam Dio his verbis: Τότε δὲ τάτε ἐν Σικελίᾳ διώκει, καὶ τὴν Λιβυην ἑκατέραν ἀμαχεὶ διὰ Στατιλίου παρεστήσατο. T. autem Statilius Taurus Pro-Cos. triumphauit ex Asia ptidie Kal. Iul. anno
DCCXIX
. sed ad hunc ne pertineant primi tres aerei nummi, an ad eius filium, qui Consul fuit anno
DCCLXIII
. cum M. AEmilio Lepido, incertum est. Vter autem eorum Trium-Vir A.A.A.F.F. Augusti argenteos denarios signauerit ad Tauri cognomen certe respexit, cum in eorum altero id animal impressit.
Cornucopiae, manus iunctae cum caduceo Pontificatus & Auguratus insignia Augusto potius quam
STATILIO
tribuenda sunt.
STATILIVS LIBO SACERDOS
nusquam quod sciam apud veteres occurrit. Fortaßis
SACERDOS
ad Liciniam gentem, cuius cognomen est, refertur.
SVLPICIAM Gentem Camerio oppido oriundam fuisse coniicere possumus ex Ser. Sulpicii cognomine, qui primus ex ea Gente Romam venisse creditur, & e patriae nomine Camerinus dictus esse. Ita enim Claudia quoque gens e Sabinis profecta, Sabini cognomen adepta fuit. Nullus autem in gente Sulpicia antiquior reperitur eo, qui Consul anno
CCLIIII
. cum M. Tullio Longo fuit, quique, vt diximus, primus Camerini cognomine vsus est. Quamvis Ser. Galba Imp. ex hac gente natus, eius originem ad
Lib. 7. c. 2.
Iouem retulerit, vt Suetonius scribit. Gens autem Sulpicia fuit duplex, siue vt quibusdam placet, triplex, patriciorum scilicet plebeiorum, &
1..
equestrium: Patriciorum
GALBAE
in antiquis denariis: Equestrium
2..
Rufi reperiuntur. P. GALBAM qui in primo, secundo & tertio tabellae
3..
denario notatus est, opinor eum esse, quem Cicero habuit in petitione
Ll ij
Consulatus competitorem. Asconius in oratione in toga candida & Q.
Ep 1. lib. 1. ad Attic.
Cicero in petitione Consulatus. De eo sic scribit Cicero. Prensat vnus
P. GALBA
. Paulo post: Competitores qui certi esse videantur, Galba & Antonius, & Q. Cornificius. Eundem AEdilem Curulem fuisse ex secundi denarij inscriptione intelligimus: in cuius altera parte instrumenta quoque, quibus in sacris vtebantur, secespita, simpulum, & securis impressa sunt, vt Galbae scilicet Pontificatus, vel aliud simile sacerdotium indicaretur. In
4..
quarto denario effigiem opinor expressam esse Ser. Sulpicij Rufi, qui
In Orat. pro Mur.
Iurisconsultus fuit, quique Consul in Fastis cum M. Marcello, anno DCCII. descriptus est. De eo meminit Cicero, cum inquit:
Tua nobilitas Ser. Sulpici, hominibus litteratis & historicis notior, pater enim fuit equestri loco, auus nulla illustri laude celebratus. Itaque non ex sermone hominum recenti, sed ex Annalium vetustate eruenda est memoria nobilitatis tuae &c. Caesar cum ad bellum Africanum proficisceretur, Ser. Sulpicium Graeciae praefecit. Cicero Ep. VI. lib. VI. quo quidem tempore ad illum scripsit epistolas, quae in lib. XIII. leguntur. Ad M. Antonium bello Mutinensi ex
De iuris origine.
S. C. legatus de pace cum L. Pisone, & L. Philippo missus, in Legatione mortem obiit. De quo ornando cum in Senatu ageretur, Cicero suasit, vt Sulpicio statua pedestris Aenea in Rostris poneretur, quam sua aetate pro Rostris Augusti extitisse Pomponius testatur. Senatusconsultum in Ciceronis sententiam factum de honoribus Ser. Sulpicio Q. F. Lemonia Rufo tribuendis exstat in lib. Philipp. IX. Illud autem in huius denarij inscriptione maxime dignum est, vt notetur Sulpitiam Ruforum familiam duobus simul praenominibus vsam fuisse, cuius quidem rei ignoratio causa fuit, cur
In vita Attici.
quidam docti viri, Cornelij Nepotis locum deprauarint, apud quem, altero e Sulpicij fratris praenominibus deleto, altero retento, corrigere arbitrati historici verba quae vacabant mendo macularunt. Itaque vt suae nobilissimus scriptor restituatur integritati, eius verba ita erunt corrigenda, vt in manuscriptis omnibus libris legi animaduertimus.
Namque Anicia Pomponij consobrina nupserat M. Seruio fratri Sulpicij &c. Liuius ad annum V. C.
Lib. 3.
CCXCIIX
. P. Sulpicium nominat vnum ex tribus legatis missis in Graeciam ad describendas leges, quique post X-Vir fuit; quem antea in Consulatu anno CCXCI. Ser. nominauit: Nam eumdem esse ex Dionysio Halicarnasseo constat, qui hos legatos viros fuisse Consulares scribit. Itaque ille ipse Sulpicius inter tres legatos consulares missos a Senatu ad plebem in secunda
In Corneliana.
eius secessione, ab eodem Liuio ad annum
V. C. CCCIII
. & ab Asconio, P. nominatur, a Graecis vero scriptoribus Ser. Sed ad hanc nostram de duobus Ruforum familiae praenominibus confirmandam obseruationem, illud etiam addi potest,
SER. SVLPICIVM RVFVM
nominari, quod puto animaduertisse doctissimum virum Bernardum Rutilium, qui in eo libro quem de vitis Iurisconsultorum edidit, in P. Seruio Sulpicio, ita scribit.
Itaque redeo ad Ser. Sulpicium, cui quidam praenomen P. addunt, Cicero etiam Rufi, & Lemoniae cognomine. Alterum quidem vidit Rutilius, P. scilicet Seruium praenominari Sulpicium. Lemoniam vero, Tribus, in qua
censebatur nomen esse, non vidit. Vtautem eorum, que ad denarij explicationem faciunt, nihil omittamus, dicendum aliquid est de Seruij praenomine: id enim cum tribus tantum litteris
SER.
notari in veteribus monumentis soleat, quaerendum est, cur in hoc denario integrum praenomen
SERVIVS
scriptum sit. Praenomina apud Romanos vnica tantum littera, vel duabus, vel ad summum tribus notari solita fuisse vel mediocriter Romanae antiquitatis peritis notum esse opinor. Eorum vero quaedam aliquibus familiis ita peculiaria fuerunt, vt pro nominibus posita saepissime inueniantur. Exempla occurrunt haec. Claudia gens non aliis frequentius praenominibus vsa est, quam A P. & T I. cum igitur Ap. Claudius vel Tι. Claudius a scriptoribus
Ep. 1. lib. 1.
nominantur, solo praenomine, atque eo tunc non diminuto, notari solent, Appius scilicet & Tiberius.
Hinc Cicero ad Appium, Quamquidem, inquit, ego si forte de tuis sumpsero, non solum Pallada, sed etiam Appiada nominabo &c. Dixisset enim Claudiada, nisi tunc Appius ex praenomine notior, quamm ex nomine fuisset. Sulpiciae autem genti, Seruij praenomen ita familiare fuit, vt Sulpicij qui eo vsi sunt, solo praenomine fere semper
Ep. 4. l. 4.
significentur. Seruius tamen tuus, inquit Cicero ad Ser. Sulpicium, omnibus
Ep. 3.
officiis, quae illi tempori tribui potuerunt, declarauit &c. Et alibi:
Seruius quidam tuus in omnibus ingenuis artibus, in primisque in hac, in qua ego
Lib. 18.
me scripsi acquiescere, ita versatur, vt excellat. Satis sibi nominis, inquit Tacitus, satis posteris suis nobilitatis quaesitum: post Iulios, Claudios, Seruios, se primum in familiam nouam imperium intulisse, &c.
Ita enim est in manuscriptis omnibus libris. Sergios autem pro Seruios video repositum fuisse ab iis, qui inter Iulios & Claudios gentium nomina, male Seruios quod praenomen esset, positum existimarunt. Si quis vero denarij inscriptione Sulpicium eum, quem diximus Iurisconsultum fuisse, indicari non putat (quod is P. Seruius dictus sit, hic autem L. Seruius) sed alium eiusdem gentis insignem virum, cuius etiam imago in denario depicta sit, designari mauult, non multum laboro, dummodo illud constanter retineatur, duobus, quicunque is sit, praenominibus notatum esse. Magis tamen vt dixi placeret referri denarium ad Rufum iurisconsultum, cuius in primo praenomine facile a librariis errari potuit. Nisi forte imago quidem Iurisconsulti sit, inscriptio vero ad L. Seruium Rufum eius filium pertineat,
5..
qui denarium in patris honorem signauerit. Ab eodem autem quintum quoque tabellae aureum nummum cusum fuisse crediderim, ad illustrandum aliud familiae suae monumentum, ex qua exstiterit Ser. Sulpicius is, qui
Lib. 6.
TVSCVLVM
obsidione exemerit. Huius rei exstat apud Liuium historia.
Veliterni, inquit, coloni gestientes otio, quod nullus exercitus Romanus esset, & agrum Romanum aliquoties incursauere, & Tusculum oppugnare adorti sunt. Eaque res Tusculanis veteribus sociis, nouis ciuibus opem orantibus verecundia maxime, non patres modo, sed etiam plebem mouit. Remittentibus Tribunis plebis, comitia per Interregem sunt habita. Creati Tribuni militum L. Furius, A. Manlius, Ser. Sulpicius, Ser. Cornelius, A. & C. Valerij, haud quaquam tam obedientem in delectu, quam in Comitiis
Ll iij
plebem habuere:
ingentique contentione exercitu scripto profecti, non ab Tusculo modo submouere hostem, sed intra suamet moenia compulere. Obsidebanturque haud paulo vi maiore Velitrae, quam Tusculum obsessum
6..
fuerat.
Sextus denarius vt ex inscriptione intelligitur a Ser. Sulpicio cusus est: sed a quo Sulpicio, mihi quidem incertum est, cum multi in hac gente eo praenomine vsi reperiantur. Ex iis vero, quae in altera denarij parte impressa sunt, captiui scilicet signo, & naualibus instrumentis, satis constar, in P. Sulpicij memoriam signatum esse, qui Consul cum C. Aurelio fuit anno
DLIII.
Nauis enim, velum, anchora, temo, & acrostirium,
Lib. 32.
ad naualem Sulpicij in Macedoniam traiectum pertinent, de quo Liuius, his verbis, meminit.
Tum P. Sulpicius secundum vota in Capitolio nuncupata, paludatus cum lictoribus profectus, ab vrbe Brundisium venit, & veteribus militibus voluntariis ex Africano exercitu in legiones descriptis, nauibusque ex classe Consulis Cornelij lectis, altera die quam a Brundisio soluit, in Macedoniam traiecit &c. Idem Sulpicius Dassaretiorum postea in Macedonia fines populatus est, & cum Philippo congressus, regis copias fudit, fugauitque: ad quod factum celebrandum captiui signum in denario impressum esse opinor. Liuius paulo post.
Sulpicius in ipsa Macedonia congressus, fudit fugauitque regem, partem opulentissimam regni eius depopulatus.
1..
PRIMVS
tabellae denarius nisi ad Ser. Galbam, qui Romae imperauit, referatur, dubium non est, quin Ser. Sulpicio tribuendus sit ei, a quo
Lib. 7. c. 3.
Galba Imp. genus duxisse dicitur. De eo Suetonius meminit his verbis:
Familiam illustrauit Ser. Galba, Consularis temporum suorũ eloquentissimus: quem tradunt Hispaniam ex Praetura obtinentem XXX. Lusitanorum
millibus perfidia trucidatis Viriatini belli causam exstitisse. Eius nepos ob repulsam consulatus infensus Iulio Caesari, cuius legatus in Gallia fuerat, conspirauit cum Cassio & Bruto.
Propter quod Pedia lege damnatus est. Ab hoc sunt Imp. Galbae auus & pater. Hispaniae imagini ob prouinciae fertilitatem & in re militari praestantiam, spicas, clypeum, & hastas appingi in Numismatibus solere supra diximus. Statua vero equestris, quae est in altera denarij parte signata, potest ad Galbae equestrem aliquam statuam
3..
pertinere, quaeab Hispanis ei decreta fuerit. Tertius huius tabellae denarius tribuitur a quibusdam C. Sulpicio C. F. Galo, qui Consul anno DLXXXVII. cum M. Claudio Marcello fuit, propterea quod in denario C. F. vt etiam in Fastis descriptus sit. Ad quem referendos etiam putant nummos aereos, qui cum MESSALAE, SISENNAE, & APRONII nominibus circumferuntur, quique sunt a nobis
APRONIO GALO
tributi, cum ob alia, tum quod moneta illa a III-Viris, vt ex eius inscriptione apparet, cusa, non a IIII-Viris, fuit, tot enim Monetales in eo numerantur, Si
GALVS
Apronij cognomen non esset. Mihi vero magis placeret, si denarius huiusmodiad C. Sulpicium Platorinum referretur, a quo sunt sequentes denarij signati: quique apud Lauinium, vt videtur, ortus, porcam & Penates deos, qui Lauini colebantur, vt patriam indicaret suam, in tertio denario fortasse impressit. Sed primum
Lib. 4. de Lingua Latina.
mihi de Penatibus, & porca Lauini-ne eorum simulacra fuerint, dicendum est: deinde ex gente Sulpicia quaerendum an aliquis natus apud Lauinium fuerit. De Penatibus quidem diis Varro ita scribit.
Oppidum, quod primum conditum in Latio stirpis Romanae Lauinium, nam ibi dij Penates nostri. Crimini, inquit Paedianus, dabat sacra publica populi Romani deum
In Orat pro M Scauro.
Penatium, quae Lauinij fierent, opera eius minus recte, casteque facta esse.
Valerius Maximus scribit AEneam Penates deos Troja aduectos Lauinij
Lib. 1. c. 8. Lib. 1. Lib. 3. Saturnal. Lib. 2. c. 4. de re rust.
collocasse. Cum eo consentiunt Dionysius, & Macrobius. Addit praeterea Dionysius, duos tantùm esse Penates deos, pilaque in manibus habere. Qua forma in altera denarij parte expressi sunt. De porca, Varronis tantum verba sat erit proferre, quae sunt haec. In quo illud antiquissimum fuisse scribitur, quod sus AEneae triginta porcos peperit albos.
Itaque quod portenderit, factum, triginta annis vt Lauinenses conderent oppidum Albam. Huius suis ac porcorum etiam nunc vestigia apparent: iam ne simulacra eorum Aenea etiam nunc in publico posita, & corpus matris ab sacerdotibus quod in salsura fuerit, demonstratur &c. De Sulpicia familia, quae Lauini domicilium habuit possem Taciti locum afferre, si Lauinium ab aliquo scriptorum municipium appellari alicubi obseruassem eius tamen verba, si quid ad rem faciunt, adducam.
Sub idem tempus, inquit, vt mors Sulpicij Quirini Publicis exequiis frequentaretur, petiuit a Senatt. Nihil ad veterem & Sulpiciam Patriciorum familiam Quirinus pertinuit, ortus apud municipium Laniuium, sed impiger militiae, & acribus ministeriis Consulatum sub Diuo Augusto, mox expugnatis per Ciliciam Homonadensium castellis insignia triumphi adeptus &c. Passim autem a librariis in eo erratur, vt pro Lauinio scribant Laniuium, & pro Laniuio Lauinium.
4..
In quarti denarij alte a parte, Rostra quaedam, & duo in eis sedentes viri, quantum ego coniicio, Augustus & Agrippa, signati sunt: ac Rostra quidem opinor esse ea, quae Iulia siue Noua appellata sunt, de quibus
Lib. 56.
meminit Dio. Προτεθείσης δὲ, inquit, τῆς κλίνης ἐπὶ τοῦ δημηγορικοῦ βήματος, ἀπὸ μὲν ἐκείνου ὁ Δροῦσος τὶ ἀνέγνω, ἀπὸ δὲ τῶν ἑτέρων ἐμβόλων τῶν Ιουλίων, ὁ Τιβέριος δημόσιον δή τινα κατὰ δόγμα λόγον ἐπ' αὐτῷ τοῖονδε ἐπελέξατο.
Hoc est, Feretro posito ad Rostra, pro illis Drusus quamdam orationem de scripto recitauit: Ceterum pro Rostris Iuliis Tiberius ex S. C. ad populum in haec propemodum verba peiorauit. Suetonius tamen Augustum bifariam laudatum scribit, pro aede Diui Iulij a Tiberio, & pro Rostris Veteribus a Druso Tiberii filio. Earumdem vero nauium fortasse rostris suggestum huiusmodi ornatum fuit, quibus Iulii quoque sacrarium siue heroum ab Augusto exornatum fuisse
Lib. 51.
idem Dio scribit, his verbis. Τάτε γὰρ νηκητήρια αὐτῷ ὡς καὶ τῆς Κλεοπάτρας, καὶ ἀψίδατροπαιοφόρων ἔντε τῷ Βροντεσίῳ καὶ ἑτέραν ἐν τῇ Ρωμαίᾳ ἀγορᾷ ἔδωκαν. Τήν τε κρηπὶδα τοῦ Ιουλιείου ἡρώου τοῖς τῶν αἰχμαλωτίδων νεῶν ἐμβόλοις κοσμηθῆναι καὶ πανήγυριν οἱ πεντετηρίδα ἄγεσθαι, ἐντὲ τοῖς γενεθλίοις αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ τῆς ἀγγελίας τῆς νίκης ἡμέρα.
Hoc est, Nam ei & de Cleopatra triumphus concessus est, & fornix trophaeum gerens Brundisij, aliusque in Foro Romano, vtque sacrarii Iulii basis, captiuarum nauium rostris ornaretur: ludique in honorem eius quinquennales haberentur: feriae essent natali eius die, ac ea die, qua victoriae nuncius allatus fuit &c. Iisdem vero rostris columnam etianl in
Lib. 5.
Foro Romano exornatam fuisse scribit Appianus cui Augusti statua aurea superimposita fuit, quae in argenteo quodam Augusti denario expressa est. Appiani verba sunt haec. Καὶ ἐπὶ κίονος ἐν ἀγορᾷ χρύσεος ἔστη μετὰ σχὴματος οὗπερ ἔχων εἰσῆλθε καὶ περικειμένων τῷ Κίονι νεῶν ἐμβόλων. καὶ ἒστη μὲν ἡ εἰκὼν ἐπιγραφὴν ἔχουσα, ὅτι τὴν εἰρήνην ἐσταμεσμένην ἐκ πολλοῦ συνέστησε κατὰ τεγῆν καὶ θάλασσαν. Sed in Appiani vulgatis codicibus mendose leguntur cum alia, tum vox ἐπινίκιος, pro ἐπὶ κίονος, quae nos auxilio veteris denarii suae, integritati restituimus.
TARQVITIAE
Gentis Patriciae mentio frequens est cum in Fastis Capitolinis, in quibus L. Tarquitius Flaccus L. Quinctio Cincinnato Dictatore Magister Eq. anno CCXCV. describitur, tum in antiquis inscriptionibus, quarum exempla sunt haec.
L. TARQVITIO
L. TARQVITIO
L. F. POM.
ETRVSCO
SVLPICIANO
SCRIBAE QVAESTORI
EX TESTAMENTO
DE HS. XX.
L. TARQVITIO MARCIANO
FILIO DVLCISSIMO QVI
VIXIT ANNIS VIIII. MENS. VI.
DIEBVS XVIIII. HORIS XI.
L. TARQVITIVS TROPHIMVS
ET TARQVITIA EVTYCHIA
PARENTES FILIO DVLCISSIMO
FECERVNT CVIVS CORPVS CAVSA
PONDERIS ANTE ARA POSITV EST.
Cornelius Tacitus facit Tarquitij Crescentis memoriam. C. autem
Lib. 15.
TARQVITIVM
qui in huius tabellae denario notatus est. Sertorij in Hispania partes, contra quem, vt scribit Plutarchus C. Annius Sullae
In Sertorio.
legatus missus est, secutum fuisse, colligi potest ex Sallustij historiarum fragmento, quod est apud Seruium Grammaticum in lib. I. AEneid. in quo scriptum est.
Igitur discubuere, Sertorius inferior in medio, super eum L. Fabius Hispaniensis Senator ex proscriptis, in summo Antonius, & infra scriba Sertorij Versius : alter scriba Maecenas in imo ; medius inter Tarquitium & dominum Perpennam &c. Ex eadem gente M. Tarquitius illesub Nerone Proconsul de quo nihil exstat apud veteres scriptores quos quidem legerim apparet ex verbo πράττοντος & particula
NEIK
rem gessisse apud Nicopa, vel Nicopolim, vel Nicomediam.
TERENTIA
Gens inter plebeias ab antiquis scriptoribus numeratur. Ex ea enim exstitit C. Terentius Tr. pl. qui anno
CCXCI.
legem tulit, vt Quinque-Viri crearentur, legibus de imperio Consulari scribendis,
1..
Liuius l. 5. Dion. l. 10. Lib. 35. c. 7.
ne ipsi libidinem ac licentiam suam pro lege haberent.
C. TERENTIVS LVCANVS
qui in primo tabellae denario notatus est, nominatus a Plinio. Pingiautem, inquit, gladiatoria munera: atque in publico exponi coepta a
Mm
C. Terentio Lucano. Is auo suo a quo adoptatus fuerat, triginata paria in foro per triduum dedit, fabulamque pictam in nemore Dianae posuit. Eiusdem, vt opinor, Donatus Grammaticus in vita Terentij facit mentionem, his verbis. P. Terentius Afer, Carthagine natus, seruiuit Romae Terentio Lucano Senatori : a quo ob ingenium, & formam non institutus modo liberaliter, sed & mature manumissus. Ab eodem autem C. Terentio, vt ex
2..
inscriptione apparet, secundus & tertius nummus cusus fuit: cuius cognomen
3..
tribus notatum litteris
LVC
scio ab aliis Lucrio interpretari; sed quam
4..
recte ipsi viderint. Quartum tabellae denarium, in quo Iouis Terminalis caput impressum est, a
M. TERENTIO VARRONE
signatum esse, quo tempore Cn. Pompeij in Hispania legatus erat, vel ex ipsa quinti denarij inscriptione, quae ab imperito Latine homine (& vt videtur Hispano) primum descripta, deinde impressa in denario fuit, intelligere possumus. Cusit autem Varro monetam huiusmodi, vt ex eius titulo colligitur, cum in Hispania praeter legati munus, Pro-Quaestorio etiam officio fungeretur; cuius argenti publice signandi in prouinciis cura in primis fuit. Pompeium vero Hispaniam prouinciam Pro-Consulari potestate admistrandam obtinuisse, & supra in eius denariis scripsimus, & ad huius monetae intelligentiam, Velleij verba & Suetonij proferemus.
Quippe, inquit Velleius, Pompeius in secundo Consulatu Hispanias sibi decerni voluerat, easque per triennium absens ipse ac praesidens Vrbi per Afranium & Petreium Consularem ac Praetorium Legatos suos administrabat &c. Suetonij verba sunt haec. Appellatisque
Lib. 1. cap.
de Rep. Patribus, validissimas Pompeij copias, quae sub tribus Legatis M. Petreio, & L. Afranio, & Varrone in Hispania erant, inuasit.
Ad hoc autem Pompeij indicandum imperium, sceptrum & aquila in altera denarii parte, vt opinor, impressa est. Nam delphin ad maris imperium pertinet, quod Cn. Pompeio ex S. C. bello Piratico demandatum est; cui quidem gerendo
Lib. 3. cap. 11. Lib. 7. cap. 30.
vnus ex eius Legatis M. hic Varro praefuit, quoque confecto, rostrata corona donatus a Pompeio fuit.
Post eum, inquit Plinius, M. Varro cum classibus Pompeii Piratico bello praeesset. Et alibi. Cedunt & rostratae, quamvis in duobus maxime ad hoc aeui celebres : M. Varrone e Piraticis bellis, dante Magno Pompeio : itemque M. Agrippa, tribuente Caesare e Siculis; quae & ipsa Piratica fuere. Sed M. Varronem in bello contra Piratas Pompeii classi praefuisse
& tenuisse AEgeum & Ponticum mare,
Florus, Appianus
Lib. 3. Lib. 41.
in Mithridatico, & Dio scripserunt.
QVINTI TERENTII CVLEEONIS
sub Augusto Duum-Viri Col. deducendae, vt probabile est, nulla mentio fit apud veteres quos quidem legerim.
THORIAM
Gentem plebeiam fuisse inter omnes fere scriptores constat.
L. THORIVS BALBVS,
qui huius tabellae denarium cusit,
Lib. 2. de finibus.
is opinor est, cuius Cicero meminit, his verbis.
L. THORIVS BALBVS
fuit Lanuuinus : quem meminisse tu non potes. Is ita viuebat, vt nulla tam exquisita possit inueniri voluptas, qua non abundaret. Erat & cupidus voluptatum, & cuiusvis generis eius intelligens, & copiosus ; ita non superstitiosus, vt illa plurima in sua patria sacrificia & fana contemneret: ita non timidus ad mortem, vt in acie sit ob Remp. interfectus &c.
Quod autem Lanuuio municipio
THORIVS
natus fuisset, Iunonis Sospitae simulacrum, quae Lanuuii colebatur, in altera denarii parte signauit, inscriptionemque adiecit
I. S. M. R.
hoc est,
IVNO SOSPITA MAGNA
seu
MAXIMA REGINA.
Vtrumque enim lunoni tributum fuisse Virgiliani versus demonstrant,
-------- -------- tibi enim, tibi Maxima Iuno
Mactat sacra ferens &c.
Iunonis magnae primum prece numen adora.
In Fastis.
Ouidius quoque Iunonem Magnam appellauit his versibus.
Monte sub Exquilio multis inceduus annis,
Iunonis Magnae nomine lucus erat.
In altera denarii parte
THORIVS
impressit taurum, vel familiae nomen
De re rust. lib. 2. c. 1.
indicans ab eo animali deductum, (nam multa nomina, inquit Varro habemus ab vtroque pecore, vt Porcius, Ouilius, Caprilius, Equitius) vel
Cicero l. 2. de Orat.
certe ad legem respiciens, quam tulit Sp. Thorius Tribunus plebis in eos, quorum a pecore agri publici depasti essent.
Qui cum ageretur in Senatu de agris publicis, & lege Thoria praemeretur Lucilius ab iis, qui a pecore eius depasci agros publicos dicerent &c. Alteram quoque legem Thorius tulit,
In Bruto.
qua agrum publicum vectigali leuauit, cuius Cicero meminit, his verbis:
Sp. Thorius satis valuit in populari genere dicendi, is qui agrum publicum vitiosa & inutili lege, vectigali leuauit. Appianus autem a Sp. Thorio Tr.
Lib. 1. bel. ciuil.
Pl. legem latem esse scribit, ne agri amplius diuiderentur, sed possessoribus in iis relictis, vectigalia pro iis penderentur, eaque pecunia populo diuideretur. Eius verba sunt. Μεχρὶ ΣΠΟΥΡΙΟΣ ΘΟΡΙΟΣ δημαρχῶν εἰσηγήσατο νόμον, τὴν μὲν γῆν μηκέτι διανὲμειν, ἀλλ' ἐ̃ιναι τῶν ἐχόντων, καὶ φόρους
Mm ij
ὑπὲρ αὐτῆς τῷ δήμῳ κατατίθεσθαι, καὶ τὰ δὲ τὰ χρήματα χωρεῖν ἐς διανομας̀, ὅπερ ἦν μέν τις τοῖς πένησι παρηγὸρια διὰ τας̀ διανομας̀, ὄφελος δ' οὐδὲν εἰς πολυπληθίαν.
TITIAM
Gentem plebeiam fuisse, vel ex hoc maxime constat, quod multi ex ea Tribuni plebis exstiterunt, a quibus latae sunt leges, quae de vectigali agrorum, de lusu, de Trium-Viratu Quinquennali, de donis & muneribus inscriptae, sub Titiae Gentis nomine circumferuntur. Q. autem Titius, qui est in huius tabellae denariis notatus, non satis ex scriptoribus constat, quis fuerit, quove tempore vixerit: nec enim Q. Titium indicari arbitror, qui (vt apud Plutarchum Sulla in x. commentario scribit) non obscurus inter Romanos ciues fuit, qui tunc in Graecia negotiabantur, is enim Marcus praenominatur in antiqua hac inscriptione, cuius exemplum subieci, si modo idem sit cum eo, quem Plutarchus nominat.
CIVES ROMANI QVI
MITYLENIS NEGOTI
ANTVR
M. TITIO L. F. PRO-COS.
PRAEF. CLASSIS COS.
DESIGNATO PATRONO
HONORIS CAVSA.
Pegasus autem qui est in altera denariorum parte impressus, adduxit quosdam,
Ep 3. lib. 1. ad Iulium Florum.
vt ad Titium Poëtam de quo meminit Horatius, referendos hos denarios putarint. Eius versus sunt hi,
Quid Titius Romana breui venturus in ora,
Pindarici fontis qui non expalluit haustus?
virtute virorum capita Hermis imponi solita fuisse diximus in eo libello, quem nuper de imaginibus eruditorum edidimus. Victoriae quoque simulacrum in vno denariorum impressum, ad Titij in Poëticis certaminibus victoriam aliquam referri potest, cuiusmodi multae Comicorum & Tragicorú poëtarum inter se certantium a Graecis Latinisque scriptoribus celebrantur. Mihi vero magis placeret, si pegasi signum, Corintho coloniae a Caesare Dictatore deductae, & ab Augusto postea instauratae tribueretur: ad quam fortasse respexerit
Q. TITIVS,
qui frater vel consanguineus esse potuit L.
Lib. 4. de bello Alex.
Titij, qui Tr. Mil. legionis Vernaculae sub Caesare, ab Hirtio dicitur. Eius item consanguineus, qui Antonij iussu, cuius partium fuit, Sex. Pompeium in Asia interfecit; cui, vt inquit Velleius, in tantum durauit hoc facinore contractum odium, vt mox ludos in theatro Pompeij faciens, execratione
Lib. 4. bell. ciuill.
populi, spectaculo quod praebebat, pelleretur. Hunc Appianus P. Titium nominat; eumdemque opinor fuisse cum eo, qui Tri. pl. legem tulit, vt
Liuius in Epit. l. 120.
Tres - Viri consulari potestate Reipub. constituendae in quinquennium crearentur.
TITINIA
Gens familias habuit Patricias & plebeias. Patriciae meminit
Lib. 5.
Liuius, cum inquit:
Non tamen vltra processum est, quam vt vnus ex plebe vsurpandi iuris causa P. Licinius Clauus Tr. Militum Consulari potestate crearetur: certeri patricij creati P. Maenius, L. Titinius, P. Melius,
Lib.
Sp. Furius Medullinus, L. Publilius Vulsus &c.
Plebeiae idem Liuius facit mentionem, in quo M. Titinium nominat Tribunum plebis creatum anno
CCCIV.
quo tempore plebs in Autentinum ob facinus Ap. Claudii Crassini X-Viri secesserat.
Ille est fortassis qui in secundo nummo signatur.
C. autem
TITINIVS
qui in primo huius tabellae denario natatus est vt ex numero
XVI.
in eius altera parte adiecto colligitur, denariorum flandorum curator
Lib. 33. cap. 3.
fuit, anno Vrbis
DXXXVI.
quo vt Plinii verbis vtar Q. Fabio Maximo Dictatore, Annibale vrgente, asses vnciales facti sunt, placuitque denarium sexdecim assibus permutari, quinarium octonis, sestertium quaternis. Hinc autem factum esse opinor vt cum in aliis denariis x nota apponi soleat, quod denos asses valerent, in hoc
XVI
apposita sit, qua scilicet significaretur, denarium non vt ante decem asses, sed sexdecim valere. Verisimile etiam est populum Romanum aere alieno pressum, insequentibus quoque annis
Mm iij
monetae pondus minuisse, denariumque huiusmodi a C. Titinio eo, qui tunc temporis monetae cudendae praefuerit, signatum fuisse. Multi enim a scriptoribus ex Titinia gente nominantur, quibus denarius tribui possit.
Lib. 3. c. 2.
Valerius Max. meminit C. Titinij Minturnensis qui vxori a C. Mario dotem reddere coactus fuit, quod eam impudicam de industria duxerat, vt dote
Lib. 4. bell. ciuill.
spoliaret. Id tradit Plutarchus in Mario. Appianus & Plutarchus in Bruto faciunt mentionem Titinij eius, qui bello Philippensi a Cassio de Bruti victoria sciscitatum missus, quod tardius reuersus Cassio mortis causa fuisset,
Lib. 5.
seipsum interfecit. Idem Appianus Titinii facit mentionem, qui in bello nauali contra Sex. Pompeium Caesarianae classi praefuit. Sed longum esset Titinios omnes colligere, qui ab antiquis scriptoribus nominantur : quibus proferendis eo libentius supersedeo, quod ad denarii huius intelligentiam, nihil, vel parum faciunt.
TITVRIAM
Gentem e Sabinis Romam venisse satis constat, cum ex eius cognomine, tum ex imagine, quae est in denariis impressa T. Tatij Sabini quem Romae annos quinque cum Romulo regnasse, cum esset ab eo in regni consortium adscitus, notum est. Eodem pertinet Sabinarum expressus in denariis raptus, & Tarpeia coniectis scutis a Sabinis necata. Raptas autem a Romanis Sabinas fuisse ludis Consualibus in Circo, Vrbis conditae anno quarto, indeque bellum primum Sabinum exortum esse,
Lib. 1.
omnes fere scriptores tradunt.
Ludos, inquit Liuius, ex industria parat Neptuno equestri solemnes; Consualia vocat. Indici deinde finitimis spectaculum iubet, quantoque apparatu tunc sciebant, aut poterant, concelebrant, vt rem claram, expectatamque facerent. Multi mortales conuenere studio etiam videndae nouae Vrbis ; maxime proximi quique Caeninenses, Crustumini, Antemnates. Iam Sabinorum omnis multitudo,
cum liberis ac coniugibus venit: inuitati hospitaliter per domos:
cum situm moeniaque, & frequentem tectis Vrbem vidissent, mirantur tam breui rem Romanam creuisse. Vbi spectaculi tempus venit: deditaeque eo mentes cum oculis erant: tum ex composito orta vis, signoque dato iuuentus Romana ad capiendas virgines discurrit : magna pars forte vt in quem quaeque inciderat, raptae : quasdam forma excellentes primoribus patrum destinatas ex plebe homines, quibus datum negotium erat, domos deferebant
Ibidem Dionys. Halicarn.
&c.
Romanis Sabinas rapiendi causa quae fuerit, narrat idem Liuius. De Tarpeia scriptum est in gente
PETRONIA. L.
autem
TITVRIVS SABINVS,
4..
qui argento publice feriundo praefectus, quatuor huius tabellae denarios signauit, potest frater esse Q. Titurij Sabini, qui Caesaris legatus in Gallia
5..
fuit. Cuius etiam filius credi potest fuisse
P. SABINVS,
qui quintum Quinarium percussit : in cuius altera parte trophaeum & victoriam expressit,
Lib. 3. de bel. Gallic.
ad patris contra Vnellos gesta fortasse respiciens, de quibus ita scribit Caesar.
Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum his copiis, quas a Caesare acceperat, in fines Vnellorum peruenit. Paulo post. Sic vno tempore & de nauali pugna Sabinus, & de Sabini victoria Caesar certior factus est : ciuitatesque omnes se statim Titurio dediderunt &c. Eiusdem
Lib. 4. Lib. 3.
apud Eburones interfecti, meminit idem Caesar, & Florus. Tituriae autem familiae mentio fit a Cicerone, & in veteri inscriptione quae reperta Romae in Auentino monte fuit, in quo T. Tatij Sabini sepulcrum fuisse scribit Dionysius Halicarnasseus.
T. TITVRIVS. T. F. SABINVS
T. TITVRIVS T. F. PAL. MAMER
CVS TITVRIA SABINA
TITVLVM FECERVNT
H. M. D. M. ABEST.
TREBANIAE
Gentis, si attente nomen spectetür, nulla reperitur mentio
Lib. 7.
apud eos scriptores quos ipse viderim. Cicero quidem Trebatij meminit quem Caium nominat, ideoque error factus est dum pro
TREBANIO
Trebatius
appositus est. Cuius quidem conuersionis librariorum errore, admonuit me manuscriptus locus Ciceronis in Ep.
X.
libri
VI.
ad Trebianum, in qua Trebatium habebant vulgatae editiones, cum tamen libri manuscripti haberent Trebianum, qui pro Trebanio supponebatur : quomodo Ciceronis locum emendandum opinor, accedente praesertim nummorum auctoritate, in quibus manifeste legitur
L. TREBANT.
TVLLIAM
Gentem inter patricias numeratum fuisse, satis ex scriptoribus constat. M. autem
TVLLIVS,
qui in hoc denario notatus est, cum multas ea gens familias habuerit, haud facile est, nullo eius adscripto cognomine, ex qua fuerit diuinare : potest enim denarius ad M. Tullium Deculam referri, qui Consul fuit cum Cn. Cornelio Dolabella anno
DCLXXII.
potest etiam M. Tullio Ciceroni tribui, & fortasse ad triumphum
Epist. ad Caton. Lib. 15. Lib. 5. ad Atticum.
ob res in Cilicia bene gestas ei decretum spectare, de quo ipse scribit Ciceronem autem Ciliciam Pro-Consulari potestate obtinuisse Ser. Sulpicio M. Marcello Coss. anno
DCCII.
& ex ea Imperatorem appellatum, supplicationesque absenti decretas fuisse, quod Sepyram, Geminoriam, Eleutherocilicum, & Pindenissum, magna hostium multitudine occisa cepisset, Tibarenosque in deditionem accepisset, ipse scribit in eadem ad Catonem epistola. Sed Tulliae gentis familias, quae a scriptoribus nominantur, ad quas denarius pertinere potest, omnes persequi longum esset. Satis autem erit, vnde peti possint, indicare.
LONGORVM
mentio exstat apud
In Bruto.
Ciceronem in libro de Claris Oratoribus.
CIMBRORVM
in lib. II. Philipp.
Lib. 10. ad Atticum.
& apud Plutarchum.
MONTANORVM
apud eumdem Ciceronem.
RVFORVM
apud Hirtium lib. v. Annalium. Apud Valerium Maximum lib. IX. cap. II.
SENECIONVM & FABIANORVM
lib. XV. & XIX.
VALERIAM
VALERIAM
Gentem e Sabinis oriundam : cum T. Tatio rege, quem a Romulo in regni consortium adscitum diximus, Romam
Lib. 4.
venisse tradit Dionysius. Eius vero Principem Volusum Valerium, vel vt tum dicebant, Valesium, nominat Plutarchus in Poblicola : quem etiam autorem pacis inter Romanos & Sabinos exstitisse scribit:
Hoc praenomen iterat nummus
XV.
huius familioe.
Cum autem multas haec gens habuerit familias patricias & plebeias, quorum exstat mentio apud scriptores, soli in denariis
ACISCVLI, FLACCI, MESSALAE, & CATVLLI
reperiuntur,
Nam
BARBATVS
agnomen est Messalarum, Quinctiorum, Horatiorum, &
1..
Scipionum.
Ad
ACISCVLOS
primi sex huius tabellae denarij pertinent: in
2..
quorum secundo Siren a L. Valerio impressa fortasse fuit, vt ea significaretur, Acisculos, Acidis fluuij, atque eius in Sicilia regionis, quam Sirenes tenureunt, accolas aliquando fuisse, in de que profectos, Sabinum agrum primo tenuisse, deinde ciuitatem Romanam adeptos esse. Acin quidem fluuium ex AEtna monte ἀχίδος, hoc est teli instar, vnde dictus est, decurrere, tradit Eustathius in Dionysium. Eius vero accolas Valerios fuisse, atque ab eo Acisculos pro Aciscolos (vt in veteribus monumentis Poplicula, & Agricula, pro Poplicola & Agricola) appellatos fuisse credendum est. Acin autem in
Lib. 13. Metam.
generandi casu Acis facere, non Acidis, docet Probus in Catholicis; licet Ouidius dixerit,
Nn
------ ------ latitans ego rupe, meique
Acidis in gremio residens &c.
Eam verò Siciliae partem, quam iuxta Pelorum praeterlabitur, Acis quamque Apollinis terram Hyginus appellat, Sirenas tenuisse testatur Strabo, Hyginus in Fabulis, & Seruius in commentario AEneidos.
Lib. 1.
Strabonis quidem verba sunt haec. Τας̀ γοῦν Σειρῆνας, τους̀ μὲν, ἐπὶ τῆς πελωριάδος καθιδρύειν, τους̀ δὲ ἐπὶ
τῶν Σειρηνουσῶν πλείους ἢ δισχιλίους διεχουσῶν σταδίους. Hoc est,
Itaque sunt qui Sirenas in tractu Pelorio ponant; alij ad Sirenusas insulas, quae plusquam duo millia absint stadiorum &c. Seruij vero haec. Sirenes secundum Fabulam tres, in parte Virgines fuerunt, & in parte volucres, Acheloi fluuij, & Calliopes Musae filiae. Harum vna voce, altera tibiis, alian lyra canebat. Et primo iuxta Pelorum, postea in Capreis insula habitauerunt: quae illectos suo cantu in naufragia deducebant &c. Sirenes, inquit Hyginus, Acheloi fluuij, & Melpomenes Musae filiae, Proserpinae raptu aberrantes, ad Apollinis terram venerunt, ibique Cereris voluntate, quod Proserpinae auxilium non tulerant, volatriae factae sunt. His responsum erat tamdiu eras victuras, quamdiu cantantes eas nemo esset praetervectus: quibus fatalis fuit Vlysses, asturia enim sua, cum praeter nauigasset scopulos, in quibus commorabantur, praecipitauerunt se in mare : a quibus locus Sirenides appellatur, qui est inter Siciliam & Italiam.
Haec ad confirmandam nostram de Acisculorum familia coniecturam, quod e Sicilia scilicet venerit, adduci possunt. In tanta enim antiquitatis ignoratione, nec de Acisculi
3.
cognomine, nec de impressa cum clypeo, galea, & hastis Sirene, quaeque tauro vecta Europa in tertio denario expressa est, quicquam certi afferre
Lib. 6. c. 4.
possum. De Acisculi tantum cognomine apud Quinctilianum, ita scriptum inueni.
Et haec tam frigida, quam est nominum fictio adiectis, detractis,
5.
mutatis litteris in Acisculum, quia esset pactus, Pacisculum : & Placidum nomine, quia is acerbus natura esset: Acidum &c.
Quintus tabellae denarius, quem etiam ab Imp. Trajano restitutum audio, ad
L. VALERIVM ACISCVLVM
spectat, in eius parte altera Solis caput vel Apollinis, qui cum Sole idem est, expressum arbitror eam ob causam, quod Valerius is ad Heliopolim vrbem, hoc est Solis terram, vt appellat Hyginus, quod in ea solis armenta pascerentur, generis sui originem referret. Hanc vero in ea Siciliae parte fuisse, qua Acis ex AEtna Pelorum versus fluit, supra docuimus. Ex mallei autem signo quod in pluribus huius gentis denariis impressum est, coniicere possumus, Valerium hunc Pompeij vel Caesaris, aut alicuius in bellis ciuilibus partium ducis, Praefectum fabrum fuisse : hoc enim eius offieij symbolum in veteribus monumentis obseruauimus. Praefectos vero fabrum, artificibus
Epist. 8 ad Oppium lib. 9. ad Atticum.
qui castra sequebantur, praefuisse notum est. Caesar, Cn. Magium Pompeij Praefectum Fabrum nominat his verbis: Cn. Magium Pompeij Praefectum deprehendi ; scilicet meo instituto vsus sum: & eum statim missum feci. Iam duo Praefecti Fabrum Pompeij, in potestatem meam venerunt, & a me
In Bruto.
missi sunt. Plutarchus Flauium, cuius in Flauia gente meminimus, Bruti Praefectum Fabrum fuisse scribit, hoc est, vt Graecis eius verbis vtar ἔπαρχον τῶν τεχνιτῶν. Multi autem in veteribus inscriptionibus nominantur Praefecti
Fabrum, quos hic notare longum esset, cum apud antiquitatis Romanae scriptores, in promptu omnibus sint. Satis igitur erit vnius tantum exemplum quod Allifis exstat, proferre.
M. GRANIO M. F.
M. N. CORDO. FRAT.
TR. MIL. PRAEF. EQVIT.
PRAEF. FABR. II. VIRO
TER QVIN Q. AED. Q. CVR.
ARAE DVCENDAE ALLIFIS
D. D.
OPPIDIAE
C. F. RVFAE
MATRI.
6..
In sexti denarij vna parte Neptuni caput, in altera Tritonis signum incisum est, ad indicandam vel Neptunij templi curationem eius familiae, vel ad maritimam aliquam populi Romani victoriam duce aliquo ex Acisculis partam. Reliqui duo huius tabellae denarij ad Valeriam
FLACCORVM
7..
familiam spectant. In septimo quidem
C. VALERIVS FLACCVS
notatus
Lib. 3. c. 2.
est, de quo meminit Valerius Max. cum inquit:
Cum Annibal Capuam in qua Romanus exercitus erat, obsideret, Vibius Acceius Pelignae cohortis Praefectus, vexillum trans Poenicum vallum projecit: seipsum, suos commilitones, si eo hostes positi essent execratus: & ad id petendum subsequenti cohorte primum impetum fecit: quod vt Valerius Flaccus Tribunus tertiae legionis aspexit, conuersus ad suos: Spectatores, inquit, vt video alienae virtutis huc venimus: sed absit hoc dedecus a sanguine nostro, vt Romani gloria cedere Latinis velimus. Ego certe aut speciosam optaui mortem, aut felicem audaciae exitum: vel solus igitur praecurrere paratus sum. His auditis Pedanius Centurio conuulsum signum dextra retinens: Iam hoc, inquit, intra hostile vallum mecum erit; proinde sequantur, qui id capi nolunt, & cum eo in castra Poenorum irrupit, totamque secum traxit legionem &c. Hoc Valerij factum exprimere fortasse voluit is, qui denarium ex ea familia cusit
C. VALERIVS FLACCVS:
quem ex Gallia prouincia, quam Praetor obtinuit, Imperatorem appellatum fuisse, colligere possumus ex Ciceronis verbis. Expulsus, inquit, atque eiectus e praedio Quinctius, accepta
In orat. pro P. Quinctio.
insigni iniuria, confugit ad C. Flaccum Imperatorem, qui tum erat in prouincia: quem vt ipsius dignitas poscit, honoris causa nomino. De vexillo cohortis, & aquila legionis in altera primi denarij parte impressa, scriptum est in Sempronia Gracchorum familia. De
C. VALERIO FLACCO,
qui
8..
C. F. in octauo denario describitur, mentio apud scriptores, quos ipse viderim non exstat: credendum tamen est, vixisse iis temporibus, quibus monetae pondus minutum a populo Romano fuisse, supra in denario Titinij diximus. Fuit autem annus is Vrbis
DXXXVI.
quo factum est vt denarius sexdecim asses valeret: ob quam causam XVI. nota in primo sequentis tabellae denario pro X. adscripta sine dubio est: quamvis fieri potest vt posterioribus quoque temporibus populus Romanus aere alieno pressus, argenti pondus minuerit, & denarius huiusmodia C. Valerio Flacco percussus fuerit, filio C. Valerij eius, qui Consul fuit cum M. Herennio anno
DCLX.
Nn ij
VALERIA
1..
D
E nota
XVI.
quae in primo tabellae denario scripta est, abunde dictum est, & in
2..
TITINIA
Gente & in superioris tabellae commentariis.
Secundus denarius
Lib. 11. Philipp.
ad
L. VALERIVM FLACCVM
pertinet de quo Cicero meminit, his verbis:
Cum Aristonico, inquit, bellum gerendum fuit L. Valerio, P. Licinio Coss. rogatus est populus, quem id bellum gerere placeret: Crassus Consul, Pont. Max. Flacco Collegae Flamini Martiali mulctam dixit, si a sacris discessisset: quam mulctam populus Romanus ei remisit, Pontifici tamen Flaminem parere iussit. Et alibi.
L. FLACCVM,
inquit, hominem cum
In orat. pro C. Rabirio.
semper in Rep. tum in magistratibus gerendis, in Sacerdotio, caeremoniisque quibus praerat, diligentissimum &c.
Sacerdotium enim, Martiale Flacci Flaminium intelligit: quod in denario apicis signo indicatur. In Fastis etiam
In orat. pro L. Flacco.
L. VALERIVS
hic P. Crassi in Consulatu collega anno DCXXIII. Flamen Martialis descriptus est. Eius autem AEdilitatis, ad quam significandam spica in denario impressa est, mentionem facit idem Cicero.
Adiungis, inquit, causa inimicitiarum, quod patri L. Flacci AEdili Curuli pater tuus Tr. pl. diem dixerit &c. Ex quibus verbis intelligimus L. Flaccum AEdilem, patrem fuisse L. Flacci eius quem Cicero defendit. Martis signum in altera denarii parte, dextro tantum pede vt apparet, armatum, ad Valeriae Gentis originem, a Sabinis ductam pertinet, quosa Pelasgis oriundos fuisse testatur
Lib. 1.
Dionysius. Pelasgis vero moris fuit in bello dextrum tantum pedem armare:
quem quidem morem ab Hernicis quoque, qui genus & ipsi a Pelasgis
Lib. 7. AEneid.
duxerunt, seruatum fuisse, ex Virgilij versibus intelligere possumus.
Quique altum Praeneste viri, quique arua Gabinae
Iunonis, gelidumque Anienem, & roscida riuis
Hernica saxa colunt: quos diues Anagnia pascit,
Quos Amasene pater: non illis omnibus arma,
Nec clypei, currusve sonant: pars maxima glandes
Liuentis plumbi spargit, pars spicula gestat
Bina manu: fuluosque lupi de pelle galeros
Tegmen habent capiti: vestigia nuda sinistri
Instituere pedis, crudus tegit altera pero.
Lib. 5. Saturn.
Macrobius Virgilianos hos versus explicans, ita de hac re narrat.
Hunc morem in Italia fuisse, vt vno pede calceato, altero nudo, iretur ad bellum, nusquam adhuc, quod sciam, reperi: sed eam Graecorum nonnullis consuetudinem fuisse locupleti autore iam palam faciam. In qua quidem re mirari est Poëtae huius occultissimam diligentiam, qui cum legisset Hernicos, quorum est Anagnia, a Pelasgis oriundos, appellatosque ita a Pelasgo quodam duce suo, qui Hernicus nominabatur; morem quem de AEtolia
Lib. 2. Vrbium.
legerat, Hernicis assignauit, quisunt vetus colonia Pelasgorum. Et Hernicum quidem hominem Pelasgum, ducem Hernicis fuisse, Iulius Hyginus, non paucis verbis probat. Morem vero AEtolis fuisse, vno tantummodo pede calceato in bellum ire, ostendit clarissimus Euripides scriptor Tragicus, in cuius tragoedia, quae Meleager inscribitur, nuntius describens, quo quisque habitu fuerit ex ducibus, qui ad aprum capiendum conuenerunt. Eius versus sunt.
Τελαμὼν δὲ χρυσοῦν αἰετὸν πέλτης ἔπι
Πρόβλημα θηρὸς, βότρυσι δ' ἔστεψεν κάρα
Σαλαμίνα κοσμῶν πατρίδα τὴν εὐδαίμονα.
Καὶ πρὸς δὲ μίσημ' ἀρκας̀ Αταλάντη κύνας
Καὶ τόξ' ἔχουσα, πελέκεως δὲ δὶστομον
Γένυ. πέπλ' ἀλλακάταιος. οἱ δὲ Θυέστου
Παῖδες τὸ λαιὸν ἴχνος ἀν́αρβυλοι ποδὸς
Τὸν δ' ἐν πεδίλοις, ὡς ελαφρίζον γόνυ
Εχοιεν, ὃς δὴ πᾶσιν Αιτωλοῖς νόμος.
Et eumdem pedem nudum Virgilius quoque dixit, vestigia nuda sinistri &c. Ad hunc igitur AEtolorum morem, vel Pelasgorum etiam, a quibus Sabinos
3..
& Hernicos oriundos diximus quin respexerit is, qui denarium signauit, dubitari nullo modo potest.
L. VALERIVS CATVLLVS
qui Trium-Vir auro, argento, aere flando feriundo in tertio aereo nummo notatus est, C. Valerij Catulli poëtae filius, vel frater credi potest. De eo nulla quod sciam
4..
mentio apud scriptores exstat. Quartum tabellae denarium ad M. VALERIVM MESSALAM pertinere arbitror, qui Consul cum Cn. Domitio Caluino fuit anno
DCC.
quoquidem anno eius filium Messalam AEdilem Curulem fuisse, ex denarii inscriptione & sella in eo impressa, coniicere possumus: cui ad
Nn iij
indicanda fortasse Liberalia, quae in eo munere Messala filius fecit Bacchi thyrsus suppositus est. Messalae autem cognomen primus M'. Valerius Maximus deuicta Messana adeptus est anno
CDXC.
in quo Consulatum gessit cum M. Otacilio Crasso, & in eo honore Messala appellatus est. Ad
5..
eiusdem filium Messalam, qui AEdilis Curulis fuit, quintus nummus pertinere potest: qui fortasse is est, quem Dio proscriptum ab Antonio scribit, posteaque non solum seruatum, sed etiam Consulem in eius locum factum
6..
esse anno
DCCXXII.
Sextus tabellae denarius cusus est a
M. VALERIO
BARBATO, M. Antonii Trium-Viri R. P. C. Quaestore Prouinciali: ita notas illas interpretor Q. P. Quaestores enim alios Vrbanos, alios Prouinciales fuisse, qui Pro-Coss. in prouincia seque bantur, supra docuimus. BARBATI huius qui
Lib. 5. bel. ciuil.
fuit Antonii Quaestor, meminit Appianus licet in vulgatis libris mendose ΒΑΡΒΑΤΙΟΣ scriptum sit. ΒΑΡΒΑΤΟΣ δὲ, inquit, ὁ Αντωνίου ταμίας, Αντωνίῳ τὶ προσκρούσας, καὶ διὰ ταῦτα ἐπανιὼν, ἔλεγε πυνθανομένοις τὸν Αντώνιον χαλεπαίνειν τοῖς πολεμοῦσι τῷ Καίσαρι κατὰ τῆς κοινῆς σφῶν δυναστείας, καὶ εἰ μ ὃσοι μὴ τῆς ἐξαπάτης ἤσθοντο τῆς ΒΑΡΒΑΤΟΥ, ἐς τὸν Καίσαρα ἀπὸ τοῦ Δευκίου μετετίθεντο.
Hoc est: Interea
BARBATVS
Antonii Quaestor, ab offenso dimissus, sciscitantibus militibus respondit, eum irasci gerentibus bellum contra Caesarem, & communem potentiam: quo factum est, vt quotquot dolum Barbati non senserunt a Lucio deficerent ad Caesarem.
M. autem Barbati huius filius esse potest M. Valerius Barbatus Coss. qui M. F. in Fastis
Lib. 5.
descriptus est anno DCCXLI. de quo Suetonius meminit his verbis:
Claudius Valeriam Messalinam Barbati Messalae consobrini sui filiam in matrimonium duxit.
VARGVNTEIA
Gens, incertum patricia ne fuerit an plebeia: opinor tamen patriciam fuisse; eius mentio exstat in antiquis inscriptionlbus:
Gtuter.
quarum exempla sunt haec:
FORTVNAE EQ.
SACR.
M. VARGVNTEIVS
M. F. STELAPITIVS
7. COHOR. X. PRAEF. ET
VARGVNTEIA HILA
R. A. L. SVA SVA PECVN.
V. S. L. M.
SILVANO SANCTO
ET MERCVRIO
ET LIBERO PATRI
SACRVM
M. VARGVNTEIVS M. F.
PAL. AVGVRINVS
SVA PECVNIA D. D.
III. IDVS AVGVST.
PETRONIO TVRPILIANO
ET CAESONIO PAETO COSS.
Ex hac gente fuit
L. VARGVNTEIVS,
qui cum Catilina coniurauit; cuius meminit Sallustius his verbis.
Eo conuenere Senatorij ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, L. Cassius Longinus, C. Cethegus, P. & Ser. Sullae Ser. filij, L. Vargunteius, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q. Curius, praeterea ex equestri ordine M. Fuluius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius
Pro Flacco.
Capito, C. Cornelius &c. Quis nostrum, inquit Cicero, adfuit Vargunteio? nemo: ne hic quidem Q. Hortensius, praesertim qui illum solus antea de ambitu defendisset.
Ex quibus verbis intelligimus, damnatum fuisse
In Orat. pro P. Sulla.
L. VARGVNTEIVM cum aliis, quos idem Cicero nominat. M. autem Vargunteius qui in huius tabellae nummis descriptus est, vt ex Appiani Parthico colligitur, legatus M. Crassi in bello Parthico fuit, quamvis mendose apud Appianum ΒΑΡΓΟΝΤΙΟΣ πρεσβευτὴς pro ΒΑΡΓΟΥΝΤΗΙΟΣ scriptum est. Eumdem indicari arbitror veteri hac inscriptione.
M. VARGVNTEIVS
. . . . .
VARGVNTEIA
. . . . . .
. . . . . . . . . . .
VERGILIA
Gens ad quam pertinere arbitror argenteum denarium qui in hac tabella incisus est, fuit plebeia: Sed Vergilius in eo descriptus, quis fuerit, quove tempore vixerit, in tanta antiquitat signoratione, difficile est affirmare. Quicumque vero sit, curatorem eum fuisse cum Carisio & Ogulnio denariorum flandorum, ex denarij inscriptione satis
Lib. 5. de bell. Africo
constat. Hirtius C. Vergilium Praetorium nominat, qui Thapso oppido
maritimo praeerat: sed pro Praetorium, vt est in vetustissimo atque optimo libro, vulgati codices habent Petronium, quod ferri nullo modo potest. Cicero
M. VERGILII
facit mentionem, qui Tr. pl. L. Sullae Imperatori diem dixit: cuius collegam nominat P. Magium quem in dicendo fuisse dicit Vergilio paullo copiosiorem. Ad neutrum tamen horum referendum hunc denarium arbitror, quod multo eisantiquior Ogulnius sit, qui Virgilij in cudenda moneta Collega in eodem denario notatus est. Vergilium autem & Virgilium antiquos scripsisse, quemadmodum Verginium & Virginium (ad quam Gentem potest etiam denarius referri) testimonio nobis suntveteres inscriptiones, in quibus
C. VERGINIVS MARTANVS,
M. VERGILIVS NARCISSVS, & C. VERGINIVS RVFVS
Consul cum C. Memmio Regulo nominantur. Vetus autem in Claudianum Epigramma cum Calui carmine consentit,
Et vates, cui virga dedit memorabile nomen
Laurea &c.
Est enim in eo Epigrammate ita incisum.
Ο ἑνὶ ΒΙΡΓΙΛΙΟΙΟ νόον, καὶ μοῦσαν Ομήρου
Κλαυδιανὸν Ρωμὴ καὶ βασιλεῖς ἔθεσαν.
VETTIAM
Gentem Sabinam fuisse, ex T. Tatij Sabini imagine, quae in huius denarij altera parte impressa est, intelligere facile possumus: Opinor autem cum ipso Tatio tum primum Romam venisse, cum a Romulo in regni consortium adscitus fuit, propterea quod
VETTIVS
quidam
INTERREX
a Plutarcho nominatur, quando Numa rex creatus fuit. L. autem
VETTIVS
qui in hoc denario notatus est, potest is esse, cuius indicio Catilinae coniurationem Cicero dixerit: cuiusque Cicero ipse multis locis
Lib. 1. c. 17.
facit mentionem: licet mendose apud eum pro IVDEX scriptum sit Index. Quod mendum irrepsit in Suetonio.
Recidit rursus, inquit, in discrimen aliud, inter socios Catilinae nominatus, & apud Nouium Nigrum Quaestorem
Cap. 20.
a L. Vettio Indice, pro Iudice. Et alibi: Postremo in vniuersos diuersae factionis inductum praemiis, vt se de inferenda Pompeio nece sollicitatum a quibusdam profiteretur, productusque pro Rostris, autores ex compacto nominaret: sed vno atque altero frustra nec sine suspicione fraudis nominatis, desperans tam praecipitis consilij euentum, intercepisse veneno Indicem creditur: pro Iudicem. Pro inductum autem praemiis, est in veteri libro,
induxit
induxit Vettium praemiis &c.
Quam lectionem confirmare videtur Cicero in Vatinium.
Cum L. Vettium, inquit, qui in Senatu confessus esset, se cum telo fuisse, Cn. Pompeio summo & clarissimo ciui suis manibus necem afferre voluisse, in concionem produxeris. Iudicem in Rostris, in illo, inquam, augurato templo, ac loco collocaris, quo autoritatis exquirendae caussa; caeteri Tribuni plebis principes ciuitates producere consueuerunt, ibi tu Iudicem Vettium linguam & vocem suam sceleri & menti tuae praebere voluisti. Dixerit ne L. Vettius in concione sua rogatus a te, se autores & impulsores, & socios habuisse sceleris illius eos viros, quibus e ciuitate sublatis, quod tu eo tempore moliebare, ciuitas stare non posset? &c. Tota
Lib. 3.
vero haec de Vettio historia e Dione petenda est, qui copiose illam narrat.
Lib. 5. in Verrem.
Vettiae gentis aliae quoque familiae fuerunt, quae nominantur a Cicerone in Bruto & alibi, ad quas referri potest triumphus, & AEdilitatis symbolum, spica, quae a L. Vettio ad celebranda gentis suae monumenta, in altera denarij parte impressa suno.
VETVRIAM
Gentem patriciam fuisse, ex veteribus scriptoribus satis constat. Ad eam autem pertinere arbitror huius tabellae nummos, argenteum alterum, alterum aureum, tertium aereum: si modo litterae in argenteo & aereo nummo signatae
TI. VETVRIVM
indicant: quo quidem autore, foedus fortasse a populo Romano cum aliqua gente ictum, in altera eorum parte porcae signum notatum est, & fortasse foedus illud, quod inter Romulum & Tatium reges ictum fuit, cui feriundo Veturius aliquis Fetialis interfuit. Veturiam enim gentem Regibus adhuc regnantibus, Romae domicilium habuisse, vel ex eo intelligi potest, quod Veturius Mamurius ancylium opifex, sub Numa Rege vixit. Quod autem
Lib. 8.
in foederibus faciundis porca mactaretur, Virgilij versus testimonio nobis sunt,
------ ------- Et caesa iungebant foedera porca.
Lib. 1
Liuius in describenda foederis inter Romanos & Albanosicti formula, porcam adhibuit, cum inquit:
Tum ita factum accepimus, nec vllius vetustior
Oo
foederis memoria est. Fetialis Regem Tullum ita rogauit. Iubes ne me Rex cú Patrepatrato populi Albani foedus ferire? iubente Rege Sagmina, inquit, te rex posco. Rex ait, puram tollito. Fetialis ex arce graminis herbam puram attulit: postea regem ita interrogauit: Rex facis ne me tu regium nuntium populi Romani Quiritium? vasa comitesque meos? Rex respondit, Quod sine fraude mea, populique Romani Quiritium fiat, facio. Fetialis erat M. Valerius: Patrem patratum Sp. Fusium fecit, verbena caput capillosque tangens. Paterpatratus ad iusiurandum patrandum, id est, sanciendum est. Fit foedus: multisque id verbis, quae longo effata carmine, non operae est referre, peragit: legibus deinde recitatis: audi, inquit, Iuppiter: audi Paterpatrate populi Albani: audi tu populus Albanus (vt illa palam prima postrema-ve ex illis tabulis, cerave recitata sunt) sine dolo malo vtique ea hic hodie rectissimc intellecta sunt. Illis legibus populus Romanus prior non deficiet. Si prior defecerit publico consilio, dolo malo: tu illo die, Iuppiter, populum Romanum vi ferito, vt ego hunc porcum hodie feriam: tantoque magis ferito, quanto magis potes, pollesque, id vbi dixit, porcum saxo silice percussit &c. Alij porcam quae est in denario impressa, ad eam referunt, quae AEneae apparuisse dicitur, cuius simulacrum Lauini seruabatur: armatos autem, Penates deos esse existimant, qui Lauini item colebantur; sed magis placet, vt denarij notam ad foedus referamus, quod Ti. Veturius fecerit, vel eius consanguineus aliquis, cum esset populi Romani Fetialis. Nec enim pacem Caudinam, vt quidam putant, quam T. Veturius Caluinus fecit, propterea quod ignominiosa populo Romano fuit, significari ea nota credendum est.
VIBIAE
Gentis plebeiae, cum multae a scriptoribus familiae nomine ntur in antiquis denariis
VARI
tantum &
PANSAE
reperiuntur. Sed
C. VIBII VARI,
qui sex primos tabellae denarios cusit, nulla exstat mentio apud eos scriptores, quos ipse viderim: cum tamen ex denariorum inscriptionibus, Trium - Virorum R. P. C. temporibus in Rep. eum floruisse appareat. Huius familiae memoria exstat in antiquo lapide, in quo
T. VIBIVS VARVS
Consul notatus est cum Ap. Annio Bradua, cuius exemplum est huiusmodi,
APPIO ANNIO BRADVA
T. VIBIO BARO COSS.
MAGISTRI FONTIS LOLLIANI
M. VLPIVS FELIX
M. CONFLONIVS VITALIO &c.
1..
Primus denarius, in cuius vna parte effigies M. Lepidi, in altera signum Concordiae expressum est, percussus, vt opinor, a Vibio fuit, vt Trium-Virorum in R. P. C. concordiam ea nota significaret. Eius vero deae simulacrum, quale in hoc denario descriptum est, in aereis quoque Imperatorum
2..
numismatibus, adiecto titulo
CONCORDIA,
expressum vidimus. Secundus
3..
aureus nummus, quod in eo Veneris imago signata sit, ad Iuliae familia originem a Venere per AEneam ductam, pertinere potest. In tertio &
Oo ij
4..
quarto denario praeter Herculis & Mineruae simulacra, nihil est notatu magnopere dignum. Ea vero ad indicandam
VIBIORVM
originem spectant e Vibone oppido, in quo Hercules & Minerua in primis colebantur, vt ex veteribus numismatibus Valentiae (sic enim postea appellatum est oppidum
Lib. 6.
Vibo, quod antea Hipponium dictum fuit, vt scribit Strabo) intelligere possumus, in quorum vno Herculis caput & claua, in altero Mineruae caput ex vna parte, ex altera Herculis simulacrum signatum est. Sed de Vibiae gentis
5..
origine copiosius infra in C. Pansae denariis dicetur.
Venerem genitricem seu potius victricem, percelebrem & gentilitium Iuliorum typum, Augusto Vibium affinxisse in quinto denario, non mirum est, cum in eius familiae nomen & insignia Augustus
6..
venerit, cuius facies in altera huius denarij parte agnoscitur.
Sextus denarius non est dubium, quin ad Liberi patris sacra pertineat, quae
VIBIVS
ipse aut aliquis ex gente Vibia fecerit, cum eslet AEdilis; in eius enim vna parte Liberi caput impressum est, in altera tigris, thyrsus, & persona arae imposita,
Virgil. in Bucol.
quae omnia Libero, hoc est Baccho, ab antiquis tributa sunt,
Daphnis & Armenias curru subiungere tigres
Instituit, Daphnis thiasos inducere Baccho,
Et foliis lentas intexere mollibus hastas:
Sutilibus liber committit praelia thyrsis.
Personis vero vsos fuisse comicos Poëtas Liberalibus, quibus Comoediae Baccho sacrae recitabantur, ita notum est, vt nihil necesse sit super hoc diutius
Lib. 2. Georg.
immorari; inde dixit Virgilius,
Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris
Caeditur, & veteres ineunt proscaenia ludi,
Praemiaque ingentes pagos, & compita circum
Thesidae posuere, atque inter pocula laeti
Mollibus in pratis vnctos saliere per vtres.
