INTER artes ac diſciplinas omnes, quas rerum auctor Deus, tanquam in-finitæ ſuæ ſapientiæ, potentiæ ac maieſtatis argumenta quædam hominum ge-neri communicauit, non in poſtremis cenſendæ videntur eæ, quas veteres Philoſophi Mathematicas appellarunt. Cum enim ipſæ ſint ita exploratæ, vt nihil probabile admittant, ſed illuſtribus omnia argumentis, neceſſarijs{q́ue} demonſtrent, & homines ipſos, id quod inter cæteros etiam Ptolemæus agno-uit ac profeſſus eſt, ad Dei bonitatem indagandam diligendamq́, alliciunt, & noſtram omnium mentem à fluxarum caducarum{q́ue} rerum cupiditate auocan-tes ſuadent, vt eam tantum in æterni, atque eiuſdem conſtantis boni amore defigamus. Quod ipſum ſi commune eſt Mathematicis omnibus diſciplinis, quanto id erit magis Aſtro-nomiæ proprium, quæ conſiderat cæleſtes illos orbes, quos Dei manus mir abili artificio ar chitectata eſt, quorum tanta eſt in motu conſtantia, tanta etiam æqualitas, etiamſi nonnihil inter eos diſparile eſſe videatur, vt fieri non poſſit, quin qui de his attente cogitet, eorum natura motuque perſpecto, ad ſum-mum illorum motorem admir andum ſuſpiciendumque rapiatur. Et vero laudari Aſtronomia pro digni-tate non poteſt, cum proponat videndam orbium cæleſtium magnitudinem, constantiſſimum Solis mo-tum, varium eundemque certum Lunæ, ac reliquorum ſiderum curſum, eorum mutuum, & cum Sole congreſſum, ortum obitumque ſtellarum, earum collocationes, progreſſiones, inſtitiones, numerum, amplitudinem, atque à terris diſtantiam. Mitto illud, (quod eſt multo maximum) vnam Aſtronomiam eſſe, quæ Solis, Lunæque defectiones pronunciet, quamquam nullum certum ſit defectionis vnius ab al-tera interuallum, id quod experientia ipſa demonſtrat. Aſtronomi autem etſi non varijs modo litera-rum monumentis tam admir abilem cælestium & corporum, & motuum doctrinam aliqua ex parte hominibus tradere conati ſunt, verum etiam diuina propemodum ingenij abundantia multa instrumen-ta inuenerunt, in quibus, tamquam in ſpeculo, cæleſtium motuum multitudinem ac varietatem inſpicere liceret, nullum tamen ex eorum numero ſimplicius excuderunt, nullumque parabilius, quam horologium id, quod Græci σ@ιοθηρικὸν, Latini, Solarium dicunt, in quo horæ in Sole inſpiciuntur; cuius ea natura eſt, vt in Sole poſitum, ex radij vnius, ſiue ſtyli vmbra, omnem motum poſitumque cæ-li, quamuis varium, præcipue autem Solis, cernendũ præbeat. In hoc enim, ſi modo illuminetur à Sole, quota ſit hora quolibet anni tempore apparet, quam ex duodecim ſigniferi or bis, qui græce ζοιακὸς dici-tur, partibus Solipſe, quam cęli domum, quem Verticalem & Horizontis parallelum obtineat, ecquod ſupra Horizontem ſignum oriri, aut occidere incipiat, cuilibet horæ quota in cæteris terrę partibus re-ſpondeat, cuius loci Meridianum Sol quauis hora poſſideat. Iam vero ſcientia, quæ in hac vnius inſtru-menti ar chitectura verſatur, ὰπὸ τοῦ γνώμονος quem ſtylum, ſiue radium Latini dixerunt, γνομικὴ dicta eſt, quam magnam afferre admirationem conſiderãtibus testatur Vitruuius, cũ doceat, in quodnam pun-ctũ cuiusuis plani gnomonis vmbra qualibet hora incidat, qualẽ lineã totos dies, rectãne, an in orbẽ, aut ſectionẽ aliquam conicã deſcribat, & reliquaid genus. Porro hac de ſcientia ita admir abili, etſi