II. Die sog. ivestgathische Interpretatio.
227
dem Oorpus iuris verhielt. Es ist die Hauptabsicht, welche ich
mit vorliegender Abhandlung verfolge, aus diese noch gänzlich
unbeachteten Seiten der Interpretatio aufmerksam zu machen.
Daß die Interpretatio im ganzen und namentlich in An-
sehung des Privatrechtes nur das Recht enthält, wie es um das
Ende des 5. Jahrhunderts im weströmischen Reiche in praktischer
Geltung und Hebung war, wird wohl nicht erst eines besonderen
Beweises bedürfen. Der Plan und die Gestalt des Breviariums
beweist von selbst und augenscheinlich, daß es dabei überall im
wesentlichen nicht auf Neuerungen, sondern nur auf eine mög-
lichst knappe nnd klare Zusammenfassung und Darstellung des
schon geltenden römischen Rechtes abgesehen war. Zum Ueber-
flusse wird diese Absicht in dem Ooinnionitoriuin ausdrücklich
ausgesprochen;") und noch unzweideutiger erhellt sie aus man-
chen Aeußerungen der Interpretatio selbst.")
") „Utilitates populi nostri propitia divinitate tractantes hoc quoque
quod in legibus videbatur iniquum, meliori deliberatione corrigimus,
ut omnis legum Romanarum et antiqui iuris obscuritas — — in lucem
intelligentiae melioris deducta resplendeat, et nihil habeatur ambiguum,
unde se diuturna aut diversa iurgantium impugnet obiectio. Quibus
omnibus enucleatis atque in unum librum prudentium electione collectis,
haec quae excerpta sunt vel clariori interpretatione composita, venera-
bilium episcoporum vel electorum provincialium nostrorum roboravit
assensus.“ Man vergleiche auch die interessante Vorrede zu den Novellen
in der alten Epit. Lugdunensis bei Haenel, Lex R. Yisig. p. 255.
13) Int, L. un. (3) Th. C. de resp. prud. 1, 4: „Haec lex ostendit,
quorum iuris conditorum sententiae valeant — —. Sed ex his omnibus
iuris consultoribus, ex Gregoriano, Hermogeniano, Gaio, Papiniano et
Paulo, quae necessaria causis praesentium temporum vide-
bantur, elegimus.“ Int. Nov. Valent, tit. X. (XXXI.): „Reliquum
vero huius legis ideo interpretatum non est, quia hoc in usu pro-
vinciae istae non habent.“ Nov. Maior, tit. I. (VII.): „Reliqua,
vero pars legis interpretata non est, quia haec, quae continet,
usu carent“ rei. Int. L. 2. Th. C. de sponsa]. 3, 5: „Reliquum legis
istius opus non fuit explanare, quia sequentibus legibus vacuatur.“ Int.
L. un. Th. C. de act. certo temp. fin. 4, 12 (14): „Haec lex, licet in re-
liquis rebus fuerit abrogata, propter hoc tamen ut poneretur oportuit,
quia de tricennio loquitur“ rei. S. noch Int. L. 7 Th. C. de testam.
4, 4; Int. L. 2 (8) Th. C. de natural lib. 4, 6; Int. L. 2 (3) Th. C.
ad L. Iui. de vi 9, 7 (10); L. 1 (3) Th. C. de apost. 16, 2 (7). Man
vergleiche auch Savigny, Gesch. des röm. R. int M.-A. 2. Ausg. Bd. II.
5. 15, 52 fgg., 55 flg., Haenel, Lex Rom. Visig. p. V. sq., VIII sq., X sqq.