De Liberi sacris, quod ea C. Iulius Caesar e Graecia primus Romam,
In Bucolic.
transtulerit, multa scribit Seruius super illis versibus, quos modo adduximus, Daphnis & Armenias &c. Hoc, inquit, aperte ad Caesarem pertinet, quem constat primum sacra Liberi patris transtulisse Romam. Aut igitur ad hanc Liberalium originem respexit
C. VIBIVS VARVS,
si modo sub Caesare denarium huiusmodi signauit, aut certe AEdilitatis a se gestae, vel maiorum
7..
suorum aliquo, monumenta celebrare voluit. Ad
C. VIBIVM PANSAM
8..
pertinent postremi duo huius tabellae denarij, qui Consul cum Hirtio anno
DCCX.
ad bellum gerendum contra M. Antonium hostem a Senatu iudicatum, eximendumque obsidione D. Brutum missus, signis ad Mutinam collatis, proelio Antonium superauit: ob quam quidem victoriam quinquaginta
Cicero lib. 14 Philipp. Et ep. 2 6. & 7. ad Brut.
dierum ei supplicationes, Cicerone censente, a Senatu decretae sunt. Septimus quidem denarius vel ad Vibiae gentis originem e Sicilia, in qua Ceres colebatur, pertinet, vel ad Cereales ludos, quod Pansa fortasse fecit AEdilis Curulis cum esset. Quia vero Cereri porca immolari iis ludis
Lib. 2. cap. 4. de re rustica.
consueuit, in altera primi denarij parte, deae pedibus porca adiecta est. Ab Suillo, inquit Varro, pecoris genere &c. Cuius vestigia quod initiis Cereris
Cap. 134 Agellius lib, 4. c. 6;
porci immolantur. Priusquam messem facias, inquit Cato, porcam praecidaneam hoc modo fieri oporter &c. Cereri porca praecidanea &c. Porca enim praecidanea appellata, quam piaculi gratia ante fruges nouas fieri coeptas immolari Cereri mos fuit &c.
A boue succincti cultros remouete ministri:
Bos aret, ignauam sacrificate suem.
Lib. 3.
Cererem taediferam, cuiusmodi in denario expressa est, appellauit hoc versu,
Luce sua ludos vuae commentor habebat,
Quos cum taedifera nunc habet ille Dea.
Lib. 4. in Verrem;
De Cereris autem taedis Cicero ita scribit. Proserpinam cum inuestigare, & conquirere Ceres vellet, dicitur inflammasse taedas iis ignibus, qui ex AEtnae vertice erumpunt: quas sibi cum ipsa praeferret, orbem omnium peragrasse terrarum.
1..
PRIMVS
huius tabellae denarius nihil habet magnopere notandum
2..
praeter duplicem in eo triumphum signatum. In secundi autem altera parte persona signata est, quae ad Cereales ludos pertinet, qui in theatro adhibitis poëtarum certaminibus celebrari consueuerant: de quibus videndus
Lib. 47.
Dio. In altera
IOVIS AXVRI
simulacrum expressum est, cuius meminit
Lib. 7.
Virgilius hoc versu,
----- -----queis Iuppiter Anxurus aruis
Praesidet &c.
Oo iij
Quo loco Seruius, Circa tractum, inquit, Campaniae colebatur puer Iuppiter, qui Anxurus dicebatur, quasi ἄνευ ξυροῦ id est sine nouacula, quia barbam nunquam rasisset, & Iuno virgo, quae Feronia dicebatur. Est autem fons in Campania iuxta Terracenam, quae aliquando Anxur est dicta,
Horat. Sat. 5. lib. 1.
Ora manusque tua lauimus Feronia lympha:
Millia tum pransi tria repimus, atque subimus
Impositum saxis late candentibus Anxur.
Quos versus explicans Porphyrio, ita scribit. Quae nunc Terracena dicitur (sic enim est in vetere lapide) pro Tarracina. Porphyrionis autem verba cum in vulgatis codicibus mutila sint, ita proferemus, vt sunt in vetustissimo libro exarata olim Anxur dicebatur, vnde Iouem Anxurum colebant, cuius & Virgilius meminit, cum ait: Iuppiter Anxurus aruis praesidet &c. Merito autem repimus, inquit, & impositum saxis, quoniam illis temporibus adhuc Terracenensis vrbs in altissimo monte erat, inde postea in aequiorem locum deposita est, vt non solum sint adhuc vestigia aedificiorum in monte, sed & murorum &c. Iuppiter igitur, si ἀπὸ τῆς ξυροῦ & α vt Graeci dicunt στερητικοῦ μορίου dictus est, vt Seruio placet, A ξυρὸς, quasi sine nouacula, non est dubium, quin Axurus legendum sit, cum apud Virgilium & Horatium, tum apud eorum interpretes Seruium & Porphyrionem. Seruij opinionem tuetur antiqui denarij autoritas, in cuius inscriptione illud praeterea notandum est,
IOVIS
pro
IVPPITER
antique, & in Domitiani Imp. denario
IOVIS
3..
CVSTOS
,incisum esse. Tertium & quartum denarium ad eosdem Cereris
4..
ludos pertinere arbitror: in eorum enim vna parte Liberae seu Proserpinae simulacrum expressum est, in tertij altera Ceres cum aratro & taedis; in quarta vero draconum vecta curru eadem dea signata est. A. Postumium Dictatorem Cereris aedem, Liberi & Proserpinae ad Circum Maximum ex voto
Lib. 6.
locasse, quam bello Latino vouerat ex Dionysio supra docuimus; eam postea Cassium Consulem dedicasse ex manubiis absolutam, cum ex eodem
Lib. 2. de Natura Deorum.
Dionysio tum ex aliis notum est. Maiores nostri, inquit Cicero, auguste sancteque Liberum cum Cerere & Libera consecrarunt. Et Liuius: Vt qui Tribunis &c. nocuisset, eius caput Ioui sacrum esset, familia ad aedem Cereris, Liberi, Liberaeque venum iret. Ob quam igitur causam communem Cereri, & Libero, Liberaeque antiqui aedem dedicarunt, ob eandem communes quoque ludos eis exhibuisse credendum est. Cereri aratrum ob inuentas fruges, tributum esse constat: currumque a serpentibus trahi, primus Orpheus commentus est, a quo sumpserunt Latini Poëtae Ouidius
5..
& Claudianus. Quintus denarius superato iam ad Mutinam M. Antonio, & ob res a
C. PANSA
praeclare gestas, quinquaginta, vt diximus, dierum supplicationibus ei decretis, signatus est: in eoque ad hanc declarandam victoriam Roma sedens, cui in manu dextra Victoriae simulacrum insistit,
6..
& Libertatis caput, occiso nuper Caesare recuperatae, impressum est. Sextus huius tabellae denarius a
C. PANSA,
vt opinor, cusus tunc fuit, cum ad eximendum Mutinensi obsidione D. Brutum a Senatu missus est. In eius autem altera parte personae signum ad eadem indicanda siue Cerealia siue
Liberalia de quibus supra diximus, impressum esse arbittor. In septimo
7..
denario eadem Cerealium ludorum sunt expressa symbola, quae in superioribus denariis signata sunt. Sed haec Cereris & Liberae, quibus tota Sicilia, vt inquit Cicero, consecrata erat, in omnibus sere quos cusit Vibius denariis impressa monumenta, facile me adducunt, vt credam ad Vibiae gentis indicandam originem e Sicilia ductam, pertinere. Quo impellit me Plutarchi etiam autoritas, qui Ciceronem scribit, cum Vibonem venisset (quod est oppidum Lucaniae a Locris conditum ad fretum, prius Hipponium, postea Valentiam appellatum) Vibium hominem Siculum ei praesto fuisse (qui cum multa alia commoda ex amicitia Ciceronis perceperat, tum eo Consule Praefectus Fabrú fuerat) atque illum in aedes quidem non recepisse, sed fundum se ei assignaturum denuntiasse. Plutarchi verba ex Cicerone sunt haec. Εν δ' Ιππωνίᾳ πόλει τῆς Λευκανίας ἣν Οὐιβῶνα νῦν καλοῦσιν Οὐίβιος Σικελὸς, ἀλλά τε πολλὰ τῆς Κικέρωνος φιλίας ἀπολελαυκὼς, καὶ γεγονὼς ὑπατεύοντος αὐτοῦ τεκτόνων ὕπαρχος,
οἰκίᾳ μὲν οὐκ ἐδέξατο,
τὸ
χορίον δὲ καταγράφειν ἐπηγγέλλετο. Καὶ Γαίος Οὐεργίνιος, ὁ τῆς Σικελὶας στρατηγὸς ἐν τοῖς μάλιστα Κικέρωνι κεχρημένος ἕγραψεν ἀπέχεσθαι
τῆς Σικελίας. Hoc est, Hipponij vero, quod oppidum est Lucaniae (Vibonem dicunt nunc) Vibius Siculus genere, qui cum alios fructus ex Ciceronis amicitia retulerat, tunc fuerat eo Consule Praefectus Fabrum) non admisit eum domum, sed locum ostendit ei se assignaturum in agro, quo posset recipere. Praetor Siciliae C. Verginius (Vergilius Ciceronis in Ver.) arctissima familiaritate coniunctus, scripsit ei vt Sicilia abstineret &c. A Vibone autem oppido Vibia familia nomen fortasse accepit, vt a Gabinis Gabinia, & a Tarquinis Tarquinia, vnde Siciliam profecta, atque inde in Romanam postea ciuitatem adscita, in Crustumina tribu censeri coepit, vt ex inscriptione apparet, cuius exemplum exstat huiusmodi.
C. VIBIVS C. F. CLV. PANSA.
TR. MIL. BIS
DOMITIAE L. F. MAXIMAE VXORI ET
L. DOMITIO L. F. OYF. LIBERALI
FRATRI VXORIS.
P
Rimi duo tabellae nummi enei, vt & vltimus prioris vix quidquam habent notabile. Tertius argenteus his notis signatus
VIB.
vnico quasi grammate, nisi ad Vibiam familiam referatur, ignoro ad quam reuocari debeat. An autem ad
VARORVM
aut
PANSARVM
gentem pertineat mihi dubium est, nulla enim cognominis nota signata est.
VINICIAM Gentem plebeiam fuisse, vel ex vno L. Vinicio constat, qui cum C. Vibio Pansa Tribunus pl. cum esset ei S. C. intercessit, quod
In Ep. 8 ad Cicer. lib. 8.
M. Caelius recitat. Idem fortasse, Trium-Vir postea sub Augusto Monetalis huius tabellae denarios cusit: & Consul, vt opinor, suffectus ex Kal. Sept.
Lib. 2. c. 71.
anno
DCCXX
. in Fastis descriptus est. Suetonius meminit Vinicij huius, cum inquit: Caenaui, mi Tiberi, cum iisdem: accesserunt conuiuae Vinicius
1..
& Silius pater. Inter coenam lusimus γεροντικῶς & heri & hodie. Is igitur Vinicius in primi denarij altera parte Concordiae caput lauro coronatum
Lib. 6. Fastor.
impressit, quale ab Ouidio describitur his versibus.
Venit Apollinea longas Concordia lauro
Nexa comas &c.
Inscriptionemque
Insciptionemque adiecit Graeca diphthongo
CONCORDIAI
, iuxta Virgilianum illud, aulai, & Ennianum, siluai: in altera quattuor coronas signauit, ad Augusti fortasse quattuor victorias respiciens, quarum vna narratur a Scriptoribus ex Sicilia de Sex. Pompeio: altera de Pannonicis, Delmateis, Iapudibus & Galleis: tertia ex Macedonia & Actio: quarta de regina Cleopatra ex AEgypto. Ac de prima quidem Trium-Vir R.P.C. ouans Vrbem ingressus est anno
DCCXVII.
Id. Nou. de tribus vero sequentibus Consul quintum anno
DCCXXIII.
triumphauit,
VIII. VII. VI.
Id. Sextil.
2..
Secundus denarius, tertius, & quartusad eos declarandos honores pertinent
3..
qui Augusto ob vias munitas decreti sunt. Hi vero, vt testatur Dio, &
4..
antiquitatis monumenta confirmant, fuerunt statuae equestres, & arcus
Lib. 2. c. 3.
superimpositis statuis. Quod autem Augustus vias munierit scribit Suetonius:
Quo autem, inquit, facilius vndique Vrbs adiretur, desumpta sibi Flaminia via Arimino tenus munienda, reliquas triumphalibus viris ex manubiali
Lib. 53
pecunia sternendas distribuit.
Εν̀ μ γὰρ τῷ προειρημένῳ ἒτει, inquit Dio, τας̀ ὁδους̀ τας̀ ἔξω τοῦ τείχους δυσπορεύτους ὑπ' ἀμελείας ὁρῶν οὔσας, τας̀ μ ἀλλας̀ ἄλλοις τίσι τῶν βουλευτῶν ἐπισκευάσαι οἰκείοις τέλεσι προσέταξε τῆς δέ δη Φλαμινίας ἀυτὸς, ἐπειδή πὲρ ἐκ στρατεύσειν δὶ ἀυτῆς ἔμελλεν, ἐστεμελήθη. Καὶ ἡ μὲν εὐθὺς τότε ἐγένετο. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰκόνες αὐτῷ ἐπ' ἀψίδων ἔν τε τῇ τοῦ Τιβέριδος γεφύρα, καὶ ἐν Αριμίνῳ ἐποιήθησαν.
Hoc est, Anno eo quem supra demonstrauimus, cum videret Augustus vias extra vrbem aliquandiu neglectas, difficilia itinera exhibere, reliquas patrum quibusdam, propriis sumptibus reficiendas mandauit: Flaminiam, quoniam ea ducturus erat exercitum, ipse procurauit: estque ea statim instaurata: ac ob id statuae Augusti sunt supra arcus in ponte Tiberis & in Arimino positae &c. Basis autem inscriptio siue columnae, cui
Lib. 24.
superimposita in denario statua est, ex Liuij verbis ita potest intelligi S. P. Q. R. Imp. Caesari, Quod Viae Munitae Sunt Ex EA Pecunia Quam is AD AErarium Detulit. Liuij verba sunt:
Senatus in Capitolio habitus: ibi referente P. Scipione S. C. factum est, vt quos ludos inter seditionem militum in Hispania vouisset, ex ea pecunia, quam ipse ad aerarium detulisset, faceret. Huiusmodi pecuniam Suetonius manubialem appellauit, quod de hostium manubiis confecta, in aerarium deferretur. Ad Dionis autem locum quem supra adduximus, mirisice facit alius denarius, in cuius vna parte Augusti imago signata est, adscripto titulo S. P. Q. R.
CAES. AVGVSTO,
in altera supra Tiberis pontem arcus impressus est, & super arcum triumphalis currus cum inscriptione
QVOD VIAE MVN. SVNT
Hoc est, Quod viae munitae sunt.
Pp
VIPSANIAE
Gentis, cuius mentio frequens est in veteribus monumentis, familiae plures nominantur ab iis, qui vipstanam cum ex confundunt, eamdem esse cum Vipsania arbitrati. Eius autem erroris causam dedit mendosus Taciti codex, in quo male Vipsanus scriptum
Lib. 10. & alibi.
est, cum Vipstanus scribi debuerit: C. enim Vipstanus Apronianus in veteribus inscriptionibus inter Fratres Aruales numeratur eos, qui Neronis Imp. tempore fuerunt. M. autem VIPSANIVS AGRIPPA, ad quem pertinent
In vita Attici.
huius tabellae denarij, familia ortus est equestri, vt indicat Cornelius Nepos.
His rebus, inquit, effecit vt M. Vipsanius Agrippa intima familiaritate coniunctus Caesari, cum propter suam gratiam & Caesaris potentiam nullius conditionis non haberet potestatem, potissimum eius deligeret affinitatem, praeoptaretque Equitis Romani filiam generosarum nuptiis. Suetonius
Lib 4. c. 33.
autem Vipsaniae familiae ignobilitatem notauit his verbis.
Agrippae se nepotem neque credi, neque dici, ob ignobilitatem eius volebat, succensebatque si qui vel oratione, vel carmine imaginibus eum Caesarum insererent &c. Hinc factum opinor, vt in publicis Agrippae monumentis, nusquam eius
1..
nomen, sed solum semper cognomen notatum est. Primus huius tabellae
2..
denarius & secundus item, cusus est a M. Agrippa, cum nondum primum Consulatum adeptus, sed designatus tantum fuisset, vt ex eorú inscriptionibus
3..
apparet. Tertius autem quo expressa est ipsius Agrippae effigies, post tertium Consulatum signatus, sine dubio fuit anno
DCCXXVI.
quo Imp. Caesar
De Die Natali.
eius collega cum esset
VII
. Consul, in eo honore Augustus appellatus est. Ante diem, inquit Censorinus,
XVI
. Kal. Febr. Caesar Diui F. Imp. Augustus sententia Munatij Planci a Senatu ceterisque ciuibus dictus est, se septimum
4..
& M. Vipsanio Agrippa Coss. Quartum aereum nummum, quo supra diximus anno, signatum fuisse ex eius titulo intelligere possumus. Is ab Impp. Tito &
5..
Domitiano fratribus restitutus est vt ex epigraphe quinti & sexti nummi
6..
cernitur. In iis tribus rostrata Agrippae imagini corona, in
septimo vero
7..
argenteo & octauo qui ab Imp. Trajano restitutus est
rostrata simul & muralis
8..
circundata est: de rostrata, Virgilius ita cecinit,
Lib. 8. Aeneid.
Parte alia ventis, & diis Agrippa secundis,
Arduus agmen agens, cui belli insigne superbum
Tempora nauali fulgent rostrata coronae.
Lib. 2
Insigne coronae classicae, inquit Velleius, quo nemo vnquam Romanorum donatus erat, hoc bello Agrippa singulari virtute meruit in eamdem sententiã Dio,
Τοῖς τε ὑποστρατηγοῖς ἄλλοις τε ἄλλα, καὶ τῷ Αγρίππα στέφανον χρυσοῦν ἐμβόλοις ἠσκημένον ἐδωρήσατο ὃ μὴ πρότερον μήτ' αὖθος ἄλλῳ πω ἐγένετο. Hoc est,
Legatos
Lib. 2.
alios aliis affecit muneribus, Agrippam rostrata corona donauit, quod ante eũ aut postea contigit nemini.
Cui aduersatur Plinius, dum ait M. Varroni e Piraticis bellis datam fuisse a Pompeio Magno, itemque M. Agrippae tribuente Caesare e Siculis quas & ipsa Piratica fuere.
Ad eandem autem indicandam naualem de Siculis & Sex. Pompeio victoriam, ob quam Agrippa rostrata corona donatus est, pertinet Neptuni signum in altera parte aereorum nummorum expressi.
Lib. 3. in Verr. In or. pro Balbo. In Catone. In lib. 2. de Finibus. Dio lib. 56. Agellius Lib. 17. c. 5.
VOCONIAM
Gentem plebeiam fuisse, satis constar vel ex vno Q. Voconio Saxa, qui Tr. pl. de mulierum hereditatibus legem tulit, cuius meminit Cicero variis in locis & plures alij. In antiqua etiam inscriptione Voconiae gentis exstat mentio cuius exemplum subiecimus.
D. M.
C. VALERIVS C. F.
FLAVIA SPECTATVS
SISCIA MIL. COH.
VIII. PR. 7. VOCONI
MIL. ANN. VI. VIX.
ANN. XXVIII. H. F. C.
Pp ij
In tres autem haec gens diuisa familias apud scriptores reperitur: nam praeter Saxam, quem supra nominaui, Q. Voconius Naso ex ea genus duxit, qui cum Cicerone Praetor designatus est anno
DCLXXXVI.
apud quem A. Cluentius Habitus (siue vt rectius dicam, Auitus) venesicij a T. Attio accusatus, a Cicerone defensus fuit. In antiquis vero denariis vna tantum
VITVLORVM
familia reperitur: ad quod cognomen respexisse videtur
Q. VOCONIVS
is, qui monetam cusit, cum in altera denariorum parte vitulum signauit. Quem nos
VOCONIVM
esse existimemus, cuius
Ep. 23. ad Atticum lib. 8.
Plutarchus meminit in Cicerone & Cicero ipse, licet pro Voconius, a quibusdam Coponius in ea repositum sit. Potest autem Voconius hic filius esse Voconij eius, qui Luculli legatus in bello Mithridatico fuit, de quo idem Plutarchus meminit in Lucullo. Sed quicumque fuerit, primum denarium, vt videtur, signauit viuente adhuc Caesare, cum fuisset ab eo Quaestor designatus, vt ex inscriptione apparet. Quaestorum enim numerum a Caesare, post subactam Hispaniam, auctum fuisse, & Quaestores tunc primum
Lib. 43. Lib. 1. c. 41.
quadraginta designatos esse testatur Dio, & Suetonius qui scribit Caesarem Praetorum, AEdilium, Quaestorum, minorum magistratuum numerum ampliasse. Quaesturam autem inter minores magistratus numeratam fuisse, vel ex his Asconij verbis in Diuinatione intelligere possumus.
Licet, inquit, Quaestura ex minoribus magistratibus in Vrbe foret, eius tamen dignationis erat, vt optimus quisque & bonae indolis, adolescens ex illa gradum ad reliquos honores faceret:namque hinc aditum reliquis ineundis magistratibus auspicabatur: si quidem primis experimentis Quaesturae initiati, qui nullis ante honoribus vsi erant, inculpatae vitae testimonio ad AEdilitatem, mox
2..
Praeturam & demum Consulatum euehebantur &c.
Secundus denarius vt ex titulo
DIVI IVLI
, quiin altera parte adscriptus est, colligitur, interfecto iam a coniuratis Caesare, ab eodem Voconio cusus fuit. Ab eo autem originem ducit Q. Voconius, qui in antiqua inscriptione notatus est, cuius exemplum exstat huiusmodi.
Inscript. Gruter.
MARTI LEVCETIO
PRO SALVTE IMP. DOMINI AVG. PII
Q. VOCONIVS VITVLVS.
LEG. XXII. PR. P. F.
PONENDVM CVRAVIP.
VOLTEIA
Gens (ita enim antiqui scribebant pro
VVLTEIA
vt
VOLCANVS & VOLTVS
, pro Vulcanus, & vultus) incertum
Lib. 5. in Verrem.
patricia ne fuerit, an plebeia. De ea exstat mehtio apud Ciceronem in epistola Timarchidis, qui fuit Verris libertus, in qua L. Vulteius quidam nominatur, qui fortasse is est, a quo sextus huius tabellae denatius cusus fuit, nam reliquos a M. Volteio signatos esse, ex eorum inscriptionibus constat. Timarchidis qui epistolam scripsit, verba sunt haec.
Scribas, Apparitores recentes arripe; cum L. Vulteio, qui plurimum potest caede, concede. Paulo post. Si Vulteium habebis omnia ludibundus perficies &c. Hic, inquit Cicero, vehementer errat Timarchides, qui aut Vulteium
In Ep. ad Maecenat. lib. 1.
pecunia corrumpi putet posse, aut Metellum vnius arbitratu gerere Praeturam. Vultei Menae praeconis facit mentionem Horatius.
-----& narrat Vulteium nomine Menam
Praeconem & tenui censu sine crimine notum.
M. autem Volteij, qui denarios cusit, nullus meminit veterum scriptorum,
1..
vnde scire possimus quo sacerdotio praeditus, quove respiciens, in primo
2..
denario Iouis imaginem signauerit, in secundo Herculis, in tertio Cereris
3..
& Liberae, in quarto Martis & Cybeles, in quinto Apollinis. Templum
4..
certe in altera primi denarij parte impressum, quin Iouis sit, dubitari
5..
non potest, quamvis eius forma in veteribus monumentis hexastylos reperiatur. Aprum autem, quae est in altera secundi denarij parte notatus, opinor Erymanthium illum repraesentare, quem Hercules interfecisse dicitur,
Lib. 5. Metam. Lib. 1. de raptu Proserp.
De Cerere taedifera, quae Draconum vecta curru in tertio denario signata est, multa in Vibia gente scripta a nobis sunt, quibus adiungi poterunt Ouidij versus & Claudiani. De Cybeles effigie, quod veteres turritam
Pp iij
effinxerint, praeter marmorea eius Deae signa, quae plura exstant coronam turribus insignem gestantia, Lucretij quoque versus testimonio nobis sunt.
Lib. 2.
Hi sunt,
Muralique caput summum cinxere corona
Eximiis munita locis quod sustinet vrbes.
Quo nunc insigni per magnas praedita terras
Horrifice fertur diuinae matris imago.
Lib. 6.
---- ---- qualis Berecynthia mater
Inuehitur curru Phygias turrita per vrbes.
Lib. 1. de raptu Proserp.
Claudianus quoque Cybelem turrigeram appellauit. Cybeles autem currui leones, vt est in quarto denario iunctos fuisse, idem Lucretius docuit, quem
Lib. 3.
secutus Virgilius sic cecinit,
Hinc mater cultrix Cybele, Corybantiaque aera,
Idaeumque nemus: hinc fida silentia sacris,
Et iuncti currum dominae subiere leones.
Diodorus Siculus Cybeles currum a leonibus ideo trahi scribit, quod ab iis nutrita sit, At Varro: Leonem, inquit, adiungunt solutum atque mansuetum, vt ostendant nullum genus esse tam remotum, ferumque, quod subigi, colique non conueniat. Ex tripode autem, qui est in altera quinti denarij parte signatus, propterea quod Apollini sacer est, cui Saeculares ludi siebant, quorum cura ad XV-Viros spectabat, coniicere possumus M. Volteium hunc XV-Virum sacris faciundis fuisse: hoc enim symbolo ad indicandum sacerdotium, cum alij, tum A. Vitellius Imp. in eius denariis vsus est. Litteras autem S. C. D. T. quae tripodi sunt ab vtraque parte adscriptae, fateor me in tanto scriptorum de Volteia gente silentio, quid significent, nescire. Neque vero de Europae signo, quod L. VOLTEIVS L. F.
STRABO
in altera sexti denarij parte impressit, quo pertineat certi aliquid afferre possum, nisi quod suspicor, Iouis templum eius procurationis fuisse: a quo quidem deo in taurum verso abductam Europam in Cretam insulam poëtae fabulantur: eamque fabellam eleganti expressam pictura cum alibi Romae ex veteribus scriptoribus fuisse constat, tum in ipso quoque Iouis templo vt pingeretur, Volteium curasse credendum est.
HVIVS
& sequentis tabellae denarij, quia nullius prae se ferunt familiae nomen, haud facile dixerim a quo fuerint signati: in templorum autem dedicationibus atque exhibitionibus ludorum cusos esse coniicere ex iis possumus, quae impressa in eis sunt. Ac primum quidem denarium & secundum in Capitolini Iouis, qui Optimus Maximus dictus
1..
est, & Vestae aedium refectione signatos esse, ex ipsis Vestae & Iouis
2..
imaginibus, quae sunt in denariis expressae, satis constat. Restituta vero eorum templa a Vitellio Imp. fuisse, facile adducor vt credam, eum ex argenteo alio denario, cuius in vna parte Vitellij effigies, in altera haec ipsa Iouis templi forma, cum eadem inscriptione signata est, tum ex iis, quae
Lib. 3 4. c 7. Lib. 19.
de Iouis templo Plinius scribit, & Cornelius Tacitus arsisse scilicet bello Vitelliano: quod postea refecisse Vitellium aliqua ex parte verisimile est.
In orat. pro domo sua.
Capitolinus autem Iuppiter a Cicerone appellatur Optimus Maximus his verbis.
Quocirca te Capitoline, quem propter beneficia populus Romanus Optimum, propter vim Maximum nominauit &c. Vestae quoque templum populi Romani Quiritium, quod primus Numa Rex construxit, ab eodem Vitellio restitutum fuisse, ex eius, vt diximus, imagine, cui fax aeterni ignis, quem virgines Vestales seruabant, in eodem denario adiecta est, suspicari possumus. Populus autem Romanus Quiritium dici tunc primum coepit, cum in regni consortium adscitus a Romulo T. Tatius fuit; & postquam vt inquit Poëta, ------------ in partem data Roma Sabinis.
Tunc enim primum in publicis monumentis populus Romanus hoc titulo vsus est. Eius autem exempla cum multa ex veteribus scriptoribus, & lapidibus afferri possint, duo tantum proferam: vnum ex lib. 1. Fabij Pictoris, quod Agellius adducit. Alterum, quod ex Capitolina quadam tabula descriptum est. Sacerdotem, inquit Pictor, Vestalem, quae sacra faciat, quae
Lib. 1. c. 13.
ius siet sacerdotem Vestalem facere pro populo Romano Quiritibus, vti quod optima lege fiat, ita te Amata capio &c. Capitolini lapidis exemplum est huiusmodi,
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . .
SVTORIVS
M. L. PAMPHILIVS LICTOR CVRIA . . .
. .
SACRIS PVBLICIS
P. R. QVIRITIVM VIATOR QVI COS. ET PR.
. . . APPARET DECVRIO CONLEGI FABRVM FERRARIVM &c.
3..
Tertius tabellē denarius, quin ad Italicorum coniurationem pertineat, dubitari
Lib. 1. bel. ciuil.
non potest; de qua cum alij scriptores meminerunt, tum etiam Appianus. Ex ea bellum exortum est, quod Italicum, Sociale, & Marsicum appellatum fuit,
Lib. 2. Lib. 1.
quodque Graece conscripsit L. Cornelius Sisenna. Italicorum autem duces a Velleio nominantur & Appiano. T. Afranius, C. Pontidius, Marius Egnatius, Q. Popedius Silo, C. Papius Mutilus, M. Lamponius, C. Indacilius, Herius Asinius, T. Vettius Cato, Pontius Telesinus, T. Herennius, A. Cluentius, Iuuentius, P. Praesentius, & P. Ventidius. Quorum conspiratio caesa porca, vt ex denario apparet, facta est, cuius immolatione foedera quoque ab antiquis fieri solita, in Veturia gente demonstrauimus, in qua feriundi
4..
foederis formulam ex Liuio descriptam adduximus.
Quartus denarius quid indicet ambiguum est, neque enim characteres agnosci possunt, nec facile dici cuinam sit tribuendum caput: Est tamen coniectura ad Italiam pertinere, eodem enim est filo atque ornatu cum superiori. Coloniam in domitas bello terras deductam arguit altera facies, boue procumbente atque ibi sedem & cubile sibi figente.
5..
Quintum denarium ab Imp. Galba cusum esse, ex
RENASCENTIS ROMAE
simulacro, vel vt in aliis est, resurgentis, quod in eo impressum est coniicere
Lib. 1. de re rustica.
possumus.
BONI
EVENTVS qui inter deos Consentes a Varrone numeratur, meminit Plinius qui scribit, Euphranorem eius dei signum fecisse dextra
Lib. 35. c. 11.
tenens pateram, sinistra spicam. Templum vero Boni Euentus fuisse prope thermas M. Agrippae, cuius reliquiae adhuc supersunt, inter omnes fere antiquitatis scriptores constat. In cuius fortasse refectione denarius hic siue a Galba, siue ab alio, vt populo missilium more spargeretur, cusus fuit.
6..
Sexto denario Herculis, vt videtur, caput signatum est, quem cum Samo
Lib. 4. de Ling. Lat
deo, siue Fidio eumdem esse satis demonstrant Varronis verba.
AElius Gallus, inquit, Dius Fidius dicebat Diouis filius, vt Graeci Διόσκουρον, Castorem: & putabant hunc esse Sancum ab Sabina lingua, & Herculem ab Graeca. His accedunt illa Sex. Pompeij. Propter viam, inquit, fit sacrificium, quod est proficiscendi gratia Herculi aut Samo, qui scilicet idem est deus. Et alibi.
Caecilia, inquit, vxor Tarquinij Prisci inuenisse existimatur, & immiscuisse
zonae
zonae suae, qua praecincta statua eius est in aede Sanci, qui Deus, Dius Fidius vocatur.
Herculem igitur, qui Sancus a Sabinis, & Deus Fidius, ex prolatis scriptorum testimoniis dicebatur, Sanctum a Romanis appellatum fuisse
Lib. 4.
tradit Dionysius, cum inquit; Τούτων ἐστὶ τῶν ὀρκίων μνημεῖον ἐν Ρώμῃ, κείμενον ἐν ἱερῷ Διὸς Περίνου, ὀν Ρωμαῖοι Σάγκτον καλοῦσι.
Hoc est, Eius iusiurandi monumentum est Romae positum in templo Dei Fidij, quem Romani Sanctum vocant. Cum Dionysio consentit vetus insciptio, quae Reate reperta est:
SANCTE
DE DECVMA VICTOR TIBEI LVCIVS MVNIVS DONVM
MORIBVS ANTIQVEIS PRO VSVRA HOC DARE SESE
VISVM ANIMO SVO PERFECIT TVA PACE ROGANS TE
COGENDEI DISSOLVENDEI TV VT FACILIA FAXSEIS
PERFICIAS DECVMAM VT FACIAT VERAE RATIONIS
PROQVE HOC ACQVE ALIEIS DONIS DES DIGNA MERENTI
Propert. lib. 4.
Sancte Pater solue, cui iam faciet aspera Iuno,
Sancte velis libro dexter inesse meo.
Hunc quoniam manibus purgarum sanxerat orbem,
Sic Sanctum Tatiae composuere Cures.
Cum autem triplici Sanctus hic nomine fuerit a Sabinis appellatus, Deus scilicet Fidius, Sancus & Semo, recte doctissimi quidam viri pro Semi pater
Lib. 4. Fastor.
apud Ouidium Semo pater, restituerunt: Ouidij versus sunt,
Quaerebam nonas Sanco, Fidione referrem,
An tibi Semo pater? tunc mihi Sancus ait.
Cuicumque ex illis dederis, ego munus habebo,
Nomina terna fero: sic voluere Cures.
Hunc igitur veteres donarunt aede Sabini,
Inque Quirinali constituere iugo.
Huic emendationi suffragatur Denarij titulus D. S. S. hoc est, Deus Fidius Semo Sancus, & antiqua inscriptio Romae nuper reperta in Insula Tiberina, cuius exemplum est,
SEMONI SANCO DEO FIDIO SACRVM
SEX. POMPEIVS SP. F. COL. MVSSIANVS
QVINQVENNALIS DECVR BIDENTALIS
DONVM DEDIT.
Lib. 8.
Liuius etiam sic inquit, Vitruuium in carcerem asseruari iussit, quoad Consul redisset, tum verberatum necari: aedes eius quae essent in Palatio, dirimendas, bona Semoni Sanco censuerunt consecranda: quodque aeui ex eis redactum est, ex eo aenei orbes facti, positi in sacello Sanci, versus aedem Quirini &c. Quod autem in Quirinali colle, vt Liuius tradit Sanci aedes fuerit, praeter
Lib. 6. de Ling. Lat.
Ouidij versus, quos supra adduxi, Varronis quoque verba haec testimonio nobis sunt.
Collis, inquit, Quirinalis vbi Quirini fanum, qui a Curetibus, qui cum T. Tatio, Curibus venerunt Romam, quod ibi habuerunt castra. Quod vocabulum coniunctarum regionum nomina obliterauit. Dictos enim colles plures apparet ex Argeorum sacrificiis, in quibus sic scriptum est;
Qq
collis salutaris quarticepsos aduersum est pila Naris, aedem Salutis. Collis Mutialis quinticepsos apud aedem dei Fidij in delubro, vbi aeditimus habere solet &c.
Sancus autem pro Sangus antiqua scribendi ratio fuit, qua cessit, pro gessit, & macistratus pro magistratus, scriptum in veteribus monumentis
7..
reperitur. Septimus tabellae denarius in quo Faustulus Pastor impressus est, cum pico aui, & prope stante cum infantibus lupa, a Sex. Pompeio Fostlo, vt opinor, cusus fuit. Quae vero ad eius explicationem pertinent, peti possunt ex gente Pompeia in Fostlorum familia, quae vt a Faustulo pastore cognomen se accepisse indicaret, denarios huiusmodi signauit, sed alterum adscripto familiae nomine, alterum nulla adiecta inscriptione. Caesare iam a Coniuratis interfecto, libertateque Reip. restituta, argenteum hunc quinarium a Caesaris Percussoribus cusum esse, & ludis Apollinaribus quos Brutus Praetor populo exhibuit, sparsum fuisse, ex Libertatis signata in eo imagine, coniicere facile possumus. Ex ancora vero & prora nauis, quae in altera Quinarij parte impressa est, populi Romani libertatem occiso Caesare non modo recuperatam, verum etiam confirmatam intelligimus pace ea, quam cum Antonio & Lepido, suadente ἀμνηστείαν Cicerone, Coniurati fecerunt.
INCERTA
AD
eam ipsam Antonij & Lepidi cum Coniuratis pacem indicandam non est dubium quin primus Denarius ab iisdem Conspiratoribus percussus fuerit, populoque Apollinaribus datus, quibus Accij Tragoedia Brutus recitata fuit. Pro pacis autem symbolo iunctis manibus & caduceo, antiquos vsos fuisse constat cum ex aliis denariis, tum & huius inscriptione
PAX ET LIBERTAS:
quiquidem titulus nulli magis, quam huic, quod diximus,
Lib. 1. Philipp.
ἀμνηστείας tempori conuenire videtur; in quo Cicero orationem in Senatu habuit, eam cuius facit his verbis mentionem.
Nec vero vsquam discedebam,
nec a Rep. deiiciebam oculos ex eo die, quo in aedem Telluris conuocati sumus, in quo templo quantum in me fuit, jeci fundamenta pacis, Atheniensiumque renouaui vetus exemplum, Graecum etiam verbum vsurpaui, quo tum in sedandis discordiis erat vsa ciuitas illa, atque omnium memoriam discordiarum obliuione sempiterna delendam censui, praeclara tum oratio M. Antonij, egregia etiam voluntas: pax denique per eum & per liberos eius cum praestantissimis ciuibus confirmata est &c.
Haec autem Ciceronis oratio, qua in
Lib. 44.
Senatu ἀμνησικακίαν suasit,
cuius mentionem facit Philippica
1. Graece exstat apud Dionem qui S. C. de obliuione praeteritorum malorum in Ciceronis sententiam facto, & de pacis conditionibus ita meminit, Σινέβησαν μ οὖν ἐφ οἷς περ ἐψήφιστο. οὐ μὲν τοὶ καὶ πρότερον οἱ ἐν τῷ Καπιτωλίῳ ὄντες κατέβησαν, πρὶν τὸν τε τοῦ Λεπίδου υἱὸν, καὶ τὸν τοῦ Αντωνίου ὀμήρων λόγῳ λαβεῖν. καὶ Βροῦτος μὲν πρὸς τὸν Λέπιδον, καὶ γὰρ ἐν γένει αὐτῷ ἦν κάτεισι Κάσσιος δὲ πρὸς τὸν Αντώνιων, ἐπ' ἀσφαλείᾳ.
Hoc est, Itaque pacem fecerunt iis, quibus conuenerant, conditionibus: neque tamen ante, hi, qui in Capitolio erant, descenderunt, quam Lepidi Antoniique filios obsides acceperunt: ita Brutus ad Lepidum propinquum suum descendit,
Lib. 2.
Cassius ad Antonium proposita securitate. Quo anno, inquit Velleius, id patrauere facinus Brutus & Cassius Praetores erant: D. Brutus Cos. des. hi vna cum coniurationis globo, stipati gladiatorum D. Bruti manu, Capitolium occupauere; cum Consul Antonius conuocato Senatu, cum iam Dolabella, quem substiturus sibi Caesar designauerat Consulem, fasces & insignia corripuisset consularia, velut pacis autor, liberos suos obsides in Capitolium misit, fidemque descendendi tuto interfectoribus Caesaris dedit; & illud decreti Atheniensium celeberrimum exemplum relatum a Cicerone obliuionis praeteritarum rerum, decreto patrum comprobatum est &c.
Corona in altera huius denarij parte impressa, quo pertineat, mihi quidem obscurum est: neque enim ob interfectum Caesarem, Bruto vel Cassio, vel alicui percussorum
2..
decretam fuisse quernam coronam legimus. Ex secundi tamen & tertij
3..
denarij qui parum inter se differunt inscriptione, quae est
SALVS GENERIS HVMANI,
quod hic idem titulus
C. CAESARIS DIVI F. IMP. III. VIRI R. P. C.
aureo Nummo inscriptus reperiatur, suspicari quispiam possit, hos quoque denarios in eiusdem Caesaris gratiam, Trium-Viratus tempore cusos esse; cui inter alios honores, quernam quoque coronam a S. P. Q. R.
Lib. 47.
tributam fuisse scribit Dio: Καὶ τὶ τοῦτο εἶπον, inquit, ὀπὸτε καὶ ἐκείνοις (τοῖς τρισὶν ἀνδρὰσι λέγω) ἄλλατε ὡς εὐεργέταις, καὶ σωτῆρσι τῆς πόλεως γεγονώσι, καὶ τοὺς στεφάνους τους̀ πολιτικους̀ ἐψηφὶσαντο. οὐ γὰρ ὅτι τινας̀ ἑφόνευον, αἰτίαν ἔχειν ἠξίουν, ἀλλ' ὅτι μὴ πλείονας, προσεπαινεῖσθαι ἢθελον.
Hoc est, Quamquam hic quod referre oportuit; cum Trium-Viris istis alios honores decreuerint, qui benefactoribus ac seruatoribus Vrbis tribui solebant, & coronas etiam ciuicas: neque enim ij culpandi, quod interfecissent aliquos, sed laudandi, quod non plures occidissent, sibi videbantur &c. Sed de ciuica corona, quae Augusto Ob Ciues Seruatos decreta fuit, quaeque in eius Nummis aereis & argenteis, adscripto titulo,
Val. Max. lib. 2. cap. 3. Dio lib. 53
OB CIVIS SERVATOS
impressa est, meminerunt plures Scriptores. Diuersa est autem ab ea, quae in quattuor huius tabellae denariis notata est, de qua liberum
Qq ij
nos vnicuique iudicium relinquimus statuendi, sit ne ad Caesaris, vt supra
Ouid. lib. 4. Fast & de Trist. lib. 3. eleg. 1.
diximus, interfectores referenda, an ad C. Caesarem Trium-Virum R. P. C.
4..
qui postea Augustus appellatus fuit
Quartus ad victoriam Philippensem pertinere videtur ob quam
MARTI VLTORI
aedem vouit & dicauit Augustus, vt ait
In Augusto cap. 29.
Suetonius; in qua barbaros quosdam iurare coëgit se mansuros in fide & pace quam peterent. Illum Senatus Populus Que Romanus quasi Ob Seruatos Ciues, quod innuit corona querna celebrauit hoc Nummo effigiem Dei prae se ferente, quod etiam si abesset inscriptio ex minaci gestu & gradu superbo atque infesto non vtique difficile est coniicere.
5..
Quintus quid indicet non ita clarum est. Sextus ad victoriam spectat quam Augustus
6..
apud Philippos, de Bruto & Cassio reportauit, in qua Cohortes Praetorianae egregiam praeter ceteras operam nauauerant.
ACILIA
AD ACILIAM
gentem reuocatur iste Nummus: fortassis ad eumdem
M. ACILIVM
pertinet qui vltimus in ea collocatus est. Quisnam ille sit admodum aubito, operam Octauiano Aug. dedisse verisimile est, cuius capiti carissimam Coniugem adiunxit & Patrem adoptiuum. Huius effigiem victoriola decorauit, capiti coronam imponente.
AEBVTIA
T
Ertius ille Nummus in gente
AEBVTIA
collocandus.
L. AEBVTIVS
apud Dionem, Consul nominatur; sed cum ad annum Vrbis
CCXC.
ab eo reuocetur, cum eo conuenire non potest. Ille autem cuius nullam mentionem inuenio, II Viri naualis officio sub Antonio functus est, cuius effigies in altera facie percussa est. Magistratum hunc declarat inscriptio: prora nauis insinuat
CORINTHI
nomen, Vrbis inter maritimas nobilissimae.
ANTONIA
R
Euocandus ille denarius ad octauum primae tabellae in gente
ANTONIA,
nihil addit praeter nomen
IMPERATORIS.
ARRIA
S
Ecundus nummus ad primum gontis
ARRIAE
pertinet. Quid indicent F. P. R. ignoro, nisi Foecialem Populi Romani: nec enim recedit ab ea coniectura partis auersae typus: nam Foecialis (hoc est eius qui pacis faciendae, bellique indicendi fidem faciebat, vt ait Varro) Faecialis inquam erat munus, faetam porcam cedere, faederi paciscundo, ob quam causam fortasse corona ex olea nexa, qua illos faedere feriundo redimiri solere non abhorret & hasta praeferrata ac praevsta quam solebant bello faciundo & indicendo in fines hostium, ac veluti inter vallum immittere, ferrum & ignem minitantes, cui rei satis conuenit accensi valli flammula haec quae eminet.
In Bruto.
QVINTVS ARRIVS
in primo nummo signatus, is est fortasse quem Cicero commemorat. Is vt indicat inscriptio
EX
Decreto Decurionum
II-VIR
QVinquennalis fuit, quamquam
Lib. 54.
Dio ad
XV-
Viros curam ludorum quinquennalium pertinere non obscure doceat.
Τοῖς πέντε καὶ δεκὰ ἀνδράσιν οἷς ἐκ περιτροπῆς ἡ διοίκησις τῆς πενταετηρίδος ἐπέβαλλεν.
potest conciliari, quod per vices duo ex XV. legerentur suis ludis curandis. De ludis quinquennalibus alias. Sed id eo fit quod quamquam ad XV-Viros haec cura pertineat, duo tantum ex his
ἐκ περιτροπῆς,
hoc est per ordinem hanc susciperent.
Qq iij
CASSIA
P
Ost sextum denarium secundae tabulae, hic Nummus in gente
CASSIA
collocandus. Quid velit ara, incertum est: vt &
M. AQVINVS LEG
atus cuiusnam sit gentis. Huius cognominis mentionem exstare memini apud Catullum,
--------
Caesios,
AQVINOS
Suffenum omnia colligam venena
Atque his suppliciis remunerabor.
CELIA
CELIVM
commemorat Plutarchus Antonij legatum
Αντώνιος μὲν τὸ δέξιον κέρας ἔχων καὶ Ποπλικόλας Κοίλιος δὲ τὸ ἀριστερὸν
hoc est, aspiciendum Antonius dextrum cornu cum Poblicola ducebat,
CELIVS
Sinistrum. Sitne ille dubitari potest. Hunc enim addicit Caesari Octauiano nomen Pietatis Augustae quod Liuiae a Nummorum peritis solet attribui. Fortassis ludos quinquennales Nummus ille spectat qui ob reditum Augusti, anno
DCCXXXVIII.
exhibiti sunt. Pietatem Liuiae in Augustum sic praedicat Suetonius, vt nihil magis: adeo vt laus in conuicium transeat; quippe quum ad lenocinia vsque & conditiones & deductiones demittere se non puduerit. Est autem cordus qui sero nascitur, apud Quinctilianum.
CLAVDIA
M
Arco Marcello, vt est in Epitoma, cognomen
AESERNINI
ideo fuit inditum quod ad AEsernium captus esset: Marcellus autem cognomen est
CLAVDIAE
gentis plebeiae: quasi bellicosus
ἀρσὸς
videtur enim a Marte deductum nomen.
CORNELIA
P
Ost primum tertiae tabulae in
CORNELIA
gente collocandus primus ille Nummus: Secundus autem post quintum quintae. Cuiusnam Deorum sit caput illud, admodum dubito: Aquila stans in fulmine Iouem satis aperte declarat. Nummus perrarus & exquisitae formae. Patris cognomen Diuo augusto adiunctum vix dici potest quam sit magnificum, sic enim gentis suae caput solebant appellare: ita apud Virgilium saepe Pater AEneas, & Pater Ascanius. Alterum, originem indicat Romae sub eo quasi renascentis.
CVRTIA
P
Ost secundum gentis
CVRTIAE
Nummum ille reiiciendus. Videtur ad saeculares ludos pertinere, quos in honorem Apollinis & Dianae exhiberi per saecula solitos
Qq iiij
nemo non nouit. Gentem
CVRTIAM
patriciam fuisse docet Liuius qui C. Curtium nominat Cos. anno
CCCVIII.
cum anno
CCCXXXXVII.
primus e plebe alter Cos. creari caeperit.
DOMITIA
V
Ltimus ille gentis
DOMITIAE
censendus est.
DVRMIA
Q
Vae ad hunc Nummum pertinent vel in gente
DVRMIA
dicta sunt vel per se patent.
FADIA
G
Entis
FADIAE
apud vnum Ciceronem, quodquidem sciam, memoria superest. Is initio secundae Philippicae
Q. FADIVM
nominat libertinum hominem.
H
Vnc aureum
DIVI IVLII
Nummum a Trajano Imp. restitut. docet inscriptio. Princeps hic optimus & Caesaris victorias prudentiamque populo Romano hocce stemmate commendabat, cum rara eiusmodi monumenta denuo reficienda curaret posteris communicanda. Ea enim Bruti, Cassij, caeterorumque Coniuratorum mens fuit vt quantum possent, tyranni Reipublicoeque oppressoris memoriam delerent. Et reuera rarissima sunt huius Imperatoris Numismata aut aurea aut aerea: argentea plura quidem supersunt, sed id metalli pretio debemus, quod auro quidem vilius sed aere pretiosius commode in scriniis & priuatis aedibus asseruabatur.
Q
Vod originem gentis ad Anteonem Herculis filium referret Antonius, ideo
L. REGVLVS IIII-VIR
Argento Publico Feriundo eius imaginem expressit in clypeo, cui figura sedens innititur, nisi forte Alexandrum refert ille vultus. Nam vt Alexander sic & Antonius Bacchum est imitatus, non modo compotationibus sed & virtute bellica, & domandarum gentium libidine. Inde Δόζνδοθ γεὸν se apud Plutarchum appellauit.
MAECILIVS
ille iam est in gente
MAECILIA
commemoratus. Altera facies ad Augustum pertinet, quem magnificentissime victoria coronat.
DE PETRONIO TVRPILIANO III
-
Viro alias vt saepe dictum est. Cytharae typus saeculares ludos respicit, qui sub Augusto quintum exhibiti sunt.
Q
Vantum Iulij Caesaris gloriae studuerit Traianus, docet is nummus
RVBRIAE
gentis: alterum eiusdem gentis ab eodem restitutum vidimus. Ij forsan eo animo sunt cusi vt clementiae Caesaris erga
RVBRIVM
exstaret monumentum: is enim a Pompeianis partibus stans, Corfinij captus cum Domitio aliisve, a Caesare humanissime liberatus ac dimissus est. Hunc monumenta restituendi morem Titus, Domitianus, Trajanus cum Gallieno, Imperatores pene vni tenuerunt.
Pagina 4. vers. 10.
In eamdem sententiam venit Onuphrius Panuinius, in Ciuitate Romana.
Pag. 13. v. 3. a fine.
In octauo nummo qui quinarius est, nihil a septimo diuersum cernitur, praeter Pacis typum: quam toto terrarum orbi Iulius Caesar deuictis hostibus dederat. Additam s litteram animaduertant Grammatici, facit enim ad antiquam scribendi rationem.
Pag. 33. v. 28.
Typus ille alio &, vt arbitror, felicius traduci potest. Pompeio, capite truncato, Ptolomaei Regis milites annulum detraxere: in hoc, inquit Plutarchus, sculptus leo gladium tenens. Vtrumque Iulio Caesari oblatum est: illacrymauit muneri jam bonus socer factus, Percussores occidi iussit. Hic fortassis annulus M. Antonio à Caesare Romam missus & ei ex parte heredi relictus in Nummo rarissimo excusus cernitur, quem obsignandae necessitudini cum D. Imperatore in plebem sparsisse Antonium iam III-Virum R. P. C. credibile est, cuius memoriam omnibus artibus populo Romano commendauerat, sibi huius fauorem quaerens.
Pag. 34. versu vltimo.
Num ad
APVLEIAM
referatur secundus is nummus incertum est:
ATILIVM
enim referant caracteres vel Apuleium, nullus forsan ausus fuerit affirmare: Apuleiae genti adiunxi quod nota cum priori similis videatur.
Aurel. Victor. de Viris Illustr.
Pag. 88. v. 2. a fine.
L. CORNELIVS SVLLA
cum puer a nutrice ferretur, mulier obuia, salue, inquit, puer Tibi & Reipublicae
FELIX.
Mario Praeneste interfecto,
FELICEM
se edicto appellauit.
Pag. 149. v. 12.
Quartus denarius extra ordinem ideo positus est, quod caeteris typis mandatis ad nos e cimeliarchio Regio peruenerit: is a M. Bruto Caesaris interfectore percussus est: id indicant Libertatis typus & stemma quod praebet pileus: Pugiones ij sunt quibus Caesar est occisus; atque inde
LIBERTAS
Populi Romani
RESTIT
uta est: vt elegans exquisitissimaque inscriptio docet.
Pap. 171. post vltimum versum.
Rarissima haec vltimo duo Numisinata quid indicent ambiguum est. Alijs enim placet Trium - Virorum hic facies esse notatas: ei coniecturae fauet corona capiti medio imposita & inscriptio
III-VIR,
quam Trium-Virorum esse explicant. Sed quorsum laurea extremo Numismati triumphantium more apposita, Veneris imago in vltimo Nummo, atque Augusti nomen quod à Caesare Octauiano nonnisi post Actiacam victoriam sumptum est. Satius existimarem Venerem ad Iuliorum gentem referri, cuius cum Anchise caput erat & ordinarium symbolum. Tria capita & Caium & Lucium Caesares cum Augusto auo, vel cum Liuia Aug. vxore referunt, vel eamdem Liuiam cum Tiberio qui postea Imperator dictus est, & Druso. Nummum hunc ab eodem
C. MARIO PRO III-VIRO
in gloriam Imperatoris cusum esse probabilior est suspicio.
Pag. 191. post vltimum versum.
Quod vero sub ariete currente scriptum est
ET.
Δ.
hoc est,
ἔτει τετάρτῳ
quartum annum praefecturae videtur innuere.
Pag. 243. v. 3. a fine.
Nihil in quarto Nummo legitur praeter restitutionem, quod in tertio nummo non fuerit demonstratum.
Rr
ACILIA
familia plebeia, sed nobilis consulatibus quinque, & triumpho vno ante Imperatores fuit, neque postea minus floruit. Vigente republica eius stirpes duae Glabrionum, & Balborum: consulares ambae fuerunt. Primus Glabrionum M'. Acilius C. F. L. N. consul fuit an.
DLXII.
& Proconsule triumphauit de AEtolis, & rege Syriae Antiocho anno proximo. Eius filius Manius consul suffectus L. Postumio Albino anno fere
D C.
Hic auus vel proauus M'. Glabrionis fuit, apud quem Praetorem de repetundis cognoscentem Cicero C. Verrem accusauit, eique in memoriam redigit legis paternae Aciliae, auique materni P. Sceuulae, ac soceri M. Scauri. Asconius in Verr. II. & pro Scauro. Hic M'. Acilius M'. F. M'. N. Consul fuit an.
DCLXXXVI.
cum C. Pisone Frugi. Ex AEmilia vxore liberos procreauit. Balborum primus M'. Acilius L. F. K. N. consul fuit anno
DCIII.
cum T. Quinctio. T. F. Flaminino. Eius filius Manius post sex, & triginta annos cum C. Catone. Sub Imperatoribus patricij Glabriones sex Consules fuerunt, Auiolae tres, Rufus, Faustinus, Seuerus singulares. Glabrionum primus sub Domitiano consulatum cum M. Vlpio Traiano, qui postea Imp. dictus est, cepit, in eo occisus est an.
DCCCXLIII.
Alter illius, vt creditur filius, cum paterno Manij praenomine cos. fuit cum C. Bellicio Torquato an.
XXXIII.
post patrem sub Hadriano Imp. Tertius sub Pio Antonino Sex. Acilius Glabrio cum C. Valerio Omollo Veriano Cos. an.
DCCCCIV.
Quartus Manius bis consul fuit, sed alterius anni tempus ignotum; atque ideo suffectum fuisse credendum est, iterum consul fuit collega Commodi Imp. in quincto consulatu an.
CCIƆXXXIIX.
Hic ille est, quem Pertinax dignum imperio orbis terrarum iudicabat, quem omnium patriciorum nobilissimum esse dicebat: originemque generis ab AEnea Veneris filio duxisse. Hunc quidem Manij filium, Manij nepotem esse credendum est, patrem vero fuisse Acilij Faustini Consularis duo tituli duarum clarissimarum feminarum significant. Quinctus M'. Glabrio cum M. Valerio Maximo, iterum sub Valeriano, & Gallieno Impp. anno
CIƆVIII.
illius, vt arbitror nepos fuit. Vltimus Anicius Acilius Glabrio Faustus collega Theodosij Iun. in
XVI.
consulatu an.
CIƆCXXCIX.
Christi
CCCCXXXVII.
Hic etiam sub Honorio, & Theodosio praefectus vrbis fuit. Hic videtur in Aniciorum nobilem quoque familiam insertus vtriusque nomina vsurpasse. Auiolarum primus collega in consulatu Q Asinij Marcelli, sub quibus Ti. Claudius Imp. mortuus est, an.
DCCCVI.
Hunc memoriae proditum est in rogo positum se viuum comburi ostendisse, sed subuenirinon potuisse, vt Plin. lib.
VI.
Val. Max. lib.
I.
referunt. Alter eius, vt credibile est, nepos sub Hadriano Imp. consul fuit cum C. Corellio Pansa an.
DCCCLXXIIII.
Tertius huius fortasse filius cum M. Antonio Gordiano Imp. Cos. an.
DCCCCI.
Quartus Rufus Acilius ante hos duos non ordinarius, sed suffectus Cos. fuit ex Cal. Iul. sub Traiano Imp. cum C. Caecilio Classico, vt Plinius minor in epistola quadam refert, an.
DCCCLIV.
Fortasse is est, cuius titulus exstat Panhormi
L. ACILIO. L. F. Q. N. RVFO
Faustinus Glabrionis bis consulis filius, atque Glabrionis senioris nepos, vt diximus, consul fuit sub Seuero cum C. Caesonio Macro Rufiniano an.
DCCCCLXII.
Huius filius C. Acilius, filia Acilia Maniliola, neptis ex filid Acilia Gauinia Praestana. Seuerus Acilius Cos. sub Constantino Imp. fuit cum Fl. Iunio Rufino anno
CIƆLXXIV.
& post alterum annum Praef. vrbi. De Fausto diximus, cum de Glabrione vltimo dictum est.
AELIA
familia, siue Ailia plebeia, sed non ignobilis multis ex ea consularibus viris, & duobus censoriis, ac duobus, qui Magistri Equitum fuere. Antiquiores cognomento Paiti, siue Paeti dicti, deinde Cati, Tuberones, Ligures, Lamiae vigente libertate. Postea ex eadem Imperatores fuerunt P. AElius Hadrianus, T. AElius Antoninus Pius, L. AElius Aurelius Commodus, Caesar vero tantum L. AElius Hadriani filius, L. Aurelij Veri Imp. pater. Paetos consules quinque, censores duos, Magistros Equitum item duos ante C. Caesaris Dictaturam fuisse video. Nam primus P. Ailius Paitus Cos. fuit cum C. Sulpicio Longo anno
CDXVI.
eius filius P. Paitus Magister Equitum fuit Q. Fabio Ambusto Dictatori comitiorum caussa, sed vitio facti abdicarunt, & in eorum locum facti sunt M. AEmilius Barbula dict. L. Valerius Potitus Flaccus
II.
Mag. Eq. quo anno Caudina nota inusta est Ti. Veturio Caluino
II.
Sp. Posthumio Regillensi Albino
II.
Coss. an.
CDXXXII.
Post annos
XXXV.
C. Paitus Cos. fuit cum M. Valerio Maximo Potito, quo anno plebs in Ianiculum secessit: quam Q. Hortensius Dictator placauit. Postea P. Ailius Q. F. Q. N. Paitus Magister Equitum fuit C. Seruilio Dictatore an.
DLI.
Comitiorum habendorum caussa, quibus comitiis consules creati sunt Cn. Cornelius Lentulus, & P. Ailius, Q. F. P. N. Paitus. Fuit hic iurisperitus, & frater eius Sextus, quam scientiam Tuberones quoque illustrarunt. Nec Mucia familia plures iurisconsultos habuit, quam AElia. Censores quoque ambo fratres fuerunt, Publius collega P. Scipionis Africani post biennium, quam consul ipse fuerat, Sextus sequenti lustro cum C. Cornelio Cethego; lustrumque fecere
XLVI. & XLVII.
Sextus consul fuerat cum T. Quinctio Flaminino an.
DLV.
Hic ille est, qui primus Catus appellatus est, de quo Ennius,
Egregie cordatus homo Catus AElius Sextus.
DXXCVI.
Hunc sunt, qui existiment primum Tuberonem appellatum L. AEmilij Paulli, qui hoc anno triumphauit Proconsule ex Macedonia, & rege Persa, generum. Memoriaeque proditum est, sexdecim AElios in vna domuncula habitasse, vbi postea Mariana monumenta fuerunt, vnum eos in agro ▼ eiente fundum aluisse, vnum eis in circo spectaculi locum fuisse. nullum apud eos argenti scrupulum ante, quam Paullus genero ex praeda quinque pondo donasset. Natus ex his est Publius Tubero, & Q. Tubero ille Stoicus, qui in Triumviratu iudicauit contra auunculi sui minoris Africani testimonium: quique rogatus a Q. Fabio Maximo consobrino suo,
Rr ij
cum epulum Africani mortui nomine populo daret, vt triclinium sterneret, pelliculis haedinis lectulos Punicanos strauit, & exposuit vasa Samia, vt Cicero auctor est. Quibus rebus vir integerrimus, atque eruditissimus, & L. Paulli nepos in Praeturae petitione repulsam tulit. Hic iuris quoque ciuilis peritissimus fuit, & alius Q Tubero, qui Ligarium accusauit, nec obtinuit apud C. Caesarem. Nam cum pater eius L. Tubero Africam ex Senatus decreto obtinere deberet, a P. Attio Varro, & Q Ligario prohibitus est, qui nec aquam haurire, nec filium affectum valetudine in terram exponere passi sunt. Extat ea de re Ciceronis Ligariana oratio, qui initio orationis propinquum suum Q. Tuberonem appellat. Hic doctissimus fuit non solum iuris publici, & priuati, sed totius antiquitatis, librosque plurimos reliquit, sed propter antiquorum verborum vsurpationem parum gratos. Fuit autem patricius, vt Pomponius asserit, & ex Sulpicia Seruij filia, qui princeps iuris consultorum eo tempore fuit, matrem Cai Cassij Longini iuris etiam consulti doctissimi suscepit. Sed haec posteriora sunt. Redeo ad superiora tempora libertatis reip. Romanae.
Ligurem Consularem vnum reperio P. AElium P. F. P. N. qui cum C. Popillio P. F. P. N. Laenate consul fuit anno
DXXCI.
notatumque est tum primum ambos Coss. plebeios fuisse. Haec de consularibus AEliis. Apud Liuium autem legi quemdam P. AElium Quaestorem anno
CCCXLIV.
necnon apud Plinium Thurinos C. AElium Tr. Pl. statua, & corona aurea donasse, quod legem pertulisset in Stennium Statilium Lucanum, qui Thurinos bis infestauerat. Sub Imperatoribus quattuor ante Hadrianum Augustum consules video cognominibus inter se distinctos. Q. Tuberonem, L. Lamiam, Sex. Catum, & L. Seianum: tres primos sub Augusto, vltimum sub Ti. Caesare. Tubero, cum a Dione Q. F. dicatur, non is est, de quo antea diximus, Q. Tubero L. F. sed eius filius, quamuis Pomponius eumdem esse videatur affirmare. Fuit quidem certe Cos. cum Paullo Fabio Q. F. Maximo anno
DCCXLII.
At L. Lamia L. F. Cos. fuit cum M. Seruilio M. F. Gemino post
XIII.
annos, quam superiores. Lamias a Lamo dictos, qui Formias condidit, Horatius auctor est, eosque & vetustos, & nobiles appellat. Cicero L. Lamiam equitem Rom. prodidit in exilium missum a Gabinio Cos. quod Ciceroni faueret. eumdem Ciceronis cadauer, vel cineres sepulcro condidisse traditum est carminibus non ineruditis. Val. Maximus libro I. cap.
VIII.
& Plin. lib.
VII.
cap.
LII.
memoriae prodiderunt L. Lamiam virum Praetorium vocem in rogo edidisse, & C. AElium Tuberonem Praetura functum a rogo relatum. Sex AElius Q. F. Catus, ab illo cordato viro Cato AElio, vt Ennius scripsit, ducens originem successor Lamiae fuit, cum C. Sentio C. F. Saturnino. Ab his lex AElia Sentia perlata est auctore Augusto. Vltimus L. AElius Seianus L. Seij Strabonis equitis Rom. filius temporibus Ti. Caesaris plurimum potuit. natus Volsiniis, Praefectus praetorio fuit, & consulatum adeptus est, quo anno Tiberius quinctum consulatum solus cepit; sed post mensem Seianum collegam asciuit, anno
DCCLXXXIII.
ex vxore Apicata tres liberos habuit; sed is cum liberis oppressus est, coniurasse aduersus Imp. conuictus. Auunculum habuit Iunium Blaesum
Procos. Africae. P. AElius T. F. T. N. Hadrianus Italicensibus parentibus natus, qui ex Hadria Scipionum tempore in Hispaniam migrarunt. Eius pater Hadrianus Afer consobrinus Traiani Imp. auus Marillinus primus in eius familia senator, vt AElius Spartianus refert. Ante imperium Cos. suffectus ex Kal. Iul. cum L. Publilio Celso anno
DCCCLXI.
Iterum ac tertio consul initio principatus, quem adoptione vera, vel ficta moriente Traiano suscepit, Vlpiae familiae nomen recusasse videtur: Traiani cognomen vsurpasse: filios, atque libertos AElios appellauisse. Extant plerique tituli libertorum Hadriani; qui
P. AELII AVG. LIB.
notantur: vt Antonij Pij liberti,
T. AELII. AVG. L.
Colonias quoque AElias dictas constat, aliasque vrbes restauratas; in quibus Hierosolymorum vrbs AElia Capitolina dicta deinceps est. Tribuniciam potestatem semel, ac vicies suscepit, Imperator bis appellatus est; ceterosque titulos viuus obtinuit, & post mortem Diuus Hadrianus dictus. Filius adoptauit L. Ceionium L. F. L. N. Commodum Verum, qui postea L. AElius Caesar appellatus fuit, & T. Aurelium Fuluium Boionium Antoninum, qui postea Imp. Caesar T. AElius Antoninus Pius dictus est. L. AElius ante adoptionem consul fuit cum Sex. Vetuleno Ciuica Pompeiano anno
DCCCXXCIIX.
eodemque anno adoptatus nomen mutauit, & Tribuniciam potestatem accepit, & consul iterum designatus in proximum annum est. Ipsis vero Kalend. Ian. mortuus est Cos.
II. TR. POT. II.
Filium reliquit L. Ceionium Commodum, qui a T. Antonino adoptatus L. Aurelius Verus appellatus est, & cum fratre adoptiuo M. Aurelio Antonino, eodemque socero suo imperium obtinuit. Hi vero secuti sunt Aurelij nomen: propterea quod Pius ex ea familia fuerit; quamuis adoptione Hadriani in AEliam translatus sit. Summo quidem certe iure omnes hi in Cocceiam familiam erant inserendi. Nam Cocceius Nerua Vlpium Traianum, Vlpius AElium Hadrianum, AElius Ceionium Commodum, & Aurelium Antoninum, Aurelius Annium Verum, & Ceionium Commodum adoptauit. T. Antoninus Pius consul quater fuit, Tribuniciam potestatem quater & vicies accepit, Imperator bis appellatus est. Faustinam filiam Marco filio adoptiuo coniunxit, ex his L. Commodus natus est, qui patre viuo Augustus appellatus, & post eius mortem paternas, & auitas virtutes non est imitatus. Hunc video, & L. AElium, & M. Aurelium, & L. AElium Aurelium dictum esse. Consul septies fuit, Trib. Pot.
XVIIII.
Imp.
VIII.
Post hos Imperatores tres tantum AElios consules inuenio: C. AElium, siue Allium C. F. Fuscianum, qui sub eodem Commodo consul fuit cum Dullio Silano anno
DCCCCXL.
& Q. AElium vel Allium Maximum, collegam M. Flauij M. F. Apri post annos
XIX.
sub Seuero, & Antonino, nec non AElium Scorpianum consulem suffectum ex Kalend. Iul. anno
CIƆXXIIX.
sub Floriano Imp.
AEMILIA
siue Aimilia familia patricia clarissima fuit, ab ipsis initiis libertatis Reip. Rom. ad Augusti tempora multis illustribus viris domi militiaeq;
Rr iij
IV..
decorata Pontificatu maximo, Dictaturis, Triumphis, Principatibus Senatus, Censuris, Consulatibus, Magisteriis Equitum, & Tribunatibus Militum consulari potestate, & Triumviratu reipublicae constituendae, ita saepe vt paucae eam numero vincant, exornata est. Diuiditur in has quinque praecipuas stirpes, quae cognominibus distinguuntur, Mamercinorum, Barbularum, Paullorum, Paporum, Lepidorum. Sunt etiam aliae singulares, aut rarae, ex quibus vnus aut alter consul fuit, vt Regillorum & Scaurorum, de quibus posterius dicemus. Mamercini nouem obtinuerunt consulatus
XII.