complu res tum ex veteribus, tũ etiã ex recẽtioribus, multa ſcripſerunt, eorũ tamen nemo, meo quidem iudicio, (quod nemini obtrectandi cauſa dico) eam omni ex parte perſecut us videtur. Aut enim nudam praxim tradunt, quaratione confici horologia poſſint, nullam ad ea præcepta demonſtr ationem adhibentes, vt recentiores fere omnes; qua exre errores admittunt minime ferendos, vt ex Orontij Finæi de horologijs commentario conſtat: aut ſi qui conati ſunt ea præcepta demonſtrationum ponderibus examinare, id ita breuiter, atque adeo obſcurè faciunt, vt vix vlla ex eorum lucubr ationibus vtilitas per cipi poſſit. Quod cũ nõnulli magnis homines ingenijs apud me quererentur, rogarentque, vt nõnihil operæ at q; induſtriæ in ita eleganti, ſuaui, atque etiam ad tot res vtili Gnomonices ſcientia collocarem, multum studij ac tem poris poſui, vt hoſce libros conſcriberem: in quibus illud laboro, vt non ſolum, quaratione cuiuſcunque generis horæ in qualibet plana ſuperficie deſcribantur, verum etiam alia multa, quæ ad Solis cæli{q́ue} mo-tum pertinent, quanta maxima fieri potuit perſpicuit ate demonſtrem. Opus ipſum octo libris totum con cluſi. Primo demonſtrantur problemata varia ac theoremata, quæ pertinent ad Analemma, ad co-nicas ſectiones, ad horarios circulos, ad communes linearum horariarum interſectiones, ad planorum declinationes & inclinationes, & ad cætera huiuſmodi. Altero, quæ ſit Horizont alium, Vertica-lium, Meridianorum, Polarium, & Aequinoctialium horologiorum ratio deſcribendorum. Tertio, quomodo pingi horologia poſſint, quæ vel à Verticali primario, aut ab Horizonte declinant, vel incli-nantur ad Horizontem, vel ſimul & declinant à Verticali, & ad Horizontem inclinantur. Quartus agit de horologijs in ſphærarecta, & obliquiſſima, quæ polum pro capitis vertice habet; illud etiam ex-@licat, qua arte ſtylus in ſuo ipſius loco collocetur, quæ ſit ars intelligendi, ad quam poli altitudinẽ, aut declinationem, aut inclinationem quodlibet horologium conſtructum eſſe videatur, & quæratio ſit cu-iuslibet horologij, pro cuiusuis ſtyli magnitudine, aut amplificandi, aut etiam minuendi. Quintus do-cet, qua via ac ratione tabulæ quædam compenantur, quibus poſtea facili negotio horologia deſcriban-tur. Sextus Ptolemæi Analemma explicat, item{q́ue} Federici Commandini de horologiorum deſcriptin-ne opus: ex quo conſtat, Analemmatis vſum (ni fallor) multo latius patere, quam ſit à Ptolemæo li-terarum monumentis traditum. Addo etiam faciliorem viam in declinantibus, inclinatis{q́ue} horologijs, quam quæ à Commandino monſtrata eſt. Quid præterea tenendum ſit, vt ab Horizontali horologio al-terum in pariete, cuius tamen nota ſit declinatio, ad quamcunque ſtyli magnitudinem deſcribatur. Septimo paucis repetuntur præcipuæ horarum deſcriptiones, de quibus ſecundo & tertio libro eſt diſpu-tatum; neque tamen demonſtrationes additæ ſunt, vt qui in Geometricis demonſtrationibus non ſunt admodum verſati, quoduis horologium, ſine demonſtr ationum interiectione aut mora, formare non dif-ficile poſſint. Octauus denique liber de vniuerſalibus quibuſdam horologijs, quę ad omnes poli altitudi-nes accommodantur, agit, & de alijs etiam nonnullis, quæ circumferri poſſint, & in vna ſola poli altitu-dine