2. Capitel. Von einzelnen Schuldverhältnissen.
465
§. 280
„nach Gelegenheit"
„nach und nach", „wenn es dem Schuldner passe", „wenn er dazu
im Stande sey": das. IX. 15. XII. 233. XIV. 121. XV. 7. 218. Die Verabredung,
daß die Rückzahlung erfolgen solle, „wenn der Gläubiger das Geld vonnöthen hat“
stellt die Bestimmung der Zahlungszeit in das Ermessen des Darleihers: Seuffert's Archiv ¬
II. 33.
4 Vgl. a) L. 11. §. 2. D. h. t. Si fugitivus servus nummos tibi crediderit
... vindicari nummi possunt, si extant, aut, si dolo malo desinant possideri.
ad exhibendum agi; quodsi sine dolo malo consumsisti, condici tibi poterunt.
L. 13. §. 1. eod. Si alienos nummos tibi mutuos dedi, non ante mihi teneris.
quam eos consumseris. cf. L. 56. §. 2. D. de fideiuss. 46. 1. L. 24. pr. §. 2.
D. de O. et A. 44. 7. Sog. condictio de bene depensis (not. h.). b) L. 11.
pr. eod. (Ulpian.). Rogasti me, ut tibi pecuniam crederem; ego, quum non
haberem, lancem tibi dedi vel massam auri, ut eam venderes et nummis utereris;
si vendideris, puto mutuam pecuniam factam: cf. L. 19. pr. D. de praescript.
verb. 19. 5. Sog. contractus mohatrae! vgl. Glossarium ad scriptores mediae
et infimae latinitatis, v. Mohatra „vox portentosa, qua significatur contractus.
quo, inquit Escobarius, quis, egens pecunia, emit pecunia credita a mercatore
merces summo pretio, et statim ei pecunia numerata pretio infimo revendit. Idem
Barata interdum dicitur.“ c) L. 15. eod. (Ulpian.). Singularia quaedam recepta
sunt circa pecuniam creditam. Nam si tibi debitorem meum iussero dare pecuniam, ¬
obligaris mihi, quamvis meos nummos non accéperis. Quod igitur in
duabus personis recipitur, hoc et in eadem persona recipiendum est, ut, quum
ex causa mandati pecuniam mihi debeas, et convenerit, ut crediti nomine eam
retineas, videatur mihi data pecunia et a me ad te profecta. cf. L. 3. §. 4.
D. ad Sc. Maced. 14. 6. — L. 6. Cod. si certum pet. 4. 2. Anderer Meinung
war in Beziehung auf b. und c. der ältere Rechtsgelehrte Africanus nach L. 34. pr.
D. mand. 17. 1. Savigny I. S. 281. vgl. Römer, d. bedingte Novation S. 8. fg.,
welcher L. 34. cit. nur in Beziehung auf c. als widersprechend anführt, und Heimbach,
d. L. vom Creditum S. 279., welcher sogar die Annahme eines Widerspruchs überhaupt
für ein altes Vorurtheil erklärt, das sich durch seine Interpretation von selbst erledige (?).
Ueber die Ausdehnung von c. auf Forderungen ex omni contractu (Novation durch
Darlehnsvertrag?), insbesondere Auwendung auf den Fall einer Schuldforderung nach
Abrechnung: Bähr in d. dogmat. Jahrb. S. 425. fg. Sintenis II. §. 105. Anm. 2.
§. 108. Anm. 10. Römer a. a. O. S. 15. fg. Seuffert's Arch. I. 335. II. 35. 36.
III. 105. V. 127. 274. XIII. 17. XIV. 16. 17. d) L. 32. D. h. t. (luventius
Celsus) Si et me et Titium mutuam pecuniam rogaveris, et ego meum debitorem ¬
tibi promittere iusserim, tu stipulatus sis, quum putares eum Titii debitorem
esse, an mihi obligaris? Subsisto: si quidem nullum negotium mecum contraxisti. ¬
Sed propius est, ut obligari te existimem, non quia pecuniam tibi
credidi; hoc enim nisi inter consentientes fieri non potest, sed quia pecunia
mea, quae ad te pervenit, eam mihi a te reddi, bonum et aequum est.
condicti
Juventiana. Seuffert's Arch. X. 253. — Ueberhaupt vgl. Heimbach d. Lehre
vom Creditum nach den gemeinen in Deutschland geltenden Rechten. Leipzig 1849.
S. 131. fg. Dieses „weitschweifige Werk enthält im Widerspruch mit seinem Titel
nur eine (auf Savigny's System V. Beil. XIV. gegründete) Darstellung des reinen
römischen Rechts und Processes." Rudorff zu Puchta §. 304. not. a.