Dictaturas v. Tribunatus Militares cum consulari potestate
IX.
Magisteria
I..
Equitum
III.
Triumphos
III.
Nam primus L. Aimilius Mamerci filius ter consul fuit primo cum Kaesone Fabio K. F. Vibulano anno
CCLXVIIII.
deinde sexto anno cum C. Seruilio Structo Ahala, tertio postannos quinque
II..
cum Vopisco Iulio Iulo. Huius Lucij filius Tiberius Mamercinus bis consul fuit, prius anno tertio post vltimum patris consulatum cum L. Valerio
III..
Voluso Potito
II.
posterius cum Q. Fabio Vibulano anno
CCXXCVI.
Tertius Mamercus fuit M. F. Lucij ter consulis, vt suspicor, nepos. Hic ter Dictator fuit, ac bis triumphauit. Tribunus antea Militum fuerat anno
CCCXV.
cum L. Quinctio Cincinnato, & L. Iulio Iulo. Anno proximo Dictator de Fidenatibus Idib. Sept. triumphauit. Ac tertio postea anno iterum Dictator rei gerundae caussa fuit. Post vndecim vero annos iterum triumphauit Dictator tertium de Veientibus & Fidenatibus. Quaestor biennio antea fuerat, hoc est
IIII..
anno
CCCXXV.
Mamerci filius Manius ter Tribunus militum fuit post consulatum, quem gessit anno
CCCXLIII.
cum C. Valerio Potito Voluso. Namque quinquennio post cum aliis quinque patriciis, & anno
CCCL.
iterum cum totidem, ac biennio proximo, cum totidem collegis patriciis tertio
V. VI..
Tribunatum gessit. Hunc aperte Verrius Flaccus M'. Aimilium, Mam. F. M. N. Mamercinum in fastis notat. At C. Mamercinus, qui bis Tribunus Militum, & M. Mamercinus, qui semel creati sunt, ille annis
CCCLIX. & CCCLXII.
hic hoc eodem postremo relato anno: quibus parentibus ortifuerint, nullum habemus
VII..
auctorem. Mihi probabile videtur, Manij fratres fuisse. Septimus Mamercinus quinquies Tribunus Militum, bis Consul, semel Magister Equitum creatus est. Hunc L. Aimilium L. F. appellatum video, adderem libens Mam. N. Primus Tribunatus actus est anno sequenti post captam Vrbem a Gallis, hoc est anno
CCCLXIV.
Secundus biennio post primum, tertius quadriennio post alterum, quartus continuatus est post tertium, inter quartum, & quinctum anni quattuor medij interfuerũt. Post hos magistratus ob maximas contentiones plebis cum patribus de plebeio consule M Furius Camillus
IV.
Dictator dictus L. Aimilium Magistrum Equitum fecit, sed ambo re infecta abdicarunt, fuit is annus
C CCLXXXV.
Tandem biennio post pacata seditione primus L. Sextius plebeius, qui diu Tribunus plebis fuerat, Consul collegam habuit ex patribus eumdem L. Mamercinum. Iterum consul fuit post annos
IIX..
tres cum
CN.
Genucio Auentinensi. Huius filius L. Aimilius aperte a Verrio L. F. L. N. Mamercinus Priuernas appellatur. Bis Dictator, bis Magister Equitum, & bis Consul fuit, & in secundo consulatu triumphauit
de Priuernatibus, vnde cognomen accepit Kal. Mart. an. CDXXIV. cum collega C. Plautio P. F. Deciano Hypsaeo. Magister Equitum fuit C. Iulio Iulo Dictatore in castris nouo more dicto an. CDI. Iterum decennio post M. Valerio Coruo Dictatori. & anno sequenti consulatum gessit cum C. Plautio C.F. Vennone II. Dictator comitiorum habendorum caussa an. CDXIIX. Magistrum Equitum dixit Q. Publilium Philonem plebeium. Iterum Dictator rei gerundae caussa Magistrum Equit. habuit L. Fuluium Curuum item plebeium anno CDXXXVII.
IX..
Postremus Mamercinus Tiberij praenomine, quo nemo alius vsus est, quod meminerim, ex hac familia: Consul fuit cum Q. Pubhlio Philone anno
CDXIV
. eius parentes ignorantur. Possumus hunc suspicari esse Priuernatis fratrem.
II..
Barbulae quattuor, totidem Consulatus, Dictaturam vnam, triumphos
I..
duos consecuti sunt. Primus M. Aimilius Q.F.L.N. Dictator fuit comitiorum habendorum caussa an.
CDXXXII
. quo anno turpis Caudina pax inita fuit. Magistrum Equitum dixit L. Valerium Potitum Flaccum II. Hunc quidam M.F. appellant, sed ego titulum sequor, & denarium, in quo M. Aimilius Q. F.
II..
Barbula consul fuisse dicitur: annum tamen consulatus nondum reperi. Huius frater Q. Aimilius a Verrio Q.F.L.N. appellatur. Consul fuit quadriennio post cum C. Iunio Bubulco Bruto: eumdem collegam habuit tertium consulem in secundo consulatu anno
CDXLII
. Amboque eodem mense triumpharunt,
III..
Brutus Nonis Sextil. de Samnitibus, Barbula Idibus de Etrusceis. Secutus est L. Barbula Q.F.Q.N. Cos. anno primo belli Tarentini, cuius collega fuit Q. Marcius Philippus. Amboque triumpharunt: Philippus eodem anno de Etrusceis, Barbula proximo anno Proconsule de Tarentineis, Samnitibus, &
IV..
Sallentineis VI. Idus Quinctil. an. CDLXXIII. Quartus fuit M. Aimilius, quem Verrius L.F.Q.N. notat Consulem cum M. Iunio Pera an.
DXXIII
. Hic fortasle est in denario Q F. dictus, conuenit enim praenomen. Nec displiceret, vt hunc Q.F.L.N. appellaremus; vt tempora consulatuum quadrarenta ptius. Haec de Barbulis.
III..
Paullorum gens quattuor habuit veteres insignes viros, qui consulatum sexies, Magisterium Equitum semel: Censorium honorem item semel, & triumphos quinque sunt consecuti. Post annum septingentesimum quattuor reperio Paullos Consulares, ex quibus vnus censorius fuit. Sed hi inter Lepidos erunt referendi, nam vtrumque nomen vsurparunt, vno excepto L. Emilio
I..
M.F. qui Consul fuit cum C. Claudio C.F. Marcello anno
DCCIII
. Primus igitur M. Aimilius L. F. L. N. Paullus Consul fuit cum M. Liuio Dentre an.
CDLI
. & sequenti anno Magister Equitum Q. Fabio Maximo Rulliano
II..
Dictatore iterum rei gerundae caussa. Huius filius Marcus Consulatum gessit cum Ser. Fuluio Paetino Nobiliore: amboque anno proximo Proconsulibus de Cossurensibus & Poeneis nauales triumphos egerunt: Nobilior XIII. Kal. Febr.
III..
Paullos XII. Kal. an. CDXCIX. decimo anno belli Punici primi. Tertius fuit L. Paullus superioris filius. Hic Consul fuit cum M. Liuio Salinatore an. DXXXIV. vterque in consulatu de Illurieis triumphauit. Sed ambo postea accusati, Salinatorque solus damnatus est. Iterum consul triennio post, qui tertius annus
fuit belli Punicisecundi propter collegAe C. Terentij Varronis temeritatem in
IV..
Cannensi pugna occisus est. Filium reliquit L. AEmilium clarissimum virum, qui ter triumphauit, bis Consul & Censor, & Augur fuit. Namque ante consulatum Propraetore triumphauit ex Hispania an.
DLXIV
. post septem annos consul fuit cum Cn. BAebio Tamphilo, & anno proximo iterum triumphauit de Liguribus Ingauneis. Iterum consul an.
DXXCV
. cum C. Licinio Crasso fuit. Persem vltimum Macedonum Regem praelio vicit, atque captiuum cum liberis in triumpho duxit, quem triduo egit quarto, tertio, & pridie Kal. Decemb. Proconsule anno proximo. Eodem tempore duos filios amisit, quos sui nominis, & familiae heredes relinquere cogitabat. Nam duos maiores alterum P. Cornelio Scipioni Africani maioris, & AEmiliae sororis filio in adoptionem dedit, qui postea Africanus minor, Carthagine diruta, appellatus est; alterum Q. Fabio Maximo quinquies consuli. Itaque alter dictus est P. Cornelius P.F. Scipio AEmilianus, cuius liberos nullos exstitisse meminimus, alter Q. Fabius Q. F. Maximus AEmilianus, a quo plures Fabij exstiterunt. Filias reliquit tres, ex quibus vna Q. AElio Tuberoni, altera M. Catoni Liciniano M. Catonis Censorij filio nupsit, ex quibus liberi nati sunt. Mater horum omnium Papiria fuit C. Papirij Masonis consularis, & triumphalis viri filia. Censuram denique Paullus obtinuit anno tertio post triumphum cum Q. Marcio Philippo, lustrumque fecerunt LIII.
IV..
Paporum gens duos habuit clarissimos viros, quorum alter consul bis, & censor; alter etiam censorius, & triumphalis, ac consularis fuit. Ante hos a Liuio M. AEmilius Papus Dictator refertur, quem nos Barbulam appellauimus, alios annales secuti. Sed sine controuersia Q. Aimilius Papus consul fuit cum C. Fabricio Luscino anno proximo ante bellum Tarentinum, quod L. Aimilio Barbula, & Q. Marcio Philippo Coss. inchoatum est anno CDLXXII. Secundum consulatum, & censuram cum eodem collega egit anno
CDLXXV
. &
CDLXXIIX
. lustrum fecerunt XXXIII. Post hunc L. Aimilius Q.F. L.N. post illius censurae annum consul fuit cum C. Atilio Regulo anno primo belli Gallici Cisalpini, & de Galleis triumphum egit III. Nonas Mart. in consulatu. Censor fuit cum C. Flaminio anno
DXXXIII
. qui circo Flaminio, & viae Flaminiae nomen reliquit. Paporum cognomen videtur ex eo sumptum, quod papi carduorum flores sint, vt ait Festus, de quibus Lucsetius,
Vestem, nec plumas auium, paposque volantes.
V..
Ad Lepidorum stirpem ventum est, ex qua decem ad M. Lepidum Triumvirum, post eum ad obitum Augusti septem insignes magistratus, honores, ac sacerdotia obtinuerunt. Duo Pontifices Maximi fuerunt, vnus semel, alter sex lustris Princeps Senatus, vnus Triumvir bis reip. constituendae, vnus Magister Equitum bis, Censores tres, duo triumphales, ex quibus alter bis, vnus triumphalia ornamenta accepit. Consules XV. consulatus obtinuere
I..
XVIII
. ex quibus III. tantum suffectorum fuerunt. Primus M. Lepidus
II..
cos. fuit cum C. Claudio Canina anno
CDLXVIII
. Alter Marcus Marci filins Marcinepos, quem Liuius ait bis consulem, atque Augurem fuisse, ac patrem
Marci,
Marci Lucij, & Quincti Lepidorum, consul fuit cum M. Poblicio Malleolo anno
DXXI
. Iterum consul cum M. Valerio Laeuino post duodecim annos, quo anno L. Veturius Philo, & C. Lutatius Catulus vitio facti abdicarunt,
III..
vt quidam scripserunt. Tertius Marcus superioris filius indolis suae specimen praetextatus dedit, qui annos natus
XV
. hostem occidit, ciuem seruauit, quamobrem statua ei statuta est in Capitolio, quod Valerius Maximus refert, & de ea re denarius exstat cum his litteris M. LEPIDVS. AN. XV. PR. H.O.C.S. Alter quoque denarius insignem honorem habitum eidé M. Lepido significat, cuius multi meminerunt, vt cum Ptolemaeus Rex tutorem filio suo populum Rom. reliquisset; Lepidus hic, qui Pontifex Maximus, ac bis consul fuit, ad Regis pueri tutelam gerendam Alexandream missus sit. Primum consulatum gessit cum C. Flaminio C.F. anno
DLXVI
. Pontifcx Maximus octauo postea anno in locum C. Seruilij Gemini factus est, item censor eodem anno cum M. Fuluio Nobiliore, cum quo inimicitias gesserat, quas reip. caussa censor designatus deposuit, lustrum fecerunt L. & ipse Lepidus princeps senatus dictus est. Iterum consul cum P. Mucio Scaeuula, de Liguribus triumphauit anno
DLXXVIII
. Hic sex lustris princeps senatus lectus est. Sexti censores fuere M. Valerius Messala, C. Cassius Longinus, qui lustrum LV. fecerunt
IV..
anno
DXCIX
. M. Lepidus mortuus est anno postea tertio, aut quarto. Quartus M. Lepidus M'. F. M'. N. fuit, ac consul anno
DXCV
. cum C. Popillio
V..
Laenate II. Quinctus M. Lepidus, Porcina dictus est, principis Lepidi filius.
VI..
Consul autem fuit anno
DCXVI
. cum C. Hostilio Mancino. Sextus Mamerci praenomine superioris, vt creditur, frater vndecimo postea anno consul fuit cum L. Aurelio Oreste, quo tempore quarti ludi saeculares facti sunt, vt
VII..
plures scripserunt. Septimus M. Aimilius Q. F. M. N. Lepidus a Verrio appellatur, consul autem fuit cum Q. Lutatio Catulo, Sullaeque & Catuli aduersarius exstitit in consulatu anno
DCLXXV
. Hunc esse arbitror Triumviri patrem, quem pronepotem principis senatus fuisse Cicero auctor est. Erit
VIII..
igitur hic Porcinae nepos. Octauus Mamercus Aimilius Mam. F. M. N. Lepidus Liuianus, qui D. Liuij Drusi filius fuisse dicitur, adoptatus a Mamerco principis Lepidi filio. Consul autem fuit anno post superiorem cum Cn. Octauio. Censor post consulatum anno
XVI
. cum P. Seruilio Isaurico fuit, lustrum fecerunt
LXIX
. & proximo lustro princeps senatus lectus est anno
DCXCIIX
. Adhunc, eiusve liberos pertinet denarius ita inscriptus
IX..
M. MAMERC. LEPIDVS LIVIANVS.
Nonus M'. Lepidus, qui cum L. Volcatio Tullo consul fuit anno
DCXXCVII
. Huius parentes ignorantur. Verisimile est ab eo, quem quarto loco retulimus, originem traxisse
X..
peruenimus ad M. Lepidum Triumvirum, qui a M. Verrio M. F. Q. N. dicitur: hoc est septimo loco constituti filius. Hic praetore Caesarem Dict. dixit nouo more, ceteros enim consules dixerunt. Propraetore ex Hispania triumphum egit anno
DCCVI
. Sequenti anno consul fuit cum C. Caesare III. consule, & in tertia, & quarta dictatura magister equitum, eas gessit Caesar duobus proximis annis. Occiso Caesare Eidib. Mart. Pontifex Max. factus est anno DCCIX. Sequenti anno Triumvir reip. constituendae cum M. Antonio,
Ss
cuius filiam filio suo collocauit, & C. Caesare Octauiano, qui postea Augustus appellatus est. Susceperunt autem hoc genus imperij ex ante diem quinctum Kal. Decemb. ad pridie Kal. Ianuar. sextas, hoc est in quinquennium. Eodem anno pridie Kal. Ianuar. procoss. ex Hispania iterum triumphauit. Kalendis ipsis consul iterum fuit cum L. Munatio Planco, qui IV. Kal. Ian. de Galleis triumphum egerat. Iactatus est in triumpho ex licentia militari versus:
De Germaneis, non de Galleis duo triumphant consules,
Propterea quod nomina duorum fratrum eorumdem in proscriptorum tabulis legerentur. Fratrem Lepidi arbitror fuisse Paullum Lepidum, qui seruatus est. Planci frater L. Plotius dicebatur. Iterum Triumvir in alterum quinquennium cum eisdem collegis creatus anno secundo a C. Caesare collega abdicare coactus est. erat is annus
DCCXVII
. vixit autem vsque ad
DCCXL
. annum Pontifex Maximus. Vxor eius Iunia M. Bruti soror, ex qua liberos suscepit.
I..
Post hunc primus Paullus Aimilius M. F. L. N. consul suffectus ex Kalend. Iul. cum C. Memmio anno
DCCIX
. Hic etiam censor fuit cum L. Munatio Planco post annos
XII
. lustrum tamen non fecerunt. Hunc quidam P. Aimilium Paullum, alij M. F.Q.N. appellant. nos verisimiliora secuti sumus. Huius censoris filius L. Paullus Iuliam Iuliae, & M. Agrippae filiam Augusti
II..
neptem duxit, AEmiliamque Lepidam ex ea suscepit, quae fuit Ti. Cl. Imp. sponsa. Alter Paullus Triumviri frater consul etiam suffectus fuit ex Kalend. Iul. cum L. Cornelio anno
DCCXXI
. Hic porticum Paulli Aedificauit, &
III..
dedicauit. Tertius Q. Lepidus est Manij filius, qui consul cum M. Lollio M. F. fuit anno
DCCXXXII
. vt ex titulo pontis Fabricij constat. Quem enim L. Fabricius curator viarum faciundum curauerat, hi consules ex S. C.
IV..
probauerunt. Quartus L. Aimilius L. F. Paullus. Hunc putant filium fuisse L. Paulli M.F. qui Coss. fuit anno
DCCIII
. esseq. inter Paullorum gentem constituendum. Mihi magis placet, vt hoc loco relinquatur. Consul fuit an.
DCCLIII
. cum C. Caesare Augusti filio, post Christum natum anno secundo.
V..
Quinctus erit M. Lepidus L. F. qui cum L. Arruntio Consul fuit, quincto
VI..
post superiorem anno. Sextus Manius AEmilius Q. F. M. N. Lepidus, qui
VII..
consul cum T. Statilio Tauro fuit anno
DCCLXIII
. Praeter hos inuenio M. AEmilium Q.F.M.N. Lepidum obtinuisse triumphalia ornamental legatum Augusti anno
DCCLXI
. ex Delmatia. Ad extremum de Lepidi cognomine non reticebo, videri eo voluisse exprimere, quid Aimilij nomine significaretur. vt cum Vergilius armisonam Palladem, Plemmyrion vndosum, clarum Olympum dixit. Sic Felix Sylla Faustum silium appellauit, & siliam Faustam; quod vsurpari soleret: [Quod felix, faustumque sit:] ac non multum
VI..
significatione differrent. Nunc de relique AEmiliis videamus. Regilli cognomine vnum triumphalem L. Aimilium M. F. reperio propraetore naualent egisse de rege Antiocho Kalend. Febr. anno
DLXIV
. Scaurum item vnum insignem virum M. Aimilium M.F.L.N. qui consul cum M. Caecilio Q. F. Metello anno
DCXXXIIX
. De Galleis Karneis triumphauit. Censor post sex annos fuit cum M. Liuio C.F. M. Aimiliani Nepote Druso, qui in eo honore mortuus est, & Scaurus abdicauit more maiorum, ante tamen viam
AEmiliam strauit, pontemque refecit AEmilium. Proximo anno censores creati Q. Fabius Max. Allobrogicus, & C. Licinius Geta, hunc Principem senatus legerunt, & tribus aliis lustris alij censores, quoad mortuus est. Augurem quoque fuisse proditum est. Huius vxor fuit Caecilia L. Metelli Delmatici filia, quae postea L. Sullae Felici Dictatori nupsit, neque satis pudica credita est. Filios ex ea reliquit M. Scaurum, qui insignem AEdilitatem curulem obiit, ac praetor Sardiniam obtinuit, quem Cicero reum repetundarum defendit, & filiam AEmiliam, quae prius ex M'. Acilio Glabrione viro consulari eiusdem nominis filium procreauit: & postea Cn. Pompeio Magno nupsit. Tertiam vero Muciam eiusdem Pompeij vxorem, quae soror Q. Metelli Nepotis dicta est, duxit M. Scaurus filius, & ex ea filium procreauit, quifrater filiorum L. Sullae Fausti, & Faustae de quibus paullo ante dictum est, fuit. Praeter hos omnes, in fastis Verrij Flacci tertiis ludis saecularibus, qui an. DXVII. facti sunt, M'. Aimilius M'. F. Magister X. vir cum M. Liuio Salinatore fuit. Haec de his
VII..
AEmilius qui ante Ti. Caesarem claruerunt. Post quae tempora, vix quinque aut sex huius tam illustris familiae nomen retinuere, qui consulatus adepti
I..
sint. Primus M. Lepidus consul cum L. Nonio fuit. hos existimo fuisse anno
II..
DCCCXLVI. quo anno alij L. Nonium Alprenatem Torquatum, & Clementem, vel Lateranum sub Domitiano Imp. produnt. Alter est AEmilius AElianus, qui
III..
cum L. Antistio Vetere Cos. fuit anno DCCCLXIIX. sub Nerua Imp. Tertius AEmilius Iuncus, qui cum Iulio, vel Atilio Seuero Consul suffectus fuit ex Kal.
IV..
Iul. sub Commodo Imp. anno DCCCCXXXIV. Quartus AEmilius Laetus, qui bis Consul fuit, prioris consulatus tempus ignoratur, credendum est suffectum fuisse. Iterum Consul cum Anicio Cereali fuit an. XXXIII. post superioris
V..
consulatum sub M. Antonino Seueri Imp. filio. Quinctus AEmilius Papus
VI..
Consul fuit cum C. Iulio Arriano sub Gordiano Imp. an.
DCCCCXCV
. Sextus Fl. AEmilius Cos. fuit cum Fl. Viatore an. CIOCCXLVI. sub Anastasio Imp. His AEmilius Papinianus Praefectus praetorio iurisconsultorum princeps, qui a M. Antonino Seueri filio occisus est, addatur. Is solus AEmiliae familiae gloriam senescentem retinuit, & decorauit.
ANTONIA
familia in duas gentes diuisa patriciorum, & plebeiorum paucos habuit, qui magistratus maiores, & honores fuerint adepti. Patricij duo Merendae cognomento dicti, quorum alter T. Antonius Decemvir legibus scribendis fuit anno vrbis CCCIII. Iterum anno proximo factus, propter scelus Appij Claudij collegAe abdicauit. Leges tamen XII. Tabularum ab his, & aliis Decemviris conscriptae sunt. Alter Q. Antonius huius, vt creditur, filius tribunus militum fuit consulari potestate anno CCCXXXI. collegAe eius fuerunt L. Manlius Vulso Capitolinus, L. Papirius Mugillanus, L. Seruilius Structus. Secutus est magister equitum M. Antonius, P. Cornelio Rufino Dictatore anno
CCCCXIX
. quem superioribus patriciis connumerassem, nisi me cognominis defectus, & praenomen Marci retar daret. & quod iam tum plebei
Ss ij
magistri equitum fierent post C. Licinium Caluum, qui primus e plebe Magister equitum fuit an. CCCLXXXV. Hic quoque Antonius, & Rufinus Dictator vitio creatiabdicarunt. Plebei post hunc sex, consulatus obtinuerunt septem, censuras duas, triumphos duos, ouationem vnam, magisterium equitum vnum, triumviratus reip. constituendae duos. Haec ante obitum Augusti. Postea tres Imperatores Antonij Gordiani fuerunt, vna Antonia Augusta Ti. Claudij Imperatoris mater. Antonini Imperatores plures, sed hi AEliam, & Aureliam familias exornarunt. Princeps huius familiae florente rep. M. Antonius fuit vir disertissimus, quem Cicero multis laudibus exornat. hic Praetor de piratis triumphauit anno
DCLI
. Consul triennio post cum A. Postumio Albino, Censor biennio sequenti cum L. Valerio Flacco. occisus est a L. Cinna Consule anno
DCLXVI
. duos filios reliquit Marcum Triumviri patrem, & C. Antonium M. Tullij Ciceronis in consulatu collegam anno DCXC. qui quamvis Catilinam detecta coniuratione armis est persecutus; tamen, vt coniurationis conscius, & particeps damnatus est. Hic duas filias reliquit, quarum alteram duxit M. Antonius frater patruelis, alteram Caninius Gallus eius accusator. M. Antonius Quaestor C. Caesaris in Gallia, postea Augur creatus est, ac paullo post Tribunus plebis C. Claudio Marcello L. Lentulo Coss. an.
DCCIV
. partes Caesaris acriter defendens confugit ad eius exercitum, quod initium fuit belli ciuilis. biennio post eidem Caesari Dictatori Magister equitum fuit. & in quincto consulatu, tertio deinde anno collega diadema regium Lupercalibus eidem obtulit, Lupercus ipse, & Consul, Caesar recusauit. Occiso Caesare Idibus Martiis P. Cornelio Dolabella suffecto praeclara decreta de abolenda dictatura, de obliuione rerum praeteritarum, de actis Caesaris consirmandis per senatum obtinuit. Sed postea potentiae C. Caesaris, & tyrannidis successor esse concupiuit, ac prouincias Gallias cum exercitu obtinere. Tandem Triumvir reip. constituendae in quinquennium cum M. AEmilio Lepido, & C. Iulio Caesare herede Dictatoris factus est. Brutum, & Cassium interfectores Caesaris persecutus. Ouans vrbem ingressus est, hoc titulo, quod pacem cum C. Caesare fecisset an.
DCCXIV
. Iterum in quinquennium renouatus est ei triumviratus, mox Consul iterum factus, cum L. Scribonio Libone an. DCCXIX. ipsis Kal. Ian. abdicauit, & in eius locum factus est L. Sempronius Atratinus. Designatus tertio consul in annum DCCXXII. hostis a Caesare iudicatus non iit. tandemque cum Cleopatra AEgypti regina, ex qua liberos susceperat, eodemanno apud Actium victus se ipsum interemit. Fratres habuit Caium, & Lucium, Lucio soli Pietatis cognomen inditum. Consul fuit cum P. Seruilio Vatia Isaurico II. an. DCCXII. Kal. Ian. triumphum egit ex Alpibus. Censor fuerat anno proximo cum P. Sulpicio Quirino, lustrum tamen non fecerunt. Fuit etiam Publius Antonius Consul suffectus C. Caesari Octauiano in secundo consulatu, cum Kalend. Ian. abdicasset, post consulatum Lucij anno VIII. Eius collega fuit L. Volcatius Tullus. Hunc suspicor Marci filium, vt etiam IulusAntonius fuit, qui consulatum adeptus est cum Q. Fabio Maximo an. DCCXLIII. & propter adulterium cum Iulia Augusti filia occisus est. Vxores Marci fuerunt tres: Antonia C. Antonij
consularis patrui sui filia, quae parum pudica fuit: Fuluia, ex qua liberos procreauit, P. Clodij Pulchri prius inimici Ciceronis vxor, deinde C. Curionis filij. Tertia vxor Octauia maior soror Augusti, quae prius C. Marcello nupsit, & liberis susceptis ex ea, nupsit Antonio. Duo natae filiae Antonia maior, quae L. Domitio Ahenobarbo auo Neronis Imp. nupsit: & Antonia minor, vxor Neronis Claudij Drusi Augusti priuigni, ex quibus Ti. Claudius Imperator natus, quimatrem, vt diximus Antoniam Augustam appellauit, & eius nomine plerosque nummos signari iussit. Filiam quoque suam is eodem nomine appellauit vxorem Cn. Pompeij Magni, ac postea Fausti Syllae nobilissimorum adolescentium. Mater Marci, & fratrum Iulia soror L. Caesaris viri consularis post mortem viri P. Cornelio Lentulo Surae nupsit, quem Praetorem Cicero Consul propter coniurationem Catilinae ex S. C. occidi iussit. Hac de caussa Cicero eum malle dicit vitrici sui, quam auunculi similem esse. Iulus Antonius, de quo paullo ante diximus, is est, ad quem Horatius carmen illud misit, cuius initium est,
Pindarum quisquis studet aemulari
Iule ceratis &c.
Is vero, aut alius Marci filius, & Fuluiae, vxorem duxit Marcellam C. Marcelli, & Octauiae maioris sororis Augusti filiam, quam M. Agrippa, vt Iuliam duceret Augusti filiam, post obitum Marcelli prioris viri repudiauit. Erat autem Marcellus eiusdem Marcellae frater germanus. Cleopatra quoque M. Antonij & Cleopatrae reginae silia nupsit Iubae regi Mauritaniae, ex qua Ptolemaeus natus est. Alia filia Marci occiso Caesare filio M. Lepidi nupsit. Mortuus est Marcus annos natus
LVI.
Siue
LIII.
vt Plutarchus asserit. Iulus filium reliquit L. Antonium. Post Augusti mortem ante Gordianos Imperatores duos tantum consules Antonios inuenio Rufinos cognomento. Alter M. Antonius, qui Consul fuit cum Ser. Octauio Laenate Pontiano sub Hadriano Imp. anno
DCCCLXXXIII
. Alter collega fuit Bruttij Praesentis II. Cos. an.
DCCCCV
. Sub Pio Aug. quem Antonium dictum fuisse non possumus certos testes afferre. Gordiani Imperatores tres fuere Maximi Imp. successores, vel potius eius tyrannidis vindices. Ex his duos Africanos cognominatos scimus, patrem, & filium, pecuniamque eorum nominibus signatam, in qua
M. ANT. GORDIANVS. AFR.
conscriptum esse videmus. Seni pater fuit Mettius Marullus, mater Vlpia Gordiana, ex Gracchorum genere patrem, ex Trajani cognatione matrem esse dicebat. Vxor Fabia Orestilla Antoni proneptis esse dicebatur. Ipse multis voluminibus Antoninorum Augustorum res gestas versibus, atq. soluta oratione conscripsit, seque & liberos suos modo Antoninos, modo Antonios appellabat. Consulatus duos pater gessit, filius vnum, omnes suffectorum fuisse credimus. Neque enim aliud expressum est, quam patrem priore consulatu collegam Antonini Caracallae, posteriore Alexandri Imp. fuisse. Imperium paucis diebus in Africa tenuerunt, filiusque in proelio occisus, pater octogenarius se ipsum laqueo suffocauit. Tertius Gordianus senioris Africani ex filia nepos cum D. CAelio Balbino, & M. Clodio Pupieno Max. Augustis Caesar dictus, illis
Ss iij
occisis, & Maximino Aug. ac Iulio Maximo Caesare, M. Antonius Gordianus Augustus appellatus est. Tribuniciam potestatem sexies, consulatum bis obtinuit. Post Gordianos duos solum consulares inuenimus Fl. Antonium Marcellinum, qui cum Coelio Probino Cos. fuit an.
CIƆXCII
. sub tribus filñs Constantini Imp. & Fl. Antonium, qui cum Postumo Syagrio II. Cos. fuit an. CIƆCXXXIII. Sub Gratiano, Valentiniano, & Theodosio, anno autem Christi
CCCLXXXII
. Addamad extremum, Antonios ab Anteone, quem Vergilius Antorem, siue Antonem videtur appellasse, Herculis filio, aut socio originem duxisse, iactatum illis temporibus esse. Is erat illorum temporum error; vt suae nobilitatis principes aut in deos, aut in heroas deorum nothos filios referrent.
AQVILLIA
duplex familia patriciorum, & plebeiorum paucos habuit consulares, & triumphales, aut aliis maximis honoribus vsos. Patriciorum vetustissima memoria est, M. Aquillium Quartumvirum, vel potius Duumvirum sacris faciundis, a Tarquinio Superbo insui culleo iussum ob libros Sibyllinos euulgatos, vt Dionysius scribit. Post hanc Aquilliorum, & filiorum L. Iunij Bruti primi consulis coniuratio, vt reges restituerentur. Primus consul C. Aquillius Tuscus, cuius collega fuit T. Sicinius Sabinus anno
CCLXVI
Ouans de Herniceis in vrbem rediit. Post centum vno minus annos L. Aquillius Coruus Tribunus militum fuit consulari potestate cum aliis quinque patriciis. Plebei tres consulares, & triumphales fuerunt. Primus C. Florus, M.F.C.N.
I..
Cos. fuit cum L. Cornelio Scipione. amboque consules de Poeneis triumpharunt,
II..
Scipio Cos. Florus Procos. IV. Non. Octob. an. CDXCV. Post hunc M'. Aquillius M'. F. M'. N. cum C. Sempronio Tuditano an. DCXXIV. Consul fuit. Ambo etiam triumpharunt, Sempronius in consulatu de Iapudibus, Aquillius ex Asia III. Nonas Nouemb. an.
DCXXVII
. Proconsule. Huius filius M'. Aquillius Consul fuit cum C. Mario quinctum Cos. an. DCLI. Ouans rediit Procos. de serueis fugitiueis ex Sicilia post biennium M. Antonio Cos. qui eius patrocinium postea suscepit, atque cum defensione accurata a magnis criminibus liberauit. Pater hic fuit, vt Asconius ait, P. Cornelij Lentuli Surae, qui Consul fuit cum Cn. Aufidio Oreste an.
DCXXCII
. Sed postea senatu a censoribus motus iterum praetor fuit Cicerone consule, & a senatu abdicare coactus ob coniurationem Catilinae occisus est. Vxorem habuit Iuliam L.
III..
Caesaris sororem M. Antonij Triumviri matrem. Sed de hoc in Cornelia dicemus. insertus enim est adoptione in eam familiam. Addendus est his C. Aquillius Gallus iurisconsultus clarissimus, qui praetorius fuit, apud quem Cicero causas egit. Tempore Augustorum duos, tresve consulares inuenio M. Aquillium C. F. Iulianum, qui Cos. fuit cum P. Nonio Asprenate Torquato sub Caligula an.
DCCXCI
. & Q. Aquillium Sabinum, qui bis consul fuit sub Caracalla, prioris consulatus collega fuit Silius Messala anno DCCCCLXVI. posterioris Sex. Aurelius Anullinus post biennium. Tertius est. Aquillius Orfitus, qui cum Sex. Laterano Cos. fuit anno .... Fuit etiam vnica
Augusta Iulia Aquillia Seuera Elagabali Antonini vxor, quam virginem Vestalem fuisse Dion testatur.
ATILIA
duplex familia patriciorum, qui Longi dicti sunt; & plebeiorum, qui Reguli & Serrani, & Calatini, & Bulbi sunt appellati. Longi duo tantum ambo eodem praenomine, tribuni militum consulari potestate, quorum alter primus creatus est in eo magistratu cum collegis A. Sempronio Atratino, T. Cloelio Siculo, sed vt vitio facti abdicarunt, & pro eis Consules facti L. Papirius Mugilanus, L. Sempronius Atratinus anno
CCCIX
. Alter L. Atilius K. F. K. N. bis trrbunus mil. fuit ann.
CCCLIV
. &
CCCLVII
. Reguli
I..
sex, consulatus obtinuerunt nouem, censuram vnam, triumphos tres. Primus M. Atilius M. F. consul fuit cum M. Valerio Coruo IV. anno
CDXVIII
. Huius filius esse creditur M. Atilius M.F.M.N. qui consul fuit an. CDLIX.
II..
cum L. Postumio Megello II. amboque consules triumpharunt, Postumius de Samnitibus, & Etrusceis VI. Kalend. April. Regulus de Volsonibus, & Samnitibus v. Kal. Tertius fuit princeps ille familiae M. Atilius M.F. Lucij, vel Auli nepos; Verrius enim inconstans in hoc est. hunc bis Consulem, & triumphalem Cicero appellat, qui captus a Carthaginiensibus, & missus ab eis, vt captiui redimerentur, aut permutarentur, suasit senatui, vt neutrum facerent, & ad certam mortem, atque cruciatus in Africam reuersus est. Primum consulatum gesserat cum L. Iulio Libone, & ambo Coss. de Sallentineis
III..
triumpharunt
VIII.
Kalend. Feb. anno
CDXXCVI
. In secundo consulatu suffectus est Q. CAedicio in eo magistratu mortuo, cuius collega fuit L. Manlius Vulso Longus, vndecimo anno post priorem consulatum: in quo insignem victoriam saepius in Sicilia, & Africa de Poeneis reportauerat. Huius vxor Marcia, filius Serranus a Silio Italico appellantur: quos ait dure, atque aspere ab eo fuisse reiectos. veritus enim est, ne eorum caritate fidem, ac
IV..
iusiurandum violaret. Quartus est C. Atilius M. F. M. N. illius, vt creditur filius, quem etiam Serranum appellant, qui Cos. fuit anno proximo ante superioris secundum consulatum, cum Cn. Cornelio Blasione II. naualemque egit de Poeneis triumphum in consulatu. Iterum consul fuit an.
DIII
. cum
V..
L. Manlio Vulsone Longo. II. Quinctus M. Atilius M. F. M. N. superioris fortasse frater consul fuit cum P. Valerio Flacco anno
DXXVI
. iterum consul suffectus C. Flaminio ab Hannibale occiso anno secundo belli Punici secundi, post alterum consulatum anno x. eorum collega fuit Cn. Seruilius Geminus. Censor triennio post cum P. Furio Philo, qui in hoc honore mortuus est, Regulus abdicauit. M. Metellum Quaest. aliosque equites Romanos, qui
VI..
deserere Italiam iurauerant post Cannensem pugnam Aerarios retulerunt. Sextus est C. Atilius M. F. M. N. quem superioris filium fuisse arbitror. Hic consul fuit anno
DXXVIII
. qui primus fuit belli Gallici Cisalpini, cum L. Aimilio Papo. Serranorum gens tres habuit consulares, quos etiam inuenio Sarranos, & Saranos appellatos, quasi Tyrios, vel Punicos dixeris. Poenos Sarra oriundos
Ennius dixit, hoc est Tyro. Inde Sarranae tibiae, Sarranum ostrum. Sic ortos a Regulo captiuo, qui apud Poenos occidi maluit, quam apud suos viuere, Sarranos fortasse dixerunt. De Caio filio in Regulis dictum est. Eius, vt arbitror, nepos A. Atilius C.F.C.N. Consul fuit cum A. Hostilio Mancino anno
DXXCIII
. belli Persici anno secundo. Post hunc Sex. Atilius, qui Cos. fuit anno
DCXVII
. Cum P. Furio Philo. Sunt, qui putent hunc M. F. quod titulus inueniatur cuiusdam Sex. Serrani M.F. procos. sed quia incertum est eumdem esse, pro certo non accipio. Sequitur C. Serranus, qui consul fuit cum Q. Seruilio Caepione anno DCLXVII. quibus consulibus M. Cicero natus est III. Non. Ian. vt Gellius scribit. Calatinum vnum insignem virum consularem bis inuenio, & triumphalem. idem dictator, & censor fuit tempore belli Punici primi. A. Atilius A.F.C.N. a Verrio appellatur. Priorem consulatum egit cum Q. Sulpicio Paterculo an.
CCCCXCV
. ambo triumharunt Sulpicius in consulatu de Poeneis, & Sardeis, Atilius PR. vel procos. ex Sicilia de Poeneis
XIV
. Kal. Febr. post consulatum. Iterum Cos. fuit cum Cn. Cornelio Scipione Asina iterum Cos. an.
CDXCIX
. & post quinquennium dictator rei gerundae caussa Magistrum equitum dixit L. Caecilium Metellum. Censor biennio post factus est cum A. Manlio Torquato lustrum fecerunt
XXXIIX
. Vxor huius existimatur Fabia Q. Fabij Max. Rulliani filia. Paupertas eius maxima; ex aratro ad honores vocatus est; vnde fortasse cognomen inditum, Calare enim vocare est, vt ex kalendis, & calatis comitiis cognoscimus. Huic positum fuisse elogium ad portam Gapenam Cicero refert.
Vno ore cui plurimae consentiunt gentes populi primarium fuisse virum. Bulbus vnus C. Atilius A. F. A. N. Cos. fuit an.
DVIII
. cum M. Fabio Buteone. Iterum Cos. decennio post cum T. Manlio Torquato. Quibus consulibus pace populo Rom. vbique parta Ianus iterum clusus est. Primum vero Numa rege claudi coepit. Tertio Augusto Imperatore v. Cos. Quarto Aug. IX. Cos. Quincto Nerone Imp. III. Cos. Sexto Vespasiano Aug. III. Cos. Sed nos ad Atilios reuertamur. Imperatorum temporibus quattuor tantum reperio consulares Atilios. Primus est M. Regulus Cos. suffectus ex Kal. Iul. cum C. Fonteio Capitone an.
DCCXX
. secundo Augusti consulatu. Alter est M. Atilius Metilius Bradua, qui Cos. fuit cum appio Annio Trebonio Galloan. DCCCLX. sub Traiano Imp. Eiusdem nominis alter Bradua cum Triario Materno Cos. fuit an.
DCCCCXXXVII
. sub Commodo Imp. Iterumque post sex annos cum Cassio Apronano. Quartus Atilius est, quem alij Iulium appellant Seueri cognomento Cos. suffectus fuit cum AEmilio Iunco an. DCCCCXXXIV. sub eodem Imp.
AVRELIA
familia prius Auselia dicta a Sole, Sabina origine, & plebeia tribus cognominibus distincta est: Cottarum, Orestarum, & Scaurorum. Cottae ab anno D. vrbis ad DCC. septem habuit consulares, quorum vnus bis Consul fuit, duo censores, vnus magister equitum, vnus triumphalis. Orestae
eisdem
eisdem temporibus tres consulares; vnus etiam triumphalis. Scaurus vnus consularis. Haec florente republica. Postea multis Imperatoribus illustris reddita est. Nam propter adoptionem Hadriani T. Aurelius Antoninus, qui postea pius appellatus est, T. AElius Antoninus dictus, & quos ipse adoptauit, M. Annius, & L. Ceionius Aurelij Antonini appellati sunt, & post eos Commodus M. F. item Caracalla Septimij Seueri filius, & Elagabalus M. Aurelij Antonini dicti sunt. Seuerus quoque Alexander, Valerianus, Claudius, Quintillus, Aurelianus, Probus, Carus, Carinus, Numerianus, Diocletianus, Maximianus, Constantius, Seuerus, Maxentius, Constantinus
I..
Maximus, & Licinius, Aurelij fuerunt appellati. Primus C. Cotta
L F. C. N.
Cos. fuit cum P. Seruilio Gemino, & solus triumphauit Idib. April. anno DI. de Poeneis & Siculeis. Iterum cum eodem collega post quadriennium Cos. fuit. Censor cum N. Fabio Buteone septimo deinde anno, lustrum fecerunt XXXIX. Magister equitum fuit C. Duilio Dictatore comitiorum habendorum
II..
caussa an. DXXII. Alter C. Cotta C.F.C.N. superioris, vt creditur, filius Cos. fuit
III..
cum P. Sulpicio Galba Max. II. anno primo belli Philippici hoc estanno DLIII. Post hunc L. Cotta fuit, cuius parentes ignoramus, Cos. cum Ser. Sulpicio
IV..
Galba an.
DCIX
. Quartus L. Cotta superioris, vt creditur, filius Cos. fuit cum
V..
L. Caecilio Metello Caluo an. DCXXXIV. Quinctus C. Aurelius M. F. Cos. cum L. Octauio anno
DCLXXIIX
. Huic triumphus decretus erat, sed ob rescissam cicatricem prius mortuus est. Laudatur, vt disertus a Cicerone, eiusque leges aliquot fuerunt. Huius mater Rutilia P. Rutilij consularis viri
VI..
soror etiam laudatur. Sextus Marcus superioris frater Cos. fuit anno sequenti
VII..
cum L. Licinio Lucullo. Septimus L. Cotta superiorum duorum frater Cos. anno DCXXCIIX. cum L. Manlio Torquato, damnatis competitoribus iam designatis P. Cornelio Sulla, & P. Autronio Paeto. Censoridem anno proximo cum Q. Caecilio Metello Pio, quo mortuo, Cotta abdicauit Orestae omnes eodem praenomine vsi sunt. ex quibus primus L. Orestes L. F. L. N. Cos. fuit anno DXCVI. cm Sex. Iulio Caesare. Alter Cos. anno
DCXXVII
. cum Mam. Aimilio Lepido. quibus Cos. ludi saeculares quarti facti sunt. Hic superioris filius fuit, Procos. ex Sardinia
VI.
Id. Decemb. post triennium. Tertius superioris filius in consulatu collega fuit C. Marij III. Cos. & in eo magistratu mortuus est anno
DCL
. Scaurus vnicus M. Aurelius Cos. suffectus fuit anno
DCXLV
. collegAe Ser. Sulpicij Galbae, quem quidam arbitrantur fuisse L. Hortensium patrem Q. Hortensii oratoris, eumdemque antequam iniret consulatum, damnatum esse. Hactenus Aurelios consulares retulimus, qui ante Caesarum imperium vixerunt. Nunc de iis, qui sub eis, aut de ipsis Aureliis Augustis paucis perstringam. Ante T. Antonini Pij tempora vnum tantum reperio, qui non fuerit ex eius parentibus M. Autelium
M.F.M.N.
Cottam Cos. is Consul fuit cum M. Valerio Messalla anno DCCLXXII. sub Ti. Caesare. Hunc Messallam matre Aurelia fuisse ex Cottarum stirpe Ouid. autor est. Aurelia quoque matre naturs est C. Iul. Caesar Dict. C. Cottae filia M. Cottae auus M. Cotta Consul, de quo supra diximus. Ceteri consulares ex Fuluorum familia, quae in Gallia Transalpina in Colonia Nemausense fuerat, ex ea ortus
Tt
T. Aurelius Fuluus auus Pij Antonini Imperatoris bis Consul, & Praefectus Vrbifuit. Priore consulatu collega Domitiani Imp. in vndecimo eius consulatu anno
DCCCXXXVII
. postetiore A. Sempronij Atratini post quadriennium sub eodem Imperatore. Huius filius eodem nomine Consul etiam fuit, sed quo tempore, incertum est, suffectus fortasse, aut honoris titulo contentus homo, vt ait Capitolinus, tristis & Aeger. Hic Arriam Fadillam duxit Arrij Antonini bis Consulis, & Bouiniae, vel Boioniae Procillae filiam. Ex hac natus est T. Aurelius Fuluus Boionius Antoninus, qui antequam adoptaretur ab Hadriano Imp. Cos. fuit cum L. Catilio Seuero anno DCCCLXXII. adoptatus est post obitum L. AElij Caesaris ea conditione, vt filium Lucij, & M. Annium Verum sibi filios adoptaret. is fuit an. DCCCXC. vltimus Imp. Mater post patris obitum Iulio Lupo consulari viro nupsit, ex ea Iulia Fadilla nata est soror vterina Pij. Vxorem habuit Anniam Faustinam, quae postea Augusta, & post obitum Diua Faustina dicta est, filiam Annij Veri aui Marci Imperatoris, quietiam gener, & filius Pij fuit. Nam Faustina minor, quae etiam Augusta, & Diua Faustina Pia appellata est, Pij filia fuit, Marci vxor. maior Pij filia Lamiae Silano nupsit. De Tito, quod in AEliam familiam insertus sit, in AElia diximus. Marcus ex Annia samilia in Aureliam translatus, sub Pio Caesar dictus tres consulatus obtinuit, ac Tribuniciam potestatem XV. Pontificatum, & Proconsulatum. Post obitum Pij cum L. Aurelio Vero fratre adoptiuo, eodemque genero suo Lucilla filia, quae postea Augusta dicta est, ei collocata annos VIII. & amplius imperauit. postea Commodum filium Caesarem Augustum appellauit, & cum filio, aut Caesare, aut Augusto vltra annos decem imperauit. Imperator decies dictus est Trib. potest.
XXXIIII
. accepit. L. Verus viuo Pio Aug. patre adoptiuo bis Consul fuit, & Caesar dictus est. Post obitum Pij cum Marco Augustus dictus. Pontifex fuit, Imperator quinquies, Tribuniciam potest. nouies accepit, consulatumque teritum obtinuit. Ambo fratres post obitum, Diui appellati sunt. M. Aurelius Commodus Marci filius Caesar viuo L. Vero appellatus est. Post obitum Veri annis aliquot exactis Tribuniciam, potestatem ac deinde Augusti nomen accepit, Consul bis fuit viuo patre, Pontifex, Imperator quater, Trib. potestatem sexies accepit. Post mortem patris Pont. Maximus Consul
VII.
Trib. potest. XVIII. Imp. VIII. dictus occisus est. Indignus tanto patre filius. His temporibus duos consulares Aurelios inuenio, quorum alter M. Aurelius Seuerus Cethegus Cos. fuit cum. L. Iunio Claroan. DCCCCXXII. post obitum L. Verisub Marco solo Imp. alter M. Aurel. Claudius Pompeianus post annos tres Cos. fuit cum Cn. Claudio Seuero II. Hic gener Marci fuit. Non longe ab interitu Commodi L. Septimius Seuerus imperium obtinuit, hic se Marci filium mentitus est, & filium suum M. Aurelium Antoninum appellari voluit, ac Caesarem, Pontificem, & mox Augustum fecit, Cos.
III.
Imp. II. Tr. Potest. XIIII. viuo patre. eo defuncto cum fratre P. Septimio Geta menses fere tredecim, & postea solus annis v. & amplius imperauir. Hoc tempore Pont. Max. Cos.
IIII.
Tr. Potest. XIX. Imp. III. appellatus est. Hic a multis scriptoribus Caracalla dicitur, ab aliquibus Magnus
Antoninus. Hoc tempore duos consulares fuisle Aurelios reperi, M. Aurelium Claudium M.F. Pompeianum, qui Cos. fuit cum Lolliano Auitoan. DCCCCLXI. sub Seuero, & Antonino Impp. Hic nepos M. Aurelii philosophi fuit ex Lucilla. filia maiore. De patris consulatus supradictum est. Iterum Consul fuit, sed tempus incertum est. Alterum Aurelium inuenio Sex. Anullinum Cos. cum Q. Aquillio Sabino II. anno DCCCCLXIX. sub eodem Antonino Imperatore. Occiso Antonino, & paullo post Macrino Sacerdos dei Elagabali Imperator M. Aurelius Antoninus appellatus est. is se Antonini filium finxit. Pont. Max. Tr. Potest. IV. Cos. IV. occisus est. Successor eius fuit M. Aurelius Seuerus Alexander frater consobrinus superioris, quamuis hic etiam se Antonini Magni filium diceret. mater huic Iulia Mamaea Augusta, vel Christiana, vel Christianorum patrona. matertera Iulia Soemias Augusta mater Elagabali, auia Iulia Maesa Augusta viuo fratre Caesar appellatus est, & Consul fuit, postea Pont. Max. Tr. potest. XIV. Cos. III. occisus est. optimusque Imp. fuit: vt frater omnium turpissimus. His temporibus, & sequentibus vsque ad Valerianum Imp. hos consulares inuenio. Primus est M. Aurelius Aug. Lib. Eutychianus Comazon, qui ter Consul fuit. primo consulatu suffectus cum Elagabalo Imp. anno DCCCCLXX. Iterum Cos. cum eodem III. Cos. post biennium. Tertii consulatus tempus incertum est. Alter M. Aurelius Claudius Pompeianus, eius, vt creditur, de quo antea locuti sumus, filius Cos. fuit anno DCCCCXXCIII. sub Alex. Imp. Iterum Cos. decennio post collega Gordiani tertii Imp. in secundo consulatu. Valerianus Imp. multis nominibus appellatus est P. Aurelius Licinius Valerius Valerianus, Censor fuit sub Decio Imp. sine collega, lustrum non fecit. cum Gallieno filio anno VII. imperauit. Pont. Max. Trib. pot. VII. Cos. IV. captus a Persis est. Filios sunt, qui etiam Aurelios appellent; sed eos in Licinia, vt Licinios referemus. Eodem tempore M. Aurelius Memmius Fuscus Cos. fuit cum Pomponio Basso an.
CIOX
. Marcus Aurelius Victorinus pater, & Victorinus filius Imperatores dicti tyrannis recensentur. M. Aurelìus Flauius Claudius Imp. in Claudia referendus. M. Aurelius Quintillus Imp. Claudii frater dies XVII. imperauit. L. Domitius Aurelius Valerius Aurelianus Imp. In Domitia collocandus. M. Aurelius Gordianus Cos. suf. sine collega ex Kalend. Febr. in interregno occiso Aureliano Imp. anno CIƆ. XXVII. M. Aurelius Valerius Probus, hic se Aurelium in aere signato asserit. Pont. Max. Trib. potest. VI. Cos. v. occisus est. M. Aurelius Carus Imp. a quibusdam etiam Manlius Aurelianus dicitur Carinum, & Numerianum filios Caesares fecit Cos. II. Trib. potest. II. Pont. Max. mortuus est. Filii Imp. anno I. eodem, quo pater praenomine Aurelii Cos. II. Carinus Pont. Max. fuit, Numerianus Pontif. ambo Trib. pot. semel obtinuerunt. C. Aurelius Valerius Diocletianus imperauit solus annos duos, & cum M. Aurelio Val. Maximiano an. XVIII. & Diocletianus Pont. Max. Trib. pot. XX. Cos. IX. ac Maximianus Pontif. Trib. pot.
XIIX
. Cos. VIII. abdicarunt relicto imperio M. Aurelio Flauio Valerio Constantio, & C. Galerio Valerio Maximiano, quos antea Caesares creauerant. Constantius Pont. Max. Trib. pot. XVI. Cos. VI. mortuus est. His temporibus
Tt ij
duo consulares fuerunt M. Aurelius Maximus, qui Consul fuit cum Pomponio Ianuario an. CIƆXXXIX. sub Diocletiano, & Maximiano Impp. & M. Aurelius Asclepiodotus, qui cum Afranio Hannibaliano Cos. fuit an. CIƆXLIII. eisdem Augustis. Hic praefectus Praetorio Britannias recuperauit. Constantill, & Maximiani Iun. tempore C. Galerius Maximinus & M. Aurelius Seuerus Caesares appellati sunt. Mortuo Constantio Constantius filius cum Maximiano, & M. Aurelio Maxentio Maximiani Sen. filio imperio tenuerunt. Constantinum sunt,
I..
qui C. Aurelium Valerium Flauium Constantinum appellent, ac Licinium
II..
eius collegam C. Aurelium Valerium Licinianum Licinium. Hoc tempore L.
IV..
Aurelius Symmachus Cos. fuit cum Ouinio Gallicano anno CIƆXXCI. sub Constantino Imp. & M. Aurelius Xenophilus Cos. cum Fl. Valerio Delmatio, qui postea Caesar appellatus est triennio post superiorem. Post quem Sex. Aurel. Victor, cuius exstat epitome historica Caesarum Cos. fuit cum Iulio Felice
V..
Valentiniano an.
CIƆCXX
. sub Valente Valentiniano & Gratiano Impp. Secutus est L. Aurelius L. F. Auianus Symmachus insignis orator, cuius exstant epistolae, & orationes aliquot illis temporibus disertissimae, hoc tempore
VI..
parum gratae. Cos. fuit cum Ti. Fabio Titiano an. CIƆCXLIII. sub Theodosio, & Arcadio Impp. Hic Praef. Vrbi & annonae. & Propraef. Praet. Pontifex Maior, & XV. Vir sacris faciundis etiam fuit. Huius filius Q. Aurel. Symmachus Cos. fuit in Occidente cum Fl. AEtio magistro vtriusque
VII..
militiae III. anno
CIƆCXCIIX
. sub Placidio Valentiniano tempore Theodosij Iun. Imp. Superioris deinde filius Q. Symmachus Cos. fuit in Occidente anno
CIƆCCXXXVII
. Sub Odouacre tempore Zenonis Imp. Secutus est M. Aurel. Cassiodorus Senator, cuius extant praeclara
VIII..
monumenta Cos. fuit in Occidente sub rege Theodorico anno CIƆCCLXVI. hoc est Christi
DXIV
. tempore Anastasij Imp. Postremus Q. Aurelius Anicius Symmachus anno
CIƆCCLXXIV
. Cos. fuit cum genero Anicio Manlio Seuerino Boëtio, viri ambo doctissimi habiti sunt tempore Iustini Imp. in Occidente sub dicto Rege.
CAECILIA gens plebeia, sed nobilis, ex qua Metellorum familia non ante
CDLXX
. fere annum consulatum adepta, intra annos
CCXC
. Pontificatus Maximos quattuor, Dictaturas duas, Principatus senatus tres, Censuras septem, Triumphos nouem, Consulatus
XX
. Magisteria equitum duo, viri
XIX
. adepti sunt. Ante haec tempora Caia Caecilia Tanaquil Tarquiniis cum Prisco Damarati Corinthij filio Romam migrauit, Etruscae disciplinae perita, viro regnum augurata est. Ab ea boniominis caussa mulieres omnes Caiae dictae sunt. Qua de caussa omnes liberti mulierum, se Caiae libertos in titulis monumentorum his notis asserunt. C.C
AECILIVS. Ɔ. L. EROS
. Post Reges exactos Q. Caecilius anno CCCXIV. Trib. pl. fuit. Primus Consul L. Metellus.
I..
C. F. cum C. Seruilio Gemino Tucca ante bellum Tarentinum anno tertio. in magistratu a Senonibus Gallis occisus est, & in eius locum M'. Curius Dentatus II. Cos. factus. Hunc Dentonem, vel Dentricem quidam appellant,
II..
quod cognomen ab aliis Caeciliis aliquando vsurpatum est. Alter princeps familiae sine vlla dubitatione L. Metellus
L. F. C. N.
bis Consul, Dictator, Pont. Max. Magister equitum, Decemvir agris dandis, vir triumphalis, clarissimum Metellorum nomen reddidit. Priori consulatu, quem cum C. Furio Pacilo egit, anno DII. insignem victoriam in Sicilia de Poeneis adeptus est, ac de eis triumphauit Procos. VII. Idus Septemb. anno proximo. Primus elephantos duxit in triumpho, neque quisquam plures. erant autem
CXL
. Biennio post Magister equitum fuit A. Atilio Calatino Dictatore. Tum primum Dictator extra Italiam profectus est. Iterum Cos. fuit cum N. Fabio Buteone anno DVI. post quadriennium Pontifex Maximus factus est, eique sacerdotio duos, & viginti annos praefuit. Dictator comitiorum caussa anno
DXXIX
. Numerium Fabium collegam Magistrum equitum dixit. Palladium ex incendio in templo Vestae exorto eduxit, caecusque factus est. Curru in senatum veniens
III..
vtebatur. Centefimum annum agens moritur. Huius filius Q Caecilius, qui patrem in funere laudauit, & orator aliquo in numero fuit, sed & L. Metellus qui Quaestor fuit anno
DXXXIX
. & anno proximo Tribunus plebis, quique post Cannensem cladem auctor deserendae Italiae fuerat, nisi a Scipione Africano interpellatus fuisset: necnon M. Metellus, qui Praetor fuit anno
DXLVII
. eiusdem filij esse creduntur. Quinctus eodem anno Cos. fuit cum L. Veturio Philone, Magister equitum fuerat M. Liuio Salinatori eorumdem comitiorum habendorum caussa. Proximo anno post consulatum Dictator comitiorum caussa dictus Philonem collegam Magistrum equitum
IV..
fecit. Huius filij duo maior paterno praenomine postea Macedonicus dictus est, Minor L. Metellus Caluus. Fuit etiam eisdem temporibus
V..
L. Caecilius Metellus Dentrix, qui Praetor fuit anno
DLXX
. cuius parentes ignoramus, sed potuit illius L. Metelli filius esse, qui Tr. Pl. fuit ante annos
XXX
Macedonici felicitatem multi laudarunt. Nam Consul, Censor, Augur, ac triumphalis, & doubus lustris Princeps senatus, filius, & nepos consularium, atque illustrium virorum filios, & nepotes habuit consulares & triumphales multos. Ante consulatum Pro Praetore triumphauit ex Macedonia de Andrisco Pseudophilippo anno DCVII. quo anno Africanus AEmilianus ex Africa Procos. Consulatum triennio post adeptus est cum Ap. Claudio Pulchro. anno proximo Caluus frater cum Q. Fabio Maximo Seruiliano. Censuram ambo fratres obtinuerunt, Macedonicus cum Q. Pompeio Rufo, plebeiusque tum primum vterque Censor fuit an. DCXXII. Caluus post quinquennium cum L. Calpurnio Pisone Frugi, qui lustrum non fecerunt LIX vnum in vita periculum Censor subiit Macadeonicus, quod C. Atinium Macerionem Tr. Pl. senatu mouerit; ab eodem enim comprehensus est, & obtorto collo in Capitolium ducebatur, vt e saxo praecipitaretur, nisi collegAe auxilium tulissent. vxores ducendas esse diserte in censura populum admonuit. Cum Africano minore inimicitias gessit. Princeps senatus duobus lustris lectus est an. DCXXXIII. Balearico
VI..
filio Censore, & quinquennio proximo L. Metello Calui F. Censore. Huius filij quattuor Quinctus, Lucius, Marcus, Caius. filiae tres, quarum vna P.
Tt iij
Cornelio Scipioni Nasicae nupsit, qui Cos. bello Iugurthino in magistratu mortuus est. Horum nepos fuit Q. Metellus Scipio, de quo paullo post dicemus. Alteram duxit C. Seruilius, ex qua P. Seruilius Iiauricus Princeps senatus, & bis triumphalis natus est. Q. Metellus Q. Macedonici filius ex triumpho, vt pater, cognomen Baliarici consecutus est, quem egit post consulatum, in quo habuit collegam T. Quinctium Flamininum anno DCXXX. Censor triennio post fuit cum Q. Seruilio Caepione, & lustrum fecerunt LXI. Huius filij Q. Metellus Nepos, de quo postea, & Caecilia Appij Claudij viri consularis vxor, ex quibus orti sunt Ap. Claudius vir consularis & censorius,
VII..
& P. Clodius Trib. plebis. Alter Macedonici filius Lucius cognomen ex triumpho Delmatici assecutus est, patrem, & fratrem imitatus antea Diadematus dictus, vt quidam asserunt, ob frontem diu vitta vel diademate obligatum. Consul fuit cum Q. Mucio Scaeuula, & pro Cos. triumphum egit de Delmateis anno
DCXXXVII
. Pontifex Maximus fuit an. DCLXIII. post Cn. Domitium Ahenobarbum. Huius filii fuerunt Q. Metellus Creticus, & Caecilia M. AEmilii Scauri, qui Princeps senatus quater lectus est, vxor quae mortuo viro, filio, & filia prius ex eo susceptis nupsit L. Cornelio Sullae
VIII..
Felici Dictatori. & ex eo etiam filios peperit. Tertius Marcus Macadeonici filius Cos. fuit cum M. Aimilio M. F. Scauro, quem generum fuisse diximus L. Delmatici anno
DCXXXIIX
. Ambo Consules triumpharunt, Scaurus
IX..
in consulatu de Galleis Karneis, M. Metellus post biennium ex Sardinia, Quartus frater horum fuit C. Metellus Caprarius cognomento, quem non Consulem, sed defignatum vidit moriens pater cum Cn. Papirio Carbone. hic etiam triumphauit in consulatu eodem die, quo Marcus frater ex Traecia. Quod tum primum accidit, idque solum defuit paternae felicitati, vt id videre posset. Hic etiam Censor fuit. vt quibusdam placet anno
DCLI
. cum Q. Metello Numidico fratre patruele, lustrum fecerunt
LXIV
. Nunc Calui
X..
eius fratris liberos persequamur. L. Metellus Caluus L. Calui filius Pontifex Max. Censor & Consul fuit. Collegam in consulatu habuit L. Aurelium Cottam anno
DCXXXIV
. in Censura, quam quadriennio post gessit, Cn. Domitium Ahenobarbum; lustrum fecerunt
LXII
. in quo Princeps senatus lectus est Macadeonicus, vt antea retulimus. Pontificatum obtinuit mortuo
XI..
P. Mucio Scaeuula anno
DCXXXIX
. Huius frater fuit Q. Merellus Numidicus post victoriam, & triumphum dictus bello Iugurthino. Consul hic fuit quinquennio post eum annum, quem proxime retulimus Pontificatus fratris, cum M. Iunio Silano: de Iugurtha, & Numideis Procos. biennio post triumphauit. Clarissimus vir domi, militiaeque Censor quinquennio post triumphum cum C. Caprario fratre patruele, vt antea diximus. Iurare in Appulei Saturnini Tr. pl. leges noluit, ob quod exilium fortiter tulit. Saturnino occiso lacrymis filii, qui Pius hac de causa dictus est, reuocatus est. Sororem habuit Caeciliam parum pudicam matrem L. Licinii Luculli, qui de
XII..
Mithradate triumphauit. Q. Metellus Pius clarisimus etiam vir Consul, Censor, Pontifex Max. & Princeps senatus, ac triumphalis fuit L. Sullae Felicis in secundo consulatu collega anno
DCLXXIII
. propter affinitatem eius partes secutus,
nam Sulla Delmatici, aut L. Calui filiam, & ex ea liberos susceperat. Q. Sertorium in Hispania persecutus est adiutore Cn. Pompeio Magno, mortuo Sertorio a suis, Romam reuersi ambo ex Hispania triumpharuntan. DCXXCII. Pontificatum ante vndecim annos assecutus fuerat mortuo Q. Mucio Scaeuula. Princeps senatus lectus est LXVIII. lustro. Septimo post triumphum anno sine
XIII..
liberis mortuus est. Adoptiuum filium heredem nominis, & familiae reliquit nobilissimum virum P. Cornelium Nasicam P. Scipionis Nasicae viri consularis, & Caeciliae Q Macedonici filiae nepotem, cuius mater Licinia L. Crassi oratoris consularis, & censorij filia fuit. Hic post adoptionem Q. Caecilius Q. F. Metellus Pius Scipio appellatus est. Vxor huic Lepida, de qua cum M Catone contendit. Filia Cornelia ante adoptionem nata clarissimis nuptiis bis celebratis infelici exitu virorum superstes. Nam P. Crasso prius, qui cum patre M. Licinio Crasso Diuite a Parthis occisus est, postea Cn. Pompeio Magno, qui patris in consulatu tertio collega fuit, nupsit. Hunc consulatum Magnus sine collega iniit dilatis comitiis contentionibus candidatorum T. Milonis, & Metelli Scipionis, & P. Plautij Hypsaei, quique eorum partes non sine ferro agebant. Tunc P. Clodius seditionum princeps a Milone occisus est. Ab interrege Ser. Sulpicio Pompeius primus creatus Consul sine collega v. Kalend. Mart. iniit. Collegam socerum Scipionem habuit Kalend. Sextil. Milo damnatus est. Bellum paullo post inter Caesarem & Pompeium exarsit. Metellus generum secutus, eique superstes in Africia, ne in manus inimici veniret, se ipsum interemit. Moriens cum a militibus
XIIII..
Imperator quaeretur, dixit, Imperator bene se habet. Redeo nunc ad Macedonici nepotes. Q. Metellus Nepos Baliarici filius cognomen id retinuit, quod nepos esset Macedonici. Consul is fuit cum T. Didio T. F. an. DCLV.
XV..
ab his lex Caecilia, & Didia appellata est. Huius filius Q. Metellus Nepos, qui Tribunus pl. Ciceronem consulatu abeuntem concionem habere prohibuit, iurare tantum veteri more permisit prid. Kal. Ian. an.
DCXC
. Consul postez fuit cum P. Cornelio Lentulo Spinthere quinquennio post atque Aequiorem se M. Ciceroni ab exilio redeunti praebuit. Huius vterina soror Mucia. Tertia
XVI..
dicta est Cn. Pompei, & postea M. Scauri vxor. L. Delmatici Q. Metellus filius Creticus postea dictus Consul fuit an. DCXXCIV. cum Q. Hortensio oratore,
XVII..
triumphum egit post septem annos Procos. ex Creta. Huius, vt creditur frater, & in consulatu successor L. Metellus Consul designatus mortuus est, Q. Marcius Rex solus consulatum gessit. In Praetura successor C. Verris in Sicilia fuit. Horum etiam frater M. Metellus de repetundis Praetor cognouit Cretico fratre consule.
XVIII..
His etiam temporibus Q. Metellus Celer frater posterioris Nepotis fuit, sed germanus, an vterinus, an patruelis incertum est. Mihi vterinus fuisse videtur, quod eo tempore duo germani non eisdem praenominibus vtebantur. Tum etiam, quod cognomen ob celeritatem ludorum post mortem patris accepit. Id magis Q. Nepoti debebatur, qui paternum cognomen retinebat, vtpote heredi, autvnico, aut maximo. Patrueles non fuisse indicat, quod ambo Q. F. dicuntur. Praetor hic fuit Cicerone consule, & coniurationis vindex. Consul triennio post cum L. Afranio an. DCXCIII. Sunt, qui putent hunc Q. Metelli
Celeris filium fuisse, qui Tribunus pl. fuit cum Q. Vario, vt Cicero in Bruto significat. Idem, & Pontifex, & Augur fuit. Huius vxor Clodia, siue Claudia Appij, & Publij soror, de cuius impudicitia multa Cicero in oratione pro M. CAelio Rufo. Eam Appuleius a Catullo Lesbiam appellari ait, Plutarchus Quadrantariam vulgo cognominatam. Fuit eisdem temporibus L. Merellus, qui C. Caesari pecuniam ex Aerario publico efferenti Tribunicia potestate impedire
XIX..
conatus est: Cuius parentes ignoramus. Postremus Metellus sub Augusto fuit Q. Creticus Silanus Q. F. Q. N. Cos. cum A. Licinio Nerua Silano anno DCCLIX. Haec de Metellis, quorum cognomen militaris ministerii esse docet Festus Attii carmine,
Calones, famulique metellique caculaeque.
