§. 23. l. 8. §. 1. D. rat. rem. hab.
218
eine Nichtschuld gerichtlich eingetrieben: so hat der Stipulator
kein Interesse an der Ratihabition. Denn wird ratihabirt, so
macht das, fälschlich dem Procurator die Zahlung zuerkennende,
Urtheil auch zwischen Stipulator und dominus Wahrheit; und
der Stipulator kann das Gezahlte auf keine Weise zurückbekommen. ¬
Ratihabirt der dominus aber nicht, so sind drei Fälle denkbar. ¬
Erstens der Stipulator zahlt dem dominus gutwillig, oder
zweitens er wird dazu verurtheilt, oder aber drittens er wird in
dem vom dominus gegen ihn erhobenen Processe freigesprochen.
Im ersten und im zweiten Falle ist die Sache genau so, als
schuldete der Stipulator wirklich: er wird also mit der actio ex
stipulatu das dem Procurator Gezahlte sammt den Proceßkosten
sowohl von diesem als von den Bürgen zurückverlangen können.
Im dritten Falle jedoch zeigt das den dominus abweisende Urtheil, ¬
daß er nichts zu ratihabiren hatte; und vom passiven Uebergange ¬
einer condictio indebiti vom Procurator auf den dominus ¬
kann hier umdeswillen keine Rede sein, weil eine condictio
indebiti gegen den Procurator, dem ja gezwungen gezahlt ist,
nicht statthat. Genaugenommen würde also in diesem Falle die
Stipulation nicht verfallen 10). Der Erfolg würde dann der sein,
daß der Stipulator das dem Procurator Gezahlte einbüste, und
der (falsus) procurator dies lucrirte 11). Allein, man hat, um
diese Unbilligkeit zu vermeiden, auch hier dem Stipulator die
Rückforderung des dem Procurator Gezahlten sowie den Anspruch
auf Ersatz der Proceßkosten gestattet, und zwar mit der aclio ex
stipulatu, welche auch hier gegen die Bürgen angestellt werden
kann. — Das Ergebniß ist also das: mag durch den Procurator
ein debitum oder ein indebitum per judicem oder sine judice
10) l. 22. c. §. 2. eod. Quod si procurator per judicem non debitam
pecuniam exegisset: dici potest, sive ratum dominus habuisset, sive non
habuisset, fidejussores non teneri: vel quia nulla res esset, quam dominus
ratam habere possit; vel quia nihil stipulatoris interest ratum haberi. — .
16. pr. eod. Si indebitum procuratori solutum sit, agi statim ex bac stipulatione ¬
adversus procuratorem potest, ut ratum habeat dominus: ut possit dignosci, ¬
utrumne domino condici debeat id, quod indebitum solutum sit,
si is ratum babeat; an vero procuratori condicendum sit, si dominus
ratum non habeat.
1) l. 6. §. 1. 2. D. de condict. indebiti 12, 6. vgl. l. 46. §. 4. D.
de procurat. 3, 3. — l. 22. §. 2. cit. (Fortsetzung aus Note 10.) — adlicietur ¬
ergo injuria is, qui procuratori solvit.