vſum habeant, vt quæque nobis magis ex vſu eſſe videbuntur. Atque ita, quicquid Gnomonices eſt proprium, id omne complecti hiſce libris octo ita digeſtis, niſime valde fallit animus, videor. Quod autem pleriſque propoſitionibus ſcholia adiecta ſunt, id eo conſilio factum eſt, vt vel in illis, quæ ad pla-nius intelligendam propoſitionis demonſtrationem pertinent, explicarentur, vel alys vijs eadem, quæ in propoſitionibus demonſtrata ſunt, perueſtigarentur, vel denique noui aliquid, ab inſtituto non abhorrens, proponeretur. Nam ſi omnia in propoſitiones conieciſſem, moleſtia lectorem ipſa longitudine affeciſ-ſem. In demonſtrationibus ex Euclide, & in eum ſcholijs, ſecundum noſtram editionem, ex Apollonio Pergæode conicis elementis ſecundum editionem Federici Commandini, & ex Theodoſio de elementis ſphæricis ſecundum etiam noſtram editionem, testimonia proferemus. Afferam etiam Ioannis de Regio-monte libros de triangulis, aut Gebrum Hiſpalenſem Arabem de triangulis ſphæricis, aut noſtra triang@-la ſphærica, quæ cum Theodoſio, & cum tractatione ac tabula de ſinubus in volumen vnum vniuerſæ Aſtronomiæ perneceſſarium coniecta breui prodibunt. Itaque qui rebus hiſce non diligenter oper am dederit, non est cur in hac Gnomonica demonſtrationes noſtras ſe intelligere poſſe confidat: quanquam etiam rerum omnium deſcriptionẽ ita doceo, vt quilibet etiam omnium demonſtrationum rudis, quid ta-men in agendo obſeruare debeat, per ſeſe percipere valeat. Illud quoque lectorem admonitum velim, omnia horologia in hac Gnomonica efficta eſſe ad almæ Vrbis Romæ latitudinem, etſi præcepta ipſa ſunt cuiuis poli altitudini, aut latitudini loci communia. In ſecundi etiam & tertij libri ſeholijs, ac to-to ſeptimo doceo, quo pacto ex cuiuſcunque dati ſtyli magnitudine, cuius etiam locus in horologij plano aſſignetur, horologia deſcribantur, quod ante me nemo vnquàm (quod ego quidem ſciam) præſtitit, cum plerique omnes horologia ante depingant, quàm ſtyli magnitudinem determinent. Vnus quidem certe Federicus Commandinus idem facit, ſed & Analemmatis via, neque ea ratione, quam plerique eorum, quihorologia deſcribunt, communiter tenent. Neque verò illud dicere prętermittam, conatum me in-uſitata quoque ratione, ex noua quadam cylindri via, horas deſcribere in quocunque plano, quæipſa via (auſim dicere) inter omnes ſola eſt, per quam horæ omnes, & horarum partes commode pingantur, vt li-bro ſecundo & tertio videbitur. Quamobrem ſi hoc in opere lumen aliquod ita nobilis, iucundæ ſcien tiæ ſtudioſis attulero, bonorum omnium auctori Deo acceptum referri volo. Quod ſi magnis aliorum ingenijs minus cumulate ſatisfecero, quàm aut oportuiſſet, aut voluiſſem, cum ingenij mei tenuitati, tum rei difficultati adſcribendum duco, quippe cum in pleriſque neminem habuerim ducem, quem ſequi aliqua ratione poſſem, & demonſtr ationes ferè omnes nuper à me excogitatę fuerint, vt facile exiſtimabit, quiſ-quis noſtram hanc Gnomonicen cum aliorum horolograpijs conferre voluerit. Arbitror tamen a me ita viam hac inre patefactam eſſe, vt facile ſit vnicuique, etiamſi mediocriter in demonstrationibus Geometricis intelligat, ſuapte ſponte progredi, & extremam huic ſcientiæ manum, & tanquam fasti-gium operi inchoato imponere.