XI
. Ciceronis, fit mentio. fortis is vir fuit aduerlus barbaros. His omnibus antiquior fuit Q. Caecilius Statius poëta comicus, cui primas praesertim in argumentis veteres detulerunt. Seruus is fuit Ennii, & Plauti tempore. Post Augusti obitum consulares Caecilios tres reperio omnes suffectos. Nam Cn. Caecilius simplex cum C. Quinctio Attico ex Kal. Nou. Cos. an. DCCCXXI. sub. Vitellio Imp. C. Caecilius Plinius C. F. C. N. Secundus Cos. suf. cum Cornuto Tertullo ex Kal. Sept. sub Traiano Imp. an. DCCCLII. Hic est, cuius epistolae, & Panegyricus ad eundem Imp. exstant. patria Nouocomensis fuit. eius auunculus C. Plinius Secundus, qui naturalem historiam conscripsit. Tertis est C. Caecilius Classicus, qui biennio post cum Acilio Rufo ex Kal. Iuliis Cos. suffectus fuit sub eodem Imp.
CALPVRNIA
familia origine Sabina, plebeia fuit, multosque habuit consulares viros, censorios tres, triumphalem vnum. Tribus cognominibus distinguitur, Pisonum, Bestiarum, & Bιbulorum. Pisonum alii Frugi, alii Caesonini, alii Pisones tantum, sine alio cognomine dicuntur. Ante obitum
I..
Augusti vndecim consulares Pisones inuenio. Antiquissimus C. Piso C.F. C.N. Hic Praetor de Lusitaneis, & Celtibereis ex Hispania triumphauit anno DLXIX. Consul fuit quadriennio post cum A. Postumio Albino; & in Magistratu mortuus est, in eius locum Q. Fuluius Cn. F. M. N. Flaccus Pisonis priuignus suffectus est. Ea de caussa suspicio orta est Quartam Holtiliam vxorem matrem
II..
Fuluii, Pisonem occidisse, & ob id damnatam fuisse ferunt. Post hunc L. Piso Caesoninus C. F. C. N. Cos. fuit an.
DCV
. cum Sp. Postumio Albino Magno. Hic superioris filius, aut nepos, & vt ex Ciceronis, & Asconii verbis elicitur,
adoptiuus
adoptiuus potius, quam naturalis. Nam Caesonium quendam Gallum Placentiam venisse, eiusque filium Caluentii Mediolanensis filiam duxisse, ex quibus L. Piso nepos, aut pronepos huius natus sit, in quem tota illa oratione; quae
III..
in Pisonem inscribitur, inuehitur. Tertius Cn. Piso Cos. cum M. Popillio
IV..
Laenate an.
DCXIV
. Quartus Q. Piso Cos. quadriennio post superiorem cum
V..
Ser. Fuluio Flacco. Quinctus L. Piso Frugi, hic primus cognomen id ob frugalitatem accepit. Tribunus pl. fuit an. DCIV. Cos. post XVI. annos cum P. Mucio Scaeuula. Censor cum L. Metello Caluo an.
DCXXVII
. lustrum non fecerunt. Legem Calpurniam de repetundis primam in tribunatu hic
VI..
tulit. Sextus L. Piso Caesoninus superioris Caesonini filius Cos. fuit cum M. Liuio Druso an.
DCXLI
. Hic legatus occisus est a Galleis cum L. Cassio
VII..
Longino Cos. post annos quinque. Septimus C. Piso Frugi, qui filius, vel nepos fuit L. Pisonis Frugi, de quo antea diximus. Cos. fuit an.
DCXXCVI
. cum M. Acilio Glabrione. His temporibus L. Piso Frugi filius primi L. Pisonis Frugi Praetor in Hispania obiit, & Cn. Piso Cn. F. qui coniurare cum Catilina, & P. Autronio an.
DCXXCVIII
. ausus est, Quaestor Propr. in Hispania occisus est. Fuit alius L. Piso Frugi L. F. L. illius. primi N. Praetor ante an.
VIII..
DCLXXXIV
. Octauus Consularis fuit L. Piso Caesoninus, qui nepos fuit eius, qui a Gallis occisus est, vt C. Caesar gener testatur, vltum se priuatas inimicitias familiae, quod auum soceri occiderint. Cos. fuit cum A. Gabinio an.
DCXCV
. quibus Cos. M. Cicero in exilium missus est, quamobrem cum eo inimicitias exercuit. quamuis gener Ciceronis C. Piso L. F. Frugi propinquus esset L. Pisonis. Post Consulatum in Macedoniam profectus est. Inde reuocatus post biennium ex sententia Ciceronis, quae exstat in oratione de Prouinciis Consularibus inscripta. Censor fuit an.
DCCIII
. cum Ap. Claudio Pulchro, lustrum fecerunt
LXXI
Calpurnia filia C. Caesari nupsit, quo anno in Gallias profectus est, eaque Caesari superstes fuit. Laudatur a Cicerone hic Piso in Philippicis, quod primus in M. Antonium Cos. inuectus sit. Hoc tempore M. Pupius Pisonem quendam adoptauit, qui M. Pupius M. F. Piso Calpurnianus dictus Cos. & ttiumphalis fuit, in cuius domo Cicero discere solebat.
IX..
biennio post Ciceronem Cos. fuit cum M. Valerio Messala Nigro. Nonus Cn. Piso Cn. F. Cn. N. Collega Augusti in
XI
. Consulatu in locum A. Terentij Varronis Murenae, qui antequam iniret, mortuus est. anno
DCCXXX
. iterum Cos. fuit cum T. Claudio Nerone II. post
XVI
. annos.
X..
Decimus L. Piso Caesonius L. F. L. N. filius, vt creditur, Censorij Cos. fuit cum M. Liuio Druso Libone post annos octo; quam superior. Hic triumphalia ornamenta accepit legatus Augusti anno
DCCXLIII
. de Besseis, & Scordisceis ex Thraecia. Postremus L. Piso Augur Cn. F. Cn. N. Cos. fuit cum Cosso Cornelio Lentulo Isaurico postea dicto anno
DCCLII
. qui
XI..
annus primus post Virginis partum fuit. Hic Cn. Pisonis bis Cos. filius fuisse creditur. Bestiam Calpulnium Consularem vnum reperio, cuius Collega fuit in consulatu P. Scipio Nasica belli Iugurthini anno I. qui fuit Vrbis
DCXLII
. is L. Calpurnius Bestia dictus, eodem nomine alter inter sodales L. Catilinae a Sallustio nominatur: & postea Tribunus plebis fuisse
Vu
dicitur eodem anno. Hunc crediderim a Cicerone defensum fuisse in ea oratione, quae inscribebatur pro Bestia, quae non exstat. Laudatur à Paterculo Calpurnia Bestiae filia, quae P. Antistio AEdilicio viro suo a Damasippo Pr. occiso se ipsam gladio traiecit anno
DCLXXI
. Horum filia Antistia a Cn. Pompeio repudiata, ex abortu mortua est. Bibulum quoque vnum consularem video, qui cum C. Caesare Cos. fuit, M. Calpurnium anno
DCXCIV
. quem Caesar domo sua exire non sinebat, sed edictis fortitudinem animi contra insolentiam armatorum ostendebat. Censor post quadriennium fuit cum M. Valerio Messalla Nigro. lustrum fecerunt
LXX
. vt quibusdam placet. Bello ciuili mortuus est. Huius filios in AEgypto occisos fuisse video, eumque M. Catonis generum fuisse. Porcia vxor M. Bruto Caepioni nupsit. Post mortem Augusti quinque Pisones Consules inuenio, Caesarem vnum paucis diebus, adoptatum a Galba Imperatore; Augustum vnum appellatum a paucis in Thessalia tempore Gallieni Imp. cui a Senatu statua post mortem inter triumphales, & quadriga decreta est. His duobus Lucij praenomen fuit, Caesar M. Licinij Crassi filius a L. Pisone Frugi adoptatus est, postea in Sulpiciam familiam a Galba translatus, occisus est cum patre adoptiuo eodem
I..
mense. Primus Piso L. Calpurnius L. F. L. N. Cos. fuit cum M. Licinio
II..
Crasso anno
DCCLXXIX
. sub Ti. Caesare Imp. Secundus C. Piso Magnus Cos. suffectus ex Kal. Iuliis cum L. Vitellio Paullo anno DCCC. sub T. Claudio
III..
Imp. Tertius L. Piso L. F. primi illius, vt creditur, filius collega fuit Neronis
IV..
Imp. in secundo consulatu nono anno post superioris consulatum. Quartus L. Piso Cos. fuit cum Vettio Rustico Bolano anno
DCCCLXIII
. sub Traiano
V..
Imp. Quinctus Calpurnius Piso Cos. fuit cum M. Saluio Iuliano anno
DCCCCXXVII
. sub M. Philosopho Augusto. Praeter hos Pisones vnum consularem reperi Calpurnium Agricolam, qui sub Alexandro Imp. Cos. fuit cum Clementino anno
DCCCCXXCII
.
CASSIA
familia duplex patriciorum, & plebeiorum. Patricius vnus consularis, cuius cognomen varie scribunt alii Vitellinum, alij Viscellinum, alij Bicellinum. Hic ter Consul fuit, bis triumphauit, primus Magister equitum fuit. Plebei septem, consulatus totidem, censuras duas ante Caes. Dict. obtinuerunt. cognomen omnibus Longinuus, vno Varo excepto, & altero Longino Rauilla dicto. Patricius Sp. Cassius clarissimus vir, primis illis libertatis temporibus post reges exactos, Consul fuit cum Opitre Verginio Tricosto anno
CCLI
. Ambo Consules triumpharunt, Cassius de Sabineis, Opiter de Camerineis, & Aurunceis. Quadriennio post Magister equitum primus factus est Dictatore, quem tunc Magistrum populi dicebant, primo sedition is sedandae, & rei gerundae caussa dicto T. Lartio Flauo. Iterum Cos. fuit cum Postumo Cominio Aurunco II. anno nono post alterum consulatum, lustrum secerunt
VII
. nondum enim Censores instituti fuerant, & censendi officium Consulum erat. Tertio Consul cum Proculo Verginio Tricosto Rutilo septennio post
factus agrariam legem primus tulit. ac de Volsceis, & Heiniceis iterum triumphauit. Ex lege Agraria tyrannidis affectatae crimine offensi senatores post consulatum damnarunt, ei interempto domus diruta est, in solo aedes Telluris facta. a patre de consilio propinquorum damnatum, & interemptum fuisse
I..
aliqui historici prodiderunt, peculiumque Cereri consecratum. Primus ex plebeis C. Cassius Longinus G. F. C. N. anno
DXXCII.
belli Persici anno primo consulatum adeptus est cum P. Licinio Crasso. Censor post
XVII.
II..
annos cum M. Valerio Messala lustrum fecerunt
LV.
Post hunc Q. Longinus
III..
Q.F.L.N. cum A. Manlio Torquato Cos. fuit anno
DXXCIIX.
& in magistratu mortuus est. Huius filius fuisse creditur L. Longinus Rauilla, qui an. DCXXVI. Cos. fuit cum L. Cornelio Cinna, & biennio post Censor cum Cn. Seruilio
IV..
Caepione, qui lustrum fecerunt
LX.
Post hunc C. Longinus. C. Longini, de quo primo loco dictum est, vt creditur filius. Cos. fuit. cum C. Sextio Caluino post Rauillae consulatum anno tertio. Ambo Consules plebei triumphasse dicuntur, sed de Sextio certius est. Procos. de Liguribus Vocontieis, Salluueisq.
V..
triumphasse. Sequitur L. Cassius L. F. Q. N. Rauillae, vt creditur, filius in consulatu a Gallis occisus est, cum L. Pisone Caesonino legato an.
DCXLVI.
cui Cn. Cornelius Dolabella suffectus est. Eius collega fuit C. Marius in primo
VI..
consulatu. Huius frater esse potuit C. Cassius Longinus, qui cum Cn. Domitio Ahenobarbo Cos. fuit post vndecim annos. Praeter hos Crispus Sallustius L. Cassium Longinum Senatorii ordinis enumerat in coniuratis cum L. Catilina,
VII..
& ab Asconio competitor Ciceronis, & coniurationis particeps. Postremo anno DCXXC. C. Cassius Varus Cos. fuit cum M. Terentio Varrone Lucullo. Ab his lex Terentia, & Cassia, de qua Cicero in Verrinis, nomen accepit. Aliae leges Cassiae dictae sunt, quod a L. Cassio L. F. Longino Tribuno pl. latae fuerunt, quas Asconius enumerat in Corneliana C. Mario VI. L. Valerio Flacco Coss. ait latas fuisse, hoc est an.
DCLIII.
Potuit hic Tribunus eius Consulis fuisse filius, qui a Gallis occisus est. Ab eodem mentio fit P. Cassij Praetoris, qui de Maiestate cognoscebat M'. Lepido L. Volcatio Coss. hoc est anno
DCXXCVII.
Saepius quoque a Cicerone & aliis refertur illud Cassianum, cui bono fuerit, dictum optimi iudicis L. Cassij, qui ab eo crimen ortum fuisse dicebat, cui bono erat id fieri.
Addendus est C. Cassius vnus ex interfectoribus Caesaris, qui cum D. Bruto Cos. designatus fuerat in annum
DCCXI.
Hic puer Fausto puero Sullae filio colaphum impegit, quod laudaret patris dominationem. Vxor Iunia M. Bruti soror. Filio togam virilem Idib. Martiis, quibus Caesarem occidit, dedit. Victus a M. Antonio seipsum interemit, aut à seruo occisus est. Sub Augusto vnicum Consularem L. Cassium L. F. L. N. Longinum inuenio. Cos. suffectus fuit ex Kal. Iuliis an.
DCCLXIII.
Sub Tiberio vltimus Longinus C. Cassius L.F.L.N. superioris, vt creditur filius. hic Cos. fuit cum M. Vinucio Quartino anno
DCCXXCIII.
Optimus Iurisconsultus, natusque ex filia Q AElij Tuberonis Iurisconsulti, quae neptis erat clarissimi Iurisconsulti Ser. Sulpicij Rufi. Hic familiam discipulorum duxit, quae Cassiana dicebatur: vt a Proculeianis distingueretur. Post haec sub M. Aurelio Antonino Imp. Auidius Cassius Cyprius
Vu ij
genere, cuius auus maternus Auidius Seuerus, in Oriente ementita morte Marci se Imperatorem appellauit. Occisus tamen est, & Maecianus filius, cui Alexandria erat commissa. Alter filius Heliodorus deportatus est. Aliis filiis liberum exilium permissum, & Drunciano genero, cui Alexandria filia nupta erat. Alios Cassios reperio sub Gallieno Imp. sese Augustos in Gallia appellasse, quorum exstant signati nummi. M. Cassius Postumius, & M. Cassius Hostilius, sunt qui etiam Labienos appellent. Cassios Consulares sub aliis Imperatoribus eos solum reperio, qui Dionis, aut Aproniani cognomine significantur. Fuit autem Dion Cassius historicus, cuius pars historiarum Romanarum exstat, & epitome Caesarum a Xiphilino conscripta: Aproniani filius, qui Consul sub Commodo Imperatore fuit cum M. Atilio Metilio Bradua II. an. DCCCCXLIII. Ipse Dion bis Consul fuit: secundum Consulatum cum Alexandro Imp.
III.
egit an.
DCCCCXXCI.
Prioris Consulatus tempus ignoratur. Hic ex Nicaea Bithyniae originem duxit, Praefectus AEgypti fuit, & postea Delmatiae, ac Pannoniarum. Alter Dion. Cos. fuit cum C. Iunio Tiberiano anno CIƆXLII. sub Diocletiano, & Maximiano Imperatoribus, quem putant Dionis historici filium, vel nepotem fuisse.
CLAVDIA
gens origine Sabina duplex fuit Patriciorum, & Plebeiorum. Patricij, minorum gentium fuerunt, vtpote post exactos Reges adscripti; in quattuor stirpes praecipuas cognominibus distinctas diuiduntur. Regillensium quorum aliqui Crassini etiam dicuntur, Pulchrorum, Centhonum, & Neronum. Plebeij clariores Marcelli cognominati sunt. Vnaquaeque familia plurimos habuit ornatissimos viros, quiremp. Romanam illustrarunt, & auxerunt vsque ad Neronem Imp. Regillenses & Crassinos nouem inuenio obtinuisse Dictaturas, tres Decemviratus legibus scribendis, tres Triumphos, duos
I..
Consulatus, sex Tribunatus militares, consulari potestate duos. Inter omnes constat venisse Clausum quemdam Sabinum ex Regillis Romam cum ita magna multitudine propinquorum, & clientium, vt ex eis Claudia tribus aucta fuerit, & nomen acceperit, vel, vt quidam arbitrantur , ceteris addita fuerit. Clausum appellatum fuisse asserunt, cum inter patricios adscriptus fuit, Appium Claudium Regillensem, anno vrbis
CCXLIX.
Hunc videtur Verrius Flaccus Marcum Claudium appellare, cum eum auum esse asserat Appij Decemviri. Hic Consul fuit post annos nouem cum P. Seruilio Prisco.
II..
Huius filius Consul fuit cum T. Quinctio Capitolino Barbato anno CCXXCII.
III..
eiusdem cum patre nominis. Alter filius C. Regillensis Cos. etiam fuit post XI. annos cum P. Valesio P. F. Poblicola
II.
qui in eo magistratu occisus est.
IV..
Hos tres etiam Sabinos cognominatos ab scriptoribus animaduertimus. Post hos tertius Appius Claudius Crassinus Ap. F.M.N. a Verrio appellatur, quem alij, vt diximus, Appij nepotem, de quo initio locuti sumus, tradiderunt. Hic Consul fuit cum T. Genucio Augurino anno
CCCII.
sed abdicarunt, vt iidem cum aliis Decemviri legum scribendarum caussa crearentur. Hi
primum decem tabulas conscripserunt, postea duabus aliis scribendis iterum, ac tertio idem Appius cum aliis, quos ipse voluit, eumdem magistratum sine prouocatione retinuerunt. Hoc initium legis duodecim tabularum. Sed cum potestate in libidinem, & malos mores abuterentur : seditione in eos mota cum Verginia a patre fuisset occisa, quam M. Claudius cliens Appij in seruitutem vindicabat; coacti sunt Decemviri abdicare, multique ex eis damnati, alij in carcere, aut in exilio perierunt. Sequitur alius Ap. Crassinus
V..
Regillensis Ap. F. Ap. N. Superioris, vt creditur filius, qui Tribunus militum consulari potestate fuit cum L. Sergio Fidenate II. Sp. Nautio Rutilo, & Sex.
VI..
Iulio Iulo anno CCCXXIX. Huius filius P. Crassinus Regillensis Trib. Mil. cum aliis quinque patriciis anno CCCL. fuit. Huius deinde filius Ap. Claudius
VII..
eisdem cognominibus vsus Dictator fuit primus ex hac familia rei gerundae caussa anno
CCCXCI.
Magistrum equitum dixit L. Cornelium Scipionem. primus ex eadem triumphauit de Herniceis. Cos. fuit polt
XIV.
annos cum L. Furio Camillo, & in Magistratu mortuus est. Secutus est C.
VIII..
Crassinus Regillensis, quem quidam bis Dictatorem asseuerant, & Ap. F. P. N. Caecique patrem. prior dictatura anno
CDV.
comitiorum habendor. caussa, posterior rei gerundae caussa anno
CDXVI.
in qua Magister equitum fuit C. Claudius Hortator, quem patricium, aut plebeium fuisse affirmare non possumus. Postremus Appius Cl. Crassinus Rusus Ap. F. C. N. a
IX..
quibusdam appellatur Appij Caeci filius is qui Consul fuit cum P. Sempronio Sopho an. CDXXCV. Cum apud Suetonium inueniam Appium Caecum duos filios habuisse P. Pulchrum, & Ti. Neronem, ex quibus duae familiae Pulchrorum, & Neronum ortae sint: cumque aliis placeat, Caecum ipsum ex Regillensibus ortum fuisse: de Appio Caeco tamquam communi pariete; in quem tres hae familiae tigna sua immiserint, separatim agendum videtur.
Verrius Flaccus in censura, & consulatu aperte Ap. Claudium C. F. Ap. N. Caecum appellat. Censuram constituit an. CDXLI. collegam in ea adscribit, C. Plautium, qui in eo honore Venox appellatus est. lustrum fecisse ait XXVI. Ab hoc censore Appia via strata est, aqua Claudia in vrbem ducta, vt multi prodiderunt. Consulatus collega L. Volumnius Flamma Violens an. CDXLVI. cum quo iterum post XI. annos consulatum gessit. Dictator fuit, sed quo anno incertum est. Quidam diuinando in an. CDLXVI. retulerunt. in veteri titulo hi Magistratus enumerantur.
Appius Claudius C. F. Caecus Censor. Consul bis. Dictator. Interrex ter. Praetor bis. AEdilis Curulis bis. Quaestor. Tribunus Militum ter. Quid vero egerit, ita recensetur. Complura oppida de Samnitibus cepit, Sabinorum, & Tuscorum exercitum fudit. Pacem fieri cum Pyrrho Rege prohibuit. In censura viam Appiam strauit. & aquam in vrbem adduxit. AEdem Bellonae fecit. A Cicerone eius quattuor filij, filiae vero quinque enumerantur. Filios fuisse credimus Ap. Crassinum, de quo antea diximus, P. Pulchrum, C. Centhonem, & Ti. Neronem. Nunc igitur primum de Pulchrorum stirpe, postea de reliquis dicemus.
Pulchros decem inuenio, totidem consulatus habuisse, censuras tres,
Vu iij
I..
triumphos duos assecutos, Principem senatus vnum lectum fuisse. Primus is, de quo diximus P. Pulcher Cos. fuit anno
DIV.
cum L. Iunio Pullo. Hic temere cum Carthaginiensibus congressus bello Punico primo magnam cladem accepit, iussus Dictatorem dicere M. Claudium C. F. Gliciam dixit viatorem suum, qui scriba fuerat, sine Magistro equitum, nam antequam eum diceret, coactus est abdicare.tum A. Atilius Calatinus Dictator factus est, & L. Metellus Magister equitum. Soror Publij Claudia cum a populo in turba premeretur, optauit, vtfrater saepius Consul fieret, vt minor esset populi multitudo. Ea de caussa damnata est, alterius criminis rea innocens. Hic auspicia ita contempsit, vt pullos in mare proiecerit, vt biberent, quando esse pultem nollent.
II..
Huius filius Ap. Cl. Pulcher Cos. fuit an. DXLI. cum Q. Fuluio Flacco III. Huius
III..
tres filij fuisse, videntur. Appius Cos. Publius, & Caius. Appius eos. fuit XXVII.
IV..
anno post patrem cum M. Sempronio Tuditano, Publius anno proximo cum
V..
L. Porcio Licino, Caius cum Ti. Sempronio Graccho anno DLXXVI. Ambo Consules triumpharunt, Pulcher in consulatu de Istreis, & Liguribus, Gracchus biennio post de Sardeis. Ambo Censores fuerunt octauo anno post consulatum,
VI..
lustrumque
LII.
fecerunt. Appij filius Appius, vt creditur Cos. fuit cum Q. Metello Macedonico anno
DIX.
suis sumptibus triumphauit de Sallasseis ex Alpibus. Censor quinquennio post cum P. Cornelio Lentulo. lustrum non fecerunt. Biennio post Princeps senatus lectus est lustro
LVIII.
Hic ex Antistia vxore Claudiam procreauit, quam duxit Ti. Sempronius Gracchus, qui in Tribunatu plebis a P. Scipione Nasica occisus est; & ex ea liberos reliquit. Caii filius, quem consularem censorium, & triumphalem diximus,
VII..
C. Pulcher fuit Consulque anno
DCXXIII.
cum M. Perperna. quamvis
VIII..
Pulcher hic, an Lentulus Appius, an Caius fuerit incertum sit. Alter C. Pulcher huius filius fuisse creditur, collega alterius M. Perpernae, Consul fuit anno
DCLXI.
Hunc Verrius C. N. appellat.
IX..
Secutus est Ap. Pulcher superioris, vt creditur filius, aut frater, qui cum P. Seruilio Vatia, qui postea Isauricus dictus est, Consul fuit anno DCLXXIV. quo anno L. Sulla Dictatura se abdicauit. Cinnae tempore exul fuit, & ei magistratus abrogatus. Huius soror Clodia mater fuit, L. Marcij Philippi
X..
consularis & censorij. vxor Caecilia Q. Metelli Baliarici filia ex qua filij tres Appius, Publius, & Caius filiae totidem natae sunt: ex quibus duas L. Licinius Lucullus, qui de Mithradate triumphauit, & Q. Metellus Celer duxerunt: quas parum pudicas fuisse constitit. Tertiam Q. Marcius Rex, vir Consularis. Appius Consul, & Censor fuit, duas filias procreauit, quas filio Pompei Magni Cn. vt suspicor, & M. Bruto collocauit. Publius Clodius cum adolescens in domo C. Caesaris Pont. Max. in sacris Bonae deae deprehensus esset, eiusque criminis reus corrupto iudicio absolutus, vt noceret Ciceroni testi: Tribunatum plebis obtinuit; cum se prius P. Fonteio plebeio minori natu in adoptionem dedisset. Ciceronem exulare coegit. sed restituto Cicerone cum Praeturam peteret, a T. Annio Milone occisus est. Huius vxores Pinaria, & Fuluia haec postea C. Curioni, atque eo interfecto M. Antonio nupsit. Socrus Sempronia Tuditani silia fuit. Filium Sex. Clodium,
& filiam Clodiam Augusti sponsam reliquit. Caius filios duos reliquit eisdem cognominibus Appium maiorem, & Appium minorem, quorum Asconius in Miloniana meminit. Appius Pulcher, de quo dicebamus, Consul fuit anno
DCXCIX.
cum L. Domitio Ahenobarbo, Censor quadriennio post cum L. Calpurnio Pisone Caesonino. Post consulatum Procos. in Cilicia fuit cuius M. Cicero successor fuit. Admonet eum Cicero, vt de proauo suo in censura cogitet. ex quibus verbis apparet eius proauum fuisse Censorium, vel Appium, vel C. Pulchrum Censorium, de quibus antea diximus. Hic Augur fuit, & libros de Augurali disciplina edidit. Haec de Pulchris.
II..
Centhonum cognomine duos solos reperio C. Centhonem Caeci filium, qui Consul, Censor, & Dictator fuit, atque Appium qui Propraetore ouationem obtinuit, eius filium; Cai consulatus fuit anno
DXIII.
cum P. Sempronio Tuditano, quibus Consulibus Liuius Andronicus primus poëta Latinus fabulam dedit. Censuram post
XV.
annos gessit cum M. Iunio Pera, lustrum fecerunt
XLII.
Dictator fuit comitiorum caussa anno
DXL.
Magistrum equitum dixit Q. Fuluium Flaccum. Appius Propraetore ouans ex Celtiberia
III..
reuersus est anno
DLXXIX.
Nerones duos consulares video, quorum alter censuram, & ouationem obtinuit. Nam C. Claudius Ti. F. Ti. N. Nero Cos. fuit cum M. Liuio Salinatore
II.
anno
DXLVI.
insignem victoriam ambo Consules Asdrubale occiso de Poeneis obtinuerunt. de quibus Salinator, in cuius prouincia res gesta est, triumphum egit; Nero maiorem laudis partem ouans tantum obtinuit. Censor cum eodem Salinatore triennio post: lustrum fecerunt
XLV.
inimicitias se non deposuisse ostenderunt, notis collegAe vnusquisque eorum notatus. Alter Nero fuit Ti. Claudius P.F. Ti. N. Consul cum M. Seruilio Pulice Gemino anno
DLI.
His Coss. Scipio Africanus Hannibalem vicit, & finis bello Punico secundo impositus. Cum hi duo Nerones Tiberij nepotes a Verrio dicãtur, & Ti. Nero Caecifilius fuerit, verisimile est, hos pronepotes Appii Caeci fuisse. Neronem lingua Sabina fortem significari veteres testantur. ex hac stirpe pater Tiberii Caesaris Augusti, & pater Ti. Claudii Augusti, qui Neronem adoptauit, fuit. Praeter iam dicta cognomina, vnum relictum est patriciorum cognomen Caudex, quod consularis vir, & vt quidam asserunt, triumphalis Ap. Claudius C. F. Ap. N. obtinuit initio primi belli Punici. Eius collega fuit M. Fuluius Flaccus an.
CDXXCIX.
insignem victoriam in Sicilia consecutus est. Sed de triumpho relato varietas est inter scriptores, & Verrius Flaccus in fastis omisit. Hunc fratrem fuisse Ap. Caeci, sunt qui affirment. ego vel vterinum, vel consobrinum esse crediderim potius, quam germanum. Plebeios Marcellos fuisse diximus, sed clarissimos, & ornatissimos viros fuisse constat. Nouem enim viri obtinuerunt. Dictaturam vnam consulatus
XV.
Censuram vnam. triumphos publicos
IV.
opima spolia semel. ouationem vnam. in monte Albano semel.
I..
septem primi M. Marcelli dicti sunt. Primus Consul fuit cum C. Valerio Potito Flacco an.
CDXXII.
Dictator quadriennio post comitiorum caussa
II..
Magistrum equitum dixit. Sp. Postumium Regillensem Albinum; vitio facti
III..
abdicarunt. Alter Marcellus Cos. an.
CCCCLXVI.
cum C. Nautio Rutilo.
Tertius insignis vir, qui primus post Cannensem pugnam Hannibalem vicit, & quinquies Consul fuit. Ante secundum bellum Punicum Cos. fuit cum Cn. Scipione Caluo an.
DXXXI.
Kal. Mart. triumphum egit de Galleis Insubribus, & Germaneis, atque spolia opima rettulit duce hostium Virdumaro ad Clastidium interfecto.
II.
Consul suffectus fuit L. Postumio Albino
III.
qui ante quam iniret, occisus est, sed vitio factus abdicauit, & in eius locum Q. Fabius Maximus Verrucossus
III.
Cos. fuit cum Ti. Sempronio Graccho. post pugnam Cannensem anno primo, hoc est anno Vrb.
DXXXIIX.
Sed anno proximo cum eodem Q. Fabio
IV.
ipse
III.
creatur. Triennio post captis Syracusis in monte Albano
II.
triumphum egit, atque ouationem
III.
Procos. Quartum Cos. fuit. an.
DXLIII.
cum M. Valerio Laeuino
II.
in quincto consulatu, quem cum T. Quinctio Crispino gessit
IV..
biennio post ab Hannibale occisus est. Quartus Marcellus Cos. fuit an.
DLVII.
cum L. Furio Purpureone. triumphum egit de Comensibus, & Insubribus
IIII.
Non. Mart. Censor cum T. Quinctio Flaminino post septem annos lustrum fecit
XLVIII.
V..
Quinctus Cos. cum Q. Fabio Labeone anno
DLXX.
Sextus vir insignis, qui
VI..
ter Consul fuit, & ter triumphalis. His nepos Marcelli quinquies Consulis fuit, de quo Asconius ait, cum ad Aedem Honoris, & Virtutis suam, & patris, & aui statuas posuisset subscripsisse
TRES MARCELLI. NOVIES.
Coss. In mari periisse Cicero auctor est. In primo Consulatu, quem gessit cum C. Sulpicio Gallo triumphauit de Galleis Contrubeis, & Liguribus, Veleatibusque, Idibus intercalaribus an.
DXXCVII.
Iterum Cos. fuit cum P. Scipione Nasica
II.
& de Liguribus, & Veleatibus iterum post annos
XI.
triumphauit. Tertium Cos. fuit triennio post cum L. Valerio Flacco, &
VII..
Procos. tertio triumphauit de Celtibereis an.
DCII.
Septimus M. Marcellus M. F. M. N. Cos. fuit cum Ser. Sulpicio Rufo iurisconsulto an.
DCCII.
Hic ille est, quem magnis laudibus exornat Cicero, tum in Bruto, tum in oratione pro M. Marcello inscripta, qua gratias agit in Senatu Caesari, quod se facilem in restituendo eo praebuerit. Sed a P. Magio Chilone in portu Attico interfectus est, vt ex Ser. Sulpicii litteris ad Ciceronem missis constat.
VIII..
Anno proximo C. Marcellus C. F. M. N. frater patruelis superioris Cos. fuit
IX..
cum L. Aimilio Paullo. Huius mater Iunia dicebatur. Postremus Cos. fuit anno sequenti, quo bellum ciuile inter Caesarem, & Pompeium exarsit C. Marcellus M. F. M. N. Hic vltimi Marci frater germanus, eius collega fuit L. Cornelius Lentulus Crus Flamen Martialis. Ferunt Octauiam maiorem sororem Augusti C. Marcelli vxorem fuisse, ex qua natus est ille M. Marcellus primus gener Augusti, quem deflet Vergilius pulcherrimis versib. & Marcellae duae, quarum alteram duxit M. Agrippa. & postea Antonius M. Antonii Triumviri filius. Octauia mortuo C. Marcello nupsit M. Antonio Triumviro. Hunc C. Marcellum eundem esse arbitrantur, quem C. F. Cos. fuisse diximus. A Marcellis Cornelii Lentuli Marcellini originem ducunt, translato aliquo Marcello in Corneliorum familiam adoptione. Plebeium fuisse C. Claudium Caninam, qui bis Consul, Censorius, & triumphalis
fuit,
fuit, collegAe patricij indicant. eius parentes ignoti, vno tantum auo C. praenomine excepto. Prior Consulatus cum M. Aimilio Lepido gestus est an.
CDLXIIX.
Posterior cum C. Fabio Dorsone post
XII.
annos. in eo triumphum egit de Lucaneis, Samnitibus, Bruttieisque Quirinalibus. Censor triennio post fuit cum Ti. Coruncanio, lustrum fecerunt
XXXIV.
Antiquissimus C. Claudius Cicero Trib. plebis anno
CCXCIX.
apud Liuium lib. III. Ventum est ad Caesaris, & Augusti tempora, quibus gens vtraque Claudia patriciorum, & plebeiorum Augusti affinitate locum suum tenuit. De plebeiis Marcellis dictum est, de patriciis videamus. Etenim Liuia Augusta, quae etiam Drusilla dicta est Liuij Drusi Claudiani filia origine gentis a Pulchris Claudiis genus duxit. virum habuit Ti. Claudium Neronem, virum Praetorium, qui partes Antonij aduersus Augustum defendit. ex eo Ti. Neronem peperit, cumque praegnans esset, Augusto nupsit viro priori consentiente, tertioque post nuptias mense, Neronem Claudium Drusum edidit. Tiberius in Iuliam familiam adoptatus ab Augusto translatus est, eiusque liberos in Iulia referemus. Nero Drusus, qui etiam Germanicus dictus est, ex Antonia minore Germanicum & Ti. Cl. Drusum, qui postea Ti. Cl. Augustus Germanicus appellatus est, procreauit, & Liuiam, quam duxit Drusus Caesar Ti. Caesaris filius. Germanicusa Tiberio patruo adoptatus
I..
in Iuliam familiam transfertur. De Tiberio Claudio postea dicemus. Consulares
II..
Claudij hoc tempore fuerunt Ap. Claudius C. F. Pulcher, qui an.
DCCXV.
Cos. fuit cum C. Norbano Flacco. M. Claudius M. F. M. N. Marcellus AEserninus, qui Cos. fuit cum L. Arruntio an. DCCXXXI. Idem, vt arbitror, est Magister XV. vir sacris faciundis ludis saecularibus quinctis
III..
post annos quinque, quamuis cognomen AEsernini taceatur. Ti. Claudius Ti. F. Nero priuignus Augusti ante adoptionem Cos. fuit an. DCCXL. cum P. Quinctilio Varo. post quinquennium adiecto Germanici cognomine Procos. ouans de Delmateis, Pannonieis, & Daceis. ex Illurico. Iterum Cos. fit proximo anno cum Cn. Pisone
II.
& in Consulatu Kal. Ian. de Germaneis iterum triumphat. Proximo anno Tribuniciam potestatem in quinquennium accepit. triumphalia ornamenta bis assecutus est an. DCCXLII. & proximo anno. Anno deinde
DCCLVI.
v. Kal. Iul. adoptatus est ab
IV..
Aug. Caes. Quartus Consularis fuit Nero Cl. Drusus Germanicus frater superioris priuignus Augusti. Consul fuit an.
DCCXLIV.
cum T. Quinctio Crispino, & in magistratu mortuus est. Triumphalia ornamenta assecutus est Praetor legatus Aug. an.
DCCXLIII.
Post obitum Augusti ante Ti. Claudij Aug. initium, neminem Claudium Consulem video, excepto ipso Ti. Claudio Drusi F. Ti. N. Germanico, qui Cos. fuit cum C. Iulio Caesare Aug. Germanico ex Kal. Iulis an. DCCXXCIX. Ipse Tiberius Pont. Max. Trib. Potest. XIV. Cos. v. Imp. XXVII. mortuus est. Triumphalia ornamenta acceperat an. DCCXCV. de Mauritaneis ex Africa. Huic sponsae duae, vxores quattuor collocatae sigillatim sunt. AEmilia Lepida L. Paulli, & Iuliae filia, & Liuia Medullina Camilla sponsae, prima vxor Plautia Herculanilla triumphali patre nata, ex hac suscepit Drusum, & Claudiam. Secunda AElia Paetina consularis filia, quae ei Antoniam peperit, Cn. Pompeij Magni, & postea
Xx
Fausti Sullae vxorem. tertia Valeria Messallina Messallae Barbati, qui consobrinus Ti. Cl. Imp. fuit filia. ex hac Octauia nata est, postea Augusta dicta vxor Neronis Imp. & Germanicus prius, postea Britannicus dictus. quarta Agrippina Augusta Germanici fratris, & Agrippinae filia, quae duobus antea viris nupserat, Crispo Passieno, & Cn. Domitio Ahenobarbo, ex hoc Neronem susceperat. Hunc Neronem Tiberius ex Domitia familia in Claudiam adoptione transtulit, cum filium Britannicum haberet, & affirmaret neminem in Claudiam adoptatum. veneno ab vxore, eademque filia fratris Diuus factus est veneno etiam Nero Britannicum sustulit. Drusus puer puerili ioco se ipsum interemit, dum pirum in altum iactatum hianti ore excipit. Nero Claudius Caesar Aug. Germanicus P. M. TR. POT.
XIV.
COS. v. Imp. III. occisus est. Inter Neronem, & D. Clodium Albinum, siue Seuerum Imp. hos consulares inuenio. Sub Traiano Imp. tres Consulatus Clodii Crispini, vel potius trium Crispinorum inuenio. primo Consulatu ex Kal. Iul. cum C. Iulio Africano an. DCCCLX. Secundo post biennium cum Soleno Orfito. Tertio C. Clodius Crispinus post quadriennium a superiore cum L. Publilio Celso
II.
Post hos. Ti. Claudius Ti. F. Fuscus Salinator collega fuit Hadriani Imp. in secundo Consulatu an. DCCCLXX. Hic patricius fuit, & Seruiani ter Consulis filiam vxorem duxit, ex qua Fuscus natus est, quem cum auo suo Seruiano Hadrianus interfecit. Ti. Claudius Atticus Herodes vir doctus Marci Imperatoris praeceptor Cos. fuit an.
DCCCXCV.
cum C. Bellicio Torquato sub Pio Antonino Imp. Post triennium Cn. Claudius Seuerus Cos. fuit cum Sex. Erucio Claro
II.
Hic philosophus peripateticus Marci Imp. praeceptor fuit. iterum Cos. sub eodem Imp. an.
DCCCXXVI.
cum M. Aurelio Claudio Pompeiano Antiocheno, cui nupta erat maior Lucilla filia Marci Imp. Ante hunc annum Claudius Maximus vir doctus eiusdem Imp. praeceptor Cos. fuit cum Cornelio Scipione Orsito. D. Clodius Albinus occisis Commodo, Pertinace, & Iuliano, Imperator in Gallia appellatus est. Britannias tenuit, nam Septimius Seuerus ei Caesaris nomen concessit, pecuniamque ea appellatione signari permisit. Sed occiso Pescennio Nigro in eum inuectus est, & occidi curauit. Consul iterum fuit, & patricius ab Herodiano appellatur. Septimij nomen accepit, cum Caesar appellatus est, quasi filius Seueri esset. Ex hoc tempore vsque ad Marcum Clodium Pupienum, qui cum D. Balbino Imperator factus est, hi Consules fuerunt Claudij, vel Clodij. Primus Fl. Claudius Sulpicianus Pertinacis Imp. socer Praes. vrbi, & Cos. suf. ex Kal. Mart. cum L. Fabio Cilone Septimino an.
DCCCCXLV.
sub eodem Pertinace. Secundus Ap. Claudius Lateranus, qui cum M. Mario Titio Rufino post
IV.
annos a superiore Cos. fuit sub Seuero Imp. Tertius Ti. Claudius Seuerus, qui cum C. Aufidio Victorino triennio post superiorem Cos. fuit sub eodem Seuero, & Antonino Augg. Quartus, & quinctus Claudius Iulianus, & Clodius Crispinus, qui eodem anno sub Alex. Imp. Coss. fuerunt an. DCCCCLXXVI. Sequitur M. Clodius Pupienus Maximus, qui cum D. CAelio Balbino
II.
post triennium Cos. fuit sub eodem Alex. & postea ambo collegae Augusti appellati sunt, occisis duobus Gordianis Africanis,
contra Maximinum Imp. Gordianusque nepos Caesar appellatus est. Hic vir fortis fuit obscuro genere natus, patruus Pinarius Valens, pater Maximus faber ferrarius, aut rhedarius. Hi, occiso a militib. Maximino, & filio, a Praetorianis occisi sunt. Eodem tempore Cos. suffectus ex Kal. Septemb. fuit Ti. Claudius Iulianus cum Celso AEliano an.
DCCCCXXCIX.
Sub Gallieno Imp. Claudius Censorinus Augustus appellatus in Italia est. Hic scurrarum adulatione Claudius appellatus est. bis Consul, bis Praefectus praetorio, ter Praefectus vrbi, quater Proconsul, ter Consularis fuit. Senex, & aliud agens in agro suo a militib. Imp. salutatus, ab eisdem ob seueritatem disciplinae, occisus est. M. Aurelius Claudius Imp. quem etiam Flauium Trebellius Pollio appellat, fratres habuit Quinctillum, & Crispum. Crispi filia Claudia vxor Eutropii nobilissimi Dardanor. ex quibus Constantius maior natus est. Ipse Claudius post Gallienum. Pont. Max. Trib. Pot.
II.
Cos. II. mortuus est. frater Aurel. Cl. Quinctillus Imp. dies
XVII.
superstes occisus est. Claudius in Diuos relatus auctor generis Constantini, ob quem Flauii multi ex eis dicuntur, ac posteriores omnes Imperatores. Ante hunc Imp. Gallieni fratrem Claudium Valerianum Caesarem appellatum fuisse animaduerti. M. Claudius Tacitus sub Imp. Aureliano Cos. fuit cum M. Maecio Memmio Furio Placido an.
CIƆXXV.
sed biennio post occiso Aureliano successor fuit, & Cos.
II.
Augustus menses sex dies
XX.
Post quem frater Florianus menses duos, dies
XX.
Hunc M. Annium Florianum in assibus video signatum. quidam M. Annium Cl. appellauerunt. Ab his ad Fl. Cl. Iulianum neminem, aut Imp. aut Cos. inuenio. Hic sub Imp. Fl. Iul. Constantio ter Consul fuit eius collega in
VIII. IX. & X.
Consulatu, & ab eodem Caesar appellatus occiso Constantio Gallo Caesare Iuliani fratre. qui ambo fratres patrueles Constantii Imp. fuerunt, nati Constantio patre, qui frater germanus fuit Constantini Maximi Imp. Mortuo Constantio Iulianus imperauit annos duos, Consulque quater factus est. Post hunc Imp. Consulares tres video Clodios, vel Claudios. Primus fuit Q. Clodius Hermogenianus Olybrius, qui cum D. Ausonio Magno Poenio Gallo poeta. Cos. fuit an.
CIƆCXXX.
sub Valente, Gratiano, & Valentiniano Impp. in occidente. Alter Clodius Adelphius, qui cum Imp. Fl. Marciano Cos. fuit an. vrbis
CIƆCCIII.
Christi. CCCCLI. Tertius Cl. Iulius AEdesius Dynamius, qui cum Fl. Sifidio Cos. fuit an. Christi.
CCCCXXCIIX.
sub Zenone Imp.
CORNELIA
gens patricia in alias, atque alias stirpes deriuata, multos insignes viros, & omni honorum genere ornatos habuit. Plebeii vix aliquo numero fuerunt. Quod in multis familiis aliter euenit. Praecipui patricii in tres quatuorve stirpes dirimi possunt: Cossorum, qui etiam Maluginenses, & aliqui Rutili, aut Aruinae appellantur; & Scipionum, quialia etiam cognomina acceperunt, vt Asinae, Calui, Nasicae, Africani: necnon Lentulorum, qui plura aliis cognomina sumpserunt. Addentur his, qui propter paucos
Xx ij
consulares viros non ita nobiles sunt: vt Rufini, Sullae, Dolabellae, Merulae, Cethegi. Cossi viginti consecuti sunt Pontificatum Maximum semel, opima spolia semel, dictaturas tres, censuras duas, triumphos tres, decemviratum legibus scribendis bis, consulatus decem, tribunatus militares consulari
I..
potestate duos & viginti, magisteria equitum quattuor. Primus Ser. Cornelius L. F. Maluginensis Cossus Cos. fuit cum Q. Fabio Vibulano an. CCLXVIII.
II..
Huius filius esse creditur L. Maluginensis Cossus SER. F. L. N. qui Cos. fuit cum alio Q. Fabio Vibulano
III.
anno
CCXCIV.
Lustrum fecerunt X. nondum enim Censores creati erant. Hoc vero fuit postremum Consulum lustrum. In hoc consulatu ambo Consules triumpharunt Fabius de AEqueis
III..
Non. Mai. Cossus de Volsceis Antiatibus
IV.
Idus Mai. Huius frater M. Cornelius Decemvir legibus scribendis an.
CCCIII. & CCCIV.
Hic cum ceteris duodecim tabularum leges conscripsit, & coactus est abdicare, quod
IV..
imperio abuterentur. Secutus est alter M. Cornelius, quem quidam superioris filium existimant. Cos. fuit cum L. Papirio Crasso anno CCCXVII. Posthunc
V..
A. Cossus superioris, vt creditur frater, insignis vir, Pontifex Max. an. CCCXXII. Cos. cum T. Quinctio Cincinnato
II.
triennio post, triumphum egit de Veientibus, & spolia opima tulit post Romulum primus hostium duce Larte Tolumnio rege interfecto: Incertum tamen est an Cos. vel Dict. vel Mag. eque ea tulerit. Tribunus militum fuit post, biennium, & eodem anno Mag. equitum Mamerco AEmilio Mamercino
III.
Dictatore rei gerundae caussa. Paullo post A. Cossus Dictator seditionis sedandae, & rei gerundae caussa reperitur anno
CCCLXIIX.
cum de M. Manlij Capitolini seditione ageretur,
VI..
quem eumdem esse cum superiore non videtur verisimile. Sextus P. Cossus
VII..
Tribunus mil. fuit anno CCCXXXIIX. Hunc Verrius P. N. appellat. Proximo anno Trib. mil. Cn. Cossus, cuius parentes ignorantur. Iterum post decennium
VIII..
creatus est cum P. Maluginense. Octauus M. Cornelius Cossus Cos. fuit cum
IX..
L. Furio Medullino anno
CCCXL.
Nonus Cn. Cossus, quem quidam A. F. M. N. vocant. Cos. fuit cum eodem L. Furio Medullino
II.
Trib. mil. fuit triennio post consulatum cum P. Rutilo Cosso. Iterum deinde Tribunus an.
X..
CCCLII. Decimus P. Cossus A. F. M. N. superioris fortasse frater Trib. mil.
XI..
fuit anno CCCXLV. Alter P. Cornelius M. F. L. N. Rutilus Cossus appellatur a Verrio Flacco, qui eodem anno Dictator fuit rei gerundae caussa, Mag. equit. dixit C. Seruilium Ahalam. Tribunus militum fuit biennio post, cum
XII..
Cn. Cosso, vt antea diximus. Duodecimus est P. Cornelius Maluginensis, qui Trib. mil. fuit cum Cn. Cosso
II.
anno
CCCXLIX.
Iterum vero post
XIII..
septem annos, sed vitio factus cum aliis quinque abdicauit. Tertius decimus
XIV..
P. Cossus, qui cum P. Cornelio Scipione, & aliis quattuor Trib. milit. fuit anno
CCCLIIX.
Quartus decimus M. Cornelius Maluginensis triennio post Censor suffectus C. Iulio Iulo mortuo, collega eorum fuit L. Papirius Cursor.
XV..
lustrum fecerunt
XVII.
Sub eo lustro vrbs capta est a Gallis. Quamobrem, ne quis Censori mortuo sufficeretur, decretum est. Sequitur Ser. Maluginensis, qui septies Trib. mil. fuit, quod paucis accidit. Hic M. F. a quibusdam appellatur parum certis coniecturis. Anno vrbis captae, hoc est CCCLXIII.
Trib. militum fuit, iterum quadriennio post, III. anno
CCCLXIX.
quarto post biennium, v. item post biennium, hoc est vno solo interiecto, in quo priuatus fuit. Sextum Tribunus fuit anno
CCCXXCII.
biennio post
VII.
His temporibus victis Gallis magnae seditiones ortae sunt de Consule altero plebeio creando, ob quas Tribuni plebis sine curuli Magistratu popularem
XVI..
statum quinquennio rexerunt. Sextusdecimus M. Maluginensis superioris,
XVII..
vt putant, frater bis Tribunus Militum fuit cum A. Cornelio Cosso anno
XVIII..
CCCXXCIII.
& triennio post. Post hos duos, inuenio Ser. Cornelium Maluginensem, quem M. N. appellat Verrius Magistrum eq. fuisse T. Quinctio Capitolino Crispino Dictatore rei gerundae caussa anno CCCXCII.
XIX..
Hunc suspicantur Seruij septies Tribuni filium. Sequuntur Aruinae duo, quorũ
XX..
alter Magister eq. bis, Consul bis Dictator, & triumphalis, alter Consul bis, & Censor fuerunt. Prior A. Cornelius P. F. A. N. Cossus Aruina Magister equitum fuit T. Manlio Imperiosso Torquato anno CD. Dictatore rei gerundae caussa. Iterum eodem Dictatore post quadriennium comitiorum caussa. Consul fuit anno
CDX.
cum M. Valerio Coruo III. Ambo de Samnitibus triumpharunt, Coruus x. Kal. Octob. Aruina
VIII.
Kalend. Iterum Consul fuit cum Cn. Domitio Caluino anno
CDXXII.
Dictator decennio post Ludorum Romanorum, & rei gerundae caussa. Non desunt scriptores, qui Dictatorem triumphasse affirment, sed Verrius in his non est, quem sequimur. Huius filius P. Aruina A. F. P. N. Cos. fuit cum Q. Marcio Tremulo anno
CDXLVII.
Censor post XII. annos cum C. Marcio Rutilo Censorino. lustrum fecerunt XXX. Iterum Cos. cum Q. Marcio collega anno
CDLXV.
Cossos rugosos dictos Festus ait a vermibus eiusdem nominis, qui ligni materiam edunt, ab hoc cognomine credo Cornelios dici, non a cornu, vel corno: vt a Clauso Claudij, a Voleso Valerij, a Fuso Furij, quiantea Fusij dicti sunt.
II..
Scipionum gentem Africani duo nobilem alioqui, multo ceteris illustriorem reddiderunt. De his ita agendum videtur, vt prius eos, qui ante Africanum maiorem Scipiones Magistratus maiores, aut honores consecuti sunt, enumeremus, postea de Africano, & aliis tractemus. Vndecim inuenio ante Africanum consecutos fuisse Pontificatum Max. duos Dictaturam vnam, Triumphos tres, Censuram vnam, Consulatus nouem, Tribunatus consulari
I..
potestate duos, Magisteria equitum tria. Primus P. Cornelius an. CCCLVII. Magister equitum fuit M. Furio Camillo Dictatori rei gerundae caussa, a quo Veii capti sunt, & de iis triumphauit. Anno proximo Trib. Militum factus
II..
est, & iterum continuato in alterum annum Magistratu Interrex biennio post fuit. Huius filius Publius Scipio primus AEdilis curulis fuit anno
CCCXXCVII.
& Magister equitum L. Furio M. F. Camillo Dictatori comitiorum caussa
III..
anno
CDIII.
Eius fortasse frater L. Scipio eodem anno Cos. fuit cum M. Popillio Laenate III. Magister etiam equitum fuerat Ap. Claudio Crassino
IV..
Regillensi Dictatore rei gerundae caussa anno
CCCXCI.
Quartus est P. Scipio
V..
Scapula Pontif. Max. anno
CDXXI.
quadriennio post Cos. cum C. Plautio Proculo. Hunc sequitur P. Scipio Barbatus, qui Dictator fuit comitiorum
Xx iij
caussa Mag. equit. dixit P. Decium Murem an. CDXLVII. biennio post Pont.
VI..
Max. fuit. Post hos L. Scipio Cos. fuit an. CDLV. cum Cn. Fuluio Maximo
VII..
Centumalo. Hunc Cn. F. quidam fuisse suspicantur. Septimus Cn. Cornelius. L. F. Cn. N. Scipio Asina Cos. fuit cum C. Duilio anno primi belli Punici, hoc est anno vrbis
CDXCIII.
Iterum Cos. post sex annos cum A. Atilio Calatino II. anno proximo triumphum egit Procos. de Poeneis x. Kalend.
VIII..
April. quorum omnium Verrius in fastis testis est. Censor fuit cum eodem C. Duilio anno
CDXCV.
lustrum
XXXVI.
fecerunt. Huius filius P. Scipio Asina Cos. fuit cum M. Minucio Rufo anno
DXXXII.
& triumphum egit de Istreis. Asinae cognomen cur primo ex hac familia haeserit, docet
IX..
Macrobius in Saturnalibus. Patruus superioris esse potest L. Scipio L. F. Cn. N. qui Cos. fuit anno proximo post Asinae, & Duilij consulatum, teste Verrio. Cuius collega fuit C. Aquillius Florus. triumphum egit de Poenis, Sardinia,
X..
& Corsica v. Idus Mart. Hic Africani auus fuit, cuius filij duo fuerunt Cn.
XI..
Scipio Caluus pater Nasicae, & P. Scipio pater Africani, & Asiatici. Cn. Caluus Cos. fuit cum M. Marcello, qui opima tulit anno
DXXXI.
P. Scipio Cos. fuit quadriennio post cum Ti. Sempronio Longo anno primo belli Punici secundi. Ambo fratres in Hispania occisi sunt Proconsules. Ventum est ad P. Cornelium Scipionem Africanum, qui bis Consularis & Censorius, ac triumphalister Princeps Senatus, fratrem habuit consularem, & triumphalem, nepotem vero filij adoptione bis Consularem, bis Triumphalem, & Censorium & Augurem, ex fratris liberis vnus Consularis fuit, Scipiones Nasicae patruo Africani orti obtinuerunt Pontificatus Maximos duos, triumphos duos, Princeps senatus lecti sunt bis, Censor vnus, Consules quinque fuerunt, vnus vir optimus, quod ceteris honoribus maius est, omnium consensu iudicatus. Asricanus matre natus est Pomponia, quam ferunt pariendo, aut paullo post mortuam. Quamvis Polybio adscribuntur fragmenta historiarum, in quibus Lucius, qui postea Asiaticus appellatus est, frater maior Africano dicitur, cum peteret AEdilitatem, Africanum habuisse competitorem matre consentiente, & ambos designatos AEdiles curules. Patrem Consulem seruasse dicitur in proelio saucium annos natus
XVII.
In Hispaniam profectus est anno
XXIV.
Consulatum priorem gessit cum P. Licinio Crasso Diuite Pont. Max. anno
DXLIIX.
Post quadriennium de Hannibale, & Syphace Numidarum Rege ex Africa Procos. triumphauit. Iterum Cos. cum Ti. Sempronio Longo anno
DLIX.
Quadriennio post L. Scipio Africani frater Cos. cum C. Laelio fuit, legatus fratris Africanus in Asiam profectus est, ex ea de Rege Antiocho Syriae Procos. L. Asiaticus anno proximo triumphauit. pro Asiatico Asiagetem existimo initio in Graecia dictum. cuius nominis exstant vestigia in nummis, & in veteribus libris Liuianis, & in carmine Sidonij Apollinaris. Censor Africanus fuit cum P. Ailio Paito anno
DLIV.
lustrum fecerunt
XLVI.
Ter Princeps senatus lectus est lustro
XLVII. XLVIII. & XLIX.
noua ratione electus, non quia antiquior Censorius esset, sed quia dignior. Vxorem habuit Tertiam AEmiliam L. Aimilij Paulli bis Consulis, & triumphalis, qui in Cannensi proelio obiit,
filiam, ex qua filios duos, filias totidem procreauit. Maior Cornelia P. Nasicae viro optimo, aut viri optimi filio nupsit: Minor Ti. Sempronio Graccho bis Consuli, & Censorio. ex his nati sunt Ti. Gracchus, & C. Gracchus ambo Tribuni plebis, ac disertissimi, sed ab optimatibus occisi. Horum soror Sempronia Africani Minoris vxor fuit. Cn. & Publius Africani filij sine liberis decesserunt. Publius tamen Praetorius fuit, & L. Paulli, qui ter triumphauit, & bis Cos. fuit & Censor, filium in adoptionem accepit. Erat autem Paullus frater AEmiliae vxoris Africani. Cuius vxor Papiria C. Masonis Consularis, & triumphalis viri filia fuit. Ex adoptione P. cornelius P. F. Scipio AEmilianus appellatus est, qui postea minor Africanus dictus. Hic Cos. fuit anno DCVI. cum C. Liuio Druso. Procos. anno proximo de Poeneis, & Asdrubale ex Africa triumphum egit, euersa Carthagine. Censor fuit cum L. Mummio Achaico post quadriennium. Lustrum fecerunt
LVII.
Iterum Cos. fuit an.
DCXIX.
cum C. Fuluio Flacco. Procos. iterum triumphauit biennio post de Numantineis ex Hispania Citeriore. Obscurum exitum vitae vterque Africanus habuit, maior exul voluntarius Literni, minor Romae, vt creditum est, a C. Carbone suffocatus. Ex liberis fratris Africani maioris vnicum nomen in fastis reperitur. L. Asiatici, qui Cos. fuit anno DCLXX. cum C. Norbano Flacco. Is L. F. L. N. appellatur a Verrio. Capitolium eo anno conflagrauit. Huius filiam duxit P. Sextius P. F. qui Tr. Pl. Ciceronis partes defendit, & ab eodem iudicio de vi defensus est. exstatque oratio, quae inscribitur pro P. Sextio, in qua ad exulem L. Scipionem socerum Massiliam vxorem deduxisse refert. Sextij mater Postumia C. Albini filia fuit. Nunc Scipiones Nasicas persequamur; omnes eisdem praenominibus vsos videmus. Primus P. Cornelius Cn. Calui filius vir optimus appellatus est admodum adolescens nondum Quaestor, vt Pessinuntiae deae hospes esset. Cos. fuit anno primo belli Antiochini, hoc est anno
DLXII.
cum M'. Acilio Glabrione. De Boieis Galleis triumphauit in Consulatu. Sunt qui hunc Pontificem Max. fuisse dicant anno
DCIII.
sed id de filio Nasica dictum ratio temporum exposcit,
II..
vt probabilius iudicemus. Alter Nasica, quia quibusdam Corculum appellatur, fratrem habuisse dicitur Marcum. Cos. designatus est cum C. Marcio Figulo anno
DXCI.
sed vitio facti abdicarunt: in eorum locum facti sunt P. Cornelius Lentulus, & Cn. Domitius Ahenobarbus. Post septem annos II. Cos. cum M. Claudio Marcello II. de Delmateis triumphum egit. Censor fuit anno
DXCIV.
cum M. Popillio Laenate. Lustrum fecerunt LIV. Princeps
III..
senatus duobus lustris lectus est lustro
LVI. & LVII.
Tertius Serapion ob similitudinem formae cuiusdam victimarij appellatus est. Consul fuit anno DCXV. cum D. Iunio Bruto Callaico. Pontifex Max. quinquennio post. Ti. Gracchum propinquum suum, & Tribunum plebis, vt seditiosum priuato
IV..
consilio interfecit. Quartus Nasica Cos. fuit anno primo belli Iugurthini cum L. Calpurnio Bestia, hoc est anno
DCXLII.
In consulatu mortuus est. Hic Serapionis filius Corculi nepos, viri optimi pronepos fuit. Filium Consularem non habuit. Vxor eius Caecilia Q. Metelli Macedonici filia. Filius Liciniam duxit L. Crassi oratoris Consularis, & Censorij filiam, & Muciae Q. Scaeuulae
Auguris, & Laeliae filiae. His parentibus ortus est P. Cornelius Nasica postea dictus Q. Metellus Pius Scipio, a Q. Caecilio Metello Pio adoptatus. cuius frater a L. Crasso auo adoptatus est. Vxor Scipionis Metelli fuit Lepida, quam sponsam dimisit, sed cum ea M. Catoni promissa fuisset, recuperauit. Quod iniquo animo tulit Cato, & lambicis versibus in eum inuectus est. Filia Cornelia P. Crassi M. F. a Parthis cum patre interempti, & postea Cn. Pompeij Magni vxor. Addatur superioribus Cn. Scipio Hispallus L. F. L. N. qui Cos. fuitan.
DLXXVII.
cum Q. Petillio Spurino. Ambo Consules in Magistratu mortui sunt. Scipionis nomine baculum significari Plautus docet. in hanc familiam id cognomen venisse ferunt; quod senex caecutiens, aut infirmus pro baculo vteretur filio.
III..
Vidimus Cossorum, & Scipionum stirpes: nunc Lentulorum persequamur. His varia cognomina adduntur Caudinus, Lupus, Sura, Spinther, Marcellinus, & si qua alia sunt. Sexdecim Lentulos inuenio consecutos fuisse Pontificatum Maximum, & dictaturam semel, censuras quattuor, triumphos duos, ouationes
I..
duas, Principatum senatus bis, consulatus sexdecim. Primus L. Lentulus Cos. fuit cum Q. Publilio Philone II. anno CDXXVI. Dictator fuit post annos
II..
septem rei gerundae caussa. Alter est Ser. Lentulus Cn. F. Cn. N. vt Verrio
III..
placet. Cos. fuit anno
CDL.
cum L. Genucio Auentinensi. Tertius L. Lentulus Ti. F. Ser. N. Cos. anno CCCCLXXIIX. cum Manio Curio Dentato
IV..
III. triumphum egit de Samnitibus, & Lucaneis Kalend. Mar. Quartus L. Lentulus Caudinus superioris filius Cos. cum Q. Fuluio Flacco anno DXVI. Censor anno proximo cum Q. Lutatio Cercone, qui in Magistratu mortuus
V..
est, & Lentulus abdicauit. Pontifex Max. fuit anno
DXXXII.
post L. Metellum. Huius frater P. Lentulus Caudinus L. F. Ti. N. Cos. fuit cum C. Licinio Varo. Successor fratris fuit in consulatu. quo anno Ludi saeculares
VI..
tertij facti sunt. Caudinus de Liguribus Idib. intercal. triumphauit. Post hunc Cn. Lentulus L. F. L. N. Cos. fuit cum P. Ailio Paito anno DLII. Procos.
VII..
ouans reuersus est ex Hispania Citeriore post quinquennium. Huius frater L. Lentulus Procos. ouans ex Hispania anno
DLIII.
& anno proximo Cos.
VIII..
fuit cum P. Villio Tappulo. Octauus P. Lentulus L. F. L. N. superioris filius, vt creditur, Cos. suffectus fuit cum Cn. Domitio Ahenobarbo in locum P. Cornelij Scipionis Nasicae Optimi filij, & C. Marcij Figuli, qui vitio facti abdicarunt anno
DXCI.
Censor fuit, vt quibusdam placet, anno
DCXV.
cum Ap. Claudio Pulchro. Lustrum non fecerunt. Princeps senatus lustro
LIX. & LX.
lectus est. Auus hic P. Surae fuit, vt ex Cicerone
IX..
didicimus. Nonus L. Lentulus Lupus Cn. F. L. N. vt Verrius testatur, Cos. fuit cum C. Marcio Figulo anno DXCVII. Censor cum L. Marcio Censorino post nouem annos fuit. Hic ille Lupus est, vt arbitror, quem Lucilius vexat, qui eisdem temporibus fuit, eumdemque post consulatum damnatum fuisse lege Caecilia repetundarum, ac postea Censorem fuisse Val. Max. lib. VI.
X..
cap.
XI.
scribit. Post hunc frater huius Cn. Lentulus Cos. fuit cum L.
XI..
Mummio anno
DCVII.
Vndecimus alter Cn. Lentulus, cuius parentes ignoramus, Cos. fuit anno
DCLVI.
cum P. Licinio Crasso. Duodecimus
Cn.
XII..
Cn. Lentulus Cn. F. Clodianus Cos. fuit cum L. Gellio Poplicola an. DCXXCI. Iidem Censores fuerunt post biennium, lustrum fecerunt LXIIX. Hic Lentulus ex cognomine videtur a Clodia in Corneliam familiam adoptione transisse,
XIII..
cuius rei incerta historia est. nisi forte primus Marcellinorum sit. Tertiusdecimus P. Lentulus Sura P. F. P. N. Cos. fuit anno proximo post superioris consulatum, cum Cn. Aufidio Oreste. Huius pater naturalis Manius Aquillius vir consularis, & triumphalis fuit, quem M. Antonius orator defendit a P. Lentulo Publij Principis Senatus filio adoptatus P. Cornelij Lentuli nomen accepit. Sura dictus est, quod quaesturae pecunia interuersa, cum rogaretur a L. Sulla, cuius Quaestor erat, quam esset rationem redditurus, praebebo, inquit, Suram. illic enim pueri, & tyrones peccantes percuti solebant. Id significat, qui dixit,
Ferimur, inque vicem praebemus crura sagittis.
Hic post Consulatum Senatu motus a Censoribus, iterum Magistratus eosdem obtinuit, & Praetor iterum fuit Consule Cicerone, & in coniuratione Catilinae, cum C. Cethego, & Publio, ac Seruio Sullis Seruij filiis, qui omnes Senatorij ordinis Cornelij fuerunt, & equestris ordinis C. Cornelius fuit. detecta coniuratione coactus abdicare se Praetura, interfectus est. Vxor Surae Iulia mater M. Antonij Triumviri, soror L. Caesaris Consulis an.
DCXXCIX.
cui successit
XIV..
M. Tullius Cicero Cos. Quartusdecimus P. Cornelius P. F. Lentulus Spinther Cos. fuit cum Q. Caecilio Metello Nepote, sexto anno post Ciceronis consulatum, quo anno ipse Cicero ab exilio reuocatus est. Cognomen Lentulus ab Spinthere histrione, cui erat simillimus, accepit, vt Valerius Maximus, &
XV..
Plinius retulerunt. Procos. ex Cilicia triumphum egit an.
DCCII.
Sequitur Cn. Lentulus Marcellinus P. F. Cos. fuit cum L. Marcio Philippo anno proximo post superioris consulatum. Cicero in Bruto auctor est M. Marcellum veterem duorum filiorum patrem fuisse, quorum alter Marcellus AEserninus, alter P. Lentulus Marcellinus appellatus sit. Ab hoc Marcellini originem duxere,
XVI..
ex quibus hic primus consularis fuit. Postremus L. Lentulus Crus P. F. Flamen Martialis, qui vltimo anno libertatis reip. Rom. Cos. fuit cum C. Marcello M. F. qui fuit vrbis annus
DCCIV.
Huic vxorem fuisse Publiciam, socrum Semproniam inuenio. Alios Lentulos consulares, qui sub augusto vixerunt postea referemus.
IV..
Quartus hic locus postulat, vt de aliis Corneliis dicamus, qui cognominibus a superioribus Cossis, Scipionibus, & Lentulis distinguuntur, vt Rufini, Sullae, Cethegi &c. Rufini duos habuerunt Dictatorios, alterum bis Consularem, & Triumphalem. Nam P. Cornelius Rufinus Dictator rei gerundae caussa dictus anno
CDXIX.
M. Antonium Magistrum equitum dixit. sed ambo vitio creati abdicarunt. Alter eiusdem nominis superioris filius fortasse, Cos. fuit cum M. Curio Dentato anno
CDLXIII.
Ambo Consules de Samnitibus triumpharunt. Iterum Cos. post annos XIII. cum C. Iunio Bubulco Bruto II. Dictator anno proximo, siue quo alio. res enim obscura est. Hic tamen fortissimus, ornatissimusque vir a C. Fabricio, & Q. Aimilio Papo Censoribus Senatu motus est, quod decem argenti
Yy
facti pondo haberet. furacem fuisse iocus ille eiusdem Fabricij in eum dictus ostendit apud Ciceronem; cum is gratias ageret, quod eum Consulem fecisset bello praesertim magno, & graui;
malui inquit compilari, quam venire, non est, quod gratias agas. Ab hoc ortus est L. Cornelius Sulla, qui Sextus ab illo dicitur fuisse. Cognomen mutasse maiores dicuntur ob libros Sibyllinos, quibus interpretandis vnus maiorum praefuit, Decemvir sacris faciundis. ab eo munere Sibylla, vel Sibulla, postea Sulla, vel Sylla dictus est. quamvis aliqui, quod flauo, comptoque capillo fuerit, ita appellatum asserant. P. Cornelius is dicebatur, Flamenque Dialis fuit, vt apud Gellium L. Sullam libro rerum gestarum secundo scripsisse inuenio. Duos solos Consulares inuenio Sullas, quorum alter Cos. designatus ambitus damnatus est, alter Sulla Felix, qui Dictator, bis Consul, ac triumphalis fuit. Vir fortis, sed tyrannus, & sanguinarius. L. F. P. N. a Verrio appellatur. Quaestor C. Mario Consuli, Iugurthino in bello fuit; cumque Iugurtha deditionem fecisset, a Sulla Mario datus est; quam speciem in anulis, & nummis exprimendam curauit. vnde initium partium, & multorum malorum seminarium exortum est. Tribus tamen trophaeis postea vsum, quod etiam Pompeio Magno placuit, Dion refert. Consul cum Q. Pompeio Rufo genero patre fuit anno
DCLXV.
cum bellum Mithradaticum suscepisset, contentione orta inter C. Caesarem L. F. Strabonem, & P. Sulpicium adolescentes disertos, prouincia consularis C. Mario ex lege Sulpicij tribuitur. Hinc maximum ortum inter Marianos, & Sullanos bellum ciuile. Victor Sulla in Asiam profectus est. Vbi fortem se, atque felicem multis, magnisque rebus gestis ostendit. Inde reuersus Samnites ad internecionem deleuit, Marianos occidendos, proscribendosque curauit. Dictator ab interrege L. Valerio Flacco Reip. constituendae longo interuallo Dictaturae nomine inaudito, dictus est. anno DCLXXI. anno proximo triumphum per biduum egit ex Graecia, Asia, Ponto, & rege Mithradate
IV. & III.
Kalend. Febr. In sequentem annum Cos. designatus est cum Q. Caecilio Metello Pio. Altero post Consulatum anno se Dictatura abdicauit: quod C. Caesar reprehendere solebat, ac dicere eum magistrum populi, sic enim veteres Dictatorem appellabant, litteras nescisse: non quod Sulla indoctus esset, sed quod tyrannorum iura, siue artem tyrannidis retinendae, quas litteras reconditas appellabat, ignoraret. In quibus illud erat ex Euripide: Si violandum ius est, regnandi caussa &c. in quo Caesar a Cicerone iure notatur. Vxores L. Sullae quinque fuerunt, Ilia prima, ex qua filiam suscepit, AElia secunda, tertia Coelia, quam vt sterilem repudiauit; quarta Caecilia L. Metelli Delmatici filia, quae parum pudica credita est, geminorum Fausti, & Faustae mater. haec prius M. AEmilio Scauro principi Senatus nupserat, ex qua filium, & filiam susceperat. Quincta vxor Valeria Messalae filia Q. Hortensij soror, ex qua Postuma nata est. Faustus Pompeiam Cn. Magni filiam duxit, Fausta nupsit T. Annio Miloni, cum qua C. Sallustius Crispus historicus deprehensus loris caesus est, altera Fausta, siue eadem nupsit C. Memmio, ex qua C. Memmius natus est, & ab eo repudiata nupsit C. Apronio Limoni.
Alia Sullae filia nupsit Q. Pompeio Rufo, Q. Rufi, de quo supra diximus filio, ex qua Q. Rufus Tr. Pl. & Pompeia C. Caesaris Dictatoris vxor, quam P. Clodius adamauit, procreati sunt. Alter Sulla Consul designatus P. Cornelius Ser. F. L. N. appellatus, filius fratris Felicis Dictatoris cum L. Autronio Paeto damnatus est ambitus. in eorum locum accusatores successerunt, L. Aurelius Cotta, L. Manlius Torquatus an.
DCXXCIIX.
Hunc defendit Cicero in oratione, quae pro P. Sulla inscribitur. Accusabat L. Torquatus Lucij, de quo dictum est, filius, Sullam cum Autronio, & Catilina coniurasse. eum in coniuratis cum fratre Seruio nominat Crispus Sallustius, Cicero negat vllam vmquam de eo suspicionem habuisse: sed vixisse Neapoli otiosum. Sullas sequantur Cethegi, ex quibus quattuor Consulares, totidem Consulatus, censuras duas, duos etiam triumphos obtinuerunt. Primus M. Cethegus M. F. M. N. cum P. Sempronio Tuditano Censor fuit an.
DXLIV.
lustrum fecerunt
XLIV.
cum neuter Consul fuisset. Nam Consules fuerunt quadriennio post. Hic suaui loquens appellatur ab Ennio. Alter C. Cethegus L. F. M. N. Cos. fuit cum Q. Minucio Rufo an.
DLVI.
triumphum egit de Insubribus, & Coenomaneis Galleis. Censor triennio post fuit cum Sex. Ailio Paito Cato. lustrum fecerunt
XLVII.
Tertius P. Cethegus L. F. P. N. Cos. fuit cum M. BAebio Tamphilo an.
DLXXII.
anno proximo Procos. triumphauit de Liguribus. Quartus M. Cornelius C. F. C. N. Cethegus Cos. fuit cum L. Anicio Gallo anno
DXCIII.
Si quis horum parentes coniungere velit, quos M. Verrius Flaccus diligenter enumerat, vix vllam propinquitatem eliciat exceptis duobus prioribus, quos fratres patrueles esse idem praenomen aui ostendit. Quartus secundo coniungetur, si eius nepotem fuisse credideris. Ita fiet, vt Marcus sit pater Marci, & Lucij, secundus Marcus pater Marci Cens. & Cos. Lucius vero pater Caij Consularis, hic Caius Caij pater sit, & Caij Consularis auus. Si tertium addere velis, fingendus est aliquis ex parentibus Marci Censorij habuisse etiam Publium filium, qui pater Lucij fuerit, Lucium Publij Consularis patrem.
De Merulis pauca dicenda, duos enim solos Consulares inueni, quorum alter Flamen Dialis fuit. L. Cornelius L. F. Merula an. DLX. Cos. fuit cum Q. Minucio Thermo. Alter eiusdem nominis Flamen Dialis Cos. suffectus fuit L. Cornelio Cinnae, cui imperium abrogatum est, collega Cn. Octauius occisus est, & ipse Merula Cos. coactus a Marianis sibi manus intulit. an.
DCLXVI.
Dolabellae sex, consulatus quinque, triumphos tres obtinuerunt. Primus P. Cornelius Dolabella Maximus Cos. fuit cum Cn. Domitio Caluino an.
CDLXX.
triumphum egit de Etrusceis, & Galleis Senonibus. Alter Cn. Dolabella Cn. F. Cn. N. Cos. fuit cum M. Fuluio Nobiliore an. DXCIV. Tertius Cn. Dolabella Cos. suffectus, vt quidam arbitrantur, L. Cassio Longino, qui a Gallis occisus est an.
DCXLVI.
Alter Consul C. Marius fuit, qui postea septies Consul appellatus est. Hunc putant quidam Asconium in Verrinis, atque alibi secuti a M. AEmilio Scauro fuisse accusatum, & damnatum. sed mihi non fit verisimile de eo Ciceronem in Verrinis locutum,
Yy ij
cum, si de patre Scauro loquimur, iam Scaurus mortuus erat, cum Verres Praetor, aut Quaestor fuit; si de filio, non hic Dolabella est, de quo Cicero in Praetura vrbana lib. III. in Verrem ait Verrem defendisse legatum Proquaestore suum. Additque:
Nemo iam Dolabella, neque tui, neque tuorum liberum, quos tu miseros in egestate, atque in solitudine reliquisti, misereri potest. Ille Dolabella Carbonis successor in Consulatu fuit, hic XXV. annis antiquior est. Quartus L. Dolabella L. F. L. N. quincto Kal. Feb. an.
DCLV.
Procos. ex Hispania vlteriore de Lusitaneis triumphum egit. Quinctus Cn. Dolabella, de quo Ciceronem locutum esse dicebamus. is Cos. fuit cum M. Tullio Decula anno
DCLXXII.
Procos. quadriennio post ex Macedonia triumphum egit. Sextus est P. Dolabella P. F. P. N. gener Ciceronis, qui C. Caesari Cos. v. Idib. Martiis interfecto, suffectus est anno
DCCIX.
Collega eorum M. Antonius. Hic modo laudatur, modo vituperatur a Cicerone. quod enim egerat aduersus eos, qui columnam Caesari statuerant, aut contra M. Antonium, effert summis laudibus; quod vero contra Trebonium, aut alios percussores Caesaris maxime vituperat. Hostis iudicatus est occiso Trebonio, isque paullo post a Cassio obsessus se ipsum interfecit. Cinnae duo consulatus obtinuerunt quinque. Nam L. Cornelius L. F. Cinna Cos. fuit cum L. Cassio Longino Rauilla an.
DCXXVI.
Huius, vt creditur, filius Cos. cum Cn. Octauio post annos XL. a collega vrbe expulsus cum C. Mario vrbem ingressus, & collegam, & qui ei suffectus fuerat, L. Merulam occidit. triennio consulatum continuauit. Collegam habuit in secundo consulatu C. Marium septimum consulem, quo Idib. Ian. mortuo L. Valerius Flaccus suffectus est. In tertio, & quarto Cn. Papirius Carbo collega fuit. In hoc quarto Cinna seditione orta se consulatu abdicauit, & ab exercitu suo occisus est. Solus Carbo sine collega Cos. fuit. Cinnae filij fuerunt L. Cinna & Cornelia C. Caesaris Dictatoris vxor, ex qua Iuliam procreauit Cn. Pompeij Magni vxorem. Hanc ita adamauit Caesar, vt magno periculo eam retinuerit inuito L. Sulla Dictatore. Nunc de Merenda, & Blasione, quos consulares fuisse scimus a superioribus separatos, dicendum est. Ser. Cornelius Merenda Cos. fuit anno
CDLXXIX.
cum M'. Curio Dentato IV. Cn. Cornelius L. F. Cn. N. Blasio Cos. fuit cum C. Genucio Clepsina II. post quadriennium a superiore. Triumphum egit de Sassinatibus. Censor fuit cum C. Marcio Rutilo Censorino II. quinquennio post consulatum. Lustrum fecerunt
XXXV.
Iterum Consul fuit an.
CDXCVI.
cum C. Atilio Regulo. Sine cognomine vllo Cornelios aliquot inuenio. Nam Seruio Tullio Rege Cornelius sacerdos fuit. & Ser. Cornelius Flamen Quirinalis mortuus est anno vrbis CCC. & A. Cornelius Quaesitor defalso fuit anno sexto ante eum annum, vt Liuius testatur. P. Cornelius Trib. Mil. fuit an. CCCLXIV. Alter eiusdem nominis quadriennio post, C. Cornelius an. CCCLXVII. Haec tempore libertatis reip. Romanae. Postea ante Augusti mottem hos consulares inuenio. Lentuli septem totidem consulatus, triumphalia ornamenta duo obtinuerunt. Namque eodem anno P. Cornelius P. F. Lentulus Marcellinus & Cn. Cornelius L. F. Lentulus Consules fuerunt anno DCCXXXV. & Cn.
Cornelius Cn. F. Lentulus Augur postea Getulicus dictus Cos. fuit cum M. Licinio Crasso post quattuor annos, & an. DCCL. Hic legatus Augusti triumphalia ornamenta accepit de Getuleis ex Africa anno
DCCLIX.
Cn. Cornelius Lentulus L. F. Flamen Martialis Cos. fuit cum M. Valerio Messallino Cotta. Et biennio post Cossus Cornelius Cn. F. Lentulus postea Isauricus dictus Cos. fuit cum L. Carpurnio Pisone Augure. Hic etiam legatus Aug. anno DCCLIX. triumphalia accepit de Isaureis ex Cilicia. Eodem anno P. Cornelius Cn. F. Lentulus Scipio ex Kal. Iuliis Cos. fuit cum T. Quinctio Crispino Valeriano. Necnon anno DCCLXII. ex Kalend. Iul. Ser. Cornelius Cn. F. Cn. N. Lentulus Maluginensis Flamen Dialis Cos. fuit. Scipionis cognomine vnum reperio P. Cornelium P. F. P. N. qui Cos. fuit cum L. Domitio Ahenobarbo anno DCCXXXVII. Sulla quoque vnus est L. Cornelius P. F. qui collega Augusti fuit in XII. consulatu anno DCCXLVIII. & VII-vir epulonum. Hunc credunt aliqui P. Sullae Cos. des. fil. qui Ser. filius fuit. Cinna Magnus Cos. fuit cum L. Val. Messalla Voluso an. DCCLVII. Dolabella vnus P. Cornelius P.F.P.N. Cos. fuit an. DCCLXII. cum C. Iunio Silano Flamine Martiali. Ipse Septemvir epulonum, & sodalis Titiensis fuit. Praeter hos, qui ex veteribus nobilissimis familiis patricij fuerunt: reperio Balbos Cornelios Consulares, quorum origo Gaditana. Primus Balbus a Cn. Pompeio ciuitatem Romanam accepit, de qua postea periclitatus est, & defensus a Cicerone. Huius filius, vt arbitror, Cos. suffectus fuit, primus ex prouinciis ad Oceanum constitutis, vt Plinius animaduertit, L. Cornelius L. F. Balbus cum P. Canidio Crasso an. DCCXIII. Alter Balbus fuit L. Cornelius P. F. qui Procos. ex Africa VI. Kal. April. anno DCCXXXIV. triumphauit. Hunc existimo Cos. suffectum fuisse ante annos XIII. cum Paullo AEmilio Lepido ex Kalend. Iuliis. quamvis Balbi nomen in fastis desit. Quod si non is est, inter eos, qui sine cognomine Cornelij fuerunt collocetur. Iulius Capitolinus auctor est D. CAelium Balbinum, qui cum M. Clodio Pupieno Maximo Imperator factus est, aduersus Maximinum Imperatorem, patricium, nobilissimumque fuisse, quod originem suam a Cornelio Balbo Theophane deduceret. Theophanem Pompeij Magni libertum fuisse credo, aliumque a Cornelio Balbo. propinquum tamen fuisse indicat Cicero in oratione pro Balbo, & ab eodem Theophane adoptatum. Recte igitur idem Theophanes Balbus dici potuit. Balbinos vero a Balbis dictos verisimile est. Itaque potuit aliquis Cornelius Balbus a CAelio adoptatus CAelius Balbinus dici, vt Claudius Marcellus a Lentulo adoptatus Cornelius Lentulus Marcellinus dictus est. Post Augustum, & ante Vespasianum Imp. adhuc retinuerunt antiqua cognomina hi Consulares. Ser. Cornelius Ser. F. Cethegus Cos. an. DCCLXXV. cum L. Visellio Varrone. Cossus Lentulus Cossi F. Cn. N. Isauricus cum M. Asinio Agrippa Cos. an. sequenti. Cn. Lentulus Cn. F. Cn. N. Getulicus cum C. Caluisio Sabino Cos. anno proximo. L. Cornelius L. F. P. N. Sulla Cos. cum Ser. Sulpicio Galba, qui postea Augustus appellatus est anno Vrbis DCCXXCV. quo anno
IESVS CHRISTVS
Dominus noster cruci affixus est. Superiores sub Ti. Caesare Imp. fuerunt. Ser. Cornelius Scipio Orfitus collega Ti. Claudij Imp. in v. consulatu anno DCCCIII. Ab
Yy iij
hoc plures Orfiti Consulares. P. Cornelius L. F. L. N. Sulla Faustus cum L. Saluio Othone patre Imp. Othonis Cos. anno sequenti. Eodem anno ex Kalend. Iuliis suffectus est L. Sulla frater Consulis ordinarij cum M. Licinio Crasso Muciano, sub eodem Ti. Cl. Imp. Sub Nerone P. Scipio P. F. Cos. fuit cum Q. Volusio Saturnino anno DCCCVIII. Cossus Cornelius Cossi F. Cossi N. Lentulus collega fuit Neronis Imp. in IV. Consulatu anno DCCCXII. P. Cornelius P. F. Scipio Asiaticus Cos. ex Kalend. Sept. anno
DCCCXX.
cum C. Bellico Natali sub Galba Imp. At homo nouus Cornelius Laco Praef. Praetorio a Ti. Cl. Aug. triumphalia ornamenta accepit an. DCCXCVII. de Britanneis. A Vespasiano ad Gallienum Imp. vnum Scipionem Asiaticum, plures Scipiones Orfitos, ceteros Cornelios variis cognominibus Consulares appellatos inuenio. Omnes temporum ordinem secutus referam. C. Priscus sub Vespasiano Cos. fuit cum L. Ceionio Commodo Vero auo L. AElij Caesaris, quem Hadrianus Imp. adoptauit. annus consulatus fuit DCCCXXX. Alter Cornelius Priscus cum Pompeio collega post XV. annos Cos. suffectus T. Verginio Rufo III. qui recusauit occiso Vindice Imperium, collegAe Neruae Aug. in tertio consulatu anno DCCCXLIX. Ab hoc Tacito Imp. M. Claudius Tacitus gloriabatur se originem ducere, eius libros saepius quotannis describi, & in omnibus bibliothecis conseruari iussit. Eodem an. M. Cornelius Fronto II. Cos. cum Fabio Postumo ex Kalend. Iulis. Cos. III. fuit cum Imp. Traiano III. Cos. post triennium. Huius filius M. Cornelius Fronto orator, & Cos. Magister fuit Imperatorum Antonini, & Lucij, eius etiam nepos Fronto Cos. fuit, qui ex Aufidia Aufidij Victorini bis Praefecti Vrbis, & Consulis filia M. Aufidium Frontonem procreauit. A. Cornelius Palma bis Consul fuit sub eodem Traiano. Namque anno
DCCCLI.
cum C. Sosio Senecione II. & decennio post cum C. Caluisio Tullo II. occisus est ab Imp. Hadriano. Cornelius Scipio Orfitus ex Kalend. Mart. Cos. suffectus anno
DCCCLIII.
Sub Hadriano Imp. P. Cornelius P. F. Scipio Asiaticus II. Cos. cum Q. Vettio Aquilino anno DCCCLXXVII. prioris consulatus tempus incertum est. Ser. Cornelius Scipio Orfitus Cos. fuit cum Q. Nonio Prisco anno DCCCI. sub Pio Imp. L. Cornelius C. F. Gal. Celsus Cos. fuit sub Marco, & Lucio fratribus Impp. cum C. Iulio Macrino anno DCCCCXVI. Eiusdem cognominis Augusti tempore Cornelius Celsus de rhetorica, de re medica, de agricultura, & de re militari scripsit elegantissime. Cornelius Scipio Orfitus, & Seruilius Pudens Consules fuerunt anno sequenti. Alter Scipio Orfitus, cum Cl. Maximo Cos. fuit anno DCCCCXXIV. sub Marco Imp. Tertius Orfitus post annos sex Cos. cum Vettio Rufo sub eodem Marco, & Commodo Imp. P. Cornelius Anullinus II. Cos. fuit cum M. Aufidio Frontone anno
CCIƆLI.
sub Seuero, & Antonino Imp. Alterius consulatus tempus ignoratur. Alter Anullinus, qui Cos. fuit cum Q. Aquillio Sabino II. sub Caracalla Imp. an. DCCCCLXVIII. non Sex. Cornelius P. F. appellatur, vt quidam scripserunt, sed Sex. Aurelius Anullinus ex tubulo aquae Marciae. Peruenimus ad P. Licinium Gallienum Imp. cuius vxor Cornelia Salonina Augusta appellata est. Filij vero P. Licinius Cornelius Saloninus Valerianus Caesar, & Q. Iulius
Licinius Saloninus Gallienus Caesar. Sed Valerianus Caesar sex annis ante patrem, Gallienus Caesar cum patre occisi sunt. Post haec tempora vnum tantum consularem inueni P. Cornelium Anullinum Cos. suffectum ex Kal. Iul. occisum a Maxentio Caes. anno CIOLVII. sub Constantio sen. & Galerio Maximiano Impp.
DOMITIA
plebeia gens Consulares viros, & Censorios aliquot habuit, aliisque honoribus, & sacerdotiis vsos, qui eam nobilem reddiderunt. In duas stirpes Caluinorum, & Ahenobarborum distinguitur. Caluini tres, quattuor consulatus Censuram, & Triumphum, & Magisterium equitum destinatum assecuti sunt. Primus Cn. Domitius, siue Caius, Cos. fuit cum A. Cornelio Cosso Aruina II. anno CCCCXXII. Alter Cn. Caluinus superioris, vt creditur, filius Cos. fuit anno CDLXX. cum P. Cornelio Dolabella Maximo. Censor triennio post cum Q. Fabio Maximo Gurgite. lustrum secerunt
XXXII
. Caluinus plebeius Censor primus lustrum condidit. Tertius longo interuallo Cn. Domitius M. F. M. N. Cos. fuit cum M. Valerio Messalla anno
DCC
. Notatum in fastis est post
VIII
. annos, hunc in insequentem annum designatum non iniisse, sed an de Magisterio equitum, vel de consulatu dictum sit, incertum est. Iterum Consul fuit cum C. Asinio Pollione anno DCCXIII. Triumphum egit ex Hispania
XVI
. Kalend. Sextil. post quattuor annos sub Augusto Caesare. Praeter hos inuenio C. Domitium Cn. F. Caluinum AEdilem Curulem fuisse cum Sp. Caruilio Q. F. Maximo anno
CDLIV.
Ahenobarbi nouem, totidem Consulatus, censuras duas, triumphos totidem, triumphalia ornamenta, & Pontificatum Maximum semel obtinuerunt. Hos
I..
patriciis allectos Suetonius appellat. Primus Cn. Domitius L. F. L. N. L.
II..
Pron. Cos. fuit anno
DLXI.
cum L. Quinctio Flaminino. Huius filius Cn. Domitius Cn. F. L. N. cum P. Cornelio Lentulo suffectus est in locum P. Scipionis NasicaeCorculi, & C. Marcij Figuli trigesimo post superioris consulatũ
III..
anno. Hic etiam Augur fuit. Tertius superioris filius Cn. Ahenobarbus Cn. F. Cn. N. Cos. fuit anno DCXXXI. cum C. Fannio C. F. Strabone. Hunc atauum Neronis Imp. Suetonius appellat. Procos. triumphum egit de Galleis Aruerneis. anno proximo, vel biennio post. Censor fuit cum L. Metello Caluo anno DCXXXIIX. lustrum fecerunt LXII. acerba duorum plebeiorum
IV..
censura fuit, duos & triginta senatu mouerunt. Quartus Cn. F. Cn. N. superioris filius Cos. fuit cum C. Cassio Longino anno
DCLVII.
censor post quadriennium cum L. Licinio Crasso oratore. lustrum fecerunt LXVI. Idem Crassus parum collegAe beniuolus dicere solebat, non mirum si barba ahenea esset, cui os ferreum, cor plumbeium esset. Pontifex Maximus fuit anno DCLI. Hic tribunus plebis, quod in locum patris alium Augures cooptassent, ius sacerdotum subrogandorum a collegiis ad populum transtulit. Hunc auunculum Q. Catuli minoris fuisse Cicero significat. Paterculus eam legem tulisse ait C. Mario III. Cos. anno DCL. Idem diem dixit M. AEmilio
Scauro ad populum, quod sacra multa eius opera diminuta esse diceret: cumque seruus Scauri indicium professus ad eum venisset; comprehendi iussit, & ad Scaurum deferri. Hunc Cicero se puerum vidisse refert Consulem,
V..
Censorem, ac Pontificem Max. Quinctus L Domitius Cn. F. Cn. N. frater
VI..
superioris Cos. fuit cum C. Coelio Caldo anno DCLIX. Sextus L. Ahenobarbus Cn. F. quem Suetonius abauum constituit Neronis Imp. aitque cum Praetor esset, Caesarem abeuntem consulatu ad disquisitionem senatus vocasse, Consulẽ e Gallia reuocare tentasse. tandem successorem a senatu eumdem Domitium datum fuisse, sed captum a Caesare Corfinij, ac liberatum Massilienses labantes confirmasse, & in acie Pharsalica occidisse. Eius consulatus fuit anno
VII..
DCXCIX
. cum Ap. Claudio Pulchro. Vxor eius Porcia M. Catonis soror germana. Septimus Cn. Domitius L. F. Cn. N. superioris filius, Cos. fuit cum C. Sosio anno
DCCXXI.
sub Augusto. Hunc maxime laudat Suetonius, damnatum lege Pedia, vt Caesaris percussorem, sed insontem, Bruti, & Cassij partes secutum, & post eorum interitum, classem retinuisse, eamque postea tradidisse M. Antonio, restitutum in patria amplissimos honores assecutum. Iterum aborta dissensione cum Antonio fuisse legatum, sed postea reuersum ad Caesarem Augustum. Triumphum egit Procos. ex Hispania post consulatum
VIII..
anno proximo. Octauus L. Domitius Cn. F. L. N. superioris filius. Hic Consul fuit cum P. Cornelio Scipione anno DCCXXXVII. Auus hic Neronis Imp. aurigandi artem, atque saeuitiam eidem reliquit. Triumphalia ornamenta ex Germanico bello tulit, anno DCCXLVII. legatus Imp. Caes. Aug. Vxor Antonia maior M. Antonij Triumviri, & Octauiae maioris sororis Augusti filia. Ex ea suscepit Cn. Domitium Ahenobarbum Neronis patrem, quem ex Agrippina Germanici, & Agrippinae filia procreauit. Confessus est pater nato Nerone, nihil ex se, & Agrippina posse, nisi detestabile procreari. Cum verba Suetonij cum fastis Verrij confero, magnam video varietatem. Nam Suetonius septem consulares, Verrius nouem enumerat: Suetonius post tres Lucios tres Cnaeos, ceteros varie Lucium, & Cn. alternando constituit. Verrius duobus tribusve Luciis quattuor Cnaeos duos Lucios statuit, caeteros alternando variat. Sustulisse videtur Suetonius quartum Cnaeum, & quartum Lucium, Caluinorum fortasse familiae esse existimans. Censura tamen erit alteri addenda, cum Suetonius duos Censorios in his septem enumeret. Paterculus septem ante Cn. Neronis, vt arbitror, patrem ait fuisse singulos parentibus suis natos, consulares, sacerdotes, & paene omnes triumphales. Sed, vt hoc, quod de triumphis dicit falsum est, ita cetera falsa esse possunt. Pater Neronis cõsulatum gessit cum A. Vitellio patruo A. Vitellij Imp. an. DCCLXXXIV. sub Ti. Caesare Aug. Paullo post Cn. Domitius Cn. F. Corbulo Cos. suffectus fuit ex Kal. Febr. anno DCCXC. sub Caligula Imp. eidem post decennium ornamenta triumphalia data sunt de Chauceis ex Germania legato Ti. Cl. Imp. Anno proximo post superioris consulatus annum Cos. fuit Cn Domitius Sex. F. Afer cum Q. Curtio Rufo ex Kalend. Iuliis sub Caligula Imp. A Vespasiano ducta est Fl. Domitilla Fl. Liberalis filia, ex qua Titum, & Domitianum postea Imperatores, & Domitillam suscepit, & vxorem, & filiam adhuc priuatus
amisit.
amisit. Domitianus matris nomen videtur accepisse, vt pater Vespasianus a Vespasia Polla matre dictus est. Domitiani vxor Domitia Longina, quae AElio Lamiae nupserat, postea Augusta appellata est. Post haec tempora ante L. Domitium Aurelianum Imp. duos tantum Consulares inuenio. Domitium Apollinarem, qui cum Fabricio Veientone Cos. suffectus fuit ex Kal. Iul. anno
DCCCXLIX.
sub Nerua Imp. & C. Domitium Dextrum, qui in secundo consulatu collegam habuit L. Valerium Messalam Thrasiam Priscum anno
DCCCCXLVIII
. sub Seuero Imp. Prioris consulatus tempus ignoratur. Imp. L. Domitius Aurelius Valerius Aurelianus humili genere Sirmij, vel in Dacia Ripensi natus Pont. Max. Tr. Pot. v. Cos. III. Imp. III. occisus est, filiam reliquit, ex qua Senator Aurelianus, & alij orti sunt. Post hunc Imp. neminem Consularem vno excepto reperi, Domitio siue Dometio Leontio, qui cum Sallustio Cos. fuit an.
CIDXCV.
sub filiis Constantini Max.
FABIA
familia patricia maiorum, vt opinor, gentium, quae clarissimos viros habuit, & omni honorum genere ornatissimos: in sex stirpes diuiditur, quarum tres frequentes sunt Vibulanorum, Ambustorum, & Maximorum; tres minus frequentes Dorsonum, Pictorum, & Buteonum. Vibulani septem consulatus obtinuerunt XIIII. Tribunatus Militares consulari potestate v. Decemviratum legibus scribendis bis, triumphum, & ouationem semel. Primus Q. Fabius K.F. Vibulanus Consul fuit anno CCLXIIX. cum Ser. Cornelio Maluginensi Cosso. Huius pater KAeso, siue Caeso Quaestor perduellionis fuerat proximo anno. Iterum Cos. fuit cum C. Iulio Iulo triennio post priorem consulatum. biennio
II..
proximo occisus est. Huius frater K. Fabius Cos. fuit cum L. Aimilio Mamercino anno proximo post priorem fratris consulatum. Iterum Cos. fuit anno proximo post posterioris consulatus fratris annum cum Sp. Furio Medullino Fuso. Tertio Consul fuit anno
CCLXXIV.
cum T. Verginio Tricosto Rutilo.
III..
Superiorum frater M. Fabius Consul fuit proximo anno post primi consulatus KAesonis fratris annum cum L. Valerio Potito. Iterum Consul fuit proximo anno post secundi consulatus eiusdem fratris annum cum Cn. Manlio Vulsone. Ita factum est, quod nunquam amplius euenit, vt tres fratres septem annis semper consulatus obtinuerint. Biennio tamen post, siue anno proximo
CCCVI.
Fabij cum familiis, & clientibus ad Cremeram caesi sunt a Veientibus, diem atrum, & portam Carmentalem, qua exierunt, sceleratam Romani vocauerunt. Falsumque est, vnum tantum impuberem domi relictum,
IV..
idque iure reprehendit Dionysius. Post horum caedem Q. Fabius. M. F. K. N. Consul fuit anno
CCXXCVI
. cum Ti. Aimilio Mamercino
II
. & Iterum Consul cum T. Quinctio Capitolino Barbato
III
. biennio post fuit, & in consulatu lustrum fecerunt
VIIII
. nondum ad id munus Censoribus creatis. Tertium Consul cum L. Cornelio Maluginensi Cosso sexto post superiorem anno, lustrum etiam fecerunt x. & triumpharunt Fabius Nonis Mai de AEqueis, Cossus IV. Idus, de Volsceis Antiatibus. Quartum consulatum
Zz
obtinuit suffectus L. Minucio Augurino, cuius collega fuit C. Nautius Rutilus
II
. anno proximo post tertium consulatum. Decemvir legibus scribendis fuit anno
CCCIII
. Iterumque anno proximo, sed cum ceteris
V..
legibus XII. tabularum conscriptis abdicauit. Hunc secutus est M. Vibulanus filius Cos. fuit anno CCCXI. cum Postumo AEbutio Helua Cornicine. Tribunus Militum post annos IX. cum M. Foslio Flaccinatore, & L. Sergio Fidenate.
VI..
Sextus Q. Vibulanus superioris frater Cos. fuit cum Sempronio Atratino anno
CCCXXX
. Septennio post Trib. Mil. fuit. Iterumque post biennium.
VII..
Septimus Numerius Vibulanus superiorum frater Q. F. M. N. Cos. fuit cum T. Quinctio Capitolino Barbato anno CCCXXXII. ouans de AEqueis reuersus est. Trib. Mil. fuit post sex annos inter duos Quincti fratris Tribunatus. Iterum Tribunus anno CCCXLVI. Dehuius Fabij praenomine multi scripserunt, eum Fabium, qui occisis
CCCVI
. superstes fuit, duxisse filiam Numerij Otacilij Maleuentani viri locupletis ea conditione, vt qui primus nasceretur, praenomen aui ferret. natoque filio Numerium Fabium eum esse appellatum: neminemque patricium antea eo nomine vocatum esse. Ego hunc aliis fratribus minorem fuisse credo, cum post eos fuerit magistratus assecutus. Vibulanos sequuntur Ambusti, Ambustos Maximi. Ambusti duodecim obtinuerunt Pontificatum Maximum, & Dictaturas duas, Principatus senatus tres, Magisteria equitum tria, Censuras duas, triumphum, &
I..
ouationem, Consulatus v. Tribunatus militares IX. Primus Q. Fabius Ambustus, quem putant M. F. Q. N. fuisse, vt Numerium, & KAesonem Ambustos, quos huius fratres fuisse arbitrantur. Quae sivera sunt, addamus horum patrem fuisse M. Vibulanum, de quo supra diximus. Ita Vibulanos Ambustis coniungemus. Illud certum est Q. Ambustum Cos. fuisse cum C. Furio Pacilo anno CCCXLI. Interrex anno proximo fuerat, quod solis patriciis concessum est, & si ceteri Magistratus postea plebeiis fuerinc
II..
communicati. N. Ambustus post hunc Trib. Mil. fuit sexto postea anno.
III..
Hunc Verrius affirmat fuisse M. F. Q. N. Tertius K. Ambustus superioris
IV. V..
frater Trib. Mil. fuit biennio post superiorem. Iterumque post tres annos,
VI..
& tertio anno
CCCLVIII.
Tres postea fratres Q. K. M. Fabij M. F. cum legati ad Gallos Clusium obsidentes de pace missi essent, Clusinis opem tulerunt: Gallos irritarunt, vt arma contra vrbem Romam mouerunt. proelio ad Alliam victores vrbem ingressi sunt. tres Fabij Tribuni Militum eodem anno CCCLXIII. proximo anno occisi sunt. Hos Marci nepotes esse quidam suspicantur, vt sint Q. pronepotes: nati ex fratre superiorum.
VII..
Sequitur M. Ambustus K. F. M. N. Tribunus Mil. fuit anno
CCCLXXII
. Iterumque post XI. annos. ac Censor anno CCCXC. cum L. Furio Medullino. lustrum fecerunt XX. Hunc, siue alium M. Ambustum constat Pont. Max. fuisse an. CCCLXIII. cum capta vrbs fuit. fortasse is est, cuius eo anno tres filij Tribuni militum fuerunt. Huius vero M. Censorij duae filiae Fabia maior nupta Ser. Sulpicio Praetextato patricio, minor C. Licinio Caluo Stoloni plebeio occasionem praebuerunt petendi Consulem plebeium quod exercuit
VIII..
multos annos ciuitatem Romanam. Eiusdem fortasse filius fuit C. Ambustus,
IX..
qui Cos. fuit an.
CCCXCV
. cum C. Plautio Proculo. Nonus M. Ambustus ter Consul fuit. Hunc Verrius N. F. M. N. appellat. primo consulatu eius collega fuit C. Poetelius Libo Visolus biennio ante superioris consulatum. secundum quadriennio post primum gessit cum M. Popillio Laenate II. tertium biennio post cum T. Quinctio Capitolino Crispino. In primo consulatu ouans rediit de Herniceis Nonis Septemb. an.
CCCXCIII.
in tertio triumphans de Tiburtibus
III
. Non. Iun. an.
CCCXCIX.
Dictator fuit comitiorum caussa triennio post triumphum. Censorem fuisse necesse est, cum ter tribus lustris Princeps Senatus fuerit, hoc est
XXV. XXVI. & XXVII
. Censura fortasse ea est, quam M. Ambusto fratri patrueli tribuimus anno
CCCXC
. & quam aliqui huic tribuunt quinquennio post, eam illi M. Ambusto, siue alij conferrem, aut totam abiicerem. Cum enim Princeps Senatus legeretur antiquissimus Censorius, quo eum antiquiorem constituamus, magis ad veritatem, aut veritatis imaginem accedemus. Huius filius Q. Maximus Rullianus fuit,
X..
qui septies Princeps Senatus lectus est. de quo paullo post dicemus. Est etiam alius M. Ambustus superioris, vt creditur Marci filius, qui Magister equitum fuit A. Cornelio Cosso Aruina Dictatore ludorum, vel rei gerundae caussa an.
XI..
CDXXXI.
quo anno Q. Fabius Rullianus Cos. fuit. Ante hunc Q. Ambustus, cuius parentes ignoramus, Magister equitum fuit P. Valerio Potito Poplicola Dictatore Latinarum feriarum caussa an.
CCCCIX
. & Dictator an. CDXXXII.
XII..
Comitiorum caussa. Duodecimus est C. Ambustus Mag. eq. in locum Q. Aulij Cerretani in proelio occisi Dictatore Q. Fabio Max. Rulliano anno
CDXXXIIX.
Hunc M. F. N. N. Verrius appellat, vt ipsum Q. Rullianum, cuius fratrem esse credendum est. Ambustos sequuntur Maximi, vel potius Maxumi, ita enim tunc dicebantur, ex quibus originem ducunt; qui fere omnes aliis cognominibus singularibus inter se singuli distinguuntur, cum omnes fere Q. Fabij Maximi appellarentur. XI. reperio ante Augusti mortem his honoribus, & Magistratibus vsos fuisse. Dictaturas enim quattuor, triumphos decem, censuras quinque Principatus Senatus
XIII
. Consulatus
XXI
. & Magisterium equitum obtinuerunt. Hoc singulare accidit huic familiae Fabiae, vt quattuor Principes Senatus essent, tres Maximi, & vnus Ambustus, pater, filius, nepos, ac pronepos, siue abnepos, & ex his tres primi
XIII
. lustris lectifuerint sine vlla interpollatione, pronepos post duos, quorum alter Fabius etiam fuit. Primus Q. Fabius M. F. N. N. Rullianus fuit, qui cognomine a Rullis originem ducere videretur, in adoptionem datus Fabiis; quod minime scriptum reperi, Rullos tamen Seruilios plebeios appellatos fuisse certum est, vel ex eo, qui legem Agrariam promulgauit. Tr. pl. Cicerone Cos. Maximi cognomen ex Censura obtinuit, in qua turbam forensem in tribus vrbanas coëgit, qui plurimum in Comitiis poterant. Verrius tamen id cognomen ante Censuram eidem tribuit. Hic quinquies Cos. fuit, ter triumphalis, bis Dictator, quod pauci Romae obtinuerunt, septies Princeps Senatus lectus est, quod nemini datum est. Magister equitum fuit L. Papirio Cursore Dictatore rei gerundae caussa an. CDXXVIII. coactus est abdicare, honesta de caussa, quod absente Dictatore Samnites hostes vicisset. Consul fuit post triennium cum
Zz ij
L. Fuluio Curuo. Ambo Coss. de Samnitibus triumpharunt: Fuluius Quirinalibus, hoc est
XIII
. Kal. Mart. Fabius postridie. Dictator rei gerundae caussa an.
CDXXXIIX.
Magistrum equitum dixit Q. Aulium Cerretanum, eo occiso a Samnitibus C. Fabium Ambustum fratrem. Consul iterum fuit post quinquennium cum C. Marcio Rutilo, postea Censorino appellato, iterumque Procos. triumphauit Idib. Nouemb. anno proximo de Etrusceis. Insequenti anno tertium consulatum gessit cum P. Decio Mure II. Cos. & cum eodem Censor fuit an.
CCCCXLIX.
lustrum fecit
XXVIII.
à quo lustro Princeps Senatus in septimum lectus semper est. Iterum Dictator fuit triennio post rei gerundae caussa M. Aimilium Paullum Magistrum equitum dixit, eoque anno sine Consulibus duo Dictatores fuerunt. Rullianus, & post eum M. Valerius Coruus, senis mensibus, quod tempus omnibus Dictatoribus ante L. Sullam constitutum fuit. Quartus consulatus datus est quadriennio post cum eodem P. Decio, cum quo tertium, & Censuram gesserat. vno postea anno interiecto vacuo iidem Consules refecti sunt Fabius v. Decius IV. Hoc consulatu Decius exemplo paterno se deuouit, & occisus est: Fabius triumphum egit tertium de Samnitibus, Etrusceis, & Galleis pridie Nonas Sept. an.
CDLVIII.
Huius
II..
filius Q. Gurges ter Consularis, bis triumphalis, & Censorius, ac Princeps Senatus quater a paternis virtutibus non longe abfuit. Consul fuit cum D. Iunio Bruto Scaeua anno CDLXI. triumphum egit Procos. de Samnitibus anno proximo patre legato in equo currum sequente. Iterum Cos. fuit cum C. Genucio Clepsina post
XVI
. annos, iterumque triumphauit de Samnitibus, Lucaneis, Bruttieis Quirinalibus an.
CDLXXVII.
Tertium consulatum egit cum L. Mamilio Vitulo post
XI
. annos. Censor creditur fuisse, quod Princeps Senatus lectus sit, anno
CDLXXIII.
cum Cn. Domitio Caluino, qui primus e plebe lustrum
XXXII.
condidit. Lustro
XXXV.
& tribus proximis lustris
III..
Gurges Princeps Senatus lectus est. Tertius Q. Maximus Verrucossus a Plutarcho pronepos Rulliani Maximi appellatur, sed cum Q. F. Q. N. a Verrio appelletur, credendum est Gurgitis nepotem fuisse, patrem vero Quinctum nullis maioribus Magistratibus vsum fuisse. Ipse quinquies Cos. bis Dictator, bis triumphalis, bis etiam Princeps Senatus, semel Censor, Pontifex, Augur, & quod omnium maximum fuit, conseruator populi Romani creditus est, secundo bello Punico. quod magis prudenti cunctatione, & constanti patientia assecutus est, quam aliis virtutibus. de quo Ennius,
Vnus homo nobis cunctando restituit rem;
Non ponebat enim rumores, ante salutem:
Ergo postque, magisque viri nunc gloria claret.
Primum consulatum obtinuit anno
DXX.
cum Manio Pomponio Mathone. Ambo Coss. triumpharunt Maximus de Liguribus Kalend. Feb. Matho de Sardeis Idib. Mart. Censor triennio post fuit cum M. Sempronio Tuditano. lustrum fecerunt
XLI.
post biennium iterum Cos. fuit cum Sp. Caruilio Maximo II. Ex hoc apparet censurae honorem quinquennio non durasse, sed XVIII. menses. Hic enim & Censor, & Cos. fuisset, quod numquam accidit. Dictator anno DXXXII. Magistrum equitum dixit C. Flaminium Comitiorum
caussa, siue alterius rei vrgentis; sed ridicula superstitione abdicarunt, quod vitio creati essent soricis occentu audito. tantis tenebris maximi viri tenebantur. Huius rei Valerius Maximus auctor est, & Plutarchus idem Minucio Dictatori contigisse affirmat. Iterum Dictator, vel potius pro Dictatore a populo creatus fuit anno DXXXVI. occiso ab Hannibale C. Flaminio II. Cos. apud Trasimenum, Magistrum equitum dixit M. Minucium Rufum, qui primus obtinuit, vt ei imperium Aequaretur Dictatori, quod obtrectatione militum, & ambitione Minucij, neque intellecta prudenti Fabij cunctatione factum est. Sed Minucius temere vsus imperio partem exercitus, cui praeerat, in summum periculum adduxit, Fabius vtrumque exercitum seruauit; idque Minucius agnouit, patremque appellauit, eique fasces submisit. Biennio post Cos. tertio suffectus M. Marcello II. qui vitio factus fuerat, isque creabatur in locum L. Postumij Albini III. qui occisus fuit, antequam iniret. Eorum collega fuit Ti. Sempronius Gracchus. Refectus est anno proximo cum M. Claudio Marcello III. & gladius, & clypeus populi Rom. ambo Coss. dicti sunt. Quinctum consulatum gessit cum Q. Fuluio Flacco IV. anno DXLIV. iterumque triumphauit de Tarentineis, & poeneis. Princeps Senatus lectus est XLIV. & XLV. lustro. Tantam gloriam maior splendor Scipionis Africani imminuit. Sed alter alterius ope adiutus est, & ciuitas vtrique obnoxia fuit.
IV..
Filium amisit consularem Q. Fabium Maximum, qui Ti. Sempronij Gracchi II. Cos. collega fuit anno DXL. post duos patris consulatus. Proditum est patrem Proconsulem filio Consuli obuiam venisse, iussumque a filio, vte quo
V..
descenderet; id patri gratissimum fuisse. Ex liberis L. AEmilij Paulli, qui de Perse Rege triumphum egit, paterque Africani minoris fuit, maiorem filium Verrucossus adoptauit, natum Papiria C. Masonis consularis, & triumphalis viri filia. Is Cos. fuit cum L. Hostilio Mancino anno
DCVIII.
Sunt qui adoptionem in filium transferant. Hic Q. Fabius Max. Aimilianus
VI..
appellatus est Allobrogici pater. Sextus est Q. Fabius Seruilianus, quem putant AEmiliani fratrem adoptiuum fuisse adoptatum a Verrucosso, vel ab eius filio Q. Maximo, filiumque fuisse asserunt Cn. Seruilij Caepionis, cuius filij Cn. Caepio & Q. Caepio duobus proximis annis consulatum Q. Fabij Seruiliani subsecuti sunt. Consul autem is fuit cum L. Metello Caluo anno
DCXI.
Censor sexto postea anno cum Q. Fuluio Nobiliore. lustrum fecerunt
LVIII.
filium minus castum occidit, seq. e conspectu patriae priuauit.
VII..
Allobrogicus secutus est, quem Aimiliani fuisse filium certum est. Is Cos. fuit cum Q. Opimio anno DCXXXII. triumphum egit anno proximo. Procos. de Allobrogibus, & Rege Aruernorum Betulto, vt Verrius notat. Censor fuit anno DCXLV. cum C. Licinio Geta, lustrum fecerunt LXIII. Tum fornix Fabianus dictus est arcus iuxta regiam in sacra via ab eo Censore constructus,
VIII..
ibique eius statua posita est. Huius filius fuit Q. Max. cui Eburnus ob candorem cognomen fuit, quem etiam pullum Iouis vocabant. Consul fuit cum C. Licinio Geta anno
DCXXXVII.
Huic proditum est a Q. Pompeio Praetore Vrbano bonis interdictum fuisse. Superiores Maximi reip. Romanae
IX..
tempore fuerunt. Sub C. Caesare Q. Fabius Q. F. Q. N. Consul suffectus
Zz iij
fuit anno DCCVIII. qui tribus mensibus Consul fuit vno, aut altero minus die. namque III. Kalend. Ian. mortuus est, cui se Caninius Rebilus in vnum diem suffectus est. In quem pleraque Ciceronis ioca sunt.
Vigilantem Consulem fuisse, qui toto consulatu suo somnum non ceperit. Antea Flamines Diales habueramus, nunc habemus Consulem. Dum ad gratulandum
X..
festinarem, nox me oppressit. Atque alia id genus. Sub Augusto Paullus
XI..
Fabius Q. F. Q. N. Maximus Cos. fuit cum Q. AElio Tuberone an. DCCXLII. & anno proximo Q. Fabius Q. F. Q. N. Maxiums Africanus cum Iulo Antonio. Hos duos Fabios fratres fuisse verisimile est. Maxumos vereres non Maximos dicebant. Primus C. Caesar craditur optimum Maximum scripsisse. Maxsumos etiam scribere veteres solebant, quod vsus postea mutauit. Tres familias frequentiores Fabiorum peregimus Vibulanorum, Ambustorum, & Maximorum: minus frequentes facilius persequemur. Dorsonum autiquissimus is est, qui capta vrbe ex Capitolio in collem Quirinalem ritu Gabino accinctus ad statum sacrificium Fabiorum accessit. & inde in Capitolium reuersus est anno CCCLXIII. Is C. Fabius Dorso appellatus est. Eius gentis duos tantum Consulares inuenio M. Fabium, qui Cos. fuit anno CDVIII. cum Ser. Sulpicio Camerino: & C. Fabium illius fortasse filium, qui anno CDXXC. Cos. C. Claudio Canina iterum. Pictorum duos etiam consulares legi. Alter est C. Fabius C. F. M. N. qui Cos. fuit cum Q. Ogulnio Gallo anno
CDXXCIV.
Hunc Q. Fabium appellat Plinius, eoque Cos. ait argentum signatum primo fuisse Romae quincto anno ante primum bellum Punicum. Alter Caij frater N. Pictor, qui triennio post Cos. fuit cum D. Iunio Pera. triumphum egit bis III. Nonas Octob. de Sassinatibus & Kal. Febr. de Sallentineis, Messapieisque. Pictores historiarum scriptores referuntur Q. N. Ser. Graeceque eas scripsisse constat. Seruius etiam, vt Iurisperitus a Cicerone laudatur. Pingendi artem didicisse primum eius cognominis constat, eius opera a Plinio referuntur. Buteonis familia duos etiam habuit consulares, quorum alter multis aliis honorum titulis ornatus fuit. Nam Dictator, Censor, & Magister equitum, & bis Princeps Senatus fuit. Numerius Fabius M. F. M. N. Buteo. Is Cos. fuit anno DVI. cum L. Caecilio Metello II. Censor cum C. Aurelio Cotta post sex annos. lustrum fecerunt XXXIX. Magister equitum anno DXXIX. L. Metello collega Dictatore comitiorum caussa. Dictator sine Magistro equitum senatus legendi caussa fuit post pugnam Cannensem, quod nunquam amplius accidit anno
DXXXVII.
Princeps Senatus lustro XLII. & XLIII. lectus est. Alter Buteo superioris frater biennio post fratris consulatum cum C. Atilio Bulbo Consul fuit. Buteonis nomine accipitris genus significari, a quo huic familiae id cognomen haesit, Plinius auctor est. Apud Appianum quoque legi Buteonem quemdam fratrem patruelem Africani minoris fuisse. Addam hoc loco Q. Fabium Q. F. Q. N. Labeonem, qui Praetor ex Creta naualem egit anno
DLXIV.
& post sex annos Cos. fuit cum M. Claudio Marcello. Hunc ferunt arbitrum decepisse Nolanos, & Neapolitanos de finibus agrorum contendentes, & regem Antiochum bello victum. illorum enim agrum, de quo lis erat,
adiudicauit populo Rom. huius naues dimidias pollicitus ei se relicturum, secari iussit, vt dimidiatae relinquerentur. Vnum etiam consularem reperi, cognomine Licinum, cuius in superioribus haberi ratio non potuit. Is est M. Fabius C. F. M. N. Licinus, qui Cos. fuit anno
DVII
. cum M'. Otacilio Crasso II. Huius fortasse pater is est, quem paullo ante in Dorsonibus rettulimus, C. Fabius M. F. quem Eutropius antiquus, & fasti Graeci Licinium appellant, alij Luscinum. A licino Licinia familia dicta est. Veteris poëtae carmen legi in Porcium Licinum.
Marmoreo in tumulo Licinus iacet, at Cato nullo,
Pompeius paruo: credimus esse deos?
Vetustissima memoria Fabiorum est, vt fabulam Herculis, & nymphae negligamus, sub Romulo apud Ouidium lib. II. Fastorum.
Risit, & indoluit Fabios potuisse Remumque
Vincere, Luinctilios non potuisse suos.
Hos Festus Lupercos Fabianos, & Quinctilianos videtur appellasse a Fabio, & Quinctilio praepositis. Alibi legi Fabium Celerem Centurionem Remum occidisse, quod muros vrbis transgredi ausus fuerit. Romulum Celeres quosdam satellites habuisse notum est. Post mortem Augusti aliquot Fabij Consules fuerunt, vnus tamen solus ex patriciis esse videtur Paullus Fabius Persicus, qui Cos. fuit cum L. Vitellio patre A. Vitellij Imp. an. DCCLXXXVI. post resurrectionem Christi Domini anno primo sub Ti. Caesare. Ceteri noui homines fuerunt, quos ordine temporum seruato referemus. C. Fabius Valens Cos. suffectus fuit cum A. Licinio Caecina ex Kal. Sept. an. DCCCXXI. sub Vitellio Imp. Fabius Postumus Cos. suf. ex Kalend. Iul. cum M. Cornelio Frontone II. anno DCCCXLIX. sub Nerua Imp. L. Fabius Iustus cum C. Iulio Vrso Seruilio Seruiano II. Cos. suf. ex Kal. Iul. an. CCCIƆLXIII. sub Traiano Imp. Q. Fabius Catullinus cum M. Flauio Apro Cos. fuit anno DCCCXXCII. sub Hadriano Imp. L. Fabius M. F. Gal. Cilo Septiminus Catinius Aciliamus Lepidus Fulginianus bis Cos. fuit priori consulatu cum Fl. Cl. Sulpiciano ex Kalend. Mart. anno DCCCCXLV. sub Pertinace Imp. Iterum cum M. Annio Libone post XI. annos sub Seuero, & Antonino, quo anno ludi saeculares VIII. factisunt. Hic alios Magistratus obtinuit in titulis statuarum enumeratos. Praefecturam vrbis, Legationes Augustales, pro Praefectis multarum prouinciarum, Praef. Aerarij militaris, Procos. Prouinciae Narbonensis, X-Viratum Stlitibus iudicandis, sodalit. Hadrian. atque alia munera. Ti. Fabius Titianus Cos. fuit cum Imp. Iulio Philippo an. DCCCCXCVII. Hoc nomine alij quattuor Coss. fuerunt. Fabius Iustus cum Fl. Magno Ianuario Cos. fuit an. CIƆLXXIX. sub Constantino Imp. Alter Ti. Fabius Titianus Cos. fuit cum Feliciano Cos. anno CIƆXXCIIX. quo anno Constantinus Imp. mortuus est. Tertius Cos. cum Neratio Cereali anno CIƆCIX. sub Constantio Iun. Imp. Quartus cum Q. Aurelio Auianio Symmacho anno vrbis CIƆCXLII. Christi CCCXCI. sub Valentiniano Iun. Theodosio, & Arcadio Impp. Quinctus Ti. Fabius Titianus Cos. fuit cum Imp. Leone III. Cos. an. vrbis CIƆCCXVII. CHRISTI CCCCLXVI.
FVLVIA
plebeia gens, sed quae non paucos habuit claros viros omni honorum genere ornatos; in tres familias cognominibus discretas diuiditur. Nam Curui, Paetini, & Nobiliores vnam, Centumali alteram, tertiam Flacci obtinent. Curuos duos, Paetinos tres, Nobiliores quattuor inuenio, sed septem tantum viri omnes fuerunt; quod duo bis numerantur; propterea quod alter, & Curuus, & Paetinus, alter & Paetinus, & Nobilior appellati sint. Hi igitur septem totidem consulatus, censuram vnam, triumphos sex, ouationem vnam, Magisterium equitum item vnum assecuti sunt. Centumali tres consulatus totidem, Dictaturam vnam, triumphos duos obtinuerunt. Flacci septem consulatus decem, Censuras duas, Dictaturam, Magisteria
I..
equitum duo, triumphos sex consecuti sunt. Primus L. Fuluius L. F. L. N. Curuus Cos. fuit anno
CDXXXI.
cum Q. Fabio Max. Rulliano. Ambo Consules de Samnitibus triumpharunt. Curuus Quirinalibus, Fabius postridie, hoc est XII. Kal. Mart. Magister equitum fuit dictus a L. Aimilio Mamercino Priuernate
II
. Dictatore rei gerundae caussa post sex annos a consulatu.
II..
Huius filius, vel frater fuit M. Curuus Paetinus L. F. L. N. qui Cos. suffectus fuit Ti. Minucio Augurino in Magistratu occiso, cuius collega L. Postumius Megellus erat. triumphum egit in consulatu de Samnitibus III. Non. Octob. anno
CDXLIIX.
Paetini cognomen adoptionis indicium est a Paeteis, quod cognomen AEliorum fuit. Oculorum vitium significat amantibus suaue,
III..
quamobrem Venerem paetam dixere vt caesiam Mineruam. Tertius est M. Paenus Cn. F. Cn. N. qui Cos. fuit cum T. Manlio Torquato, qui in magistratu mortuus est anno CCCCLIV. & triumphum egit de Samnitibus, Nequinatibusq. Hunc superioribus coniungere non possumus, nisi fingamus aliquem Lucium duos filios habuisse Lucium, & Cn. ex Lucio superiores natos esse filios,
IV..
aut nepotes, ex Cn. hunc nepotem. Quartus Ser. Paetinus Nobilior M. F. M. N. Cos. fuit cum M. Aimilio Paullo anno CDXCIIX. Ambo nauales egerunt triumphos de Cossurensibus, & Poeneis Fuluius XIII. Kalend. Feb.
V..
Paullus XII. Kal. Feb. anno proximo Procos. Quinctus post hos consulares, & triumphales ouationem supra triumphum, & consulatum adiecit, vt iure nobilior ceteris diceretur, M. Fuluius M. F. Ser. N. Nobilior. In Praetura ouans ex Hispania reuersus est anno
DLXII.
Consul biennio post fuit cum Cn. Manlio Vulsone, & post biennium a Consulatu triumphum egit X. Kal.
VI..
Mart. de AEtoleis Ambracibus, & Cephalenia. Secutus est alter M. Nobilior M.F.M.N. superioris, vt creditur filius, qui etiam post consulatũ triumphũ egit. Consul fuit cum Cn. Cornelio Dolabella Procos. triumphauit anno proximo de Liguribus, & Veleatibus XII. Kal. Sept. anno
DXCV.
Huius frater Q. Fuluius anno sexcentesimo primus Kal. Ian. consulatum iniit cum T. Annio Lusco. Censor fuisse dicitur cum Q. Fabio Max. Seruiliano post XVII. annos lustrumque fecisse LVIII. Lusit aliquando in hoc nomine M. Cato Censorius, qui Paullo post consulatum Q. Fuluij mortuus est; & eum de quo loquebatur,
non
I..
non Nobiliorem dicendum esse affirmabat, sed mobilioré. Centumalus primus Cn. Fuluius Cn. F. Cn. N.Maximus Cos. fuit cum L. Scipione anno CDLV. anno proximo post consulatum M. Fuluij Cn. F. Cn. N. Paitini, qui videtur frater eiusdem fuisse. Hic etiam triumphum egit de Samnitibus, Etrusceisque Idib. Nouemb. Dictator fuit claui figendi caussa anno CDXC. vt Verrius haec
II..
omnia diligentissime in fastis conscripsit. Secutus est alter Cn. Centumalus item Cn. F. Cn. N. superioris, vt creditur, filius. Consul fuit anno DXXIV. cum L. Postumio Albino II. Anno proximo Procos. ex Illurieis naualem egit X. Kal. Quinct. Tertius Cn. Centumalus Cn. F. Cn. N. Consul fuit cum P.
III..
Sulpicio Galba Maximo anno DXLII. Successorque fuit Q. Fuluij Flacci quater Consulis, post eius tertium consulatum. Cognominis huius origo mihi ignota est. Legi in Pandectis Florentinis Centemmanum appellatum fuisse Appium Claudium Caecum. Ab eo nomine potuit hoc deduci, hoc est a centum manibus. Litteram vero N. in L. mutari Mallij pro Manliis, gemelli pro
I..
geminis exemplo sunt. Flaccorum primus M. Fuluius Q. F. M. N. Cos. fuit anno primo belli Punici primi, post vrbem conditam anno CDXXCIX. cum Ap. Claudio Caudice. triumphum egit de Vulsiniensibus Kalend. Nouemb. Magister equitum fuit Ti. Coruncanio Dictatore comitiorum habendorum
II..
caussa anno DVII. Huius filius Q. Fuluius M. F. Q. N. quater Cos. Dictator, Censor, Magister equitum, & triumphalis, Princeps huius gentis fuit. Primum consulatum egit nono post superioris Dictaturam anno cum L. Cornelio Lentulo Caudino in co de Liguribus triumphauit. Censor fuit cum T. Manlio Torquato anno DXXII. vitio tamen facti abdicarunt. Iterum Cos. fuit post septem annos cum eodem Torquato II. etiam Cos. Magister equitum anno
DXL.
Claudio Centhone Dictatore Comitiorum caussa. His comitiis Cos. III. designatus est cum Ap. Claudio Pulchro. ab his Coss. & vrbs obsidione Hannibalis liberata, & Capua capta est anno proximo, & Flaccus inuito collega, & senatus litteris non lectis supplicium de senatoribus Campanis sumpsit. Dictator fuit comitiorum caussa biennio post consulatum, & his comitiis
IV.
Cos. designatur cum Q. Fabio Max. Verrucosso V. Cos.
III..
Huius tres filij fuisse dicuntur Q. & L. Flacci, tertius datus est in adoptionem L. Manlio Acidino. Duo fratres tum primum Consules eodem anno fuerunt Q. Fuluius Q. F. M. N. Flaccus & L. Manlius L. F. L. N. Acidinus Fuluianus anno
DLXXIV.
Ambo etiam ante consulatum triumpharunt, Fuluius anno proximo Cos. des. Propraetore ex Hispania citeriore, Fuluianus anno
DLXIIX.
Propraetore ex eadem prouincia ouans rediit. Iterum etiam in consulatu Fuluius de Liguribus triumphauit. Censor postea fuit anno
DLXXIX.
cum A. Postumio Albino. lustrum fecerunt
LI.
in Censura L. Fuluium fratrem Senatu mouit, quod Tribunus Militum cohortem suam
IV..
iniussu Consulis domum dimiserit. Quartus est Q. Flaccus Cn. F. M. N. qui Cos. suffectus fuit in locum C. Calpurnij Pisonis vitrici sui, qui in magistratu mortuus est anno
DLXXIII.
Eorum collega fuit A. Postumius Albinus. Huius mater Quarta Hostilia damnata est, quod virum suum
V..
occidisse diceretur. Quinctus Ser. Flaccus, cuius parentes ignoramus Cos.
AAa
fuit cum Q. Calpurnio Pisone anno DCXIIX. triumphum egit de Vardeis ex
VI..
Illurico. Anno proximo C. Flaccus collega fuit P. Scipionis Africani
VII..
AEmiliani in secundo consulatu. Huius etiam parentes ignorantur. Septimus M. Flaccus M. F. Q. N. Cos. fuit anno DCXXIIX. cum M. Plautio Hupsaeo. Procos. biennio post Liguribus Vocontieis, Salluuieisque triumphauit. Hic cum M. Flacco Praetore filio, alioque praetextato anno DCXXXII. occisus est cum C. Graccho Tr. Pl. a L. Opimio Cos. Horum soror fuit Fuluia L. Caesaris consularis, & Censorij vxor mater L. Caesaris consularis, & Iuliae matris M. Antonij Triumuiri reip. constituendae, cuius vxor Fuluia, quae C. Curionis antea, & P. Clodij vxor fuerat, & ingentes spiritus in Ciceronem, & postea in Augustum generum ostendit. Sub Domitiano Aug. C. Fuluius Valens annos natus XC. Cos. fuit cum C. Antistio Vetere, & in Magistratu mortuus est anno DCCCXLVIII. Sub Seu.& Anton. Impp. Fuluius AEmilianus Consul fuit cum M. Nummio Ceionio Annio Albino anno DCCCCLIIX. Alter eiusdem nominis vltimo Gordiani Imp. anno Cos. fuit cum Peregrino anno vrbis DCCCCXCVI. Iterum post quinquennium cum Vettio Aquilino sub Philippis Augg. Tertius AEmilianus Cos. fuit post decennium a posteriore consulatu superioris cum Pomponio Basso II. sub Valeriano, & Gallieno Impp. Sub eodem Gallieno imperatores Augusti appellati sunt tres Fuluij, Macrianus, & Macrianus iunior, & Quietus, pater cum duobus filiis, sed ab Aureoli duce Domitiano victi, occisi sunt: ex eorum genere superstites Alexandri Magni imagine in omnibus ornamentis, & poculis vtebantur. eam Macrianorum familiam appellat Trebellius Pollio, & ex ea Cornelium Macrum. Postea collega M. Cl. Taciti Imp. in secundo consulatu fuit Fuluius AEmilianus an. CIƆXXIIX.
FVRIA
gens patricia, vel vnico M. Camillo illustris, aliis etiam clarissimis viris exornata est. Diuiditur in Fusorum, siue Medullinorum, vel Pacilorum, atque in Camillorum stirpes frequentiores. Phili quoque & Purpureones eiusdem gentis sunt, sed pauci ex eis consulares fuerunt. Hos omnes constat Fusios primum dictos, vt Valesos, & Auselios, postea Fourios, siue Furios, Idque Fusorum cognomen indicat a Fuso Fusios dictos, vt ab Iulo Iulios, a Clauso Claudios, a Volesio Valerios, a Cosso Cornelios, a Licino Licinios, a Plauto Plautios, a Tullo Tullios. Lusit in hoc nomine eleganter Ouidius,
Cur ego non dicam Furia, te Furiam?
Sub Tullo Rege Sp. Fusius pater patratus reperitur, Liuio teste, quem ex hac familia fuisse certum est. Fusos, & Medullinos, ac Pacilos
XVII.
inuenio obtinuisse Pontificatum Max. Consulatus
XI.
Tribunatus Militares
XVII.
Censuras duas. Camillos quinque assecutos fuisse inuenio Dictaturas VII. Triumphos quinque consulatus quinq. Tribunatus militares VI.Censuram. Interreges fuisse ter. Philos duos totidem consulatus, Censuram,& triumphum
adeptos fuisse. Purpureonem vnum consulatum, & triumphum consecutum.
I..
Primus Sex. Furius Medullinus Fusus Cos. fuit cum Sp. Nautio Rutilo anno
II..
CCLXV. Secundus Sp. Furius Cos. fuit post annos VII. cum K. Fabio Vibulano
III..
II. Tertius L. Furius Cos. fuit anno CCLXXIX. cum A. Manlio Vulsone.
IV..
lustrum fecerunt
VIII.
ante primos Censores anno XLI. Quartus P. Furius
V..
biennio post Cos. fuit cum L. Pinario Mamercino Rufo. Quinctus Sp. Furius Cos. fuit cum A. Postumio Albo Regillensi anno
CCXXCIX.
Hoc eodem anno P. Fusus consularis frater Consulis occisus est. Iterum Cos. fuit suffectus Sex. Quinctilio Varo, qui in hoc Magistratu occisus est anno
CCC.
eorum
VI..
collega fuit P. Curiatius Trigeminus. Sextus Q. Furius Fusus Pont. Max. post
VII..
quadriennium a superiore secundo consulatu. Septimus Agrippa Medullinus Fusus Cos. fuit cum T. Quinctio Capitolino Barbato
III.
anno
CCCVII.
VIII..
Octauus C. Fusus Pacilus, qui post quinque annos Cos. fuit cum Manio Papirio Crasso. Censor septennio post consulatum cum M. Geganio Macerino.
IX..
lustrum fecerunt
XII.
Tribunus militum fuit anno CCCXXVII. Nonus L. Furius Sp. F. Medullinus Trib. Mil. fuit sexennio ante superiorem. Iterum
X..
creatus est anno proximo post superioris Tribunatum. Tertio an. CCCXXXIII. Decimus L. Furius L. F. Sp.N. Medullinus, sic enim a Verrio appellatur. Cos. fuit anno CCCXL. cum M. Cornelio Cosso. Iterum quadriennio post cum Cn. Cornelio Cosso. Septies Tribunus Militum fuit, quod huic, & Ser. Cornelio Maluginensi tantum concessum est. Primus Tribunatus fuit anno CCCXLVI. biennio post consulatum. Secundus post alterum biennium. Tertius an. CCCLV. Quartus anno proximo. Quinctus biennio post quartum. Sextus
XI..
anno sequenti. Septimus an. CCCLXII. Vndecimus est C. Furius Pacilus, qui superioris C. Fusi Pacili filius, vt creditur, fuit. Consulatum gessit cum Q.
XII..
Fabio Ambusto anno CCCXLI. Huius nepos, auto pronepos fuit C. Furius
XIII..
C. F. C. N. Pacilus, qui Cos. fuit cum L. Caecilio Metello anno DII. Tertius
XIV..
decimus fuit M. Furius Fusus Tribunus Mil. anno
CCCL.
Quartusdecimus Sp. Furius L. F. Sp. N. Medullinus Lucij bis Cos. septies Tribuni frater, quamuis hunc etiam Lucium Liuius appellet: Tribunus Mil. fuit anno
XV..
CCCLIII. Quinctusdecimus Agrippa Furius Medullinus Fusus alterius Agrippae, vt creditur filius Trib. Mil. fuit cum L. Medullino
VII.
anno
CCCLXII.
XVI..
Sextusdecimus est L. Furius Sp. F. L. N. Medullinus, qui Trib. Mil. fuit anno decimo post superiorem cum M. Furio Camillo
VI.
Iterum decennio post Censor fuit cum M. Fabio Ambusto an. CCCXC. lustrum fecerunt vicesimum.
XVII..
Septimusdecimus Sp. Furius superioris, vt creditur frater, Trib. Mil. fuit anno CCCLXXV. Hanc numerosam familiam nimis ieiune persecuti sumus; quod de ea historici non satis certa scripserint; & Verrij Fasti in his tradendis desiderentur. Camillorum primus ille Princeps Romanae Reip. alter Romulus
I..
dictus, cuius parentes ignoramus, M. Furius Camillus, cuius honores maximi, & frequentes fuerunt, nam quinquies Dictator, sexies Tribunus militum fuit, quater triumphum duxit, semel Censor, ter Interrex factus est. Hic tamen tantus, ac talis vir numquam Consul fuit, & exilium passus est. Sed ex relegatione maior ei gloria nata est, & patriam liberandi exilium ei
AAa ij
occasio fuit. Primus ei Magistratus Censura fuit, quam cum M. Postumio Albino Regillensi egit anno CCCL. lustrum fecerunt XVI. Primus Tribunatus fuit biennio post, secundus tertio postea anno, anno proximo Interrex. Dictator anno
CCCLVII.
triumphum de Veientibus egit quadrigis albis. biennio post tertio Trib. Mil. fuit, & anno
CCCLXI.
Interrex
II.
Postea in exilium ob inuidiam missus capta a Gallis Senonib. vrbe anno
CCCLXIII.
restitutus, & absens Dictator II. factus Gallos vicit, & de Ieis triumphauit. Anno proximo Dictator
III.
fuit rei gerundae caussa
III.
triumphum egit de Volsceis, AEqueis, Etrusceisque codem anno Interrex III. fuit. Quartum Tribunatum egit anno CCCLXVII. quinctum post biennium, sextum anno tertio post quinctum. Dictator
IV.
fuit anno
CCCXXCV.
rei gerundae caussa; sed magis, vt seditio de plebeio Consule sedaretur; tamen cum videret maioris seditionis occasionem ex delectu, & edictis oriri, abdicauit. Anno proximo Dictator v. triumphum quartum egit de Galleis Senonibus. & Consule plebeio accepto a patribus, ac Praetore vrbano, &
I..
duobus AEdilibus Curulibus patriciis creatis, seditio sedata est. Primus Praetor
II..
vrbanus fuit Sp. Camillus M. F. Alter L. Camillus M. F. bis Dictator, semel Cos. fuit. Priorem dictaturam egit an. CDIII. comitiorum habendorum caussa, & eisdem comitiis Cos. designatus est cum Ap. Claudio Crassino Regillensi. ambo patricij fuerunt. Iterum Dictator fuit quarto anno post
III..
consulatum rei gerundae caussa. Tertius Camillus L. Furius Sp. F. M. N. Consul fuit anno CDXV. cum C. Mainio. Triumphum egit de Pedaneis, & Tiburtibus
IV.
Kal. Octob. Iterum Cos. fuit anno CDXXVIII. cum D. Iunio
IV..
Bruto Scaeua. Quartus longo interuallo M. Furius P.F.P. N. Cos. fuit cum Sex. Nonio Quinctiliano anno DCCLX. sub Augusto. Suetonius etiam auctor est Ti. Claudium Caesarem habuisse admodum adolescentem sponsas duas AEmiliam Lepidam Augusti proneptem, & Liuiam Medullinam Camillam e genere antiquo Camilli Dictatoris, quam ipso die nuptiis destinato amisit. Sed & sub Ti. Caesare Aug. M. Furius M. F. P. N. Camillus Scribonianus Cos. fuit suffectus ex Kal. Iul. anno DCCXXIIII. Nunc de Philis videndum est. Duos consulares reperio eodem nomine vtrumque P. Furium Philum appellari. prior Cos. fuit anno DXXX. cum C. Flaminio. Hic Sp. F. M. N. a Verrio notatur. Triumphum egit in consulatu de Galleis, & Liguribus IV. Idus Mart. Censor fuit post annos nouem cum M. Atilio Regulo, sed in eo honore mortuus est, & Regulus abdicauit. Alter Philus Cos. fuit cum Sex. Atilio Serrano anno
DCXVII.
Hic laudatur, quod Q. Metellum, & Q. Pompeium consulares inimicos suos in Prouinciam Hispaniam duxerit legatos inuitus, testes suarum actionum. Purpureo vnus L. Furius Sp. F. Sp.N. ante consulatum triumphum egit Praetor de Galleis anno
DLIII.
quadriennio post Cos. fuit cum M. Claudio Marcello. Sub Imp. Claudio an.
CIƆXXII.
Consulem inuenio Furium Orfitum cum Fl. Antiochiano. Idem Orfitus post triennium Praefectus vrbi fuit. quo anno Consules fuerunt M. Cl. Tacitus, qui postea Imp. fuit, & M. Maecius Memmius Furius Balburius Caecilianus Placidus sub Aureliano Imp. Post quadriennium Furius Lupus Praef. vrbi, &
Cos. collega Imp. Probi in secundo consulatu. Praefecturam tenuit eo, & aliis duobus postea annis. Ante superiores Consules Furia Sabina Tranquillina Augusta vxor Gordiani
III.
Imp. fuit.
IVLIA
Patricia maiorum gentium in duas praecipuas stirpes scinditur Iulorum, & Caesarum. Alia cognomina minus frequentia vsurparunt, vt Mento, & Libo, de quibus posterius dicemus. Iulorum familia duodecim maioribus honoribus vsos habuit, qui Decemviratum legibus scribendis, Dictaturam, Censuram, Magisterium equitum, Consulatus
VII.
Tribunatus Militares consulari potestate
IX.
consecuti sunt. Caesares ante Augustum quinque, Dictaturas quattuor, Censuram, triumphos sex, Pontificatum Max. Consulatus
IX.
obtinuerunt. Mento vnus Consul. Libo alter consularis, &
I..
triumphalis. Iulorum primus C. Iulius L. F. Cos. fuit anno
CCLXIV.
cum
II..
P. Pinario Mamercino Rufo. Huius filius fuisse creditur C. Iulus C.F.L.N. qui Cos. fuit post septem annos cum Q Fabio Vibulano II. Decemvir legibus
III..
scribendis fuit an.
CCCII.
legatus occisus est anno deinde XIII. Tertius fuit Vopiscus Iulius Iulus, qui Cos. fuit an.
CCXXC.
cum L. Aimilio Mamercino
IV..
III.
Hic fortasse superioris frater fuit. Quartus C. Iulius. Cos. fuit cum M. Geganio Macerino an.
CCCVI.
Hic fortasse X. viri filius fuit II. Cos. fuit post annos
XII.
cum L. Verginio Tricosto. qui anno proximo refecti fuisse
V..
dicuntur, quod alij historici negant. Quinctus L. Iulus, qui Vopisci filius fuisse creditur, Tribunus Militum fuit cum Mamerco Aimilio, & L. Quinctio Cincinnato anno
CCCXV.
Magister equitum fuit A. Postumio Tuberto
VI..
Dictatore rei gerundae caussa. Anno proximo Cos. cum L. Papirio Crasso
II.
an.
CCCXXIII.
Post hunc Sex. Iulius post sex annos Trib. Militum fuit.
VII..
Huius parentes ignoramus. Septimus C. Iulus L. F. Vopisci N. Trib. Mil. fuit an.
CCCXLV.
& triennio post iterum. Censor mortuus est an. CCCLXI. eique suffectus est M. Cornelius Maluginensis, qui cum L. Papirio Cursore lustrum fecerunt
XVII.
eo lustro vrbs a Gallis capta est. Religio fuit deinceps aliquem in demortui locum sufficere ; quasi vero aliquid ad eam rem pertinuisset.
VIII..
Huius frater fuit L. Iulius, qui Tribunatum Militum gessit an. CCCLII.
IX..
& iterum post quadriennium. Ante hunc alter L. Iulius eundem Magistratum gessit biennio ante priorem superioris Tribunatum. eius parentes ignoramus.
X..
Decimus eodem nomine appellatus est. Tribunus Militum fuit an. CCCLXV.
XI..
Vndecimus eiusdem nominis similem Tribunatum gessit anno CCCLXXIV.
XIL..
Duodecimus C. Iulius Iulus Dictator rei gerundae caussa in castris dictus an.
I..
CCCCI.
CAESARVM
primus Sex. Iulius Sex. F. L. N. Cos. fuit an. DXCVI.
II..
cum L. Aurelio Oreste. Post hunc alter Sex. Caesar C. F. Sex. N. a Verrio
III..
appellatur. Cos. fuit an.
DCLXII.
cum L. Marcio Philippo. Eius successor L. Caesar L. F. Sex. N. superioris frater patruelis cum P. Rutilio Lupo anno primo belli Marsici Consul fuit. Ab eo lex Iulia appellata est, qua ciuitas data fuit sociis, qui in officio manserunt, aut qui cito redierunt. Censor fuit anno proximo post consulatum cum P. Licinio Crasso, lustrum non fecerunt.
AAa iij
biennio post occisus est cum fratre C. Caesare Strabone, qui AEdilis Curulis fuit, Quaestor, Trib. Mil. bis, X-vir agris dandis, ad tribuendis, iudicandis, & Pontisex. Horum mater fuit Popillia, quam mortuam laudauit publice Q. Lutatius Catulus maior, horum frater vterinus, eique mulieri tum primum is honos datus est, qui antea tantum viris haberi solebat. Vxor L. Caesaris Fuluia M. Fuluij Flacci viri consularis filia, qui cum C. Graccho occisus est
IV..
a L. Opimio Cos. Huius filius L. Caesar Cos. fuit cum C. Marcio Figulo anno DCXXCIX. cuius soror Iulia ex M. Antonio Marci oratoris filio marcum Antonium Triumvirum, & Caium, & Lucium Antonios suscepit, postea P. Cornelio Lentulo Surae Consulari nupsit, qui in coniuratione Catilinae Cicerone Cos. occisus est, anno proximo post L. Caesaris consulatum. Hιc semper optimarum partium fuit, nulla propinquitatis C. Caesaris, vel M. Antonij habita ratione. Qua de caussa proscriptus est a Triumviris, conseruatus a sorore inuito filio eius Antonio. Huius filius fuit alter L. Caesar, qui
V..
cum mandatis de pace missus est ad Caesarem initio belli ciuilis. Sequitur C. Iulius C. F. C. N. Caesar, cuius pater Praetor repentino mortuus est anno
DCLXIX.
Auia paterna fuit Marcia Marcij Regis filia. Amita Iulia C. Marij septies Cos. vxor, quam mortuam laudauit. In ea oratione dixit Iulios a Venere & AEnea; Marcios a Numa Rege ortos. Mater ei fuit Aurelia, quae eum Pontificem Max. vidit, & nescio, an Cos. Initium Pontificatus fuit idem ille annus coniurationis Catilinae, in qua consensisse insimulatus est. Quadriennio post Cos. fuit cum M. Calpurnio Bιbulo an. DCXCIV. Omnia solus per vim, & populum egit. L. Calpurnij Pisonis successoris in consulatu filiam duxit, Pompeia repudiata, ob P. Clodij Pulchri amorem, cum in Bonae deae sacris domi suae Aurelia mater reperit Clodium veste muliebri indutum, Pompeia L. Sullae Felicis neptis fuit, Q. Pompeio Ruso, & Cornelia nata. Habuerat ante hanc vxorem Corneliam L. Cinnae quater Cos. filiam, ex qua Iuliam susceperat Cn. Pompeij Magni vxorem. Ante Corneliam Cossutia Equitis Romani filia Caesaris sponsa fuit. Post consulatum decem annos Gallias tenuit, postea cum exercitu aduersus Cn. Pompeium & Consules Romam venit. Dictator a M. Lepido Praetore vrbano dictus est an. DCCIV. Iterum Cos. anno proximo cum P. Seruilio Vatia Isaurico. quo anno victo Pompeio
II.
Dictator reip. constituendae, M. Antonium Mag. Eq. dixit.
III.
Cos. cum M. Aimilio Lepido an.
DCCVII.
fuit. &
III.
Dictator, anno proximo Cos.
IV.
sine collega, censum vicatim egit. Eodem anno
IV.
Dictaturam iniit, quae ei postea perpetua concessa est. In tertio consulatu quater triumphum egit, primum de Galleis & Germaneis, secundum de Pharnace Ponti Rege ex Asia, Tertium ex AEgypto de Rege Ptolemaeo, Quartum de Iuba Mauretaniae Rege ex Africa. In quarto consulatu quinctum egit ex Hispania. Anno
DCCIX.
Dictator
IV.
vel potius perpetuus, Consul v. occisus est Eidibus Martiis. Eius collega fuit M. Antonius. In hac quarta Dictatura ouans ex monte Albano
VII.
Kalend. Febr. reuersus est. Sororem habuit Iuliam nuptam M. Attio Balbo viro Praetorio, ex quo Attiam peperit. Attia C. Octauio C.F.C.N.C. Pron. nupta est, postea L. Marcio
Philippo. C. Octauius Praetor fuit, & Procos. prouinciam Macedoniam rexit, in qua Imperator appellatus est. ex priore vxore Ancharia Octauiam maiorem, ex Attia Octauiam minorem, & C. Octauium, quem heredem C. Caesar testamento reliquit. Quamobrem C. Iulius C. F. CAelar appellatus est, quem etiam iure Octauianum aliqui vocant. Post Caesares quinque de Mentone, & Libone agere polliciti sumus. Cn. Iulius Mento Consul fuit anno
CCCXXII.
cum T. Quinctio Penno Cincinnato L. Iulius L.F.L.N. Libo cum M. Atilio Regulo anno
CCCCXXCVI.
& triumphum egit de Sallentineis
VIII.
Kal. Febr. cum M. Regulo collega. Sine cognomine antiquissima mentio est Proculi Iulij Senatoris, qui Romulo a Senatoribus, vt creditur, occiso iurauit se eum vidisse postea mandantem patribus, & populo, vt Quirinum appellarent, seque vt deum colerent. Iulios etiam plebeios fuisse video, ex quibus Tribuni plebis fuerunt Ap. Iulius an.
CCCIV.
C. Iulius an.
CCCXXX.
L. Iulium Annalem, qui proscriptus est a Triumviris, & Q. lulium Candidum, qui patrem proscriptum prodidit, plebeios fuisse existimo. De Sexto Annali teste producto in reum, quem Cicero defendebat, notus est iocus; cum enim laesisset reum, & accusator, dic aliquid M. Tulli si potes, de Sexto Annali; tum Cicero versum ex sexto Annali Ennij recitauit,
Qui potis ingentes caußas euoluere belli.
Primus ex his cognomen ex lege Iulia Annali, quam pertulit, inuenit. Sunt qui putent Annales non Iulios sed Villios fuisse, legemque Villiam non Iuliam appellandam. Haec de Iuliis ante Augustum. a quo, & a maiori auunculo C. Caesare haec familia super alias omnes excelluit. Nam, vt verum fateamur, libertatis tempore non a patriciis solum, Valeriis, Corneliis, Fabiis, AEmiliis, sed etiam a plebeiis Caeciliis, & Fuluiis, personarum, & honorum dignitate Iulia familia victa est. A Caesate, & Augusto menses duo, qui antea Quinctilis, & Sextilis dicebantur; Iulius, & Augustus appellati sunt. Ab eisdem omnes Imperatores Caesares, & Augusti dicti sunt. Inter diuos falsos hi relati sunt, Diuus Iulius, Diuus Augustus, Diua Augusta, quae Iulia post mortem Augusti appellata est, vt ex parte heres. Diua Drusilla C. Caesaris Caligulae soror. Diua Iulia Diui Titi filia. Diua Iulia Augusta Seueri Imp. vxor. Diua Iulia Maesa Elagabali, & Alexandri auia materna. Diua Iulia Mamaea Alex. Imp. mater. Diuus Philippus senior. Diuus Philippus iunior, & quae vere Diua dicta est, Fl. Iulia Helena, quam Sanctam Helenam dicimus, & veneramur. Ex hacfamilia praeter supradictos Imperatores & Augustas fuerunt: Ti. Iulius Caesar Augusti Caesaris filius adoptiuus, C. Iulius Caesar Germanici filius Ti. N. Augusti pronepos, Agrippina Augusta eiusdem Germanici filia Ti. Claudij Imp. vxor mater Neronis Imp. Iulia Soemias Augusta mater Elagabali Imp. Iulia Aquilia Seuera Augusta vxor eiusdem Imp. Iulia Paula Augusta, cuius cognationem ignoramus. Maximinus Imp. & C. Iulius Verus Maximus Caesar eius filius. C. Iulius AEmilianus Imp. & Q. Iulius Gallieni Imp. filius. Fl. Iulius Crispus Caesar Constantini max. filius, & Fl. Iulius Constantius iun. Imp. Ex tanta gloria iterum in obscuras tenebras deciderunt: & vix fumi praetereuntis vmbra quasi in somnis visa sit, leuem quandam sui memoriam reliquit.
Nunc de Augusto, & eius liberis videamus; postea de iis, qui sub eo, & ceteris consulatus gesserunt. C. Octauius, ante adoptionem Magister equitum designatus fuit in locum M. Lepidi, C. Caesare
IV.
Dictatore anno
DCCIX.
post adoptionem Cos. suffectus anno proximo, &
III
- vir Reip. constituendae cum M. Aimilio Lepido, & M. Antonio ex ante diem v. Kal. Decemb. ad pridie Kal. Ian. sextas.
II.
Triumvir in alterum quinquennium cum eisdem fuit, sed Lepidum abdicare coëgit, M. Antonium hostem Reip. declarauit, & vicit. terdecies Cos. fuit, duas ouationes, tres triumphos egit, Tribuniciam potestatem
XXXVII.
accepit, Imperator
XXI.
appellatus est, Pontifex Max. fuit mortuo M. Lepido anno
DCCXL.
Post Actiacam victoriam, quae
DCCXXII.
anno vrbis accidit, solus imperium tenuit, optimusque Imperator fuit ad annum DCCLXVI. quo mortuus est. Priores
XII.
annos tyranni instar egit. Sponsas habuit duas Seruiliam P. Isaurici filiam, hanc reliquit, vt priuignam M. Antonij duceret, Claudiam Fuluiae ex P. Clodio Pulchro filiam: Sed eam intactam dimisit mores socrus exosus. Mox Scriboniam L. Libonis soceri Sex. Pompei Magni sororem, quae duobus antea consularibus nupserat, & ex altero mater erat, duxit. Cum hac etiam diuortium fecit. Tandem Liuiam Drusillam, quae postea Liuia Augusta dicta est, praegnantem ex Ti. Nerone duxit. quae post tres menses Neronem Claudium Drusum Imperatoris Ti. Claudij patrem peperit. Ex Scribonia Iuliam susceperat, quae prius M. Marcello Octauiae sororis Augusti filio, eoque mortuo M. Agrippae nupsit, qui tunc Marcellam eiusdem Octauiae filiam habebat in matrimonio, & ex ea liberos: sed eam repudiatam Octauia Antonio M. F. collocauit. Agrippa mortuo Iulia Ti. Claudio Neroni priuigno Augusti nupsit, qui vxorem praegnantem, & ex qua Drusum filium habebat, dimittere coactus est. Ea autem erat Agrippina M. Agrippae, de quo diximus filia ex Caecilia Attica Q. Caecilij Attici Pomponiani, & Piliae filia: quae post diuortium abortum fecit; & nupsit C. Asinio Gallo Pollionis F. qui Salonini ex eadem pater fuit. Nepotes Augusti ex M. Vipsanio Agrippa. & Iulia filia suerunt tres Caιus, Lucius, & Agrippa Postumus: neptes duae Iulia, & Agrippina. Caium, & Lucium adoptauit emptos per Aes, & libram a M. Agrippa patre. Ita ex Vipsaniis Iulij facti sunt. Iuliam duxit L. Paullus Censoris filius, ex his AEmilia Lepida nata est Ti. Claudij Imp. sponsa, postea repudiata, quod parentes Augustum offenderant, Agrippinam duxit Germanicus Neronis Drusi, de quo diximus, & Antoniae minoris filius. Erat autem Antonia M. Antonij Triumviri, & Octauiae maioris minoris sororis Augusti, de qua diximus , silia. C. & L. Caesares Pontifices, Consules designati, quamuis aliqui Caium Cos. fuisse tradiderint, & Principes iuuentutis mortui sunt, Caius in Lycia, Lucius Massiliae. Tunc Agrippam Postumum tertium nepotem, quem mox abdicauit, & Tiberium Neronem priuignum in foro per legem Curiatam adoptauit. Sic Nero ex Claudia familia in Iuliam venit praenomine retento. Ti. Iulius Augusti F. Caesar appellatus est. Duas Iulias filiam, & neptem Augustus relegauit. natum ex nepte filium ali agnoscique vetuit. A. Tiberio Caes. Germanicus fratris filius adoptatus est, ita is quoque ex
Claudio
Claudio Iulius effectus est. Ti. Caesar viuo Augusto patre adoptiuo Tribuniciam potestatem
XVI.
accepit, Pontifex, & bis Consul fuit, Imperator
VII.
appellatus est. Post mortem Pontifex Max. consulatum ter amplius accepit, Tribunic. potest. ad
XXXVIII.
auxit, Imperator octauum appellatus est. triumphos duos egit, ouationem vnam, triumphalia ornamenta bis consecutus est. Vxores duas habuit, quas paullo ante retulimus, Agrippinam, ex qua Drusum suscepit, & Iuliam Augusti filiam ; ex hac nullos liberos habuit. Drusus Liuillam siue Liuiam duxit Neronis Claudij Drusi, & Antoniae minoris filiam Ti. Claudij Augusti, & Germanici Caesaris sororem, quae ei Tiberium & alios peperit. Sed a Seiano adultero persuasa virum veneno sustulit. Tiberium Drusi filium C. Caesar Imperator necari iussit. Germanicus Caesar Ti. Caesaris adoptiuus filius ex Agrippina Iuliae filia, Augusti vero nepte, vt antea dictum est, nouem liberos procreauit. ex quibus tres infantes perierunt: tres mares Nero, Drusus, & Caius, quem Caligulam dicebant; tres feminae fuerunt Agrippina, Liuilla, Drusilla, pro Liuilla alij Iuliam scribunt, quod ipsum denariis, & assibus C. Caesaris confirmatur. Agrippinam duxit Cn. Domitius Antoniae maioris filius Ahenobarbus, quae ei Neronem peperit Imp. & postea Ti. Claudio Augusto patruo nupsit, Nerone filio adoptato, a quo postea occisa est. Iulia M. Vinicio, Drusilla L. Cassio Longino siue M. Lepido nupsit. Has tres sorores dicitur Caligula vitiasse, Drusillam in diuos retulisse, duas alias relegasse. Agrippinam Germanici vxorem, & duos filios Neronem, & Drusum Tiberius Caesar Imp. variis criminibus excogitatis mori coegit. Ipsum Germanicum per Cn. Pisonem sustulisse creditum est. Piso damnatus poenas dedit. Caius successor Tiberij, cuius mortem accelerasse dicitur, eius crudelitatis heres, quadriennium fere in imperio debacchatus est. Pontifex Max. Cos. IV. Imp. II. Trib. potest. IV. & triumphalis occisus est. Vxores habuit ante imperium luniam Claudillam M. Silani filiam, postea Liuiam Orestillam C. Pisonis, Lolliam Paulinam C. Memmij vxores abreptas, & mox dimissas ; & Caesoniam impudicam trium filiarum matrem duxit, ex qua filiam procreauit Iuliam Drusillam. Sed hanc cum matre percussores Caligulae occiderunt. Hic finis Caesarum fuit. Consules sub Augusto tantum reperio Iulios ipsum Augustum, & Ti. Caesarem, de quibus antea diximus, & Caium, ac Lucium M. Agrippae filios, nepotes Augusti, quos a patre emptos adoptauit. Ex quibus C. Iulius Aug. F. Caesar Cos. designatus fuit, sed non iniit anno
DCCXLVII.
Consul vero fuit anno
DCCLIII.
cum L. AEmilio Paullo. L. Iulius Aug. F. Caesar superioris frater Cos. designatus est anno
DCCXLIX.
sed non iniit. Tertius post hos Germanicus Caesar fuit, cuius pater naturalis Nero Claudius Drusus fuit, adoptiuus Ti. Iulius Caesar. hic Consul fuit anno
DCCLXIV.
cum C. Fonteio Capitone. triumphum egit Procos. de Cherusceis, Catteis, Angriuarieisque Germaneis. VII. Kal. Iul. anno
DCCLXIX.
Iterum sub Tiberio patre, eiusdem in tertio consulatu collega fuit anno proximo, sed aut non iniit, aut statim abdicauit. Sub eodem Tiberio Drusus Caesar filius non adoptiuus sed naturalis Cos. fuit cum C. Norbano, anno DCCLXVII,
BBb
Iterum Cos. post sex annos cum ipso Ti. Augusto
IV.
& anno proximo Tribuniciam potestatem in decennium accepit: sed post annum mortuus est. Hic etiam Germanicus appellatus est, & ouans Procos. de Germaneis rediit anno
DCCLXXIIII.
Post Caligulam ante Maximinum Imp. hos Consules inuenio. Primus est C. Iulius Atticus Vestinus, qui Cos. occisus est anno
DCCCXVII.
sub Nerone Imp. Eius collega fuit P. Silius Nerua, quem etiam Silianum appellarunt. Sub eodem Imp. C. Iulius Rufus Cos. fuit biennio post cum C. Fonteio Capitone. Eisdem Coss. C. Iulius Vindex Propraetore in Galliis primus aduersus Neronem cum exercitu se in libertatem vindicauit, Galbamque vt idem faceret, exhortatus est. Sub Vespasiano Imp. Cn. Iulius Agricola Iulij Graecini eruditi viri filius Cos. suffectus fuit cum Domitiano Vesp. Aug. F. VI. anno
DCCCXXIX.
Huius Agricolae vitam conscripsit P. Cornelius Tacitus eius gener. ortum fuisse ait ex Foroiuliensi Colonia, patre, quem diximus Graecino, quem C. Caesar Caligula, quod noluerit M. Silanum accusare, interfecit. matre Iulia Procilla, vtroque auo equite procuratore Caesaris. vxor eius Domitia Decidiana. allectus est a Vespasiano inter patricios. post consulatum filia collocata in Britanniam missus. ex victoria Britannica ornamenta ei triumphalia a Domitiano Imp. decreta, & statua. successore misso, annos natus sex & quinquaginta Romae mortuus est. sub eodem Domitiano C. Antius, Iulius Quadratus Cos. fuit ex Kalend. Iuliis cum M. Lollio Paulino Valerio Asiatico Saturnino anno
DCCCXLV.
Sequitur Iulius Ferox Cos. suffectus cum Acutio Nerua anno DCCCLII. sub Traiano Imp. Quincto deinde anno Ti. Iulius Candidus
II.
& A. Iulius Quadratus II. Coss. fuerunt. quorum consulatus priores conscripti non sunt. Quamobrem suffectos fuisse credidimus. Biennio post C. Iulius Seruilius Vrsus Seruianus Cos. fuit ex Kal. Iuliis cum Surano
II.
Iterum anno
DCCCLXIII.
etiam ex Kal. Iuliis cum L. Fabio Iusto sub eodem Traiano. Tertium Cos. fuit sub Hadriano, cuius sororem duxerat, & ab eo xc. annos natus occisus est. Hic etiam appellatur Ser. Seruianus. eius collega fuit C. Vibius Iuuentius Verus. Consules fuerunt an. DCCCXCVI. Sub Traiano C. Iulius Africanus bis Cos. fuit. Priori consulatu an.
DCCCLX.
Cos. suffectus cum Clodio Crispino ex Kal. Iul. in secundo, collega fuit Imp. Traiani in sexto consulatu post quadriennium. Secutus est Ti. Iulius Alexander. qui Cos. suffectus fuit ex Kal. Iul. anno DCCCLXIX. cum M. Erucio Claro, sub eodem Trajano. Sub Hadriano Q. Iulius Balbus Cos. fuit cum P. Iuuentio Celso II. an. DCCCLXXXI. Et sexto postea anno. L. Iulius L. F. Atticus Acilianus cum Pompeiano Luperco. Sub Pio Imp.C. Iulius Seuerus, & M. Rufinus Sabinianus Coss. fuerunt an. DCCCCVII. Sub Marco & L. Vero Impp.C. Iulius Macrinus Cos. fuit cum L. Cornelio Celso post annos IX. Et sub Imp. Pertinace C. Iulius Fructus Clarus Cos. fuit cum Q. Sosio Falcone an. DCCCCXLV. Sub Alexandro Imp. Iulius Lupus Cos. fuit cum Maximo anno DCCCCXXCIV. Maximinus Imp. patre Micea matre Ababa altero Gotho, altera Alana in Thracia natus a magnitudine corporis appellatus esse videtur. Cuius filius C. Iulius Verus Maximus appellatus est. barbaris ferisque moribus pater biennio Imp. fuit P.M.Trib. Pot. III.Cos. II.Pater patriae
occisus est cum filio Caesare. Sub eodem Imp. Cos. fuit C. Iulius Africanus collega eiusdem Imp. an. DCCCCXXCIIX. & anno proximo Cos. sussectus ex Kal. Mai. Iulius Silanus cum Messio Gallicano. Sub Gordiano C. Iulius Arrianus, & AEmilius Papus Coss. fuerunt anno DCCCCXCV. Imp. M. Iulius Philippus Pont. Max. Trib. Pot. VI. Cos. III. cum filio eiusdem nominis Pontifice Trib. Pot. III. Cos. II. Procos. occisi sunt. C. Iulius AEmilianus Imp. Pont. Max. Trib. Pot. Cos. occisus est. Q. Iulius Licinius Saloninus Gallienus Caesar Gallieni Imp. filius cum patre occisus est. Iam vero C. Iulius Capitolinus collega fuit in consulatu secundo L. Domitio Aureliano Imp. anno CIƆXXVI Fl. Iulius Crispus Caesar Imp. Constantini Maximi nothus filius post triennium Cos. fuit cum Imp. C. Aurelio Licinio V. & II. cum Fl. Valerio Constantino iuniore II. an. CIƆLXXII. sub Constantino Max. & eodem Licinio Imp. Fl. Iulius Constantius Imp. annis XXV. imperauit Cos. fuit decies. Triumphum egit Cos. VI. de Magnentio, Decentioque tyranneis ex Gallia pridie Kal. Mai. anno CIƆCVI. Consulem postea vnum tantum inuenio Iulium Felicem Valentinianum, qui cum Sex. Aurelio Victore Cos. fuit anno CIƆCXX. sub Valentiniano, Valente & GratianoAugustis.
IVNIA
duplex & patricia, & plebeia, vtraque nobilis fuit. Sed illa vnico viro Consulari praefulsit L. Iunio Bruto, qui & primus Consul fuit, & autor libertatis populi Romani: plebeia in plures stirpes propagata XIII. Consulares viros ante Augusti imperium habuit. Eorum cognomina haec sunt: Bruti, Scaeuae, Bubulci, Perae, Pulli, Silani, & Penni. Luciusille Brutus M. Iunij & Tarquiniae sororis L. Tarquinij cognomento Superbi Regis filius, stultitiae simulatione, ne a Rege superbo, vt Marcus frater, & pater occideretur, Bruti cognomen accepit. Sed post illud Sex. Tarquinij facinus, qui Lucretiae Sp. Tricipitini filiae, L. Tarquinij Collatini vxori vim intulit, sapientiam detexit, & primus Regibus exigendis autor fuit. Quamuis iam tum Tribunus Celerum esset, quo magistratu vsus est in abrogando Regibus imperio. Primus Consul fuit siue Praetor; sic enim a praeeundo dicebatur; cum eodem L. Collatino, quem tamen abdicare se magistratu coegit, & in exilium abire extra vrbem propter odiosum Tarquinij nomen; collega subrogato P. Valerio Publicola, quem tunc Valesium Popliculam dicebant, in proelio occisus est. Aruntem enim Superbi filium ita inuasit, vt ambo ictu contrario ceciderint, vt Cicero in Tuscul. autor est. Id proelium fuit pridie Kalendas Martias anno post vrbem conditam ducentesimo quadragesimo quarto. Eum mortuum matronae annum luxere. Vxor eius fuit Vitellia, siue Gellia, cuius fratres Marcum, & Manium, cum duobus filiis suis Tito, & Tiberio, & sratris filiis, vt quibusdam placet, atque sororis Collatini Lucio & Marco filiis, & Aquilliis ob coniurationem interfecit. statua ei decreta est, atque statuta in Capitolio ex aere inter regum statuas gladium distringentis habitu, vt Plutarchus affirmat. Idem Possidonium refert asserere ex tribus siliis duos securi interfici iussisse
BBb ij
tertium infantem relictum, a quo familia Brutorum deducta sit. Alios ex Bruti dispensatore ortos fuisse dixisse, eos praesertim qui M. Bruti odio, qui C. Caesarem cum D. Bruto, & C. Cassio, ac ceteris coniuratis interemit, flagrarent. Hanc vero patriciam L. Bruti familiam Dionysius a quodam AEneae socio progenitam scribit. Plebeius vetustissimus L. Iunius C. F. Paterculus, qui primus Tribunus plebis fuit cum L. Sicinio L. F. Veluto anno XVI. post Reges exactos, hoc est anno
CCLIX.
vt ex Asconio in Corneliana didicimus. quamvis pro L. Iunio Lauinium quidam scripsere; hos C. Licinium, L. Albinum Liuius appellat: Dionysius L. Iunium Brutum, & C. Sicinium Bellutum, & his tres alios additos C. & P. Licinium, & C. Iusillium Rhiuganum. Brutum illum Tribunum appellatum fuisse, non quod sanguine cum L. Iunio Consule coniungeretur; sed quod eo nomine ab amicis laudaretur, ab inimicis irrideretur. Post hunc Q. Iunius Tribunus Plebis fuit anno
CCCXIV.
Consul primus D. Iunius Brutus Scaeua cum L. Furio Camillo, iterum an.
CCCCXXIIX.
fuerat Magister Equitum ante quattuordecim annos Q. Publilio Philoni Dictatori rei gerundae caussa. Alter eodem nomine D. Brutus Scaeua Consul fuit anno
CCCCLXI.
cum Q. Fabio Maximo Gurgite. Hunc superioris filium fuisse probabile est. Vtrumque Saeuam non Scaeuam quidam appellant, sed plerique omnes Scaeuam, quod placet; cum videam Scaeuolam siue Scaeuulam cognomen Muciorum ab hoc deductum; siue a sinistra, siue ab omine, aut augurio bono. Sinistra enim auspicia Romanis meliora fuere; vtpote quae sinerent rem fieri, sic enim interpretabantur. Ea Graece σκαιὰ dicuntur. Sic Festus ait Scaeuam & in bona, & in mala reuocari. Et Varro lib. VI. de lingua Latina pueris refert turpiculam rem suspendi in collo, ne quid obsit bonae Scaeuae caussa, vnde Scaeuola appellatus est, Scaeuumque bonum esse omen dicit: quod sinistra bona auspicia existimarentur. Bubulci Bruti duo item consulares fuerunt, quorum alter ter Consul, bis triumphalis, Dictator, censorque semel, ac bis Magister Equitum: alter iterum Consul triumphauit, ambo C. Iunij dicti, Caio patre, Caioque auo prognati Verrio Flacco autore sunt. Prior enim Consul fuit anno
CDXXXVI.
cum Q. Aimilio Barbula, iterum quarto demum anno cum L. Papirio Cursore quinctum Consule. anno proximo Magister equitum fuit C. Sulpicio Longo Dictatore rei gerundae caussa. Tertium Consul cum collega suo Q. Barbula iterum eodem anno designatus est, & de Samnitibus Nonis Sextilibus in consulatu triumphum egit. Barbula de Etrusceis Idib. Sextil. Biennio postiterum Magister Equitum L. Papirio Cursore iterum Dictatore rei gerundae caussa, quo anno, vt Verrius asserit, Dictator, & Magister Equitum sine consulibus fuerunt. Censor cum M. Valerio Maximo anno
CDXLVII.
lustrum fecit XXVII. L. Antonium senatu mouit, quod virginem repudiasset sine amicorum consilio. Dictator de AEqueis. III. Kalend. Sextil. anno CDLI. iterum triumphum egit. AEdem salutis, quam Consul vouerat, Censor locauerat, Dictator dedicauit. Eam aedem qui primus ex Fabiis Pictor appellatus est, pinxit. Huius filius vt creditur, Consul fuit anno
CDLXII.
cum L. Postumio Megello tertium, qui Interrex erat. Iterum Consul de Lucaneis, & Bruttieis Non. Ian. anno
CDLXXVI.
triumphum egit. Eius collega fuit P. Cornelius Rufinus iterum Consul. Post hos, tres consulares Brutos accepimus fuisse, nullo alio cognomine distinctos. Quorum primus M. Iunius M.F.L.N. Consul fuit cum A. Manlio Vulsone anno post vrbem conditam
DLXXV.
Huius, vt arbitror pater Praetor Vrbanus fuit tertio decimo antea anno. annoque ei proximo P. Iunius Brutus Praetor Tuscos prouinciam obtinuit, & postea Propraetore in vlteriorem Hispaniam profectus est. His temporibus, vt Valerius Maximus scribit, Marcus, & Decimus Bruti primi in funere patris gladiatores dederunt anno
DXLI.
sed Florus lib. XVI. id D. Bruto soli defert bello Punico primo. Alter consularis D. Brutus, quem M.F. Cicero in Bruto fuisse scribit, in consulatu collega fuit P. Cornelij Scipionis Nasicae Serapionis cognomento appellati anno vrbis
DCXV.
Post consulatum Callaicus appellatus est, & triumphum gessit Proconsule de Lusitaneis, & Callaiceis ex Hispania Vlteriore. De hoc Plutarchus, post Ciceronem refert non vt ceteros mense Februario, sed Decembri parentasse. Eumdem Attio familiarem fuisse, & ab eo templa de manubiis ornata versibus Attij decorasse alij conscripserunt. Huius filius ex Clodia vxore D. Brutus D. F. M. N. a Verrio censetur, collega Mamerci Lepidi Liuiani anno
DCLXXVI.
Non desunt, qui supra scriptis inserant M. Iunium Pennum, quem M.F.M.N. Verrius appellat, & fuisse existiment M. Bruti consularis filium, ac patrem D. Bruti Callaici. Hic Consul fuit cum Q. Ailio siue Allio Paito anno vrbis
DXXCVI.
Huius filius M. Pennus laudatur a Cicerone, vtpote qui in tribunatu plebis C. Gracchum exagitauit Quaestorem anno
DCXXVI.
Eumque AEdilicium mortuum fuisse asserit. Ante hos tamen M. Iunius Pennus Praetor Vrbanus fuit anno
DLII.
& post annos XXIX. alter M. Pennus Hispaniam Citeriorem Praetor obtinuit. quem illius filium esse existimo, hunc vero eumdem illum Consulem. Perae cognomine duos Consulares reperio, quorum alter censorius, & bis triumphalis; alter Dictator, & Censor fuit. Prior D. Iunius D. F. D. N. Consul fuit anno
CDXXCVII.
cum N. Fabio Pictore, & in eodem Consulatu bis triumphum egit v. Kal. Octob. de Sassinatibus, & Non. Febr. de Sallentineis, Messapieisque Censor fuit anno quingentesimo cum L. Postumio Megello, qui Praetor etiam erat, & co in Magistratu mortuo D. Pera abdicauit. Sunt, qui suspicentur hunc Peram D. Scaeuae consularis filium fuisse, & alterius Scaeuae consularis nepotem. quod a temporum ratione alienum non est. Sed id, vt incertum omittamus. Alter Consularis M. Pera D.F.D.N. Superioris vt arbitror filius, Consul fuit cum M. Aimilio Barbula anno DXXIII. & Censor quinquennio post cum C. Claudio Ap. F. Centhone, lustrum fecerunt XLII. Dictator vero rei gerendae caussa post pugnam Cannensem an. DXXXVII. Magistrum Equitum dixit Ti. Sempronium Gracchum AEdilem Curulem. Eisdem temporibus Pulli cognomine L. Iunium C.F.L.N. Consulem fuisse inuenio cum P. Claudio Pulchro anno vrbis DIV. vrguente bello Punico primo: Sed ambo Consules classem amiserunt, & Pulcher damnatus a populo est, Pullus necem sibi consciuit. Eisdem consulibus tertij ludi Saeculares acti Antiate & Liuio autoribus. In haec etiam tempora incidit, quod Plinius lib. XXXIV.
BBb iij
cap. VI. scribit P. Iunio, & Ti. Coruncanio interfectis a Teuca Illyriorum regina tripedaneas statuas positas fuisse. Sed Polybius lib. II. Eos C. & L. Coruncanios appellat, & vnum tantum ex his occisum fuisse an. DXXIII. Ad Silanos consulares ventum est, quos ex Manliis Torquatis originem duxisse indicant Ciceronis verba lib. I. de finibus: cui Valer. Max. lib. v. cap. VIII. & Florus lib. LIV. subscribunt. Nam T. Manlius A.F.T.N. Torquatus, qui cum Cn. Octauio Consul fuit anno vrbis DXXCIIX. cum Decimo Silano filium in adoptionem dedisset, isque Praetor Macedoniam obtinuisset, de prouincialium querelis domi audiuit, erat autem Iuris Ciuilis, & Pontificij peritissimus; cumque contra filium pronuntiasset, in conspectum suum venire vetuit, filius eadem nocte laqueo sibi necem intulit. at pater adolescentis funeri non interfuit, & se consulentibus aditum patere iussit. Hac de causa titulum exstare scio cuiusdam sepulchri Virginis Vestalis Maximae, cuius apud Tacitum lib. III. mentio sit, vt C. Silani Proconsulis Asiae sub Tiberij Caesaris sororis, quae cum C. Silani filia esset Iunia Torquata dicta sit. Ex veteribus Silanis M. Iunium Praetorem fuisse cognouimus anno Vrbis quingentesimo quadragesimo primo. Hunc arbitror a Boiis occisum fuisse post annos XVI.
Primus M. Silanus Consul fuit anno sexcentesimo quadragesimo quarto cum Q. Metello Numidico. Hic male cum Cimbris pugnauit, & accusatus est a Cn. Domitio Tribuno plebis quinquennio post apud populum, duae tantum tribus Sergia, & Quirina damnarunt. Huius filius, vt arbitror D. Silanus M. F. Consul fuit cum L. Licinio Murena anno vrbis sexcentesimo nonagesimo primo. Hic primus in Senatu a Cicerone Consule rogatus, cum designatus esset, sententiam in P. Cornelium Suram, & Cethegum Catilinae socios dixit. Huius vxor Seruilia fuit Soror M. Catonis mater M. Bruti, qui adoptione in Seruiliam gentem insertus est. Itaque appellatur in Philippicis, & in denariis eius nomine signatis Q. Seruilius Q.F. Caepio Brutus. Huius forores tres fuere Iuniae dictae ex Silano, vt arbitror, patre natae, quarum vna M. Aimilio Lepido Pontifici Maximo, & postea Triumviro Reipublicae constituendae nupsit, altera C. Cassio percussori Caesaris, quam Tertiam, siue Tertullam cognominatam fuisse accepimus, de qua notus est Ciceronis iocus. Nam cum male audiret Seruilia, quod a Dictatore praedia emeret minimo pretio: nil mirum inquit ille, Tertia deducta est. De alia Iunia sorore nihil accepimus. Tacitus in calce libri tertij, Iuniam C. Cassij vxorem obiisse ait sexagesimo quarto post Philippensem pugnam anno. Viginti clarissimarum familiarum imagines antelatas, Manlios, Quinctios, aliaque eiusdem nobilitatis nomina. Seruiliae, & Catonis mater fuit Liuia M. Drusi Tribuni plebis soror. M. Bruti percussoris Caesaris pater post mortem Syllae bellis ciuilibus a Pompeio occisus est, eum Florus M. Brutum appellat libro nonagesimo.
Alij duo eodem praenomine, & cognomine fuerunt, M. Brutus pater vir Praetorius, Iuris Ciuilis peritissimus, qui multis in locis a Cicerone, & a Pomponio in Digestis laudatur; & M. Brutus filius accusator dictus, quem L. Crassus multis iocis vexauit. Fuit etiam percussor Caesaris D. Brutus Marci propinquus. hic ab A. Postumio Albino adoptatus A. Postumius Bruti filius
Albinus appellatus est. Consul designatus Mutinae a M. Antonio obsessus est. Ab eodem postea occisus est, & parum viriliter collum percussori praebuit, vt Valerius obiicit. At M. Bruti vxores duae Claudia Appii Pulchri filia, & Porcia Catonis auunculi filia, quae prius ex M. Calpurnio Bibulo Caesaris in Consulatu collega filium habuit. Porciae ac Bruti interitus a multis laudantur; quos ego minime laudo. At eorum igniculos virtutis suspicio. Fuerunt enim in Bruto magna quaedam animi ingenij, & eruditionis atque eloquentiae bona. Reliquit orationes, & de philosophia libros, qui non exstant.
Ad Silanos redeo, quorum cognomen a Silo deductum esse censeo, non vt quidam existimant a Sylla, qui eos Sillanos conscribunt. Silus Sergiorum, & Liciniorum cognomen, eum significat, vt Festus refert, qui naso sursum versus repando sit, & galeae Silae dicebantur ab eadem similitudine. Hos patricios fuisse, vt Torquatos, a quibus originem ducunt, quaerendum censeo. auget suspicionem, quod collegas habuerint plebeios in Consulatu: alter Metellum Numidicum, alter Murenam.
Sub Augusto tres Consules Silanos inuenio. M. Silanum collegam Augusti nono Consulatu, anno septingentesimo vigesimo octauo, quo anno Ianus clusus est. Hunc D. F. M. N. quidam appellant, vt ceteris Consularibus coniungant. C. Silanum C. F. qui post acto annos Consul cum C. Furnio fuit, quo anno ludi saeculares quincti acti sunt. C. Silanum Caij filium Marci Nepotem Flaminem Martialem, qui anno septingentesimo sexagesimo secundo Consul fuit cum P. Cornelio Dolabella. Sub Tiberio Caesare duo Consules Silani fuerunt, M. Iunius M. F. qui cum L. Norbano Balbo Cos. fuit anno septingentesimo septuagesimo primo & Ap. Silanus, qui nono postea anno Consul fuit cum P. Silio Nerua. Marci Silani filia Iunia Claudilla nupsit C. Caligulae ante adeptum imperium, quae ex partu mortua est. Socerum idem Imperator ad necem compulit. Marci frater D. Silanus Iuliae neptis Augusti adulter exilium voluntarium suscepit, vt Tacitus libro tertio scribit. Temporibus Ti. Claudij Imperatoris D. Silanus Appij filius Consul fuit cum Q. Haterio Antonino anno octingentesimo quinto. Hunc Proconsulem Asiae & fratrem Lucium generum Ti. Claudij Imperatoris, Agrippina Neronis mater occidi iussit, ne filio praeferretur in imperio. Eos Tacitus initio libri decimitertij appellat Diui Augusti abnepotes: Plinius vero libro septimo, cap. decimotertio naturalis historiae, Marcus Silanus, inquit nepos neptis Augusti, natus quo anno excessit e vita Augustus, Asiam obtinuit post Consulatum, a Nerone veneno sublatus. Idem Tacitus libro decimoquinto refert Torquatum Silanum mori coactum a Nerone, qui Diuum Augustum atauum ferebat. & libro decimo sexto huius sororem Lepidam C. Cassij vxorem, & amitam L. Silani, quem etiam occidi iussit.
Sub Hadriano Imperatore Iunius Silanus Sisenna cum Hibero Consul fuisse dicitur anno DCCCXXCV. In titulo tamen quodam Praenestini monumenti exstat mentio horum Coss. Q. Iunij Silani, & L. Septimij Valeriani, in quo titulo mentio fit AElij Augusti liberti. Sub Commodo duo Silani eodem anno Consules fuerunt Cassiodoro, anno DCCCCXLI. alterum Iunium, alterum
Seruilium quidam appellant. Maximini vero temporibus Consules suffecti ex Kal. Ma. Iunius Silanus, & Messius Gallicanus anno DCCCCXXCIX. Sub quibus Maximino abrogatum imperium est, & Gordiani Africani Imperatores appellati sunt. Maximini filio C. Iulio Maximo Caesari Iunia Fadilla proneptis Antonini Imp. sponsa coniuncta non est, sed post eius caedem Toxotio nupsit eiusdem familiae Senatori, & postea Praetori, cuius poëmata legit Iulius Capitolinus. Enumerat idem ex Iunij Cordi indagatione arras, & munera regia sponsae data. Sed nos ceteros consulares Iunios persequamur, quorum varia cognomina fuerunt. Primus sub Caligula Sex. Iunius Celer cum Sex. Nonio Quinctiliano Consul suffectus ex Kal. Iuliis fuit anno DCCXCII.
II..
Alter Q. Rusticus collega Imperatoris Hadriani in tertio consulatu anno
III..
DCCCLXXI. Tertius eiusdem nominis, quem etiam Praefectum Vrbis fuisse sub M. Antonino, & L. Vero Vlpianus significat, eius collega in consulatu Vettius Aquilinus, vel vt in titulo cuiusdam monumenti est, Q. Flauius Tertullus Kal. Iul. anno DCCCCXIV. Hunc existimo bis Consulem fuisse, eumque esse, quem Iulius Capitolinus ait summum philosophum Stoïcae disciplinae, cuius auditor Marcus Imperator fuit, eique mortuo statuas a
IV..
Senatu postulauit. Anno proximo A. Iunius Pastor Consul fuit cum L. Papirio AEliano, siue cum M. Pontio Laeliano. Quinquennio post T. Iunius
V..
Montanus cum L. Vettio Paullo. Altero anno hoc est DCCCCXXII. sub
VI..
eodem Marco Imp. L. Iunius Clarus cum M. Aurelio Seuero, quem etiam
VII..
Cethegum quidam vocant. At sub Valeriano, & Gallieno Iunius Donatus cum Cornelio Saeculari iterum Consule anno CIƆXII. quo anno Valerianus
VIII..
Imp. a Persis captus est. Sub Probo Iunius Messalla Consul fuit cum Grato
IX..
anno CIƆXXXI. Item C. Iunius Tiberianus anno proximo collega Imp. Probi
X..
IV. Secundus eiusdem consulatus fuit cum Cassio Dione anno CIƆXLII. Sub Diocletiano, & Maximiniano, quo tempore idem Tiberianus Praefectus Vrbi
XI..
fuit. Inter hos duos consulatus M. Iunius Maximus, qui etiam Vrbis Praefectus
XII..
fuit, bis Consul fuit. Namque anno CIƆXXXV. Consul suffectus ex Kal. Iul. cum M. Aurelio Maximiano, qui postea imperium obtinuit, & biennio post
XIII..
Consul ordinarius fuit cum Vettio Aquilino sub Diocletiano Imp. Fuit alter Iunius Maximus cum Imp. Maxentio IV. Consul suffectus anno CIƆLX. Sub
XIV..
Constantino, & Licinio Flauius Iunius Rufinus Cos. fuit quartodecimo anno
XV..
post superiorem cum Acilio Seuero. Postremo Iunius Quartus Palladius collega fuit in Consulatu septimo Imp. Theodosij minoris anno CIƆLXIX. & eisdem temporibus idem Palladius Praefectus Vrbis & Praefectus Praetorio fuit. Haec de Consularibus Iuniis. Triumphalia ornamenta C. Iunius Blaesus tulit an vrbis DCCLXXV. Proconful Africae permittente Tiberio Caesare quod auunculus AElij Seiani Praefecti Praetorio esset, qui tum plurimum poterat, eidemque permissum est, vt Imp. more maiorum salutaretur a militibus post victoriam de Tacfarinate & Numidis, vt Tacitus lib. III. & IIII. refert. Huius fortasse filius fuit a Vitellio Imp. occisus, Iuniis, & Antoniis auis clarus, vt Tacitus lib. XIX. refert. de quo fortasse Suidas in Apicio. Tulit etiam similia ornamenta L. Silanus Appij filius, cui Octauia Ti. Claudij Imp. filia destinata
fuit
fuit, quam Nero Imp. duxit vxorem, cum legatus de Britanneis victoriam obtinuit anno DCCXCVI. Hunc, eiusque patrem de medio sustulit idem Claudius Imperator eiusque fratrem Decimum Silanum Asiae Proconsulem Agrippina post Tiberij mortem, vt supra diximus.
LICINIA
familia plebeia, sed clara, ac nobilis in quattuor Consulares praecipuas cognominibus distinctas stirpes propagata est: Caluorum, Crassorum, Lucullorum, & Murenarum. Sed & Vari, & Getae, & Neruae, aliique minus clari exstitere, de quibus postea dicemus. Primus Tribunus plebis C. Licinius fuit anno CCLIX. vt Liuius scribit, C. & P. Licinij cum aliis trib. vt Dionysius, ac post XIII. annos Sp. Licinius. Primus quoque Tribunus Militum Consulari potestate de plebe P. Licinius Caluus anno
CCCLIII.
ita ceteri plebeij cedere debent Liciniis, quod primi & plebeios & patricios magistratus fuerint cosecuti.
I..
Magister Equitum e plebe primus C. Caluus, Consul plebeius secundus fuit C. Licinius Caluus Stolo, quem constat auctorem fuisse, vt alter Cousul plebeius esse posset. Namque vt Liuius refert, M. Fabio K.F.M.N. Ambusto, qui Tribunus militum bis, Censor, & Pontifex Maximus fuit, duae filiae natae sunt, quarum alteram duxit Ser. Sulpicius Rufus praetextatus, qui Tribunus militum fuit anno CCCLXII. Minor huic C. Caluo Stoloni nupsit. Hanc ferunt inuidia sororis, quae patricio nupta amplissimis magistratibus domum exornatam cerneret, impetrasse a patre & a viro, vt in hanc rem maxime incumberent, vt plebeij patricios magistratus consequi possent. Tum Caluus Tribunus plebis leges promulgauit, quarum alteram facile pertulit, ne quis ciuis Romanus supra quingenta iugera possideret: alteram de plebeiis Consulibus, de qua magnae contentiones ortae sunt. Sed ita in ea re perstitit Caluus, vt non permiserit comitia vlla haberi, nisi hac lege perlata. Ita idem Caluus cum L. Sextio Laterano refectus quinquies Tribunus plebisfuit, & curulibus magistratibus toto vno quinquennio Roma caruit. quorum primus fuit post Vrbem conditam annus CCCLXXVII. Consul fuit anno CCCXXCIX. cum C. Sulpicio Petico, iterumque triennio post cum eodem collega. Sed quarto post alterum consulatum anno sua lege Licinia damnatus est, quod vltra quingenta iugera cum filio emancipato, cui donationem in fraudem legis fecerat, possideret: Hunc primum Stolonem dictum fuisse Varro ait: quod nullus stolo in eius agris reperiretur: eosq; identidem tolli iuberet. sunt autem stolones arborum stirpes, ac radices, quae arantibus obsunt. Verrius hoc ei cognomen non adscripsit, qui eum dixit fuisse C. F. P. N. suspicor eius auum fuisse eum, qui primus Tribunus militum e plebe fuit cum quinque patriciis. Cuius filius P. Caluus quadriennio post parrem eumdem magistratum obtinuit: Post quem alter C. Caluus P.F.P.N. anno CCCLXXV. Tribunus etiam Militum fuit, & decimo postea anno Magister Equitum primus e plebe P. Manlio Capitolino Dictatori seditionis sedandae & rei gerundae caussa, qui M. Furio Camillo Dictatori abdicanti suffectus est; & eo anno duo Dictatores, & duo Magistri Equitum
CCc
sine aliis Curulibus magistratibus fuerunt. Ita quattuor Calui duos Consulatus, Tribunatus Militares tres, ac Magisterium Equitum obtinuerunt. Celebris longo postea interuallo fuit C. Liciniij Calui optimi oratoris & poëtae fama, cuius pater C. Licinius Macer vir Praetorius accusatus, Cicerone Praetore, repetundarum, cum damnaretur, se ipsum interemit. Erat tum Caluus filius annos natus XVII. Macri autem historia a veteribus celebratur, sed oratio Calui in P. Vatinium illustrior fuit. Quae cum haberetur, dum multi exclamarent; surgens Vatinius, num, inquit, quia hic disertus est, ego innocens damnandus sum? Fuit autem Caluus Atticorum imitator verbis, & sententiis valde pressus, quod Cicero improbare videtur non sine aliqua molestia, ne dicam inuidia, quod a multis doctis viris id genus orationis Tullianae praeferretur.
II..
Crassi feliciores Caluis fuerunt. Nam septem Consulares viri, octo Consulatus, Censuras quattuor, Pontificatus Maximos duos, triumphum, & ouationem, & Magisterium Equitum ante Caesarem Dictatorem obtinuerunt.
I..
Primus P. Crassus Diues P.F.P.N. Pontifex Maximus anno
DXLI.
in locum L. Cornelij Lentuli cooptatus est, biennio post Magister Equitum Q. Fuluio Flacco Dictatori comitiorum habendorum caussa, & eodem anno Censor cum L. Veturio Philone, qui in eo magistratu mortuus est: quamobrem Crassus abdicauit: vt post vrbem captam a Gallis factum semper est. Consul cum P. Scipione Africano maiore fuit anno
DXLIIX.
duobus & viginti annis post Consulatum vixit. Eius funeris caussa visceratio data, & gladiatores
CXX.
& ludi funebres triduo, & post ludos epulum, vt Liuius lib. XXXIX. scribit.
II..
Alter P. Crassus C.F.P.N. Cos. fuit anno primo belli Persici cum C. Cassio Longino, hoc est anno DXXCII. Praetor is fuerat ante quinquennium, & in
III..
Hispaniam prouinciam ire recusauit. Tertio postea anno C. Crassus eisdem parentibus natus, vt fratrem germanum esse non dubites; M. Verrio teste, cum L. Aimilio Paullo iterum Consul fuit, qui ante quadriennium Praetor
IV..
Vrbanus fuerat. Tertius P. Crassus, quem Verrius P. F. P. N. appellat, Paterculus Mucianum cognomento, alij Diuitem, Pontifex Maximus in locum P. Scipionis Nasicae Serapionis anno
DCXXI.
cooptatus est. proximo anno Consul fuit cum L. Valerio Flacco Flamine Martiali, cum quo postea de prouincia contendit, & Flaminem vetuit a sacris discedere. Sed ipse in Asia occisus est ab Aristonico, primus extra Italiam Pontifex Maximus profectus. Hunc ferunt P. Muccio Scaeuola Consulari, & triumphali viro natum, a P. Crasso Diuite adoptatum fuisse, fratremque germanum fuisse P. Scaeuulae Pontificis Maximi, & Consularis viri, qui iuris ciuilis peritissimus fuit. De hoc Sempronius Asellio, quinque maxima consecutus est Mucianus, quod esset ditissimus, nobilissimus, eloquentissimus, iurisconsultissimus, & Pontifex Maximus. Eius duae filiae fuerunt, quarum alteram C. Sulpicius Seruij Galbae oratoris, & Consularis filius. alteram C. Gracchus optimus orator duxit. Huius filium videtur Cicero appellare P. Crassum Vinuliae
V..
filium, & viuo patre mortuum esse suspicari. Quartus P. Crassus M. F. P. N. ex fastis Capitolinis, Consul fuit anno DCLVI. cum Cn. Cornelio Lentulo. Huius pater M. Crassus, is est, quem semel in vita risisse Lucilius
scripsit, auum fuisse eum existimo. quem secundo loco constituimus P. Crassum. Pro Consule de Lusitanis triumphat quarto anno post Consulatum pridie Idus Iunias. Censor quadriemnio post triumphum cum L. Iulio Caesare factus est. aduersus vnguenta exotica, & sumptus ambo edixere. Iidem a C. Mario, & L. Cornelio Cinna occisi sunt anno DCLXVI. quamquam hic sibi manus intulit. Occisus etiam est P. Crassus filius &c. Caesar frater L. Caesaris,
VI..
& alij insignes viri. Superstes patris fuit M. Crassus, quem diuitem plerique appellant, Cn. Pompei Magni in duobus consulatibus collega. Eos gessit anno DCXXCIII. & DCXCVIII. Ante consulatum priorem anno proximo pro Praetore de Spartaco, & fugitiuis ouans laurea, non myrtea corona vt ceteris ex Senatusconsulto Vrbem ouans ingressus est. Huius diuitiae, & potentia a multis celebratur, quae fere in tyrannidem euasit trium virorum clarissimorum Cn. Pompeij, C. Caesaris, & M. Crassi. Censor fuit quincto anno post priorem Consulatum cum Q. Lutatio Catulo, sed dissensione inter eos orta, abdicarunt. A Parthis cum Publio filio magnae spei adulescente occisus est, aduersus quos cum exercitu profectus Proconsule est. Vxor eius Tertulla. M. Luculli Consularis viri, & triumphalis filia, parum pudica C. Caesari fuisse traditur. Sunt etiam, qui suspicentur Caeciliam Metellam Q. Cretici filiam eiusdem vxorem fuisse, quod in titulo eiusdem monumenti Crassi nomen
VII..
adscriptum sit. Venio nunc ad L. Crassum disertissimum illum oratorem, quem maxime laudat M. Cicero. Consul is fuit cum Q. Mucio P.F. Scaeuula Pontifice Maximo anno vrbis DCLIIX. Hic ne triumpharet, collega impedimento fuit, vt ex Cicerone & Asconio in Pisoniana didici. Censor triennio post cum Cn. Domitio Ahenobarbo, cum quo saepe contendit. Anno proximo L. Philippo Consule annos natus fere quinquaginta mortuus est, vt Cicero initio libri tertij de Oratore, in Bruto significat. Tribunum plebis fuisse Lucilius refert. Huius parentes ignoramus. vxor eius fuit Mucia Q. Scaeuulae Auguris, qui Consul fuit anno DCXXXVI. filia, & Laeliae maioris C. Laelij sapientis filiae. Filias duas reliquit, ex quarum altera, quam P. Scipio Nasica duxit, nepotem testamento in filium adoptauit, qui L. Crassus dictus est; fraterque fuit Q. Metelli Scipionis Corneliae patris, quae prius vxor P. Crassi M.F. a Parthis occisi, fuit, mox Cn. Pompei Magni. Alteram duxit C. Marius C. Marij septies Consulis filius. Sed & idem Marius pater alteram Muciam eiusdem Q. Sceuulae Auguris filiam vxorem habuit. Antequam ab hac Crassorum gente discedo, commemorare libet, quae Valerius Maximus lib VI. cap. XI. scriptum reliquit, Crassum quemdam cognomine Diuitem decoxisse, bonaque eius a creditoribus fuisse diuendita, ita non sine risu veteri diuitis nomine postea salutatum. Eodem fortasse pertinet, quod Cicero Attico scripsit, Noster amicus magnus, cuius cognomen vna cum Crassi diuitis cognomine consenescit.
Lucullorum tres tantum Consulares fuisse inuenio, duos ex his etiam
III..
triumphales. Ante hos L. Lucullus, & Q. Fuluius AEdiles Curules ludos Romanos anno
DLI.
ter instaurarunt. Pecuniam ex aerario non sine Luculli infamia scribas, & viatores sumpsisse compertum est. Sexto postea anno C.
CCc ij
Lucullus T. Romuleius, & P. Porcius Laeca primi Triumviri Epulones facti sunt. & post
XII.
annos M. Lucullus Praetor inter ciues, & peregrinos ius dixit. Est etiam apud Sallustium P. Luculli Tr. Pl. mentio, qui Iugurthini belli tempore continuare magistratum nitebatur. an. DCXLIII. Primus L. Lucullus Consul fuit an. DCII. cum A. Postumio Albino biennio ante bellum Punicum Tertium. Sub hoc in Hispania Scipio Africanus minor militauit. Huius filius Lucius Caeciliam Q. Metelli Numidici sororem L. Metelli Calui filiam duxit, qui anno nono post Luculli Consulatum Consul fuit, ex ea Lucium, & Marcum filios reliquit. Sed ambo coniuges infami nota famosi vixerunt. alter furti, seu repetundarum Seruilio augure accusante damnatus, Caecilia parum pudica vulgo credita. His parentib. ortus L. Lucullus praestanti vir ingenio, clarissimus & fortissimus fuit. Litterisque tam Graecis quam Latinis in primis eruditus, philosophiae quoque, vt Cicero & Plutarchus conscribunt, operam dedit. Consul fuit anno DCLXXIX. cum M. Aurelio Cotta. post vndecim annos M. Cicerone Consule de Regibus Mithridate, & Tigrane triumphum Proconsule egit. Vxores habuit duas Clodiam Ap. Pulchri filiam, & Seruiliam M. Catonis sororem, ex qua pupillum reliquit Catonis tutelae commissum, quamuis ita post triumphum vixit, vt parum gratus Catoni esset, in omni genere luxus, & deliciarum sumptus effundens. Huius & caenae, & piscinae, & villae vt regij splendoris, & magnificentiae celebrantur. Lucij Luculli frater patruelis ni fallor fuit M. Lucullus M. F. quem adoptatum fuisse constat a M. Terentio Varrone. Ita a quibusdam M. Licinius Lucullus, ab aliis M. Terentius Varro Lucullus appellatus est. Consul is fuit cum C. Cassio Varo anno proximo post L. Luculli fratris Consulatum, & bienno post suum Consulatum triumphũ de Thracibus, & Dardanis egit ex Macedonia. Eum Cicero in Bruto videtur iuris publici, & priuati peritum appellare. Huius filiam, vt antea diximus, M. Crassus Diues vxorem duxit. quae de C. Memmij cum vxore eius adulterio prodita sunt, sileamus. Occisum a M. Antonio Triumviro
IV..
Valerius ait, eiusque amicum summum C. Volumnium. Nunc ad Murenas venio, quos Muraenas Graeci, vt pisces eiusdem nominis appellant. Triumphalis & Consularis familia fuit. Namque anno DCLXXIII. L. Licinius Murena Propraetore de Rege Mithradate, ex Ponto & Asia triumphum egit. Huius filij duo fuere Lucius, & Caius. Lucius Murena Consul fuit cum Decimo Iunio Silano anno
DCXCI.
Hunc Cos. designatum ambitus accusatum a Ser. Sulpicio, & M. Catone defendit M. Cicero Cos. exstatque pulcherrima eius defensio. Vitricus hic fuit L. Pinarij Nattae, & Pinariae vxoris P. Clodij Ap. F. Pulchri Tribuni plebis, qui eumdem Ciceronem aqua, & igne interdicendum sua rogatione curauit. Incerti temporis est, quod D. Murena Valerio teste aduersus libertinos Volsinienses fecit, qui cum omnem publicam disciplinam corrumperent, a Senatu Romano missus Murena omnes aut in carcere necari, aut veteribus dominis restitui iussit. Atque etiam P. Murena, cuius Cicero in Bruto mentionem facit, bello ciuili Mariano occisus. Ante hos omnes Crassos, Lucullos, Murenas. C. Licinius Varus P.F.P.N. Consul
V..
fuit anno DXVII. cum P. Lentulo Caudino. quo tempore ludi saeculares tertij
facti sunt. Anno vero DXLIII. P. Licinius Varus, & L. Veturius AEdiles Curules ludos Romanos diem vnum instaurarunt. Biennio post Praetor vrbanus idem P. Varus fuit. Post centum & vigintiannos a C. Vari consulatu C. Licinius Geta Consul fuit cum Q. Fabio Maximo Eburno, & post consulatum anno octauo Censor fuit cum Q. Fabio Allobrogico, lustrumque fecerunt LXIII. Cum tamen proximo lustro fuisset post Consulatum Senatu motus a L. Caecilio Metello Caluo, & Cn. Domitio Ahenobarbo Censorib. Hactenus Consulares Licinios enumerauimus ante Caesarumimperium. Ipsum Licinij nomen a Licino deductum esse arbitror, vt Iulij ab Iulo, Postumij a Postumo, Planci a Planco, atque alia nomina eadem ratione. Licini & Fabij, & Porcij dicti sunt a liciis fortasse quibus telae texuntur. Porcij quoque Liciniani dicti Licinia priore vxore Marci Catonis Censorij orti, Saloniani vero Salonina posteriore. Neruas Licinios duos Praetores inuenio, quorum alter C. Nerua Hispaniam Vlteriorem anno
DXXCVI.
& proximo anno A. Nerua Praetor aut eamdem, aut citeriorem Hispaniam prouinciam obtinuit. M. Cicero in Bruto C. Licinium Neruam Tribunum plebis cum L. Calpurnio Bestia coniunxit, vtrumque non indisertum appellat, sed Neruam ciuem improbum fuisse, alterum bonis initiis orsum Tribunatum, quod P. Popillium a C. Graccho expulsum sua rogatione restituerit, tristi euentu consulatum gessisse. damnatus enim est Mamilia lege, quod a Iugurtha corruptus pecunia fuerit. Pollionis cognomine Liuius L. Licinium quemdam appellat a Senatu missum cum Sex. Caesare, & L. Cincio Alimento ad Consulem T. Quinctium Crispinum post obitum M. Claudij Marcelli collegae anno
DXLV.
L. Damasippi Praetoris crudelitas celebrata est, qui partes Marianas secutus aduersae partis nobilitatem trucidare iussit, in quibus Q. Scaeuulam Pont. Max. ad aedem Vestae, C. Carbonem Praetorium, Antistium AEdilicium, cuius vxor Calpurnia Bestiae filia seipsam interemit. Acta haec anno vrbis
DCLXXI.
Sacerdotis cognomen C. Licinius Praetor habuit, qui ante C. Verrem Siciliam obtinuit. Apud Florum quoque inuenio Sex. Licinium Senatorem a C. Mario
VII.
Cos. de saxo eiici iussum esse: & apud Valerium Liciniam virum suum Claudium Asellum necasse, & a propinquis strangulatam, cuius rei Florus quoque lib.
XLVIII.
mentionem facit. Liciniam quoque Vestalem absolutam postea, incestus esse damnatam a L. Cassio, alij tradiderant. Vide Flor. lib.
LXIII.
Crassorum familia quinque Consulares eodem praenomine sub Caesaribus
I..
habuit, quorum vnus cognomento Mucianus ter Consul fuit. Primus M. Crassus M. F. M. N. collega Augusti fuit in quarto Consulatu anno
DCCXXIII.
biennio post Proconsule ex Thracia, & Geteis
IV.
Nonas Iul. triumphum
II..
egit. Alter eodem praenomine Crassus M. F. Consul fuit cum Cn. Cornelio Lentulo anno
DCCXXXIX.
sub Augusto. Hunc superioris esse filium
III..
suspicantur. Tertius post annos
XL.
Consul fuit cum L. Calpurnio Pisone
IV..
sub Tiberio Caesare. Hunc etiam proximi filium esse existimant. Quartus M. Crassus Mucianus ter Consul suffectus ex Kal. Iul. fuit, in primo Consulatu cum L. Cornelio Sulla anno
DCCCIV.
sub Ti. Claudio Imp. in secundo collega Domitiani Caesaris, temporibus Vespasiani anno
DCCCXXII.
in tertio vero
CCc iij
Consulatu collega eiusdem Domitiani quinquennio post fuit quamquam
V..
haec non certis indiciis, sed suspicionibus quibusdam collecta sunt. Quinctus M. Crassus Frugi Cos. fuit cum C. Lecanio Basso anno
DCCCXVI.
sub Nerone. Hic ex Calpurniis Frugi in Liciniam familiam adoptione translatus est. Huius, vt arbitror, filia Licinia Magna L. Pisonis Pontificis vxor fuit. Nam se in titulo cuiusdam monumenti Crassi Frugi Pontificis filiá appellat. Eisdem temporibus L. Piso Frugi M. Crassi filium adoptat, qui L. Piso Frugi Licinianus dictus est. Hunc postea Ser. Galba Imp. adoptauit. Reliqui Consulares Licinij ante Imp. Valerianum, qui ex eadem familia fuit, sex fuerunt, quorum vnus Nerua Silanus, duo Caecinae, ex quibus alter etiam Largus, vnus Sura, qui
I..
ter Consul fuit, duo Sacerdotes appellati sunt. Primus A. Licinius A. F. Nerua Silanus cum Q. Metello Cretico Consul anno
DCCLIX.
sub Augusto. Hic P.
II..
Silij filius ab A. Nerua adoptatus est, vt Paterculus asserit. C. Caecina Largus, quem Asconius Longum appellat, Consul fuit cum Ti. Claudio Imp.
III..
iterum Cos. anno
DCCXCIV.
Hic in magistratu mortuus est. At vero A. Caecina Consul suffectus ex Kalend. Sept. anno
DCCCCXXI.
cum C. Fabio Valente. Sed vltimo die bimestris Consulatus magistratus ei abrogatus est, quod a Vitellio Imp. ad Vespasianum defecisset, & in eum diem Consul Dialis, vt Cicero lusit, cum de C. Caninij Rebili simili Consulatu ornati a C. Caesare ageret, Rossius Regulus creatus est. Anno proximo C. Caecina Paetus, & L. Annius Bassus mense Nouembri Consules fuerunt sub
IV..
Vespasiano Imp. Sed an hic Caecina Licinius fuerit, incertum est. Quartus L. Sura ter Consul cum C. Sosio Senecione fuit sub Traiano Imp. Primo consulatu suffecti fuerunt ex Kalend. Iul. anno
DCCCL.
Alter consulatus Surae, tertius Senecioni fuit quadriennio post. & postea quincto ab hoc anno tertius consulatus Surae, quartus Senecioni. Hoc Surae cognomen P. Cornelio Lentulo accessit, qui a Cicerone Consule ob coniurationem Catilinae ex S. C. occisus est. Fieri potest, vt adoptione a Corneliis in Licinios venerit.
V..
Sacerdotum alter cum Tertullo temporibus Pij Antonini anno
DCCCCX.
VI..
alter collega M. Antonini Elagabali Imp. in secundo Consulatu post annos vnum & sexaginta. Triumphalia ornamenta hostibus deuictis acceperunt A. Caecina Seuerus legatus Ti. Caesaris Imp. de Germaneis anno
DCCLXIIX.
M. Licinius Crassus Frugi legatus Ti. Claudij Imp. bis ante annum
DCCXCVI.
ex Britannia. & M. Crassus Mucianus legatus Vespasiani Imp. de Sarmateis anno
DCCCXXII.
Valerianus Imperator, eiusque filij Valerianus minor, & Gallienus Licinij fuerunt, quamuis adoptione ex Valeria familia, vt ipsum Valeriani nomen significat, & quod pater Valerius fuerit, vt Trebellius Pollio testatur. Victor cognomen Colobij addit Valeriano; alij nomen Aurelij & Valerij. Sed in nummis eodem tempore signatis P. Licinium Valerianum tantum legimus. Censor ante Imperium fuit sub Decio Imp. anno Vrbis
M. III.
sine collega, & lustrum non fecit. quater Consul fuit, Tribuniciam potestatem septies accepit, annos
LXXVII.
natus in praelio victus a Persis captus est. Ex duabus vxoribus duos filios habuit, quorum alter P. Licinius Gallienus Aug. alter P. Licinius Valerianus Caesar dictus est. Gallieni vxor
fuit Cornelia Salonina Pipa Marcomannorum Regis filia, ex hac duos filios procreauit. quorum alter P. Licinius Cornelius Saloninus Valerianus Caesar appellatus est, alterum sunt qui Q. Iulium Licinium Saloninum Gallienum Caesarem appellent. Gallienus cum patre Imperium adeptus est, posteaque filios Caesares appellauit, Consul septies fuit, Tribuniciam potestatem
XV.
accepit. Triumphum de Persis egit. Valerianum fratrem, & Caesarem. & Consulem iterum, & deinde Augustum fecit. Ambo fratres, & Q. Iulius filius Gallieni simul occisi sunt, Cornelius Saloninus ante sex annos occisus fuerat. Post horum caedem quadragesimo anno Galerio Maximiano & Constantino Maximo, & Maxentio Augustis adiectus est Valerius Licinianus Licinius. Hic inter agricolas natus fortis miles fuit, bonarum litterarum non solum expers, sed etiam hostis, vt spadonum, & palatinorum, quos tineas & mures palatij appellabat. Vxorem duxit Constantiam Constantini Imp. sororem, Filium habuit Valerium Licinianum Licinium Caesarem. Consulatus quattuor obtinuit, Tribuniciam potestatem
XV.
coactus est abdicare se imperio a Constantino, & postea occidi iussus; nec multo post Licinianus Caesar filius qui semel tantum Consul fuit. Post hos neminem Licinium Imp. aut Consulem fuisse accepimus.
LIVIAM
familiam, quamuis plebeiam olim floruisse admodum, octo Consulatibus, Censuris duabus, triumphis tribus, Dictatura ac Magisterio Equitum honestatam Suetonius in Tiberio Caesare autor est. Sed cum eius verba cum his fastis Consularibus, qui hodie circumferuntur, contuli, ante eiusdem Imp. tempora septem Consulatus, Magisteria Equitum duo inuenio, caetera codem modo. Quo fit, vt existimem alterum Magistrum Equitum, non Magistrum, sed Consulem in illis fastis, quos Suetonius secutus est, proditum fuisse. Liuiorum cognomina fuerunt Denter, Salinator, Drusas, Libo, AEmilianus, Claudianus. C. Denter incertis suspicionibus Magister Equitum fingitur C. Claudio Crassino Regillensi Dictatori comitiorum habendorum caussa anno
CDV.
Huius nepos M. Denter Consul fuit anno
CDLI.
cum M. Aimilio Paullo. Hic etiam ornatur a quibusdam Magisterio Equitum post annos
XVI.
Q. Hortensio Dictatore seditionis sedandae caussa, a quo lex Hortensia de plebiscitis lata est. Sed nos incertis haerere nolumus. Ad Salinatores venio, quorum primus M. Liuius M. F. M. N. Magister Decemvir sacris faciendis fuit cum Manio Aimilio Manij filio ludis saecularibus tertiis anno
DXVII.
ex Verrio Flacco. Idem, aut alius eiusdem nominis patre & auo ortus simili etiam praenomine appellatis Consul fuit cum L. Aimilio Paullo anno
CXXXIV.
qui proximus fuit ante secundum bellum Punicum. ambo Consules de Illurieis triumphum egerunt. Peculatus accusatus ob inuidiam mulcta ei irrogata est omnium tribuum, vna excepta Maecia, suffragio. Iterum Consul post duodecim annos vrgente Hannibale creatus cum C Claudio Nerone, qui cum inimicitias gesserat, eis reip. caussa deposuit.
Maximamque rem ambo gessere victo Asdrubale, & Poenis, de quibus triumphum iterum Salinator, in cuius Prouincia res gesta fuit, egit; Nero ouans Vrbem ingressus est. Eodem anno Dictator comitiorum caussa a collega dictus est. Triennio post Censores ambo fuerunt, qui cum equitum centurias recognoscerent, in quibus adhuc ambo censeri soliti fuerant, in Pollia tribu Salinator a collega equum vendere iussus est, quod olim populi iudicio fuisset damnatus. At is omnes tribus, vna excepta Maecia, aerarias reliquit, quod magna incostantia in se vsae fuerint, quem & damnauerint, & iterum Consulem, atque Censorem fecerint. De collega questus est, quod non sincera fide cum eo in gratiam redierit. & quod falsum in se testimonium dixisset. Ob quas causas eum vendere equum iussit. Ambo Censores cum a Cn. Baebio Tribuno Pl. rei agerentur ob nimis aspere actam Censuram, Senatus, ne caussam dicerent, dectetum interposuit. Salinatoris cognomen in censura inuenisse Liuius existimat vectigali nouo ex salaria negotiatione inducto. Sed aliis antiquum cognomen fuisse videtur. Post hunc C. Salinator M. F. M. N. superioris, vtarbitror, filius, Consul fuit cum M. Valerio Messalla anno
DLXV.
Ante Consulatum anno
XIV.
Praetor Brutios prouinciam obtinuit. huius, vt arbitror, patruus eodem praenomine; at hic idem triennio ante Praetor classem prouinciam sortitus est. Drusorum primus Consularis C. Liuius, quem Verrius M. Aimiliani filium, Marci nepotem fuisse affirmat. Consul is fuit cum P. Scipione Africano Aimiliano anno
DCVI.
Drusi cognomen a Drauso hostium duce occiso primum inuenisse Suetonius scribit. eumdemq. Propraetore ex prouincia Gallia aurum retulisse Senonibus Capitolium obsidentibus datum. Huius ad nepotem ob eximiam aduersus Gracchos operam patronum Senatus dictum. Hunc ipsum patronum M. Cicero M. Drusum C. F. appellat, qui in Tribunatu C. Gracchum collegam iterum fregerit, eumque & C. Drusum fratrem laudat. Fuit autem C. Drusus, ni fallor, iuris peritissimus, cuius senis & caeci domum multi frequentabant, vt Cicero lib.
V.
Tuscul. & Val. lib.
VIII.
scripserunt. Nec displicet nobis eorum opinio, qui eumdem ipsum esse arbitrentur M. Drusum, qui Consul fuit cum L. Calpurnio Pisone Caesonino anno
DCXLI.
& superioris Consularis C. Drusi filium. Idem M. Drusus triumphum anno proximo post Consulatum Proconsule egit de Scordisceis ex Thracia. Censor biennio post fuit cum M. Aimilio Scauro, lustro mors Drusi impedimento fuit. Ex Cornelia vxore M. Drusum, qui Tribunus Pl. occisus est anno
DCLXII.
& Liuiam matrem M. Catonis, & duarum Seruiliarum, & Q. Seruilij Caepionis procreauit. Seruiliarum altera M. Bruti, & trium Iuniarum mater, altera L. Luculli Consularis, & triumphalis viri vxor fuit. Hos Drusos ab AEmiliis ortos fuisse AEmiliani nomen docet, & pro senatu Tribunos plebis ea de caussa stetisse credimus. Gratior tamen patris Drusi Tribunatus fuit, ob quem filius praetextatus diligebatur. Parua de re ob anulum forte orta cum Q. Caepione sororis eius viro contentio, maximas tragoedias in perniciem reipublicae excitauit. Plurimas leges promulgauit, quas omnes L. Philippo Consule auctore eo praetextu, quod aduersus auspicia latae essent, Senatus abrogauit. Dum ciuitatem
Latinis
Latinis pollicetur, caussa belli socialis exstitisle creditur. Hunc existimo aut eius filium adoptasse aliquem ex Claudia Pulchrorum familia, qui Liuius Drusus Pulcher Claudianus appellatus sit. Namque Tranquillus refert Tiberium Caesarem paternum genus a Tiberio Nerone, maternum ab Appio Pulchro ducere, qui ambo Appij Claudij Caeci filij fuerint. Insertumque Liuiorum familiae adoptato in eam materno auo. Mater Tiberij Liuia Drusilla filia fuit Liuij Drusi, quem nobilissimum, & fortissimum virum appellat Paterculus, licet falso Calidianum, pro Claudiano, eumque victis Bruto & Cassio se ipsum iteremisse, & Aufidiae Lingonis filiae. Hanc cum ex Tiberio Nerone priori viro Tiberium, quem diximus, filium haberet, & praegnans esset, Augustus duxit; quam semper vnice dilexit. Hunc Tib. adoptauit, & Germanicum Drusi Neronis filium, quem Liuia in domo Augusti peperit post tres menses a die nuptiarum, Tiberius idem adoptauit. Haec Liuia post obitum Augusti Iulia Augusta appellata est, ob testamenti conditionem: post obitum vero suum ob consecrationem Diua Augusta dicta. Tertius Drusus Consularis
I..
fuit temporibus Augusti M. Liuius L. F. Drusus Libo, qui cum L. Pisone Cos. fuitan.
DCCXXXVIII.
Ex Scribonia familia adoptatum Libonisnomen indicat & Tacitus lib.
II.
refert mortem Libonis Drusi, cuius proauus Pompeius, amita Scribonia Augusti vxor, consobrini Caesares essent, an.
DCCLXIIX.
Drusi cognomen Claudio cuidam Suetonius addit, quem refert statua sibi cum diademate ad Appij forum posita Italiam per clientelas occupare temptasse. Antiquissimam Liuiorum memoriam reperio apud T. Liuium lib.
IX.
cum de Caudinae pacis expiratione ageretur an.
CCCCXXXIII.
Nam L. Liuius, Q. Maelius Tribuni plebis impedire deditionem Consulum coeperunt. Sed Cicero lib.
III.
officiorum, eosdem Tribunos T. Numitium Q. AEmilium appellat. At cum se P. Decius P. F. Mus Cos. deuouit, M. Liuius Pontifex verbis solemnibus praeiuit an.
CDLIIX.
& cum Lictoribus Decij Propraetore Gallos vicit. Ex Liuiis Mamercus Aimilius Lepidus ortus est, qui Consul fuit anno
DCLXXVI.
ac postea Censor, & Princeps Senatus. Quem a M. Verrio Lepidum Liuianum appellari didicimus. An autem is D. Drusi filius fuerit, nobis mcertum est, quamuis id alio loco retulerimus. Non omittam primum illum Latinum poëtam L. Liuium Andronicum & T. Liuium Patauinum potimum historicum huic familiae decus adiecisse. Ille primus fabulam dedit anno
DXIII.
Sed eius scripta vix digna iudicantur a Cicerone, vt iterum legantur: huius eloquentiam mirantur omnes. Nunc Liuias quasdam referam, quae aut Imperatorum vxores fuerunt, aut celebres. Nero Claudius Drusus Germanicus Liuiae, & Ti. Neronis, vt supra scripsimus, filius ex Antonia minore M. Antonij filia Germanicum Caesarem, & Ti. Claudium Drusum, qui postea Augustus quoqappellatus est, & Liuiam siue Liuillam, quae Druso Tiberij Caesaris Imp. filio & Agrippinae Atticae filiae nupsit, eique filium Tiberium peperit. Haec Liuia ab AElio Seiano corrupta virú veneno sustulit, vt Seiano nuberet: sed poenas ambo dedere; vt Tacitus & alij scripserunt. Germanicus Caesar ex Agrippina Iuliae filia C. Caligulam Imp. & quinque sorores, quarum vna Liuilla dicta est, procreauit. Inter Caligulae vxores Liuia Orestilla fuit, quam is C. Pisoni
DDd
nubentem sibi vindicauit, & post paucos dies repudiatã biennio post relegauit. At Tiberij Claudij Imp. sponsa fuit Liuia Medullina Camilla, quae genus ducere a M. Furio Camillo dicebatur; hanc ipso nuptiarum die amisit. Ad haec Liuia Rutilij vxor septimum & nonagesimum annum vixisse memoriae proditum est. Denique Liuia Ocellina Ser. Sulpicij Galbae Imp. nouerca eumdem adoptauit & L. Liuius Ocella vsque ad imperij tempus appellatus est.
LVCRETIA
patricia familia cum Tarquiniis Regibus propinquitate coniuncta, & ab eis propter iniuriam desciscens vindicandae libertati caussam praebuit, & exactis Regibus intra
CXXX.
annos septem viri Consulatus sex, Tribunatus Consulari potestate totidem, Triumphos duos obtinuerunt. Omnes cognomine Tricipitini, vno excepto Flauo sunt appellati.
I..
Primus Consul Sp. Lucretius pater illius castissimae & infelicissimae feminae Lucretiae L. Tarquinij Collatini vxoris, quae vim passa a Sex. Tarquinio superbi Regis filio, & si infamiam timens consensit, ne seruum cum ea simul occideret, vt Sextus minabatur; seipsam in viri & patris, & aliorum conspectu interemit. Erat tum Praefectus Vrbis a Rege constitutus idem Sp. Tricipitinus. Tribunus Celerum L. Iunius Brutus. Imperio Regibus abrogato, ab eodem Praefecto comitia centuriata habita sunt, & primi Consules quos tunc Praetores appellabant, creati, idem L. Brutus & L. Collatinus Lucretia coniuge orbatus: quorum alter Tarquinia sorore Regis natus erat Collatinus fratris patruelis, vt multi, aut sobrini eiusdem Regis filius, vt Dionysius affirmat, & altera sorore Superbi natus. Sed abdicanti Collatino & Lauinium abeunti P. Valesius Poplicula sufficitur, & L. Bruto in proelio occiso Sp. Lucretius magnus natu & infirmis viribus, qui paullo post moritur; cui M. Horatius Puluillus successit. Erat is annus
CCXLIV.
II..
post Vrbem conditam M. Verrio Flacco, quem libens sequor, teste. Alter T. Lucretius anno proximo cum eodem P. Valesio iterum Consul fuit, & lustrum quinctum condiderunt. Tunc enim Consulum munus erat, quod postea Censoribus, quod Magistros morum dixerunt, proprium fuit. Antea Ser. Tullius Rex quater lustrum condidit & primus centuriata comitia instituit. Iterum Consul fuit post quadriennium cum eodem Poplicula
IV.
Consule.
III..
Ambo Consules de Sabineis, & Veientibus triumphum egerunt. Tertius L. Tricipitinus T. F. T. N. Consul fuit cum Sp. Vetusio Crasso anno vrbis CCXCI. Hunc superioris filium fuisse existimant, ex patris & aui praenominibus a Verrio adiectis. Triumphum Consul de Volsceis & AEqueis egit.
IV..
Sequitur Hostus Lucretius. siue Hostius, incertum enim vetustas facit, & in hoc fere singulare praenomen, quo ex Valerio Iulius Paris ait vocatos eos qui peregre apud hospites, quos tunc hostes dicebant, nascerentur. Perduelles enim a duello hoc est bello dicti sunt, quos nunc hostes dicimus: vnde perduellionis crimen nomen accepit. quamuis ea nomina vna tantum L. littera tunc & scriberentur & proferrentur. Hic igitur Lucretius Consul
V..
fuit cum L. Sergio Fidenate iterum anno CCCXXIV. Huius filius P. Lucretius decimo postea anno Tribunus Militum fuit cum Agrippa Menenio Lanato Sp. Nautio, Rutilo, & C. Seruilio Axilla, & post vnius anni otiosi interuallum iterum cum eodem Agrippa, & L. Seruilio Structo iterum, atque Sp. Vetusio
VI..
Crasso. Post hunc quater Tribunus Militum fuit L. Lucretius Tricipitinus ab anno
CCCLXII.
ad septuagesimum secundum, inter primum &
VII..
secundum Tribunatum vacui honoribus anni duo; inter secundum & tertium anni quattuor, inter duos postremos annus relictus est. Collegas enumerare operosum, & molestum est. Vnus Flaui cognomine L. Lucretius Consul fuit cum Ser. Sulpicio Camerino anno vrbis CCCLX. Praeter hos sine aliquo cognomine P. Lucretium Praefectum Vrbis fuisse inuenio anno
CCXCIV.
& Sp. Lucretium AEdilem plebis creatum Praetorem in anno DXLIIX. Ariminum, siue Galliam ei Prouinciam obtigisse: nec non alterum Sp. Lucretium Praetorem Hispaniam vlteriorem anno DXXCI. prouinciam obtinuisse. Anno proximo C. Lucretius Gallus Praetor etiam fuit. Paullo ante idem siue alter C. Lucretius cum C. Matieno Duumvir naualis creatus est anno
DLXXII.
Sed hic Gallus Praetor, cui classis prouincia etiam fuit, cum ea in Asia & Graecia auare versatus magistratu exacto a populo damnatus est, mulctaque ei decies aeris dicta. Ante haec tempora anno primo belli Punici secundi, hoc est vrbis DXXXV. duo Quaestores Romani a veniente in Ligures Hannibale intercepti sunt C. Fuluius & L. Lucretius. Sub Augusto Q. Lucretius Q. F. Vespillo Cos. fuit cum C. Sentio Saturnino anno DCCXXXIV. Fuerat autem is a Triumviris proscriptus. Primus ex ea familia hoc cognomine appellatus est is Lucretius AEdilis, qui Tiberij Gracchi occisi a P. Scipione Nasica corpus in Tiberim proiecit. Vespae & Vespillones Festo dicuntur, qui vesperi eos efferunt, qui funebri pompa duci propter inopiam nequeunt. Annus Gracchanae caedis fuit DCXX. A Cicerone in Bruto Q. Lucretius Vespillo inter oratores enumeratur, qui in priuatis caussis versaretur, & laudatur, vt acutus & iurisperitus. Offellae cognomine Lucretium quemdam legi fuisse occisum, a L. Sulla Felice Dictatore, siue a L. Bellieno auunculo L. Catilinae ex eius autoritate, quod ausus esset petere consulatum contra eius voluntatem; quod cum populus Romanus indigne tulisset, aduocata concione omnes se id iussisse certiores fecit: vt verba a tyranni facto non discreparent. Hunc Florus & Asconius Asellam appellant non sine mendo, vt credimus. Sed ego eos omnes, quos post Tricipitinos, & Flauum primo excepto enumeraui, suspectos habeo, vt ex patriciis Lucretiis non fuerint; & in eam opinionem propensior sum, vt credam plebeios fuisse. Quamobrem duplicem Lucretiam, vt plerasque facere oportet patriciorum & plebeiorum familiam.
LVTATIORVM
plebeia familia, sed nobilissima fuit, clarissimis viris, atque ornatissimis illustris. Consulatus quinque, censuras duas, Triumphos tres, & Principatum Senatus, quinque tantum viri consecuti sunt. Omnes
DDd ij
Catuli cognomine, vno excepto Cicerone, & ipsi eorumque parentes solo
I..
Caij, aut Quincti praenomine nuncupati. Primus C. Lutatius C. F. C. N. Catulus Consul cum A. Postumio Albino Flamine Martiali anno Vrbis DXI. insignem victoriam de Poenis obtinuit, & finem bello Punico primo post XXIII. annum imposuit. Anno proximo IIII. Nonas Octob. Proconsule naualem triumphum egit. Cum Q. Valerio Praetore contendit Atilio Calatino sponsionis iudice; & facile vicit; vt quamvis, dum praelium commissum esset, Consul in lecto claudus accubuerit, Praetorque pugnauerit: tamen cum imperium Consulis fuerit & auspicium; eidem ius triumphandi competiisse.
II..
Eodem anno Q. Cerco frater & Consul fuit cum A. Manlio Torquato iterum & triumphauit de Falisceis Kalend. Mart. Quinquennio post idem Quinctus Censor fuit cum L. Cornelio Lentulo Caudino, & in magistratu mortuus est. Cerconis cognomen a cauda dictum credimus, vnde cercalopex, & cercopithecus. Eodem cognomine Cn. Lutatius ad Regem Persen cum aliis Legatus profectus est anno DXXC. Sequitur C. Catulus: qui cum L. Veturio Philone
III..
Consul fuit anno DXXXIII. Huius parentes ignoramus, sed ex superioribus
IV..
fuisse credimus. Post hos fuere duo Q. Catuli insignes viri, quos Cicero ita distinguit, vt alterum patrem, alterum filium appellet. Pater collega C. Marij in quarto consulatu fuit anno
DCLI.
& ambo Consules de Cimbreis, aliisque barbareis gentibus praeclarissima victoria potiti, anno proximo Proconsulibus triumphum egerunt. Huius mater Popillia post mortem Q. Catuli prioris viri L. Iulio Caesari nupsit, ex quo liberos duos L. Caesarem, & C. Caesarem Strabonem suscepit. Laudata Popillia est a Q. Catulo filio suo post mortem exemplo singulari. Hic est ille Q. Catulus, quem Cicero cum C. Caesare fratre finxit lib. II. de oratore interfuisse illi sermoni, quo L. Crassus, & M. Antonius de ratione dicendi vsi sunt. Eius vxor Domitia Cn. Domitij Ahenobarbi filia Cn. Domitij soror, qui Tribunus plebis legem de sacerdotiis tulit. Ex ea Q. Catulum, & Lutatiam procreauit, quam L. Hortensius orator duxit. Sunt qui hanc Seruilia matre fuisse credant. Mortem sibi consciuit cubiculo inclusus nuper calce illito, & igne admoto, cum L. Cinna, & C. Marius Caesares, fratres & alios Senatores occidi iussissent, & a militibus a collega Mario missis quaereretur an. CCLXVI. Post quattuor annos Capitolium conflagrauit, quem Q. Catulus filius curauit restituendum, quamobrem Capitolinus a Suetonio appellatur. Consul fuit cum M. Aimilio Lepido. anno DCLXXV. cum L. Sulla se Dictatura perpetua abdicasset; maximis contentionibus hi duo Consules inter se, vtpote diuersarum factionum homines contenderunt, & Lepidum Catulus ex Italia eiecit. Censuram cum M. Licinio Crasso post tres annos gessit, sed discordiae caussa lustrum non fecerunt. quadriennio post principem Senatus a Censoribus lectum, & eodem anno mortuum esse ferunt. eius adulescentia delicatior quam par erat, fuit. Sed cum de mittendo in Asiam aduersus Mithradatem duce ageretur, & Manilius Tribunus plebis legem promulgasset, vt Cn. Pompeius mitteretur, dissuasit hic idem Q. Catulus, qui cum in concione diceret, non in vno Pompeio omnia esse ponenda, neque eum omnibus periculis obiiciendum esse: quem
enim haberent, si quid ei accidisset, in quo spem essent habituri: vna voce populus exclamauit, in te. Cepit inquit Cicero, qui tunc Praetor erat, & Maniliae rogationis suasor, cepit magnum suae virtutis fructum, atque dignitatis: cum omnes prope vna voce in eo ipso vos spem habituros esse dixistis. Etenim talis est vir, vt vlla res tanta sit, ac tam difficilis, quam ille non & consilio regere, & integritate tueri, & virtute conficere possit. Vterque Q. Catulus & pater & filius eruditissimi tum Graecis, tum Latinis litteris fuerunt. pater libros scripsit de rebus gestis & consulatu, eiusque carmina vt mollia, & delicata laudantur. Filius non fuit in oratorum numero, sed elegans quoddam, & eruditum orationis genus sequebatur. Huius filiam duxit Mummius L. Mummij Achaici, qui Corinthum euertit, nepos; ex qua Mummiam Achaicam suscepit Ser. Sulpicij Galbae Imperatoris matrem. Itaque Galba statuarum titulis se pronepotem Q. Catuli Capitolini semper adscripsit: & cum generis sui imagines longo ordine in atrio collocaret, paternam originem ad Iouem; maternam ad Pasiphaen Minois vxorem retulit. Tanta erat illis temporibus caecitas, vt nobilissimum hic se esse putaret, si genus duceret, vel ab illo omnium cubilium adultero, vel ab hac suae pudicitiae supra sexum, atque feminae conditionem prodiga.
MANLIA
gens patricia clarissima fuit, & ab ipsis initiis libertatis ad Cn. Pompej, & C. Caesaris consulatuum tempora, multis praeclaris viris effloruit. Initio Vulsonis, & Capitolini cognomine, postea Imperiossi, & Torquati multi vsi fuerunt, vnus, atque alter Atticus, Acidinus, Fuluianus, Longus appellatus est. Fuerunt etiam Vulsones posteriores a Torquateis, & Imperiosseis distincti. Nos igitur prius de iis agemus, qui ante primum Imperiossum in maioribus magistratibus fuerunt, hos sequentur Imperiossi, illos Torquati, Torquatos Vulsones posteriores, & Acidinus Fuluianus. Nouem igitur Manlij fuerunt, primo loco a nobis constituti, qui Consulatus tres, Tribunatus consulari potestate duodecim, Dictaturam, Decemviratum legibus scribendis, & ouationes duas obtinuerunt. At Imperiossi tres Consulatus duos, Dictaturam, Censuram, & Magisterium Equitum. Torquati autem septem Consulatus vndecim, Dictaturas quattuor, Censuras duas, Triumphos tres consecuti sunt. Postremo Vulsones posteriores tres consulatus quattuor, triumphos duos. Acidinus nouo exemplo Consul cum fratre germano fuit, & ante Consulatum ouans vrbem ingressus est. Tot praemiis fecunda virtus Manliorum exornata
II..
annos quadringentos & amplius emicuit. Primus Consul, vel vt tunc appellabant, Praetor Cn. Manlius fuit, cuius cognomen ignoramus, cum M. Fabio Vibulano iterum anno vrbis CCLXXIII. post Reges exactos anno XXIX. fortiter aduersus Etruscos pugnans cum Q. Fabio collegae fratre occisus est. M. Fabius victor, quamuis saucius, & triumphum recusauit, & se Consulatu
III..
abdicauit. Sexto ab hinc anno A. Manlius Cn. F. P. N. Consul fuit cum L. Furio Medullino, & lustrum octauum fecit; non enim Censores adhuc creati
DDd iij
erant. Idibus Martiis ouans ingressus est, quod inducias cum Veientibus fecerit. Anno CCXCIX missus Legatus est ad leges Graecorum conscribendas cum Sp. Postumio Regillensi, & Ser. Sulpicio Camerino: eas cum attulissent, Consulibus abdicantibus, Decemviri cum aliis collegis creati sunt legibus scribendis anno vrbis trecentesimo secundo. His duodecim tabularum lex fons & origo totius iuris ciuilis Romanorum debetur. Huius cognomen Bassi vel Vulsionis fuisse, vt superioris Cincinnati, aut Caecinati alicubi inueni; sed
III..
parum tutum esse existimaui eorum librorum fidem sequi. Tertius L. Manlius
VI..
est, quem Capitolinum Liuius appellat, Tribunus militum fuit anno CCCXXXI. Hunc sequitur M. Manlius eodem magistratu functus post alterum annum,
V..
cuius & parentes & cognomen ignoramus. Post hunc M. Verrio debemus A. Manlium A. F. Cn. N. Vulsonem Capitolinum, qui cum aliis quinque Trib. Mil. fuit an. CCCXLIIX. & biennio interiecto iterum. Additurque a quibusdam tertius Tribunatus anno CCCLVI. quod Liuio A. Manlius hoc anno Tribunus nuncupetur. Sed eumdem esse non significat, cum is numerum tertium non
VI..
addat. Ventum est ad M. Manlium Capitolinum, qui bonis initiis, dum altissimum gloriae gradum consecutus altiora se cogitat, ex eodem Capitolino saxo, quod seruarat, deiectus est. Consul is fuit an. CCCLXI. Cum L. Valerio Potito, ouans de AEqueis Vrbem ingressus est. Biennio post vrbe capta a Galleis, in arce Capitolina, dum anseres obstrepunt, hostes adesse intelligens, eos deiecit ex cuniculo, qua aggressi arcem erant. Interrex fuit triennio post, damnatus est anno
CCCLXX.
Post hunc nemo Manlius Marci praenomine est vsus. Huius fratres fuerunt Aulus, & Titus Manlius, quorum alter fortasse est is, de quo locuti sumus A. Vulso Capitolinus. Sex ciuicas tulisse hunc M. Capitolinum, in quibus vnam de duce Seruilio Plinius lib. XVI. auctor est. Sed Liuius spolia hostium caesorum triginta, dona imperatorum XL. in quibus insignes duas murales coronas, ciuicas octo: inter seruatos ciues C. Seruilium Mag. Equitum nominatum. Capitolini nomen non hunc primum adeptum ostendunt alij, quos retulimus, quod in Capitolio habitarent, ita appellati: id
VII..
deinde patriciis prohibitum. Septimus est A. Manlius, quem ter Tribunum Militum fuisse Liuius affirmat anno vrbis
CCCLXV.
&
CCCLXIIX.
&
CCCLXX.
Sunt qui quartum Tribunatum addant post annos duodecim,
VIII..
quo anno Liuius A. Manli Tribuni mentionem facit. Octauo loco C. Manlij
IX..
Tribunatus cum P. Manlij tribunatu coniungitur anno
CCCLXXIX.
Publius hic Capitolinus cognomento, Dictatorfuit suffectus M. Furio Camillo abdicanti seditionis sedandae & rei gerundae causla anno
CCCXXCV.
Is C. Licinium Caluum primum plebeium Magistrum Equitum dixit. Anno huic proximo idem P. Manlius siue alter eiusdem nominis Tribunus Militum fuit, quem Verrius Flaccus A. F. A. N. Capitolinum appellat, nec addit notam,
X..
quam solet secundis magistratibus. Imperiossi cognomen primus habuit L. Manlius A. F. quod nimis seuere delectum habuerit Dictator anno vrbis
CCCXC.
claui figendi caussa creatus. Cui M. Pomponius Tribunus plebis diem dixit, quod aliquot sibi dies ad dictaturam gerendam addidisset, quodq. Titum filium, qui postea Torquatus appellatus est, rus ab hominibus rele
gasset. Sed filius Pomponium coëgit iurare se ab accusatione discessurum.
IV..
Alter Torquati frater is est, vt arbitror, quem M. Verrius Cn. Manlium L.F.A.N. Capitolinum Imperiossum appellat, Consul is fuit cum M. Popillio Laenate anno quarto post patris Dictaturam. Iterumque anno interiecto cum C. Marcio Rutilo, vt quidam arbitrantur; neque enim a veteribus proditum est eundem iterum creatum. Interrex biennio post fuit. Censor cum eodem
III..
Rutilo primo e plebe fuit anno
CDII.
lustrum fecisse dicuntur
XXII.
Tertius alter Cn. Manlius superioris, vt creditur filius, nisi forte idem ipse est, Magister Equitum fuit a Dictatore L. Furio Camillo dictus anno
CDVIII.
Torquati cognomen inuenit T. Manlius L. F. A. N. Imperiossus cum anno
II..
CCCXCII.
cum Gallo pugnat & ei torquem aureum detrahit, eoque se induit. Hic ter Dictator, ter Conful fuit, & in tertio consulatu triumphauit. Priman Dictaturam gessit anno Vrbis quadringentesimo, rei gerundae caussa Magistrum Equitum dixit A. Cornelium Cossum. Iterum Dictator quarto deinde anno, comitiorum habendorum caussa eumdem Mag. Equit. dixit. & biennio post Consul fuit cum C. Plautio Vennone. iterumque Consul cum C. Marcio Rutilo tertium, anno
CDIX.
Tertium Consulatum gessit cum P. Decio Mure quadriennio post; & vrgentibus Latinis insignem victoriam obtinuit. Collega se deuouit & occisus est. Hic Titum filium, quod eius iniussu pugnauit, licet victorem occidi iussit. Quamobrem odiosum se iuuentuti Romanae fecit, nemoque ei adulescens nobilis obuiam processit. Vrbem ingredienti dum Consul triumphum agit
XV.
Kal. Iunias de Latineis, Campaneis, Sidicineis, & Aurunceis, Tertia Dictatura fuit anuo
DXXXIII.
II..
comitiorum, vt creditur, caussa. Alter Torquatus superioris fortasse nepos in Consulatu, quem cum M. Fuluio Paitino gessit anno
CDLIV.
ex equo
III..
lapsus, dum se exercet, mortuus est. Tertius a Verrio Flacco A. Manlius T. F. T. N. torquatus Atticus appellatus Censor fuit anno
DVI.
cum A. Atilio Calatino & lustrum fecerunt
XXXVIII.
Consul triennio post cum C. Sempronio Blaeso iterum factus est: iterumque Consul cum Q. Lutatio Cercone anno
DXII.
cum eodem de Falisceis triumphum egit. Cerco Kal.
IV..
Martiis, Atticus
IV.
Nonas. Quartus T. Torquatus T. F. T. N. proximi frater, aut fratris filius vt suspicamur, Consul fuit cum C. Atilio Bulbo iterum sexennio post illum triumphum, & de Sardeis
VI.
Idus Martias hic quoque triumphauit. eodem anno pace vbique parta templum Iani iterum clusum fuisse veteres prodiderunt. Sub Numa Rege antea solum clusum fuerat. Tertio temporibus Augusti Caesaris. Censuram gessit cum Q. Fuluio Flacco anno
DXXII.
Sed lustrum non fecerunt, quod vitio facti fuisse dicerentur. Itaque abdicarunt, Verrio teste. Septimo postea anno cum eodem Flacco iterum consule, iterum hic ipse Torquatus Consul fuit, Dictator quoque auno
DXLV.
tum Comitiorum habendorum, tum ludorum caussa fuit. Triennio antea cum comitiis Consularibus praerogatiua centuria eum Consulem faceret & aliaeidem facturae esse viderentur, oculorum valetudinem excusauit, quae cum excusatio recepta non esset; neque ego vestros, inquit,
V..
mores Consul ferre potero, neque vos imperium meum. Hunc filius, vt
opinor, Auli sequitur T. Manlius A.F.T.N. a Verrio dictus, quem Valerius iuris ciuilis, & Sacrorum Pontificalium peritissimum appellat. Consul hic fuit cum Cn. Octauio anno Vrbis
DXXCIIX.
filium D. Iunio Silano in adoptionem dedit, in quem auditis Macedonum legatis sententiam tulit pecunias eum a sociis accepisse, eaque de caussa & rep. & domo sua indignum esse. Eam notam filius tam acerbe tulit, vt eadem nocte se ipsum laqueo interemerit. Pater funeri noluit interesse, sed consultoribus eodem tempore vacare. Proximo anno A. Torquatus fratri in consulatu successit, cuius collega fuit Q. Cassius Longinus.
VI..
Praetor triennio ante fuerat, de reb. capitalibus quaestiones exercuit. Septimus
VII..
L. Torquatus Consul fuit cum L. Aurelio Cotta anno
DCXXCIIX.
Hividentur praemio legis consules facti, cum accusassent ambitus P. Sullam, & P. Autronium competitores Consules designatos, & obtinuissent. Sed maximum periculum Kalend. Ian. & Nonis Febr. subierunt ab eisdem, quos accusauerant, inita coniutatione cum L. Catilina, & Cn. Pisone. Sed detecta coniuratio est, & Cn. Piso in Hispaniam missus, Catilina Consulatum cum obtinere non potuisset, Cicerone Consule biennio post, iterum coniurationem instituit, Exstat Ciceronis oratio pro P. Sulla, ex qua apparet L. Torquatum L. Torquati consularis viri filium, cuius mater Asculana fuisse dicitur, Sullam accusasse, vt vtriusque coniurationis non expertem. Hic est L. Torquatus filius, quem vt Epicureum fingit idem Cicero, lib. I. de finibus cum eo longum habuisse sermonem. Fuit eodem tempore A. Torquatus
III..
quaesitor in Milonem de ambitu. Nunc ad Manlios Vulsones posteriores venio. Primus L. Manlius A. F. P. N. Vulso Longus Consul fuit anno
CCCCXCVII.
cum Q. CAedicio, & eo mortuo cum M. Atilio Regulo iterum. bello Punico primo in Consulatu naualem de Poeneis triumphum egit. Iterum Consul fuit sexto anno a priore eiusque collega C. Atilius Regulus iterum.
II..
Alter Cn. Vulso Cn. F.L.N. a Verrio dictus, superioris, vt credimus, nepos, Consul fuit cum M. Fuluio Nobiliore anno
DLXIV.
triumphum egit III. Nonas Martias biennio post de Galleis Asiaticeis. Huius res gestas Hannibal Graece scripsit. Tertius A. Vulso superioris frater, vt existimamus, cum a Verrio Flacco Cn. F. L. N. vt ille, appelletur, Consul fuit cum M. Iunio
IV..
Bruto anno
DLXXV.
Praeter hos P. Manlius Vulso Praetor Sardiniam obtinuit anno
DXLIII.
& anno postea XIII. L. Vulso Pr. Siciliam eamdem prouinciam biennio post C. Vulso Praetor sortitus est. Reliquum est, vt de Acidino Fuluiano agamus. Q. Fuluius Flaccus, qui quater Consul, semel Dictator, Censor, Magister Equitum & Triumphalis fuit, filium in adoptionem dedit L. Manlio L. F. Acidino. Itaque filius, qui antea, vt credimus M. Fuluius Flaccus dicebatur, postea L. Manlius L. F. L. N. Acidinus Fuluianus appellatus est ἀχιδνòς Graecis imbecillum significat ac tenuem: inde fortasse Acidini cognomen deducitur; nisi potius ab acido Acidinus est. Hic cum fratre germano Q. Fuluio Q. F. M. N. Flacco quod numquam alias ante Caesarum imperium accidit, Consul fuit anno vrbis DLXXIV. Triumpharunt duo fratres germani Metelli eodem die, duo etiam Censores eodem anno fratres patrueles fuerunt, & vt Paterculus refert, duo quoque Censores fuerunt
Scipiones,
Scipiones, siue Caepiones fratres germani; quod, vt alia multa, quo anno acciderit, ignoramus, Acidinus biennio ante consulatum cum P. Scipione Nasica & C. Flaminio Aquileiam coloniam Latinam Triumvir deduxit. ex Hispania Citeriore Propraetore fuisse reuersum ouantem constat anno vrbis DLXVIII. Praetor is fuerat ante triennium. Alius quoque L. Acidinus Praetor fuit anno
DXLIII.
M. Marcello IV. Consule. Idemque vt arbitror post vndecim annos ex Hispania reuersus a Senatu, vt ouans ingrederetur, impetrauerat; sed a M. Porcio Laeca Tr. Pl. prohibitus est. magnum tamen auri & argenti pondus in Aerarium tulit. Praeter hos omnes P. Manlius Cos. fuisse dicitur cum C. Papirio Carbone anno CCXXXIII. sed is Mallius, aut Manilius fortasse est, quae ambae consulares familiae fuerunt; quamuis a multis tam Graecis, quam Latinis & inter se & cum hac Manlia confundantur. vtin collega P. Rutilij Rufi Cos. anno
DCXLIIX.
quem Cn. Mallium in titulo veteris monumenti appellatum esse scio, & in collega L. Marcij Censorini, qui Consul fuit anno DCIV. quem Manium Manilium P. F. P. N. Verrius appellat. Praetorem quoque L. Manlium fuisse scimus anno primo belli Punici secundi, Vrbis conditae DXXXV. & post vndecim annos C. Manlius Praetor Siciliam obtinuit. Nec dubito, quin apud Liuium lib.
XXVIII.
Q. Manilius Thurinus fuerit, is qui AEdilis Plebis cum M. Pomponio Mathone ludos plebeios instaurauit anno DXLVI. & anno proximo Praetor peregrinus fuit. quamuis Q. Manlius mendose legatur. At P. Manlius anno
DLVIII.
Praetor Hispaniam citeriorem Prouinciam obtinuit, adiutorque M. Porcio Catoni Consuli datus est. Idem iterum Praetor eandem prouinciam obtinuit post annos tredecim. Quaerendum quoque est, quis nam L. Manlius fuerit, qui cum L. Minucio Myrtilo iussu M. claudij Praetoris Vrbani, quod legatos Carthaginiensium pulsassent traditi legatis sunt, vt Carthaginem ducerentur.
MARCIA
gens duplex patriciorum, & plebeiorum, vtraque nobilissima: illa vetustate, atque origine a duobus Romanorum Regibus orta, atque decorata, & Coriolano clarissimo viro, atque fortissimo illustris: haec in varias stirpes diuisa multis insignibus viris eluxit. Nam & Rutili, & ex his orti Censorini, & Philippi, & Figuli, ac Reges, & si qui alij aliis cognominibus distinguuntur, omnes plebeij fuerunt. At patricij, quos maiorum gentium dicere possumus, si eorum opinionem sequamur, qui credunt a L. Iunio Bruto primo consule adscitos ex equestri ordine, primos patricios minorum gentium fuisse appellatos, ex Sabinis Romam cum Numa Pompilio Rege migrarunt. Numa Marcius princeps gentis appellatus est, quod Marci filius esset, vt Numa Rex, quod Pomponis esset, Pompilium gentis nomen inuenit. Hunc Numam Marcium Praefectum Vrbis fuisse, & Pontificem Maximum sub Numa & Tullo Hostilio inuenio. ex vxore Pompilia Numae Regis filia Ancum Marcium Regem quartum Romanorum suscepit. Numae Regis vxor Tatia Titi Tatij Regis Sabinorum filia fuit, qui Romae cum Romulo
EEe
regnauit. Ex ea Pompilia nata fuerit, necne, ignoramus. Sunt qui affirment eumdem Regem quattuor praeterea filios procreasse, Pomponem, Pinum, Calpum, & Marcum siue Mamercum, vtroque enim nomine idem significatur, vt cum Mamers Mars dicitur. Ab his ortos fuisse Pomponios, Pinarios, Calpurnios, & Marcios, quos falso Mamercios Plutarchum appellasse quidam arbitrantur. Ita duplex origo Marciorum, aut a Numae Regis filio, aut ab Anco Rege, & a Numae filia, orationibus & laudationibus funerum iactabatur. Quibus affirmat Cicero historiam rerum Romanarum effectam esse mendacem.
Multa enim, inquit, scripta sunt in eis quae facta non sunt, falsi triumphi, plures consulatus, genera etiam falsa, & a plebe, vel ad plebem transitiones, cum homines humiliores in alienum eiusdem nominis infunderentur genus. Anci praenomen Marcij Regis Sabinum esse Varro significat, quidam Graecum esse putant a vitio brachij nimis adunci. Regnauit annos XXIV. triumphum bis egit de Veientibus, & Sabineis, Ostiam Coloniam deduxit. Duos filios, qui postea L. Tarquinium Priscum Regem occiderunt. reliquit, quos Ser. Tullius Rex in exilium misit. Tarquinius annos XXXIIX. regnauit. occisus est anno Vrbis conditae CLXXV. Ab hoc anno ad CCLX. nulla Marciorum mentio, quod sciam, fuit. Tum Cn. Marcius, quem Caium Plutarchus appellat, a Postumo Cominio Consule laudatus, quia fortem se, dum Corioli Volscorum oppidum caperetur, ostenderat; qui cum ei multa dona opεare concederet, equum, & hospitem tantum Marcius Coriolanus, sic enim appellatus postea est, optauit. Anno proximo cum repulsam in consulatus petitione tulisset, & de Tribunorum Pl. potestate abroganda in Senatu consilium dedisset, ne damnaretur praesens, solum vertit. in patriam magnum Volscorum exercitum quadriennio post duxit sed Vetusiae matris & Volumniae vxoris, & aliarum matronarum precibus ab incepto destitit, Matronis multa concessa a Senatu enumerantur, aram Fortunae muliebri eodem loco faciendam curarunt, quo id impetrauerant. Coliolani mortem varie veteres scripserunt. Alij a Volscis proditionis crimine inuisum occisum esse, alij seipsum interemisse, vt Themistoclem; tertij senem admodum in exilio esse mortuum.
II..
Plebeiorum vetustissimus C. Marcius, qui Tribunus plebis fuit, anno post Vrbem conditam CCCLXIV. Rutilorum & Censorinorum tres consulares ante Augusti tempora fuerunt, quorum primus quater Consul bis triumphum egit, idemque primus e plebe Dictator, primusque plebeius Censor fuit. Alter cum bis Censor fuisset, quod nemo vnquam obtinuit: Censorini cognominis caussa fuit. Tertius & Consulatum & Censuram consecutus est. Primus igitur C. Marcius L. F. C. N. Rutilus in primo consulatu, quem cum Cn. Manlio Imperiosso II. gessit an. CCCXCVI. de Priuernatibus triumphauit Kalend. Iuniis & anno proximo de Tusceis pridie Nonas Mai. Dictator. quarto postea anno iterum Consul fuit cum P. Valerio Potito Poblicola. Anno vertente Censor cum Cn. Manlio Imperiosso, lustrum fecerunt
XXII.
Tertium Consul fuit anno
CDIX.
cum T. Manlio Torquato II. & cum Q.
II..
Seruilio Ahala quartum Consul vno anno interiecto honoribus vacuo. Ex
hoc clarissimo principe familiae natus est C. Rutilus, qui cum Q. Fabio Maximo Rulliano iterum anno
CDXLIII.
Consul fuit. Censuram priorem gessit post annos
XVI.
cum P. Cornelio Aruina. lustrum fecerunt trigesimum. Iterum Censor post annos nouem & viginti, hoc est anno CCCCXXCIIX. cum Cn. Cornelio Blasione fuit, lustrumque fecerunt XXXV. Tunc Censorini nomen accepit, quod posteris quoque accessit. Populum increpuisse dicitur, quod bis eidem tantam potestatem detulerit: & ne aliquis bis Censor fieret, legis
III..
promulgandae Autorem fuisse. Tertius L. Marcius C. F. C. N. Censorinus Manij Manilij in Consulatu collega anno primo tertij belli Punici, hoc est anno Vrbis
DCIV.
biennio post Censor fuit cum L. Cornelio Lentulo Lupo. lustrum fecerunt
LVI.
Hunc nepotem, aut pronepotem superioris fuisse credimus.
III..
Philippi quattuor Consulatus quinque, Censuras duas, Magisterium
I..
Equitum, & triumphum obtinuerunt. Primus Q. Marcius Q. F. Q. N. in consulatu, quem cum L. Aimilio Barbula gessit, triumphauit de Etrusceis Kalend. Aprilis anno
CDLXXII.
Magister Equitum fuit anno
XIIX.
Cn.
II..
Fuluio Maximo Centumalo Dictatore claui figendi caussa. Sequitur Q. Philippus L. F. Q. N. Verrio teste, quem proximi nepotem fuisse suspicamur. Consul fuit cum Sp. Postumio Albino anno
DLXVII.
ob Bacchanalia ex Senatusconsulto Consules quaestiones exercuerunt in plerasque feminas non viles; quae sacrorum praetextu turpiter vixerant. Ante biennium Praetor Siciliam obtinuit. Iterum Consul fuit cum Cn. Seruilio Caepione an. DXXCIV. quinquennio post Censor cum L. Aimilio Paullo. Lustrum fecerunt
LIII.
III..
Huius filius Q. a Liuio commemoratur. Tertius L. Philippus Q. F. Q. N. cuius mater Clodia soror fuit Appij Pulchri C. F. consularis viri, clarissimus vir fuit, & post L. Crassum, & M. Antonium eloquentissimus: in Tribunatu plebis legem Agrariam promulgauit. Sed eam non pertulit, in Tribuni Militaris, & consulatus petitione repulsam tulit: Consul tamen factus est cum Sex. Iulio Caesare anno proximo ante Marsicum, siue sociale bellum: hoc est Vrbis anno DCLXII. in eodem Consulatu M. Drusi Tr. Pl. conatus fregit, eiusque leges Liuias neminem tenere decernendi senatui autor vt
IV..
Consul & Augur fuit, vtpote contra auspicia latas. Censor cum M. Perperna quinquennio post lustrum condidit LXVII. Quartus L. Philippus L. F. hoc est superioris L. Philippi filius Consul fuit cum Cn. Lentulo Marcellino an. DCXCVII. Hic vitricus fuit C. Octauij, qui postea adoptione maioris auunculi C. Caesar Octauianus appellatus est, & postea Augusti cognomine imperium tenuit. Namque Attia Augusti mater post C. Octauij Praetorij viri mortem L. Philippo nupsit; ex qua L. Philippum procreauit, vt Dion scribit. Ouidius vero in calce lib. VI. Fastorum, materteram Caesaris Augusti Philippo nupsisse ait, & ex eo natam Marciam, quae tum ab Anco Rege tum ab eo Philippo, qui templum Herculis Musarum Aedisicauit, genus duceret. Hunc autem Augusti tempore fuisse, qui id templum construxerit, Suetonius autor est. Ex alia vxore Philippi Marcia nata. est, M. Catonis & Q. Hortensij vxor, quae viuo Catone ab Hortensio expetita esse dicitur, & mortuo Hortensio
EEe ij
ad Catonem rediisse. L. Philippum patrem inuenio Gellij vitricum fuisse, & Gelliae Postumij matris. Est autem is Gellius quem Catullus turpissimis verbis proscidit, in quem Cicero in Sextiana inuehitur frater, vt arbitror L. Gellij Publicolae viri Censorij. Figulos duos tantum consulares reperio ambos eodem
IV..
praenomine. Prior C. Marcius C. F. Q. N. Consul cum P. Cornelio Scipione Nasica, qui Corculum dictus est, anno
DXCI.
Sed Figulus e Gallia, Nasica e Corsica redierunt, & abdicarunt se consulatu, quod vitio facti esse dicerentur. In eorum locum facti sunt P. Lentulus, & Cn. Domitius Ahenobarbus. Iterum tamen Consul sexto postea anno fuit cum L. Lentulo Lupo. cum Delmatis varie pugnauit, victoria tandem potitus est. C. Figulum Praetorem fuisse inuenio anno
DXXCIV.
eum hunc ipsum fuisse arbitror, & classi praefectum fuisse. Huius filius C. Figulus Iurisconsultus cum in petitione consulatus repulsam tulisset, postridie fertur consulentibus dixisse, Vos consulere scitis, Consulem facere nescitis. Alter consularis C. Figulus C. F. a Dione appellatur. Figuli Iurisconsulti, vt arbitror, filius, aut nepos. Consul fuit cum L. Iulio Caesare anno DCXXCIX. Ante hos T. Marcius Figulus an. DXXCIV. nuntiauit Senatui palmam enatam in impluuio suo.
V..
Reges duos etiam consulares inuenio, & alterum triumphalem. Prior Q. Marcius Q. F. Q. N. Consul fuit cum M. Catone Liciniano anno
DCXXXV.
Proconsule anno proximo triumphum egit de Liguribus Stoeneis III. Nonas Decembres. Hic in consulatu vnicum filium amisit magnae spei adulescentem; eodem die Senatum habuit. Alter Q. Rex superioris vt creditur fratris filius Consul fuit anno
DCXXCV.
maioreque parte anni solus consulatum gessit, propterea quod cum L. Metellus collega initio anni mortuus fuisset, & eum qui ei suffectus fuerat, antequam iniret, mortuum fuisse audirent, religioni habitum est Regi collegam creare. Ex hac familia Marcia fuit auia paterna
I..
C. Caesaris Dictatoris. Nam cum is funebri oratione Iuliam amitam, quae C. Marij septies Consulis vxor fuit, laudaret; eius paternum genus cum diis immortalibus coniunctum esse dicebat, cum a venere Iulij essent: & maternum ab Regibus ortum; cum ab Anco Marcio Marcij Reges essent, quo nomine fuisset mater amitae. Captasse quoque P. Clodium A. P. F. Pulchrum constat Q. Marcij Regis consularis haereditatem, qui tertiam Clodiam eius sororem duxerat, ex Ciceronis ioco discere quis potest. Sed ad Consules reuertamur.
VI..
Ante hos omnes, quos diximus Philippos, Figulos, Reges, Q. Marcius Tremulus fuit, qui bis Consul, & triumphalis Marciae genti maximum ornamentum addidit. Priori Consulatu, quem cum P. Cornelio Aruina gessit, triumphum egit de Anagnineis, Herniceisque prid. Kalend. Quinctiles anno
CDXLVII.
statua ei equestris togata ante Aedem Castorum statuta est, quod Samnites bis deuicerat, & Anagnia capta populum stipendio liberauerat. Praetorem
V..
inuenio vrbanum fuisse M. Marcium Rallam anno
DXLIX.
& biennio post Legatum Carthaginem missum cum L. Veturio & L. Scipione. sine cognomine insignis vir L. Marcius fuit septimi filius eques Romanus, qui morte Publij, & Cn. Scipionis, quorum alter Africani, alter Nasicae pater fuit, perditas res in Hispania collecto exercitu restaurauit, & maximos hostium exercitus vicit.
Senatum tamen offendit: quod se Propraetore appellauerit in litteris, quibus de rebus gestis eum certiorem fecit. a militibus enim nouo exemplo fuerat dux electus, & Propraetore salutatus. Eidem ferunt concionanti caput ardere visum; clypeumque in Capitolino templo positum esse, quod Marcium
VII..
diceretur cum imagine Asdrubalis ab eo victi. M. Marcius Tribunus Militum secundae legionis occisus a Gallis anno
DLX.
M. Marcius Rex sacrorum moritur anno DXLIII. quem arbitror patricium fuisse. Nam Cicero in oratione ad Pontifices Regem Sacrorum, Flamines, Salios, & ex parte dimidia sacerdotes, & interregem, & eum, a quo is proditur, patricios esse oportere affirmat. L. Marcius cum Q. Fuluio AEdilis Curulis fuit anno
DXXCIIX.
cum Hecyra Terentij tertio relata est, potuit is esse L. Marcius Censorinus, quem Consulem fuisse diximus post annos
XVI.
De aqua Marcia varietas inter scriptores est, a quo nomen sumpserit. Plinius Marcia inquit, quondam Auseia, fons ipse Piconia, Primus eam in Vrbem ducere auspicatus est Ancus Marcius vnus e Regibus: Postea Q. Marcius Rex in Praetura, rursusque restituit M. Agrippa. Marcij, inquit Plutarchus, fuere Publius & Quinctus, qui maximum, pulcherrimumque Romae aquae ductum fecere. Iulius Frontinus anno ab Vrbe condita DCVIII. Ser. Sulpicio Galba, L. Aurelio Cotta Coss. datum est a Senatu negotium Marco Titio, qui tum Praetor inter ciues & peregrinos ius dicebat, aquaeductuum reficiendorum & vt alias aquas duceret. Is hanc aquam a tertio milliario duxit, cui ab autore Marciae nomen est. Fenestella quoque refert Marco decreta in haec opera H S.
DCCCIV.
& Praeturam in alterum annum prorogatam. Sed in verbis Frontini mendum esse potest, vt pro Marcio, vel pro Marcio Tito M. Titius scribatur; nam cur a praenomine Marco Marcia, non a Titio nomine gentis Titia dicta est? quamuis Appia & via & aqua a praenomine Appij Claudij dicitur; sed nonnulli Claudiam aquam dixere, & Appij praenomen genti Claudiae ita haesit, vt raro apud alias inueniatur. Augent opinionum varietatem denarij Philippi Monetalis, qui adhuc exstant, in quibus Anci Regis imago cernitur eius praenomine adscripto, & aquae ductus his litteris inscriptus AQVA MARC. & in eo statua equestris cum his litteris PHILIPPVS. Non dubito, quin is Triumvir Monetalis, qui denarium signauit, voluerit gentis suae monumenta celebrare, & se originem ducere ab Anco Rege significare, & ab eo qui aquam duxerit, & cui statua equestris donata sit, quem fortasse antea Tremulũ cognomento appellauimus. Laudatur praeterea a Plinio Manius Marcius AEdilis plebis, qui primus frumentum populo in modios assibus donauit. Nec est omittendus Marcius vates a veteribus Romanis celebratus, quisquis ille fuit. Sub Augusto Caesare duos consulares fuisse video ex Censorinorum familia; quorum alter triumphalis etiam fuit. Prior L. Marcius L. F. C. N. Cos. ex Macedonia triumphum egit Kalend. Ian. anno DCCXIV. eius collega fuit C. Caluisius C.F. Sabinus Alter superioris filius C. Censorinus L. F. L. N. Consul fuit anno
DCCXLV.
Tiberij Caesaris temporibus vnus Q. Marcius Barea cum T. Rustio Nummio Gallo Cos. suffectus fuit anno DCCXXCIIX. Neque post haec rempora alium consularem Marcium inuenio. Marciae Augustorum vxores aut concubinae
EEe ijj
hae a nobis collectae sunt. Marcia Furuilla Titi Vespasiani filij vxor splendidi generis, vt ait Suetonius, ex qua filia nata est Iulia, quam Domitianus patruus adamauit. Marcia item commodi Imp. concubina, quam Amazonis habitu diligebat, & Amazonium se, mensemque Decembrem vel Ianuarium appellabat. Hanc dum occidere meditatur, eius consilio occisus est. Marcia quoque L. Septimij Seueri vxor prior appellata est, cui Imperator factus statuas posuit. Marciae Otacillae Seuerae Augustae vxoris Philippi Imperatoris multa monumenta exstant, & pecunia eius nomine & imagine signata. Fuit praeterea Marcia Fabij Maximi vxor Liuiae Augustae valde familiaris: & Marcia Vestalis cum Licinia prius absoluta, postea damnata, L. Cassio Quaesitore. cum Sex. Peduceus Tribunus Pl. L. Metellum Pont. Max. & totum collegium Pontificum criminatus est male iudicasse AEmiliam tantum condemnando, ceteras absoluendo, vt Asconius testatur in Miloniana.
MINVCIAE
gentis familia duplex patriciorum & plebeiorum vtraque consularis. Namque Augurini patricij consulatus quinque, Decemviratum legibus scribendis & Pontificatum Maximum obtinuerunt. Rufi plebei Consulatus tres, triumphos duos, & Magisterium Equitum cuius imperium cum Dictatore nouo exemplo est Aequatum. Praeter hos Thermorum familia, quam plebeam fuisse existimo, consularis & triumphalis fuit. Primus
I..
M. Minucius Augurinus Consul fuit cum A. Sempronio Atratino anno Vrbis
CCLVI.
post Reges exactos anno
XIII.
Iterum cum eodem collega
II..
Consul fuit, vel vt tunc dicebatur, Praetor anno post superiorem sexto. Anno proximo hoc est anno CCLXI. consul fuerat P. Augurinus cum T. Geganio
III..
Macerino. Tertius L. Minucius eodem cognomine ceteris & virtute, & praemiis praecellens Consul fuit an.
CCXCV.
cum C. Nautio Rutilo iterum coactus est abdicare a L. Quinctio Cincinnato Dictatore. Decemvir legibus scribendis fuit anno
CCCIII.
& proximo, quo abdicare cum reliquis est coactus propter Appij Claudij collegAe libidinem, atque potentiam. Idem tamen siue alius eiusdem nominis praefectus annonae fuit anno
CCCXIII.
& proximo, quibus Sp. Maelij facinus tyrannidem captantis, quem C. Seruilius Ahala interemit, detexit, & farris pretium trinis nundinis ad assem redegit. ob quas res vndecimus Tribunus plebei creatus est, & ei statua atque columna stipe a populo collata extra portam Trigeminam statuta est, non ex Senatusconsulto, sed tum primum ex populi decreto, vt Plinius autor est. Liuius tantum boue aurato extra portam Trigeminam donatum asserit, falsumque esse imaginis titulum, quo diceretur vndecimum Tr. pl. cooptatum; cum patricius fuerit, & patres non sinerent augeri numerum. Exstant hodie
IV..
Augurinorum denarij cum columnae, & Auguris imagine. Quartus Q.
V..
Augurinus Cos. fuit anno
CCXCVI.
cum C. Horatio Puluillo. Quinctum
VI..
inuenio Sp. Augurinum Pontificem Maximum fuisse anno
CCCXXXV.
Postremo Ti. Minucium reperio Consulem L. Postumj Megelli in consulatu
collegam an. CDXLIIX. mortuum esse, eique suffectum M. Fuluium Curuum plebeium. Quod facit, vt dubitent quidam, num ipse Minucius plebeius fuerit. Sed mihi non mirum esse videtur, vt initio anni duo patricij Consules fuerint, & postea altero mortuo plebeius fuerit suffectus. Venio nunc ad Minucios plebeios, quorum vetustissimus est M. Minucius Tribunus plebis
I..
anno
CCCLII.
Ruforum vero primus Marcus ille Minucius, qui Cos. anno
DXXXII.
cum P. Scipione Asina, & quarto postea anno Magister Equitum fuit Q. Fabio Maximo Verrucosso
II.
Dictatori, qui cum victorem Hannibalem cunctando coërcuisset, eam cunctationem milites ignauiam & socordiam appellantes a populo Romano obtinuerunt, vt Minucio cum Dictatore Aequaretur imperium. Sed cum id in perniciem cessisset, nisi Minuciani a Fabianis fuissent summo periculo liberati, iterum se omnes Dictatori subiecerunt,
II..
eumque Patrem appellarunt. Alter est Q. Minucius C. F. C. N. Rufus a Verrio dictus. is Consul anno
DLVI.
cum C. Cornelio Cethego, triumphum egit de Liguribus & Boiis in monte Albano. Praetor Brutios prouinciam ante triennium obtinuit: & M. Rufus Praetor peregrinis ius dixit, anno consulatus Q. Rusi. Tertius Q. Rufus, quem aliqui M. appellant, Consul fuit cum Sp. Postumio Albino anno secundo belli Iugurthini, hoc est vrbis
DCXLIII.
triumphum egit anno proximo de Scordisceis & Triballeis ex Thracia. Thermum consularem vnum inueni Q. Minucium Q. F. L. N. qui Propraetore anno
DLIIX.
ex Hispania Citeriore triumphum egit, Consul fuit biennio post cum L. Cornelio Merula. Hic AEdilis Curulis cum T. Sempronio Longo anno
DLV.
fuerat. & ab his ludi Romani qua ter instaurati fuerunt. Praeturam biennio post gessit in Hispania Citeriore, ex qua, vt diximus, triumphum egit. Occisus est anno
DLXV.
a Thracibus. Praetor M. Thermus fuit, sub quo C. Iulius C. F. Caesar postea Dictator prima stipendia in Asia fecit. & ab eo in expugnatione Mytilenarum ciuica donatus est anno plus minus
DCLXXIII.
Praeter hos inuenio T. Minucium Melliculum Praetorem inter ciues & peregrinos mortuum esse anno
DLXXIII.
C. Minucium Numatium occisum Cannensi proelio, quem Magistrum equitum fuisse anno proximo, hoc est anno vrbis
DXXXVI.
aliquot dies Liuius asserit. Minucia Vestalis viua defossa extra portam Collinam campo scelerato nomen dedit anno
CDXVI.
Lucius Minucius Legatus a Q. Fuluio Flacco missus ex Hispania Citeriore anno
DLXXIII.
MVCIA
gens plebeia quidem, & quae sero ad consulatum peruenerit; tamen clarissimos viros habuit, & tum Iuris Ciuilis scientia, tum grauitate morum insignes: Consulatus quinque, Pontificatus Maximos duos, & triumphum obtinuit. Omnes eodem cognomine Scaeuolae siue Scaeuulae vsi sunt, eo excepto, qui primus id cognomen inuenit, quem Cordum a multis, ab Athenodoro Opsigonum appellatum fuisse accepimus. Cordi agni, & cordum frumentum, aut fenum dictum est, quod sero nasceretur, aut
maturesceret: idem Opsigonus significat. Scaeuola is dictus est, quod dexteram in ignem miserit, cum Porsenam Regem Vrbem obsidentem interimere putans, purpuratum eius siue scribam occidit: & postea sinistra vsus necessario est. Scaeua graeca origine sinistram significat, & Scaeuula deminutionis caussa dicitur, vt sportula, & animula. Quod vero o littera pro u posteri in eo nomine vsi sint, mirandum non est, tum propter earum litterarum in multis aliis facilem permutationem, tum propter vsum eius vocalis post digamma, quae raro ab eruditioribus veteribus retinebatur, sed in o mutabatur. Vnde in nummis paullo post caedem C. Caesaris signatis
DIVOS IVLIVS.
sic in veteribus Plauti & Terentij & aliorum libris
VOLGVS, VOLT, VOLTIS, VOLTVS,
& cetera eadem ratione. Sed antiquius esse arbitror Scaeuulae vsum, vt Popliculae, & epistulae, quorum alterum in Publicolam mutatum est, alterum licet vt origine graecum, o littera scribendum esset, non nisi post Instiniani tempora eam litteram accepit. Praenomen Cordi varie scriptum video. Sunt, qui Caium Mucium, quo praenomine consulares vsi non sunt, alij Quinctum vel Publium, quibus frequentius gentiles vsos video, prodiderunt. Ab hoc Mucia prata dicta sunt ea, quae virtutis ergo ei donata cum statua esse dicuntur. Fuit is annus post Reges exactos alter, post Vrbem vero conditam
CCXLV.
Hunc patricium fuisse non nemo scripsit, sed cum neque is, nec posteri magistratus obtinuerint ante, quam cum plebeiis
I..
communicarentur, id mihi non fit verisimile. Primus Consul P. Mucius Q. F. P. N. Scaeuula triumphum egit de Liguribus anno
DLXXIIX.
eius collega fuit M. Aimilius Lepidus in secundo consulatu. Huius pater vt arbitror Praetor an.
DXXXIIX.
Sardiniam obtinuit. Publij frater germanus
II..
Q. Scaeuola Consul proximo anno post fratris Consulatum fuit cum Sp. Postumio Albino Paullulo. Tres soles eo anno visi. Praetores ambo fratres eodem anno fuerunt an.
DLXXIV.
Publius Pr. Vrbanus fuit, & quaestionem
III..
de veneficiis exercuit. Quinctus Siciliam obtinuit. Tertius P. Scaeuola P. F. maximus vir & iuris peritissimus Tribunus plebis an.
DCXII.
aduersus L. Tubulum, qui Praetor quaestionem de sicariis anno proximo exercuerat, & pecunias accepisse dicebatur, rogationem pertulit, qua Cn. Caepioni Cos. ea quaestio deferebatur. Sed Tubulus in exilium profectus est. Praetor fuit quinquennio post, & consul an.
DCXX.
cum L. Calpurnio Pisone Frugi. In consulatu Ti. Gracchi Tr. pl. conatus non solum non repressit, verum etiam adiuuisse cum fratre germano P. Licinio Crasso Mucinno Iurisconsulto, & anno proximo Pontifice Maximo creato dictus est. Quamobrem nobilitas exarsit, & duce P. Scipione Nasica Tiberius occisus est. Pontifex Maximus
IV..
fratre in Asia mortuo, cooptatus est anno tertio post consulatum. Quartus est Q. Mucius Q. F. quem Augurem Cicero appellat, consulatum gessit cum L. Metello Delmatico anno
DCXXXVI.
Hic ex Laelia Maiore C. Laelij sapientis filia duas Mucias procreauit, quarum alteram L. Crassus duxit, alteram C. Marius septies Consul. Crassus duarum Liciniarum pater fuit, quae P. Scipioni Nasicae, & C. Mario filio nupserunt. C. Laelius minorem filiam C. Fannio M. F. collocauit: qui cum maior natu esset, quam Q. Scaeuola,
moleste
moleste admodum tulit sibi illum in auguratus collegio praelatum. Horum omnium nomina leguntur in dialogis Ciceronis, qui inscribuntur Cato maior siue de senectute, & Laelius siue de amicitia, & de Oratore ad Q. fratrem. Hunc etiam Q. Mucium Iurisconsultum fuisse accepimus, quamuis a Pomponio
V..
omissus sit, cuius historia minus vera, & plena est. Sequitur Q. Mucius P. F. quem Pontificem, aut Pontificem Maximum, vt ab Augure distinguant, appellant. Hic paternam disciplinam exornauit, maioresque progressus in ea fecit. cuius hodie extant aliquot capita in Digestis ex libro definitionum. Consul fuit an. DCLIIX. cum L. Licinio Crasso Auguris genero, cum quo alios magistratus gessit excepto tribunatu plebis, in quo Scaeuola Crasso successit. Et Scaeuola Tribuno in rostris sedente legem Seruiliam Q. Caepionis Consulis Crassus suasit an. DCXLVII. quo anno Cicero natus est. Ambo Consules legem Liciniam & Muciam pertulerunt, de ciuibus regendis, vt in suae quisque ciuitatis ius redigeretur, neque ius ciuitatis Romanae vsurparet; quam Cicero in Corneliana perniciosam Reipublicae fuisse dixit. Ex ea enim alienati sunt animi Italicorum, & belli socialis occasio quinquennio post exorta fuit. Prouinciam Asiam nouem menses Praetor, vt arbitror, rexit ea iustitiae, aequitatis, & integritatis, ac diligentiae fama; vt exemplum prouinciarum rectoribus reliquerit, eiusque edicta Asiatica in alias prouincias transferrentur, & festos dies singulis annis deinceps ageret Asia, quae Mucia dicerentur, vt tanti viri memoriam quotannis renouarent. Pontifex Maximus fuit an. DCLXIV. triennio post in funere C. Marij septies Consulis, C. Fimbriae perditissimi ciuis iussu vulnus accepit, ab eodem paullo post accusatus est. quadriennio post ante Vestae templum occisus L. Licinij Damasippi Praetoris, qui Marianarum partium erat, auctoritate. Hic non solum Iurisconsultus, sed etiam orator habitus est non contemnendus. Huius soror Mucia Manio Acilio Glabrioni nupsit, ex quo Manium Glabrionem peperit, qui Consul fuit anno DCXXCVI. apud quem Praetorem C. Verres accusatus est. Apud Pomponium mentio exstat Q. Mucij Volusi, qui Auli Cascellij praeceptor fuit, a quo P. Mucius Quinctinepos heres institutus est. Eum Volusum Plinius libro octauo Volcatium appellasse videtur, defensumque esse a cane narrat, ne a grassatore occideretur. Sed in vtroque libro mendosus locus est. Apud Asconium legi Q. Mucium Orestinum Tribunum plebis fuisse an. DCXXCIX. quem Cicero furti a L. Fuffio Caleno accusatum priuato iudicio defenderat, sed Catilinae in petitione consulatus fauebat, & in Senatu intercesserat, ne lex ambitus aucta poena ferretur. De tertia Mucia Cn. Pompej ter Consulis tertia vxore, ex qua tres liberos procreauit, quam non sine adulterij suspicione dimissam M. AEmilius Scaurus duxit, Scauri principis Senatus filius, ex qua etiam filium suscepit, alio loco diximus fuisse quidem Scaeuolae alicuius filiam, sororemque vterinam Q. Metelli nepotis, & fortasse Q. Metelli Celeris, qui ambo consulares fuerunt. Ob hanc eamdem Muciam Pompeio obiectum est a C. Curione patre, & filio, cur eius, quem AEgisthum solitus erat appellare, filiam vxorem acceperit, hoc de C. Caesare dιxisse aliquando Pompeium in memoriam redigebant, regnandique cupiditatem vtrique exprobrantes, quae ambos simul cum Republica transuersos egit.
FFf
NAVTIAE
gentis origo a Naute comite AEneae Troiano fuit, cui Palladium a Diomede traditum fuisse, & posteris Mineruae sacra semper commissa, Varro in libris de familiis Troianis prodidit. Itaque ex his patricia familia Rutilorum, maiorum, vt arbitror, gentium septem habuit, qui Consulatus quinque & Tribunatus Militares cum Consulari potestate
I..
quattuor consecuti sunt. Primus Sp. Nautius Consul fuit cum Sex. Fusio Fuso Medullino anno
CCLXV.
Hunc Dionysius, vt nobilissimum adolescentem & Mineruae sacerdotem, Palladiique custodem, & mox
II..
futurum Consulem sexto antea anno laudat. Patrem eius Spurium appellant, qui existimant eius filium fuisse C. Rutilium bis Consulem, quem Verrius Flaccus Sp. F. Sp. N. appellat. Eius in priore consulatu, quem gessit anno
CCLXXIIX.
collega fuit P. Valesius P. F. Poplicola, in posteriore L. Minucius Augurinus anno CCXCV. Anno vicesimo ab hoc consulatu Sp. Nautius Legatus Populi Romani a Fidenatibus iussu Lartis Volumnij Veientum Regis cum aliis tribus C. Fulcinio, & L. Roscio, & Tullo Cluuio, siue Coelio, aut C. Iulio Iulo occisus est. Pro Sp. Nautio, quem Liuius & Plinius produnt. Cicero in Philippicis, nisi mendosus liber sit,
III..
Sp. Antium refert. Horum in rostris statuae ex S. C. positae sunt. Primus
IV..
post hos Tribunus Militum fuit Sp. Rutilus anno CCCXXIX. Alter Spurius ter eodem magistratu functus est annis
XXXIV. XXXVII. & XLIX.
supra
V..
trecentesimum. Hunc etiam Verrius Sp. F. Sp. N. appellat. Quinctus
VI..
C. Rutilus Consul fuit cum M. Papirio Mugillano anno CCCXLII. Sextus Sp. Nautius Sp. F. Sp. N. Rutilus, vt Verrius notat, Cos. fuit cum M. Popillio Laenate anno CCCCXXXVII. Postremus C. Nautius in consulatu, quem gessit an. CDLXVI. collegam habuit M. Claudium Marcellum.
OCTAVIOS
Velitris ortos Romam a Tarquinio Prisco translatos in Senatumque adscitos, a Ser. Tullio patricios factos esse Suetonius autor est. Velitris vicum Octauium celebrem fuisse, & aram Octauio consecratam, qui belli cum finitimis dux Marti sacrificans nuncio accepto hostes adesse, sacrum imperfectum reliquit, hostesque vicit. ex quo decreto publico singulis annis exta Marti semicruda reddi, reliquias ad Octauios referri solitas fuisse dicebant. Romae ad plebem translati consulatus quinque, triumphum vnum obtinuerunt. Iterum a C. Caesare Dictatore patricij facti sunt. vt sororis suae nepoti, quem postea testamento adoptauit gratificaretur. Is fuit C. Octauius C. F. C. N.
C. PRON. C. ABN.
qui postea C. Iulius C. F. Caesar Octauianus Augustus appellatus est. Primus populi suffragio magistratum adeptus est C. Octauius Rufus, cui Quaestorio: Cnaeus, & Caius filij nati sunt. Cnaeus & qui ab eo orti sunt, summos honores obtinuerunt. Caius eiusque liberi in equestri ordine permanserunt vsque
ad C. Octauium Augusti patrem, qui primus Senator fuit, & post Praeturam
I..
Proconsule Macedoniam prouinciam optime rexit. Primus Cn. Octauius Cn. F. Cn. N. vt Verrius ait, cum Propraetore Kal. Decemb. anno
DXXCVI.
triumphum naualem egisset ex Macedonia, & Rege Perse, biennio post cum T. Manlio Torquato Consul fuit. Hic postea missus ad Regem Antiochum, cum Rex responsum dare differret, Regem, circulo facto circumscripsit virga, quam gerebat, & statim dare responsum coëgit, quod ipsum ab aliis Cn. Popillio tribuitur: sed huic quidem certe in legatione mortuo statua in rostris ex Senatusconsulto posita est. Eidem in palatio domum praeclare Aedificatam ad consulatum suffragium attulisse Cicero scribit. Hunc existimo C. Rufi pronepotem fuisse. Hunc Festus ait porticum Octouiam fecisse theatro Pompei proximam, quam combustam reficiendam curasse Caesarem Augustum. eumque fuisse refert, AEdilem Curulem, Praetorem, Consulem, Decemvirum
II..
sacris faciundis, & Triumphalem. Alter Cn. Octauius superioris, vt creditur,
III..
filius Consul fuit cum T. Annio Lusco anno DCXXV. Tertius eodem praenonomine infelicem consulatum gessit cum L. Cornelio Cinna anno
DCXVI.
nam licet seditione cum collega orta, eum ex Vrbe abrogato ei magistratu eiecerit & in eius locum suffectus fuerit L. Cornelius Merula Flamen Dialis: Cinna tamen cum C. Mario exule, magnoque exercitu aduocato Vrbem ingressus est: & Octauium collegam, M. Antonium, L. & C. Caesares occidi iussit. Merula quoque Dialis Cos. & Q. Catulus & P. Crassus Marci diuitis
IV..
pater, sibi manus intulerunt, vt crudeliorem mortem effugerent. Quartus Cn. Octauius M. F. Cn. N. proditur a Verrio, qui cum C. Scribonio Curione Consul fuit anno DCLXXVII. Hunc magnos cruciatus fortiter pertulisse, cum omnes eius artus ardere viderentur, Cicero lib. secundo de finibus refert.
V..
Postremus L. Octauius Cn. F. Cn. N. anno proximo Consul fuit cum C. Aurelio Cotta. Apud Liuium primus Praetor Cn. Octauius, qui anno proximo AEdilis plebis fuerat, Sardiniam prouinciam obtinuit anno DXLVIII. nauesque onerarias LXXX. Poenorum coepit. Sed biennio post cum CC. onerariis, &
XXX.
longis nauibus ex Sicilia in Africam traiiciens aduersa tempestate classem amisit. Hunc existimo patrem fuisse eius, qui primus ex hac familia Consul factus est. Redeo nunc ad Augusti maiores. Proauus Augusti secundo bello Punico stipendia in Sicilia Tribunus militum fecit AEmilio Papo Imperatore. Auus Velitris locuples consenuit, quidam argentarium fuisse dixerunt. Pater, vt ex titulo eius statuae didicimus, Tribunus militum fuit bis, Quaestor AEdilis plebis cum C. Toranio, quem tutorem filio suo reliquit, a quo Triumviro proscriptus est. Iudex etiam quaestionum fuit, & Praetor, & Proconsule Imperator appellatus est ex prouincia Macedonia, Bessis & Thracibus magno proelio fusis. fudit quoque in itinere fugitiuos, qui agrum Turinum occuparant. quamobrem fortasse filio cognomen Turini, dum puer esset, haesit. quamuis M. Antonius proauum eius Restionem ex agro Turino libertinum exprobaret, eaque de causa identidem eum Turinum appellaret. Restionis cognomen Antiorum familiae fuit. Apud Dionem & Xiphilinum Caepias non sine mendo scriptum cognomen Augusti est. Pater,
FFf ij
dum ad petitionem consulatus venit, Nolae mortuus repentino est in eodem cubiculo, in quo postea Augustus filius, quem tum quadrimum reliquit anno DCXIV. Vxores duas habuit Anchariam, ex qua Octauia maior, & Attiam M. Attij Balbi & Iuliae C. Caesaris postea Dictatoris sororis filiam, ex qua Octauia maior, & Attiam M. Attij Balbi, & Iuliae C. Caesaris postea Dictatoris sororis filiam, ex qua Octauia minor & Augustus nati. Balbus paterna stirpe Aricinus ex senatoria familia, quam Vergilius ab AEneae comitibus ortam significat illis uersibus.
Alter Atys, genus vnde Atij duxere Latini,
Paruus Atys, pueroque puer dilectus Iulo.
XXXIV.
an. Attia mater L. Marcio Philippo consulari viro nupsit, ex quo liberos suscepit, vt Dion significat. Octauia quoque appellata est Tiberij Claudij Augusti, & Messallinae filia Neronis Augusti vxor, a quo occisa est. Praeter hos laudantur a Cicerone in Bruto M. Octauius Ti. Gracchi in tribunatu plebis collega, qui num perseueraret in intercessione aduersus leges Sempronias, quas Gracchus ferebat, ei abrogatus est tribunatus anno DCXX. Alter M. Octauius Cn. F. qui tantum auctoritate, dicendoque valuit, vt idem scribit, vt legem Semproniam frumentariam C. Gracchi populi frequentis suffragiis abrogauerit. Caedes C. Gracchi post XII. annos fuit, quam Tiberij fratris Tribunatus & caedes. Sed eodem an alio anno hic M. Octauius eam legem abrogauerit, nobis incertum est. Tertius M. Octauius M. F. laudatur a Cicerone, vt optimus Senator cum M. Catone patre, & Q. Catulo filio. Sed & L. Octauius Balbus Iurisconsultus Senator tam in Verrinis, cuius quaestionis in consilio fuit, quam etiam in Cluentiana, in qua tamen P. dicitur, maximis laudibus extollitur. Et in eisdem Verrinis M. Octauius Ligus Senator ornatissimus dicitur loco, ordine, nomine, virtute, ingenio, & copiis. Antiquissimus Octauius Mamilius Tusculanus, qui genus ab Vlyssis filio Tusculi conditore ducere se iactabat, Superbi Regis genera quo Mamilia gens Romae orta. Sed mihi is Octauus Mamilius dicendus videtur, vt simile praenomen sit Quincto, & Sexto, & Decimo a numero liberorum: & vt ab illis Quinctia, & Decia, ac Decimia familiae deducuntur, sic ab Octauo praenomine Octauia gens est.
PAPIRIA
gens, quam veteres
PAPISIAM
vocabant, & patriciorum & plebeiorum fuit. Patricij, quos Cicero minorum gentium fuisse testatur, his cognominibus distinguuntur: Mugillani, Crassi, Cursores, Masones. Plebeij Consulares Carbones tantum fuerunt, non Consulares alij, vt Turdi, Paeti, atque alij minus frequentes. Patricij multi insignes viri, & qui ab ipsis initiis libertatis ad annum DXXIII. annis trecentis fere clarissimi floruerint. Plebeij Carbones viri Seditiosi, & partium mimis bonarum habiti sunt extremis temporibus Reipublicae, quibus iam omnia bellis ciuilibus, & ambitione, ac dominandi cupiditate flagrabant. Antiquissima Papisiorum memoria est apud Pomponium, qui refert Sextum Papisium aut Publium, temporibus Superbi Tarquinij Regis leges Regias collegisse, eumque librum ius Papirianum a posteris appellatum. Sed & ab aliis, quo anno Reges exacti sunt, & C. Papisius Pontifex Maximus, & Manius Papisius Rex sacrorum primus appellatur: & post annos LX. M. Papisium item Pontificem maximum Asconius, quem Liuius Q. Fusium Fusum appellat. Mugillani tres consulatus, & Tribunatus militares cum consulari potestate totidem, & censuram consecuti
I..
sunt. Primus L. Papisius anno post Romam conditam CCCIX. cum L. Sempronio Atratino Consul suffectus fuit Tribunis Militum, qui eo anno primum cum consulari potestate creari coepti quod vitio creati fore dicerentur, Censor anno proximo cum eodem factus est, quem veteres Magistrum morum dicebant, vt Consulem Praetorem prius, & postea Iudicem, ac Dictatorem Magistrum populi. Hi primi Censores quinquennio fuerunt, lustrumque fecerunt vndecimum. Id munus a Rege Ser. Tullio quater administratum, sexies a Consulibus fuit. Iterum Consul fuit cum C. Seruilio Ahala anno CCCXXVI. Cicero vnius tantum consulatus collega Atratino mentionem facit, eumque gessisse refert anno CCCXII. anteaque eosdem Censores simul fuisse, & ab hoc ad L. Papirium Crassum Dictatorem tredecim sellam curulem Papisios obtinuisse. Hunc eumdem inuenio Interregem fuisse an. CCCXXXIII.
II..
Alter L. Mugillanus Tribunus Militum fuit biennio ante eum annum, qui
III..
fortasse idem Interrex fuit. Tertius M. Mugillanus bis Tribunus Militum fuit annis XXXV. & XXXVII. supra trecentesimum, & Consul quinquennio post tribunatum posteriorem cum C. Nautio Rutilo. Occisus est Vrbe a Gallis capta anno CCCLXIII. cum in Sella curuli sedenti Gallus barbam prius demulcere coepisset, isque scipione eburneo Gallum percussisset. Hunc Manium Papirium Plutarchus appellare videtur, licet mendose Marius
II.
scriptum sit. Crassi nouem sunt consecuti quinque consulatus, Tribunatus Militares quattuor, Dictaturas duas, Censuras, & Magisteria equitum totidem.
I..
Primus Marcus siue Manius Papisius Cos. fuit Cum C. Fusio Pacilo anno CCCXII. Sequitur L. Crassus bis Consul & Censor: priorem consulatum gessit cum M. Cornelio Maluginensi quinquennio post superiorem, & post quinquennium, alterum otiosum posteriorem gessit cum L. Iulio Iulo. Censor
FFf iij
fuit anno CCCXXXV. lustrumque fecit
XIV.
eius collega incertus est. Hunc
III..
superioris filium fuisse ex fragmentis Verrij suspicantur. Tertius C. Crassus Tribunus militum fuit cum consulari potestate anno
CCCLXIX.
quo & M. Manlius Capitolinus necatus est, & Aristoteles philosophus natus, vt Gellius
IV..
affirmat. Quartus biennio post Tribunus etiam militum fuit Sp. Crassus cum
V..
L. Papisio Crasso. Hos sequitur alius L. Crassus Sp. F. C. N. a Verrio Flacco
VI..
dictus, vt Spurij Crassi filium, Cai Crassi nepotem, de quibus paullo ante diximus, fuisse suspicemur. Hic Tribunus militum fuit anno
CCCXXCIV.
VII..
Ventum est ad illum L. Papirium Crassum, qui primus est Papisius vocari desitus, vt Cicero testatur. Hunc L. F. M. N. Verrius appellat, illius fortasse L. Crassi filius fuit, quem quincto loco retulimus. Hic & Dictaror & Magister equitum & Censor & bis Consul fuit. Nam cum Praetor esset anno
CDXIII.
Dictator rei gerundae caussa factus Magistrum equitum dixit L. Papirium Cursorem, de quo paullo post agemus. quadriennio post Consul fuit cum K. Duilio iterumque cum L. Plautio Vennone post sex annos, & Censor an.
CDXXXV.
cum C. Mainio, lustrum fecerunt
XXV.
tunc Oufentina, & Falerna tribus auctae, & Maeniana aedificia ab Maenio Censore nomen acceperunt. Is enim primus in foro vltra columnas tigna proiici iussit, vt superiora spectacula ampliora fierent. Magister equitum fuit suffectus Q. Fabio Rulliano, cui imperium abrogauit L. Papirius Cursor Dictator, propterea quod pugnam aduersus Samnites commiserit contra eius imperium eo absente, quamuis vicerit. Erat is annus
CDXXIIX.
& annum proximum idem Dictator, &
VIII..
Magister equitum sine Consulibus egerunt. Eisdem temporibus M. Crassus Dictator rei gerundae caussa Magistrum equitum dixit P. Valerium Poblicolam
IX..
anno
CDXXI.
Postremus L. Papirius, qui a Verrio T. Manlio Dictatori Magister equitum fuit anno
CDXXXIII.
comitiorum, vt credimus, caussa.
III..
Hunc tamen Crassum fuisse, & L. F. L. N. nobis incertum est. Mugillanos & Crassos Cursores sequuntur. Hi quattuor fuerunt, Dictaturis & Magisteriis equitum duobus consulatibus septem, Tribunatibus militaribus tribus,
I..
Censuris duabus, & triumphis quinque honorati. Primus L. Papisius Censcr cum C. Iulio Iulo, & eo mortuo cum M. Cornelio Maluginense anno CCCLXI lustrum ita XVIII. menses fecerunt septimum decimum. Sed cum biennio post Vrbs capta fuisset, religioni fuit Censori mortuo alterum sufficere, quod a suffecto lustrum conditum ita infelix tunc fuisset, quasi vero id Galli expectassent, vt ante Alliensem pugnam id lustrum conderetur. Sic etiam dies atri fuerunt omnibus rebus agendis postridie Kalendas, Nonas, & Idus, quod Alliensis pugna cum Gallis postridie Idus Quinctiles commissa foret. In tantis tenebris gens illa versabatur. Sed ad L. Crassum redeo.
II..
Tribunus militum bis idem fuit anno
CCCLXVI. & LXIIX.
Quinquennio
III..
post Sp. Fusius, quem patrem L. Cursoris quinquies Consulis esse suspicantur. Quod non reiicio. Is enim Sp. F. L. N. teste Verrio fuit. Idem Dictator bis, ter triumphalis, & Magister equitum fuit, fortissimus vir, & veteris disciplinae seuerus obseruator. quem non dubitat Titus Liuius Alexandro Magno, qui eodem tempore vixit, conferre, excepta singulari illa
felicitate & regni fastigio. Sed magnis scriptoribus omnia licent, dum patriam praesertim exornant. Magistrum equitum fuisse L. Papirio Crasso Dictatori anno CDXIII. antea diximus, Praetorem fuisse existimo anno CDXXI. eiusque lege Acerranis ciuitatem esse datam sine suffragio. post annos deinde sex Consul fuit cum C. Poetelio Libone Visolo iterum anno deinde proximo Dictator rei gerundae caussa duos Magistros equitum habuit insignes viros Q. Fabium Rullianum & L. Papirium Crassum, cui antea Dictatori Magister equitum fuerat. In Fabium iratus, quod absente eo, & interdicente proelium commiserat, more maiorum animaduertere voluit, exercitu primum, deinde Senatu veniam impetrante vix cessit. Annum sine Consulibus alterum in Dictatura exegit, & tertio Nonas Martias anno
CDXXIX.
de Samnitibus triumphum egit. Triennio mox interiecto biennium iterum & tertio Consul fuit cum Q. Publilio Philone
III.
& cum Q. Aulio Cerretano
II.
collegis. iterumque de Samnitibus Consul tertium X. Kalend. Sept. anno CDXXXIV. triumphat. Quadriennio post cum eodem Philone quartum consulatum gerit, Collega item quartum Consule quod tum primum visum est, neque vnquam alias, vt opinor vigente Republica accidit. In quincto consulatu collegam habuit C. Iunium Bubulcum Brutum
II.
inter quinctum & quartum consulatum annus tantum interiacet. Mox quadriennio post iterum Dictator eumdem, C. Bubulcum iterum Magistrum equitum habuit. Is etiam annus Consulibus caruit, & tertio triumphum egit de eisdem Samnitibus Idibus
IV..
Octobris anno
CDXLIV.
Huius filius L. Papirius L. F. Sp. N. Cursor Magister equitum fuisse dicitur L. Cornelio Lentulo Dictatori rei gerundae caussa an. CDXXXIII. & Consul post XXVII. annos cum Sp. Caruilio Maximo de Samnitibus triumphum egit Idib. Febr. anno
CDLX.
Hic aedem Quirini, quam pater vouerat, dedicauit, & hostium spoliis exornauit, & in ea Solarium horologium tunc primum Romae visum statuit. Praetor anno proximo post consulatum fuit, vt Liuius testatur. qui Sp. Papirij fratris Consulis filij mentionem facit, dum de ementitis auspiciis in proelio renuntiatis commemorat: Censor cum Manio Curio Dentato fuit, vt Frontinus refert, sed quo anno incertum est. sunt, qui putent anno CDLXV. lustrumque fecisse XXXI. iterum Consul cum Sp. Caruilio
II.
post
XVI.
iterum triumphum egit de Tarentineis, Lucaneis, Samnitibus, Brutieisque. Cursoris cognomen Liuius L. Papirium patrem velocitate cursus assecutum testatur, sed nos maioribus
IV..
haesisse animaduertimus. Masones multos fuisse post L. Masonem AEdilicium Cicero autor est. nos vnum Consularem agnoscimus C. Papirium C. F. L. N. collegam M. Pomponij Mathonis, qui de Corseis Cos.
III.
Nonas Martias anno DXXII. in monte Albano primus suis sumptibus myrtea corona cinctus triumphum egit. Hunc existimo Pontificem minorem mortuum fuisse anno DXL. quo etiam anno C. Maso L. F. Decemvir sacrorum mortuus est. Hic post triumphum fonti delubrum dedicauit, vt Cicero lib.
III.
de natura deorum refert. Huius cognominis origo mihi incerta est. Sed arbitror Masones quasi Mansones dictos a mandendo vt edones, comedones, gulones, epulones. fieri etiam potest, vt amari dicantur, quod mase fortasse dictum
prius, vt asa pro ara, eso pro ero, & Fusij, Valesij, Papisij, pro Papiriis, Valeriis, Furiis. Inde etiam P. Vergilij cognomen Maro, quod alios obtinuisse non memini. Maximum ornamentum accessit huic familiae, cum Papiria huius C. Masonis filia L. AEmilio Paullo ter triumphali nupsit, quorum filij duo, filiae tres fuerunt. filij Corneliae & Fabiae familiis per adoptionem inserti sunt. Namque P. Cornelius Scipio AEmilianus, postea Africanus minor alter est: alter Q. Fabius Maximus AEmilianus. Filias in AEmilia retulimus. Apud Liuium inuenio L. Masonem Praetorem vrbanum fuisse anno
DLXXVII.
V..
Carbones, quos solos plebeios Consulares libertatis Reip. tempore inuenimus,
I..
tres tantum fuerunt. Primus C. Carbo vir maximi ingenij & eloquentiae Tribunus plebis fuit an. DCXXIII. legem promulgauit de Tribunis reficiendis, quam dissuasit minor Africanus, & C. Laelius, qui obtinuerunt, ne lex reciperetur. Sed Africanus anno proximo mortuus domi suae inuentus est, non sine suspicione dolo malo Carbonis interemptum. Legem tabellariam pertulit de iubendis legibus ac vetandis. & Triumvir agris diuidendis cum C. Graccho, & Fuluio Flacco fuit: Consul mox cum P. Manilio anno DCXXXIII. L. Opimium interfectorem C. Gracchi Consul defendit. Ita varius & inconstans fuit, vt modo popularis, modo in partibus optimatium esse diceretur. Sed a L. Licinio Crasso maximo oratore tunc annos nato vnum & viginti accusatus est proximo anno post consulatum, & cantharidas sumpsisse Cicero refert, ne damnaretur. Huius filius C. Carbo in Galliam profectus, vt specularetur, quae L. Crassus perperam in prouincia ageret, magno tamen ille animo inimici filio locum in tribunali assignauit, & nihil
II..
nisi eo in consilium adhibito decreuit. Alter Consularis Cn. Carbo fuit collega C. Metelli Caprarij anno DCXL. Is a Cimbreis cum exercitu fusus fugatusque
III..
est. Tertius ter Consul fuit collega L. Cornelij Cinnae in tertio, & quarto consulatu, & C. Marij Caij septies Consulis filij. cum enim morte C. Marij patris L. Cinna Consul iterum in Vrbe anno DCLXVII. tyrannidem exerceret, in proximum annum se, & Cn. Carbonem Consules designauit, cumque anno vertente Consules creari oporteret, eosdem Consules edidit. Sed cum is quartum Consul ab exercitu fuisset occisus, solus Cn. Carbo nullo suffecto collega consulatum gessit. Tertium postea consulatum anno interiecto cum C. Mario, vt diximus, iniit. Sed aduentu Syllae hostis Italiam deserere coactus est, & persequente Cn. Pompeio Lilybaei in Sicilia occisus Consul est in secreto turpique loco, dum ventrem exonerare se simulat, vt vitam prorogaret. eodem anno Consulis fratrem C. Carbonem Praetorium L. Licinius Damasippus iussu C. Marij Cos. interimi curauit. Hos fratres Cn. filios, C. Nepotes fuisse Verrius autor est. Patrem a M. Antonio maximo illo oratore accusatum sutorio atramento absolutum Cicero in epistula ad L. Papirium Paetum scribit. In eadem tres fratres enumerantur Caius, Cnaeus, & Marcus Carbones. ex his Marcum repetundarum redeuntem ex Sicilia a P. Flacco accusatum, Caium a L. Crasso vt antea scripsimus: Cnaeum existimo non eum esse, quem Cn. Pompeius interfecit, sed quem M. Antonius accusauit, & fortasse is est, quem fusum a Cimbreis Consularem
diximus.
diximus. vt illi duo Consulares C. & Cn. fuerint C. filij, & ex Cn. alter Cn. ter Consul natus sit. Alij quoque Carbones enumerantur a Cicerone nobis ignoti, Cn. Carbo, & frater eius scurra, & Rubriae filius, qui tunc viuebat, atque amicus eius erat. Omnes contemnendos esse iudicat, neminemque laudari posse praeter eum, quem Damasippus occiderit. In Verrinis C. Verrem Quaestorem Cn. Carbonister Consulis fuisse, eumque Arimini deseruisse, & ad Syllam transisse criminatur. Ante hos omnes C. Carbo Praetor Sardiniam prouinciam obtinuit anno DXXCV. cuius filius, aut nepos fortasse is est, qui primus ex hac familia Consul a nobis commemoratur. Aliorum Papiriorum ex plebe antiqua memoria exstat: vt L. Papirij foeneratoris, cuius cognomen vel nullum fuit, vel dedita opera ab historicis omissum est. Is in C. Publilium nexum a patre ob aes alienum verbera admouit: quamobrem lege cautum est, ne postea necterentur, anno post Romam conditam CDXXVII. & ante sex & viginti annos, Quinquevirum Mensalem M. Papirium creatum inuenio, cumque tres collegae plebei fuerint, vnus AEmilius, qui patricius esse potuit, incertum est, an is quoque plebeius fuerit. Papiriam tribum rusticam fuisse certum est, causam nominis ignotam. Vapula Papiria vetus prouerbium cur diceretur, a Festo discere poteris. Sub Caesaribus tres tantum Consules inuenio Papirios AElianos. Primus cum M. Eggio Marullo N. Papirius Cos. fuit an. DCCCCXXXVI. Alter AElianus triennio post cum Tullio Crispino, quem Papirium fuisse incertum est. Hi duo temporibus Commodi Imp. Tertius sub Alexandro cum Maximo Consul fuit anno DCCCCLXXVI. Sed hic quoque incertus est.
PINARIAE
gentis originis duplex est fama. alij eos ante Vrbem conditam hospites Herculis fuisse, & ab eo cum Potitiis, qui in sacrificiis sunt praelati Pinariis, sacerdotes constitutos; cum ad aram, quae postea maxima dicta est, decimam boum, quos ex Hispania attulerat, sacrificasset: alij a Pino Numae Regis filio ortos. Patricios fuisse constat cognomento Mamercinos, Rufos, & Nattas. Ex quibus duo tantum Consules fuerunt, vnus Tribunus
I..
militum Consulari potestate, vnus quoque Magister equitum fuit. Primus
II..
P. Rufus cum C. Iulio Iulo Consul fuit anno post Romam conditam CCLXIV.
III..
Hunc etiam Mamercinum quidam appellant. Alter L. Rufus Mamercinus
IV..
Cos. fuit anno
CCXXCI.
cum P. Fusio Fuso Medullino. Hunc superioris filium fuisse credibile est. Tertius eisdem nominibus Tribunus militum fuit anno CCCXXI. cum L. Fusio Medullino & Sp. Postumio Albo Regillensi. Quartus L. Natta Magister equitum fuit L. Manlio Capitolino Imperiosso Dictatori claui figendi caussa anno CCCXC. Post XIV. annos L. Pinarium Praetorem fuisse inuenio, cuius cognomen ignoramus: & anno DLXXII. M. Pinarius Posca Praetor Sardiniam obtinuit, & in ea hostes vicit & anno DXXXIX. L. Pinarius in Sicilia praefectus a M. Marcello Cos. Ennae Vrbi, ne Carthaginiensibus proderetur, oppidanos a militibus trucidari curauit. Denique apud Ciceronem L. Pinarius Natta Pontifex frater vxoris P. Clodij
GGg
Pulchri autor fuit adoptionis a P. Fonteio factae eiusdem Pulchri, vt Tribunus plebis creari posset. Eumdem priuignum fuisse ait L. Licinij Murenae Consularis.
PLAVTIA
gens plebeia quidem fuit, sed Consulatibus octo, triumphis duobus Censura, & Magisterio equitum ante Augustum ornata. cognomina
I..
haec habuit: Proculus, Venno, Venox, Decianus, Hypsaeus, Siluanus. Primus C. Proculus, quem P. F. P. N. appellat M. Verrius, anno Vrbis
CCCXCV.
Consul fuit cum C. Fabio Ambusto. & Idibus Maij triumphum egit de Herniceis. biennio post Magister equitum fuit C. Marcio Rutilo primo plebeio
II..
Dictatori rei gerundae caussa, qui de Tusceis tunc egit triumphum. Alter C. Plautius cum T. Manlio Torquato Consul fuit anno CDVI. quem Vennonem siue Venocem appellant nonnulli. Sed Flaccus Verrius, & Frontinus Venocis cognomen postea Censori impositum esse affirmant. Iterum Consul fuit sexto
III..
postea anno cum L. Aimilio Mamercino. Tertius L. Venno L. Papirij Crassi in secundo consulatu collega fuit an. CDXXIII. tum domus diruta M. Vitruuij Vacci Fundani in Palatio, quod cum Fundanis & Priuernatibus coniurasset. id. solum postea Vacci prata dixerunt. Quartus anno proximo Consul C. Plautius P. F. P. N. Decianus Hypsaeus cum L. Aimilio Mamercino
II.
de quo paulo ante diximus, quique in hoc honore Priuernas appellatus est. Ambo autem Consules Kalend. Martiis de Priuernatibus triumpharunt. Hypsaei cognomen Verrius omisit, ex denariis his litteris signatis nos addidimus.
C. YPSAE. COS. PRIV. CEPIT.
& in aliis
C. HVPSAE. COS. PREIVE. CAPTVM,
quibus significatur, Caius Hypsaeus Consul Priuernum cepit: & Caio Hupsaeo Consule Priuernum captum. Deciani cognomen ostendit hunc adoptione ex Deciis ad Plautios peruenisse: sed cum praenomine a patre distinguatur; hic enim Caius, ille Publius dicitur: suspicor Deciani cognomen fuisse hereditarium, & patrem potius, qui eodem praenomine est cum auo adoptatum fuisse. Omnes enim adoptiuos filios eo tempore adoptantis praenomen, & nomen accepisse nouimus. Fuit eisdem temporibus P. Decius Q. F. Mus Collega T. Manlij Torquati in tertio consulatu anno quadringentesimo tertio decimo. is qui primus se
V..
deuouit pro Republ. Romana. Sequitur C. Plautius C. F. C. N. qui Censor cum App. Claudio Caeco fuit anno quadringentesimo quadragesimo primo: & propter venas aquarum ab eo repertas, aqua quidem Appia siue Claudia dicta est: Plautius autem Venox. Hic a collega deceptus est. nam cum finxisset se velle post decem & octo menses abstinere munere Censurae, vt ceteros Censores; post abdicationem Plautij variis artibus vsus Appius viam Appiam, & aquaeductum perfecit. Consul Plautius hic Venox fuerat anno quadringentesimo vigesimo quincto cum P. Cornelio Scapula Scipione. Sunt qui Venocem antea cognomento Proculum dictum fuisse contendant, & praenomine Publium. nos Verrij Censuram
secuti sumus. Ex his apparet tres Plautios tribus continuis annis consulatum obtinuisse nemine alio plebeio interiecto L. Vennonem, C.Decianum, & C.
VI..
Venocem. Sextus consularis L. Venno fuit, quem Verrius L. F.L.N. appellar, eiusque collegam M. Foslium C.F. Flaccinatorem anno quadringentesimo
VII..
trigesimo quincto. Postremus M. Hypsaeus Consul fuit cum M. Fuluio Flacco anno sexcentesimo vigesimo octauo, longo quidem certe a superioribus interuallo. Medio tempore inuenio Lucium Plautium Hypsaeum Praetorem Hispaniam citeriorem obtinuisse anno quingentesimo sexagesimo quarto. Postea vero anno Vrbis septingentesimo P. Plautius Hypsaeus cum T. Annio Milone & Q Metello Scipione consulatum tanta contentione petiisse traditur, vt in alterum annum comitia consularia fuerint dilata. quoad P. Clodius Pulcher, qui tum etiam Praeturam petebat, & Hypsaeo fauebat, a Milone occisus tertio decimo Kalend. Feb. causam dedit, vt Cn. Pompeius solus ex S.C. ab Interrege v. Kalend. crearetur eius Quaestor idem Hypsaeus fuerat, eique in petitione fauebat, sed damnato Milone Scipionem socerum collegam Kalend. sextil. accepit. Sub Caesaribus quinque Siluanos Plautios consulares fuisse video, quorum vnus bis Consul duo triumphalia ornamenta assecuti sunt. Primus M. Plautius M.F.A.N. Septemvir Epulonum in consulatu collega fuit Imperatoris Augusti in tertio decimo consulatu anno Vrbis
DCCLI.
quo anno Salus generi humani nato Christo Domino exorta est. in titulo cuiusdam monumenti huius M. Siluani in Tiburtino agro reperti, quem Lartia Cn. F. vxor, & A. Plautius M. F. Vrgulanius posuerunt, adiectum est. Huic Senatus triumphalia ornamenta decreuit ob res in Illyrico bene gestas: Id obtinuisse creditur anno
DCCLXI.
Eius filium eumdem illum A. Plautium fuisse arbitror, cui ouationem Tiberius Claudius Imperator decreuit ex Britannia redeunti anno plus minus
DCCXCIIX.
Apud Tacitum eisdem temporibus inuenio Plautium Siluanum Praetorem anno
DCCLXXVI.
accusatum apud Ti. Caesarem a L. Apronio sooero, quod vxorem Aproniam praecipitem egisset, atque ita interemisset, eique Vrgulaniam auiam pugionem misisse, quae ob amicitiam Liuiae Augustae plurimum eo tempore poterat; Plautium frustra ferro tentato venas excidendas praebuisse. Eius priorem vxorem Numantinam,
II..
quod veneficiis ei mentem abstulisset, accusatam absolutam fuisse. Alter consularis Ti. Plautius M.F.M.N. Siluanus AElianus bis Consul fuit. Priori consulatu suffectus ex Kalend. Martiis anno
DCCXCIX.
sub Ti. Claudio Imperatore posteriori ex Kalend. Iuliis suffectus cum Domitiano Caesare sub Vespasiano post annum
XXIX.
quamuis non satis certa sint vtriusque temporis consulatus testimonia. Hunc superioris M. Siluani filium fuisse credimus. exstatque titulus etiam in agro Tiburtino alterius monumenti, ex quo apparet hunc in Praefectura Vrbis iterum Consulem a Vespasiano Imperatore factum esse. Sed & Pontificem fuisse, & sodalem Augustalem, & Triumvirum Monetalem, Quaestoremque Ti. Caesaris, Legatum egionis quinctae in Germania, Legatum & Comitem Claudij Caesaris in Britannia, Proconsulem Asiae, Legatum Propraetore Moesiae, & post alia ab eo gesta ita scriptum est.
Hunc Legatum in Hispaniam ad praefecturam Vrbis remissum Senatus in
GGg ij
praefectura triumphalibus ornamentis honorauit autore Imp. Caesare Augusto Vespasiano verbis ex oratione eius Q. I.S.S. hoc est, quae infrascripta sunt. Moesiae ita praefuit, vt non debuerit a me differri honor triumphalium eius
III..
ornamentorum.
Tertius M. Siluanus, qui cum M. Saluio Othone, qui postea imperium tenuit, ex Kalend. Iuliis suffectus est anno octingentesimo
IV..
vigesimo sub Ser. Galba Imp. Quartus M. Siluanus cum M. Annio Vero Pollione anno octingentesimo tricesimo tertio sub Tito Vespasiani F. Consul
V..
fuit. Quinctus, cuius praenomen ignoramus, Consul fuit cum Sentio Augurino anno
DCCCCIIX.
sub Pio Aug. Praeter hos inuenio P. Plautium Pulchrum Plautiae Herculanillae vxoris Ti. Claudij Imp. fuisse triumphalis viri filium, & ab eodem Claudio Censore inter patricios lectum, eumdem Augurem, Triumvirum Monetalem, & Quaestorem Ti. Caesaris Augusti quincto consulatu. Plautia Drusum, & Claudiam ex Claudio peperit, mox ab eo repudiata multa aduersus eam criminato: Filiam ante quinctum mensem diuortij natam, alique iam coeptam exponiante matris ianuam nudam iussit; cum a Liberto suo Botere conceptam dicerer. Drusus puer ludens a pyro strangulatus est. Antiquior his Plautius Rufus, qui in iis, qui aduersus Augustum coniurarunt, enumeratur. consularem quoque sub Tiberio Caesare inuenio Q. Plautium Q. F. Laelianum, qui anno Vrbis
DCCXXCIIX.
post Christi mortem anno tertio Consul fuit cum Sex. Papinio Q.F. Gallieno. Sub Nerone autem Plautius Lateranus Consul suffectus occisus est anno
DCCCXVII.
Ab eodem Nerone A. Plautius nobilis puer, quod a matre Agrippina diligeretur, & iniuria affectus, & occisus est. Denique duos Plautios Quinctillos consulares fuisse constat, alterum sub Pio Augusto cum Statio Prisco anno
DCCCCXI.
alterum sub Marco & Commodo post annos
XVIII.
cum eodem Commodo Imp. quem etiam Augurem fuisse affirmant. Ad extremum addam Plautillam Augustam M. Aurelij Antonini Seueri filij Augusti vxorem, Plautiani Praefecti Praetorio, & bis ter Consulis, qui multum Seueri temporibus potuit filiam fuisse: sed a genero socer, & a viro vxor, & frater vxoris Plautus occisi sunt. Afer is fuit sordidis natalibus vt Seuerus Imperator eius vel propinquus, vel municeps, & a pueritia carus. Plautiorum nomen, vt aliarum quarumdam familiarum a cognomine Plauto ductum est, sic Planciorum a Planco, Variarum a Varo, Iuliorum a Iulo. Plauti autem siue Ploti dicebantur, qui planis supramodum pedibus essent : quamobrem M. Attius Sarsinas Vmber, cuius exstant comaediae initio Plotus, postea Plautus appellatus est. Hinc etiam Plotij dicti sunt, quia Plautiis non distinguuntur, vt nec a Claudiis Clodij: Sic Paula Polla, & aula olla & plaustrum plostrum, vnde plostellum dicitur. Cn. Plotij Planci proscripti a Triumviris Lepido, Antonio & Octauiano a Paterculo mentio fit, cuius frater L. Munatius Plancus Cos. triumphum egit de Galleis cum M. AEmilio Lepido
II.
anno
DCCXI.
cumque diceretur vterque Consul fratrem proscribendum curasse: celebratum est a militibus carmen non infacetum de Germaneis, non de Galleis, duo triumphant Consules. Hunc proscriptum odore vnguenti detectum fuisse ferunt, cumque eius serui torquerentur, vt indicarent
dominum & pernegarent, non passum seruorum fidelium cruciatus, & se iugulandum militibus obtulisse: Est etiam celebris duorum Plautiorum erga coniuges amor, M. Plautij, qui cum a Senatu iussus esset classem sociorum sexaginta nauium in Asiam ducere, & Tarentum cum vxore Orestilla venisset, vxore illic defuncta cum eam in rogum impositam osculatur, stricto ferro seipsum interemit. Et ambo combusti coniuges simul sunt, sepulchrumque amantium id a Tarentinis postea fuit appellatum. Necnon C. Plautij Numidae, qui morte vxoris audita, pectus gladio transfixit: cumque a domesticis curaretur, ruptis fasciis, & discisso vulnere periit. Laudandus quidem vtriusque amor, sed praeter modum vterque dolore vexatus est.
POMPEIA
gens plebeia, ex qua nemo ante annum sexcentesimum duodecimum consulatum fuerat adeptus, postea consulatus sex, triumphos quattuor, censuram vnam consecuta clarissima exstitit. Eam Cn. Pompeius cognomento Magnus praestantissimus vir totius ciuitatis Romanae illustriorem reddidit, quem libertatis vnicum assertorem ac vindicem Respublica habuit aduersus C. Caesaris potentiam nimis excrescentem, a qua superatus cum ipsa
I..
libertate extinctus est. Primus Q. Pompeius, quem quidam Rufum, alij Aufidum, alij A. F. appellant, obscuris parentibus natus, tibicinem patrem ei exprobabant inimici, consulatum aduersus conatum Africani minoris, qui C.Laelio amico suffragabatur, adeptus est cum Cn. Seruilio Caepione anno suprascripto. In Hispania victis Thermestinis, siue Termantinis cum eisdem, & Numantinis iniquum foedus iniit. Censor fuit cum Q. Metello Macedonico anno
DCXXII.
Lustrum fecerunt ambo tum primum Censores plebei
LIX.
Multum dicendo potuit, & inimicitias cum clarissimis viris Caepionibus & Metellis gessit. eius orationes vt plenas prudentiae Cicero laudat. eius ex filia nepos fuit C. Sicinius, qui Quaestorius mortuus est, & aliquem locum in
II..
patronorum numero tenuit. Sunt, qui putent Q. Pompeium Q. F. Rufum, qui Consul cum L. Cornelio Sulla fuit anno
DCLXV.
illius consularis, & Censorij filium fuisse. Id nobis incertum est : certum vero eius filium Q. Rufum duxisse Corneliam L. Sullae alterius Consulis filiam, ex qua Q. Rufum, & Pompeiam C. Caesaris C. F. vxorem suscepit. Sed gener Sullae eodem anno a C. Mario, & ipse Rufus Consul ab exercitu Cn. Pompeij Strabonis, quem inuito Senatu obtinebat, in sacrificio occisus est. Pompeiam Caesar dimisit, cum comperiisset P. Clodium Pulchrum domi suae muliebri veste deprehensum, dum sacra Bonae Deae in eius domo fierent. T estis in Clodium productus dixit se nihil scire, & diuortium fecisse, quod vxorem Caesaris suspicionibus non minus quam criminibus carere oporteret. De Cn. Strabone patre Cn. Magni nunc dicendum est. Hunc Verrius Flaccus Sex. F. Cn. N.
III..
appellat. Eius frater Sextus & vt iuris peritissimus, & vt optimus philosophus laudatur Stoicae disciplinae & Geometriae scientiae deditus. Praenomen patris simile ostendit maiorem fuisse Strabone fratre. honoribus videtur praetulisse
GGg iij
earum rerum, quas diximus, scientiam. Strabo bello Marsico Praetor a Picentibus victus, mox Consul eosdem aliosque vicit
VI.
Kalend. Ian. anno
DCLXIV.
de Asculaneis Picentibus triumphum egit. eius collega fuit L. Porcius Cato, qui in praelio occisus est. Multae transpadanae Coloniae ab eodem deductae sunt, quibusius Latij dedit, vt quiin eis magistratus gererent, ius ciuitatis Romanae adipiscerentur. Biennio post consulatum bello ciuili Octauiano, dum vtramque partem fouet, vtrisque inuisus fulmine ictus interiit. Ex Lucilia vxore Senatoria familia orta, fratre G. Lucilij poëtae, cuius Satyrae
IV..
veteribus placuerunt, nata Cn. Pompeium, & Pompeiam C. Memmij vxorem suscepit. C. Memmius Quaestorius vir C. Memmium Tribunum plebis procreauit, qui ex Fausta Sullae Dictatoris filia tertium, C.Memmium suscepit, cuius in oratione pro Scauro ab Asconio fit mentio. Cn. Pompeius annos natus tres & viginti Sullanas partes secutus, exercitu priuato consilio ex agro Piceno propter paternas clientelas ei addicto coacto, ad Sullam redeuntem in Italiam venit, a quo magno honore susceptus est. Ei enim soli ex equo descendere, caput aperire & assurgere solitus, cum omnes Marianos ex Italia profligasset, vt reliquias persequeretur, in Siciliam aduersus Cn. Carbonem Consulem, in Africam aduersus Cn. Domitium Ahenobarbum, in Galliam Togatam aduersus M. Brutum Bruti Caepionis patrem, & postea in Hispaniam contra Q. Sertorium & M. Perpernam misit. Hos omnes vicit & interfici curauit. Triumphum bis Eques Romanus egit, nullo prius honore publico suscepto a populo, ex Africa de Hiarba Mauretaniae Rege anno
DCLXXII.
& decennio post ex Hispania pridie Kal. Ian. Consul designatus in proximum annum cum M. Licinio Crasso. Eodem tempore Tribuniciam potestatem a L. Sulla Dictatore deminutam restituit, hoc est vt concilium habere, & plebem rogare Tribunus plebis posset : Sulla enim intercedendi tantum potestatem reliquerat. Post consulatum in Asiam profectus, Mithradatem & Tigranem Reges domuit, multasque barbaras nationes subegit. de quibus omnibus & de piratis biduo triumphauit tertio & pridie Kalend. Octobres decennio post alterum triumphum, hoc est anno
DCXCII.
pridie & die natalis sui. Sexto deinde anno iterum Consul cum eodem M. Crasso collega fuir. Tertium consulatum sine collega occiso P. Clodio a T. Annio Milone, nouo more a Senatu accepit, v. Kalend. Sextilibus Q. Metellum Scipionem socerum collegam habuit. Huius filia vxor eius quincta fuit nomine Cornelia, quae prius P. Crasso M. Crassi collegAe eius filio nupserat. Duxit adulescens Antistiam P. Antistij viri praetorij filiam, & Calpurniae L. Bestiae filiae. Hanc duxit vt socero gratificaretur, qui de magna re pecuniaria eius iudex erat. peculatus enim, siue de residuis accusatus fuisse dicitur propter patris rapinas eo mortuo, & defensus a Q. Hortensio. Absoluto eo plerique adulescentes Thalassium acclamauerunt, vt in nuptiis tunc solebat. Antistiam dimittere coactus est, vt Sullae priuignam ex altero viro grauidam duceret AEmiliam, M. Scauri Principis Senatus filiam, & Metellae vxoris Sullae Dictatoris. parentes Antistiae tragediae argumentum fuerunt. namque patrem L. Licinius Damasippus occidi iussit, Calpurnia audita viri caede, & diuortio filiae seipsam interemit.
neque AEmilia diu laeta his nuptiis fuit, sed ex abortu periit. Mucia Tertia Scaeuolae, cuius praenomen ignoramus, filia successit, ex qua Magnus liberos procreauit, Sed eam vt parum pudicam etiam dimisit; quam duxit M. Scaurus vir praetorius AEmiliae alterius vxoris frater. Quarta vxor Iulia fuit C. Caesaris tunc Consulis filia ex Cornelia Cinnae quater Consulis filia, quam Seruilio Caepioni collocatam abstulit pater. Haec dum vixit, vinculum coniunctionis inter Caesarem, & Pompeium fuit, quo sublato morte Iuliae ex ab ortu, & mox filiae formidabilis Caesar Pompeio effectus est. Is quoque dum timet damnationem, se non solum tutari, sed etiam armisarreptis imperate ciuibus conatus est. Multa tunc Pompeium fefellerent, neque enim credidit ausurum Caesarem cum exercitu in Italiam venire, & maiori exercitu putauit se oppressurum eius conatus. Cum ea mira Caesaris celeritate fuissent occupata, ex Italia cum Magistratibus profugus magnam ex prouinciis manum coëgit. Victus tandem est anno
DCCIV.
in acie Pharsalica, & in AEgyptum fugiens, vt Ptolemaei auxiliis bellum repararet, a satellitibus Regis occisus die proximo post eius natalem annos natus vndesexaginta in oculis vxoris Corneliae, & alterius filij. Caput, & annulus in quo sculptus leo gladium tenens, vt Plutarchus ait, siue tria trophea, vt Dion prodit, Caesari dati sunt. is collacrymans percussores occidi iussit. Filios reliquit Cn. & Sex. & Pompeiam L. Cornelij Felicis filij Fausti vxorem. Cnaeus vt arbitror, Appij Pulchri Consularis Censorij viri filiam duxit, Sextus Scriboniam L. Libonis filiam, cuius Libonis soror Augusti vxor fuit, & ex ea Iulia nata est. Ambo fratres in Hispania aduersus Caesarem acriter pugnarunt, victique sunt non sine magno Caesaris periculo, qui cum aliis de gloria, cum his de salute ad Mundam contendit. Cnaeus captus occisusque est, Sextus, quem magnum, & Pium appellatum fuisse, & Neptuni filium constat, superstes Caesaris fuit. cum
I..
Octauiano varie pugnauit, pacemque cum eodem, & M. Antonio Triumviris fecit. Praefectus classis, & orae maritimae ex S. C. & Imperator iterum dictus diu Siciliam tenuit. Tandem a M. Antonio in AEgypto occisus est Consul designatus in annum
DCCXX.
Dubitat Paterculus duaene, an tres fuerint Pompeiorum familiae: neque enim Pompeius Magnus, & Rufus ex eadem familia fuerunt, & praeter hos fuerunt alij Bithynici cognomento. Nam Cicero in Bruto ita scripsit.
Q. Pompeius A. F. qui Bithynicus dictus est, biennio quam nos fortasse maior, summo studio dicendi, multaque doctrina, incredibili labore, atque industria. De eo vt mortuo loquitur, occisus autem fuerat cum Cn. Pompeio Magno. Eius filius A. Bithynicus a Sex. Pompeio Cn. F. postea occisus est. Quod vero Plinius scribit, mortuum fuisse repentino A. Pompeium in Capitolio Iouem salutantem; sunt, quiad patrem Q. Bithynici referant, quod incertum est. Consulares sub Augusto tres inuenio sine cognomine. Sextum Pompeium Sex. F. qui cum L. Cornificio L. F. Consul fuit anno
DCCXIIX.
Cn. Pompeium suffectum ex Kal. Octob. post quadriennium, & Sex. Pompeium Sex. F. qui cum Sex. Appuleio Sex. F. Consul fuit an.
DCCLXVI.
quo anno Augustus mortuus est. Post Augustum ante Hadrianum quinque, quorum vnus bis Consul fuit. ex his duo Siluani
cognomine, vnus conlega bis Consul, vnus Longinus Gallus, vnus Paullinus fuerunt. Siluanus prior Consul suffectus cum M. Cluuio Rufo an.
DCCXCVII.
sub Ti. Claudio Imp. Posterior Vopiscus Siluanus cum T. Verginio Rufo Cos. suffectus ex Kal. April. anno
DCCCXXI.
sub Vitellio. Medio tempore C. Pompeius Longinus Gallus cum Q. Verannio Cos. fuit anno
DCCCI.
sub claudio, quo anno olympias
CCVII.
Solino teste actis publicis notata. Octauo deinde anno Consul suffectus Pompeius Paullinus cum Ducennio Gemino ex Kal. Iuliis sub Nerone. conlega bis Consul fuit, ordinarius sub Domitiano anno
DCCCXLV.
cum Cornelio Prisco, suffectus quadriennio post sub Nerua. Hunc etiam Siluanum appellatum inuenio. Incerti temporis Consul fuit Cn. Pompeius Ferox Licinianus cum C. Pomponio Rufo vt ex titulo cuiusdam monumenti Idibus Octobris dedicati constat. Antiquior memoria est Cn. Pompei Magni nobilissimi adulescentis, cui Ti. Claudius Imp. Antoniam filiam collocauit, & postea Fausto Sullae, priori genero interempto. Item Scribonij Libonis Drusi, cuius proauus Pompeius, amita Scribonia Augusti vxor, consobrini Caesares, quem Tiberius Caesar, vt se interimeret, coëgit Idibus Sept. anno
DCCLXIIX.
Hunc existimo filia Sexti Pompej Magni natum fuisse.
Desiderantur alia.
PARISIIS,
Ex Typographia
PETRI VARIQVET,
viâ Iacobaeâ, sub signo Craticulae,
prope S. Benedictum.
M. DC. LXII.
ACro Horatij interpres.
Agellius.
Angelus Politianus.
Antonius Augustinus.
Apollonius Rhodius.
Appianus Alexandrinus.
Emendatus in lib. II. bell. ciuil. 264.
in lib. IV. 262. in lib. V. 78. 272.
Mithradatico, 216.
Aristophanes.
Arnobius.
Asconius Paedianus.
Athenaeus.
Augustinus.
Ausonius.
Bernardinus Rutilius.
Caelius.
Emendatus in ep. IV. li. VIII. ad Ciceronem
154.
Callimachus.
Carolus Sigonius.
Caßiodorus.
Emendatus 35.
Censorinus.
Claudianus.
Columella.
Cornelius Nepos, de vita Attici.
Emendatus 268.
Cornelius Tacitus.
Emendat. in lib. 1. 35. in lib. III. 271. in
lib. XII. 83. in lib.XVIII. 269. 191. 241.
Cyprianus.
Dio.
Emendatus 47. 191. 4. 11.
Dionysius Halicarnasseus,
Emendatus in lib. 1. 236.5.
Dionysius Lambinus.
Ennius.
Epigramma in Claudianum.
Eumenius.
Euripides.
Fasti.
Suppleti 61. 86.
Flauius Vopiscus.
Florus.
Emendatus 216.
Frontinus.
Gregorius Giraldus.
Hirtius.
Homerus.
Horatius.
Emendatus in lib. I. ode XXIX. 124.
in lib. II. ode XI. 236. in lib. I. Sat.v.
294.
Ioannes Faber.
Emendatus 200.
Iosephus.
Iulius Hyginus.
Iulius Obsequens.
C. Iulius Caesar.
Emendatus in lib. I.de be.Gal. 177.
in lib.V. 123. in lib. III.de bel. ciuili. 82.
Iustinus.
Iuuenalis.
Lactantius Firmianus.
Licinius Caluus.
Lipsius.
Emendatus. 241.
HHh
Liuius.
Emendatus in lib. XXXIV. 84. in lib,
XXXV. 230. 4.5.
Lucanus.
Macrobius.
Nonius Marcellus.
Emendatus. 7.
Ouidius.
Palladius.
Paulus Orosius.
Persius.
Plato.
Plautus.
Plinius.
Emẽdat. 35. 243. in lib. VIII. cap. 36. 100.
Plinius Iunior.
Plutarchus.
Emendatus, 46. 255. 413.
Pollux.
Pompeius Festus.
Emendatus, 235.
Pomponius Iurisconsultus.
Pomponius Mela.
Pomponius Porphyrio.
Emendatus 294.
Porphyrius.
Probus in Catholicis.
Propertius.
Ptolemaeus.
Quinctilianus.
Sallustius.
Seneca.
Emendatus, 46.
Seruius.
Emendatus in lib.VIII.Aen. 293.
Sidonius Apollinaris.
Silius Italicus.
Solinus.
Emendatus 35.
Sophocles.
Strabo.
Emendatus 198.
Suetonius.
Emendatus in Caesare cap.LXXXII.
259. in Augusto,243. 288.
Suidas Grammaticus.
Theocritus.
Tibullus.
Tristanus a Sancto Amante.
Emendatus 33.
Tullius Cicero.
Emendatus 288. in lib. XII. ad Atticum
265. in epist. I. lib. III. ad Q. Fratrem
182. in ep.VIII. eiusdem lib. 154.
in orat. pro P. Sext. 72. in orat. pro
Fonteio 114. in lib. Philipp. II. 258. in
lib. III. 124. in lib. IX. 78. 280. 410.
Q. Tullius Cicero de petitione
consulatus.
Tullius Laurea.
Valerius Catullus.
Emendatus 188.
Valerius Maximus.
Emendatus in lib. VI. cap. I. 117. cap.
VIII. 213.
M. Varro.
Velleius Paterculus.
Emendatus in lib. II. 161. 237.
P. Victor.
Emendatus in regione VIII. 230.
Virgilius.
Emendatus in lib.VIII. 293.
Vitruuius.
Xiphilinus.
Emendatus 411.
Zonaras.
Stante Republica cusorum,
Quae primus detexit, & in lucem edidit,
CAROLVS PATIN.
Maiusculis caractheribus notantur illa Numismata quae Antiquarijs huc vsque incognita ignotas Familias Romanas detegunt.
HHh ij
Deinde a
CAR. PATIN,
Doct. Med. Par. auctus.
Quae aucta sunt, Italico, vt vocant, caracthere scripta sunt.
FINIS.
Multa sunt Romano, vt vocant, caracthere signata, quae non Vrsini, sed mea sunt. Hunc Typocraphi errorem,
LECTOR BENEVOLE,
vt et quae infra scripta sunt, condonabis.
Pagina 1. versu 4. Trib. pl.
lege
Trib. pl. qui. Pag. 7.v. 3. Marius,
l.
Martius. Pag. 8. v. 21. Arabisque,
l.
Arabibusque. Pag. I. v. 3. a fine, ἔστε,
l.
ἔς τε. pag. 20. v. 10. nimium,
l.
nimirum. pag. 21. v. 29. προσὴν,
l.
προσῆν. pag. 27. v. 8. ἐκεῖνος,
l.
ἐκεῖνοι. Pag. 28.v. 6. δέως
l.
δέος. Pag. 29 v. 13. στρατηγίδη,
l.
στρατηγίδι. Pag. 33. tres primi versus sunt omittendi. Pag. 33.v. 32. sit, l. est. P. 34. passim
APPVLEIA,
l.
APVLEIA
. Pag. 44. v. 7. Lucij, l. Quincti. Pag. 44. v. 7. vt, l. ne. Pag. 87. v. s. numeri,
l.
muneri. Pag. 87. v. 13. curra,
l.
crura. Pag. 96. v. 8. secundi,
l.
tertij. Pag. 116. v. 7. superaturam,
l.
superaturum. Pag. 134. v. 23. πολεμίευς,
l.
πολεμίους Pag. 138. v. 19. non,
l.
nos. Pag. 140. v. est,
l.
esse. pag. 141. v. 4. Angusti,
l.
Augusti. pag. 146. v. vltimo κληρονόμοι,
l.
κληρονόμον. pag. 157. v. 6. ἐσθήτα,
l.
ἐσθῆτα. Pag. 159. v. 5. a fine, per,
l.
sub. Pag. 160. v. 22. atius,
l.
atrus. Pag. 169. v. 3. ωστια,
l.
Ωστια. Pag. 181. v. 28. quam,
l.
quum. Pag. 185. v. 17. longus,
l.
Longus. Pag. 187. v. 19. Κυίντο,
l.
Κυίντον. Pag. 187. v. 24. αξιολόγων,
l.
ἀξολόγων. Pag. 196. v. 6 legunt,
l.
leguntur. Pag. 197. v. 14.
l.
κινήσει. Pag. 197. v. 20. τύχειν,
l.
τύχην. Pag. 197. v. 32. dicetur,
l.
dicitur. Pag. 208. v. 4. μηδὲν,
l.
μηδὲν πράξας. Pag. 225. v. 6. a fine Calliopi,
l.
Calliope. Pag. 235. v. 12.
PROCLIVIVS,
l.
PROCILIVS.
Pag. 235. v. 4. a fine, liberatis,
l.
libertatis. Pag. 237, v. 12. Quinctilio,
l.
Quinctilium. Pag. 237. v. vltimo, n, in. Pag. 238. v. 5. timent,
l.
timere. Pag. 241. v. 4. a fine, libenti,
l.
labenti. Pag. 265. in notis, v. 5. lib. 2.
l.
lib. 12. Pag. 273. v. 21. Nicopa,
l.
Nicaeam. Pag. 284. v. 15. causa,
l.
causas. Pag. 286. v. 21. Coss.
l.
Cos. Pag. 295. v. 15. χορίον,
l.
χώριον.